v- i & &¡ ^fíÉB *>
r'^4
"•'■
tpBqal comt'enca vn vocabtil%
rio enlaiengua Caftetfana y Mexicana, CcmpucíW
por el muv reuerend© padre fray- Alonfo de
Molina: Guardia 81 coufto 8 íatit Antonio 8
T¿tzasco3Ia ordldclos frayies Menores,
-
* mü francífeum % *
€ MomñYámktt feát prole pareflíem,
qtrigenuít moriens, quos pater alme foues,
Confixus viqísjanguesi cum mente reuolip,
Vuínera,cum fpectas,flígmata carnegeife,
Taflido por el Audiecia R eal en dos pefos y vn noi^l
j y
Teólogo al lector
Vy manifteflo es a todos los q de-
la íagrada efcriptura y diurnas le- '
tras tienen alguna inteligencia,quá
caftígado ayaiido dediosela ley de
1 naturaleza y de íeríptura y quá rep
hedido enla ley de gracia el pecado
1 SU foberuia.De faul fe lee éel libro
de los reyes, c| todo el ríempo q fe fuflento enla humil-
dad y conocimiento de fi mefmo fue cítímado de dios
y puefto por rey deifraehpero defpues que fe enfober-
uecio y dexo de obedecer al mandamiento de dios fue
priuadodelReyno,y vino a morir en manos de fui
enemigos. La íoberuía de Roboan no quedo fin cafti
go3pues por ella fu Reyno fue díuídido.y el que por fu
mandado Recogía los tributos quelímpuío íue ape-
dreado^ el a gran prieíTa faiíodela ciudad huyendo.
Por la foueruia de fenacheríb Rey délos aííínos, vino
caftígo de dios fobre el y fobre fu cxercito,de tal arte,q
a el eftando eral templo, fus mefmos hijos le quitaron
la vida,y de los fuyos mato el ángel ciento y ochenta y
cinco milhombres en vn día.Peto dexando todo eíto
aparte5conduyenueftro propoflitoelcafiígo conqne
fueron caftigados por la foberuia los angeles del cielo,
y nueftros primeros padres enlanerra:pues losvnos
perdieron el parayfocelelhal,y los otros fueron alanza
dos del terrenal ; y carecieran del cielo, fi en fu pecado
tjo ouicra el reparo y Angular remedio que fe obro en
a rj
Prologo aüeSon
la tíerraJDétodo ío dicho podemos facar en Kmpib^
el cafttgo que a de f eíponder y refponde ala ib beruia^
no es pequeño : y fí fegun ia ley de buena juítícia^de
feria pena conforme ala culpaba pecado tan graue co-
mo ei déla íbberuía^no puede fer fino graue y de mu-
cha ponderación el cafttgo que le ha de corresponder,.
Luego defpues del díluuío en toda la tierra no fe habk
ua mas de vna lengua^en la qual todos fe tfatauan.co-
municauan,,y entendían, Reynoentonces enlos cora-
zones de los hombres tm gran foberuía,que determi-
naron de celebrar y engrádecer fu nómbrele arte que
quedaíle dellos memoria perpetua: y para elle fin inte
tárondehazer vna torre3quelkgaífe al délo, Viendo
dios tan gran defatino^acordo de yrtcs ala mano^y caf
tigar vna foberuía tan grande como efta con muy afpe
ro y rigurofo caftigo % y eíla fue la confuí fíon y diuííií-
on de fas lenguas, para que donde antes era la lengua
Vtta,fuefe tanta la variedad y díuerfidad délos lengua -
|es,que los vnos noté cntendícíícn con los otros. Pues
íí a vn|5ecádo que dios con tanto rigor quifo caftigar,
fe dio por pena ycaíHgo la confuman délas Ienguas/e
nal es que eíle no es pequeño mal. Qpe mayor daño
puede fer,ni mas contraía naturaleza &mclinacton de
los hombres que íiendonaturalmenteíj fegun la fenten
ciade AríftoteLes)amigas deconueríTacion y compa-
ñía , les falte el principal medio, para la contratación
humana^quesfer el lenguaje vnoCPor que mal fe pue-
den tratar y conuerfar,!os que no fe enrienden, Efte da
So & inconueniente experimentamos enefta tierra^dS
Prologo al leSor,
de pvttño cafo que la piedad chtifihm nos incline a £
proucchar a eftos naturales afí i enlo temporal coffio e
lo efpirítual.Ja falta déla lengua nos eftorua. Y no es pe
queño inconueniente^que Jos que los han de gouei nar
y reg,r>Y poner en toda buena policía y hazer Jes juíli-
cíaaremedíáiido y foldanclo los agrautos que i eíciten,
no fe entiendan con ellos /íno que k libre ia R azon y-
juftkia que tunen3enla mtincion huena o mala dd na~
:uaríato o interprete, No fue pequeña la anguftia y def-
confoladon que nueítra cfpaña tuuo,quando el muí<3í
firmo- Cefar comenco a Reynar^o mas de por no en
tenderfe conlos fuyos3aeaufa de íer los lenguajes dííe-
rentes. Y afB por el contrarío fue muy grande el conté
tamíento y alegría que fe tuuo,quando entendió y ha-
blo nueflra lengua íín medio de interpretes, Forq mu
días vezes aunque el agua fealimpiay clara Jos arca-
duces por donde paflfa la hazc turbia. Pues fí en lo.tem
•poraladondefe auentura fojamente la hazienda horra
*> vida corporal 5es tan conueniente que fe entiendan co
eftos naturales 3k>s que los ouíeren de regir y gouernar
quanto íefa masneecíTarío enlo eípiritual,donde nó va
menos que la vida del alma y fu íaíuacion o perdición?
Por cfta caufa,deurian los miniftros de la fee y del euá
gelíojtrabajarcon gran folicítud y diligenciare faher
muy bien la lengua de los üidios,li pretende hazer los
buenos chrííhanos:pues como dtzéfan Pablo,eícnuíc
do alos romanosXa fee fe alcanca oyendoty lo que fe
a de oyr a de feria palabra de dios ,yefta fe a de predi-
caren lengua que los oyentes entiendan-porque de o-
a ¿rj
i- 1
., j-
1
Prologo al lector,
tra manm(comolo dizc el mefmo ían pablo)el q ha-
bladera tenido por bárbaro* Y para declararles ios mif
teríosde nueftra fe.no baftafaber la kngua comoqui,
era/íno entender bien lapropriedadee los vocablos
y maneras de hablar que tienen: pues por falta defío
podría acaefcer,que auiedo de fer predicadores de ver
dadjo fucilen de error y falfcdad, For efta caufa(entrc
otras muchas)f ue dado el eípirítu fancto alos apoftoles
el día de penthecoftes,en diucrfídad de lenguas ; para
que fuellen de todos entendidos ♦ Y dexada a parte
la gran neceífldad que tienen de faberefta lengua, los
mimítros déla yglefía,para conuertirlos^traer ios ala íc
y confirmar los eneila, por la predicaciones tan bien
muy neceiíario r ara que puedan admimftrar los facra-
mentos como conuienerpucs podran mal faber y deí-
cubrirlos ímpedimientos que tienen enfus matrímo-
nios,no fabíendo la lengua: y fiar o confiar vna cofa isi
grauecomo efta de vn muchacho,folo por entender
vn poco de l?gua,y ella muy differente deloque es me
tiefter para el negocio que fe trataítengo lo por cofa per
fudidal^y avn para fus conciencias no muy íegura, Tá
bien tenemos m«y entendido y bien experimentado,
que parala emienda y reformación de fus vidasjesa-
jproueeha mucho a eftos naturales(como a todos los
de mas)el facramenro déla penitencia. Pues claro efta^
que los podran mal induzír y atraer ala contrición de
fus pecados y al examen de fu confeiencia yoyriosen
i a co ifeílion. y dar les o negarles la abfoludon,no ente
éknio bien lo que dtzen,Mal podra el juez dar íenien
\
■%00 /'-..?-■"
Prologo alíeSor*
tria en Iataufa que no énnende>ni el mdíco curar la lia-
gao enfermedad fecreta fino labe loque dizeelenfer-
mo,quandó le haze reladodtló que padece. Y de mas
defto parece que no fólamente es neceííarío que íepan
cite lengualósquéénlócfplrítual y temporal los ande
regir ;mas avn conüieneque tengan,noticia de!la,los
de mas quécoñeftosnatuíaleshan detratar : pues ye-
mosque muchas vezespor no fer entedidos los indios
de buenas obras o palabras,facan mal galardón: pen-
íandoque elbuencumphmiento y comedimiento ¡esin
juna : y mandandoque fehaga lo quepden3pienfan q
lo eftoruamy por no entenderlos3dedondeauiandere
portar premio o agradecimiento3facan caftigo* Algu-
nas dificultades que fe me han ofrecido,anfido caula q
líes de agora no aya puefto mano eneftaobraXo pri-
mero y prinapal,noauer mamado efta lengw
Jeche3mfenne natural; fino averia aprendido por vn
pocode vfo y exerdcio.y efte no del todo,puede defaj
brir los fecretos que ay enla lenguada qual es tan copio
faltan elcgante5y de tanto artificio y primor en fus me
taphoras y. maneras de dezir3quanto conocerán los q
enella fe exercitareXo fegudo auerfeme puefto 3láte la
variedad £ diuerfídad q ay en los vocablos por que al-
gunos fe vfan en vnas prouincías5 q no los tienen en o-
trasíy efta diferenda5folo el que ouíeífe búiido en todas
ellas la podría dar a entender. Lo tercero haze dificul-
tad y no pequeña tener ños otros muchas cofas que e-
Uos no conofdan,ní alcancauam y para eftas no tenían
mtkrnn vocablos proprios;|; por el contrariólas cofat
a ¿üj
Prólogo al lector;
que ellos tenían' de que noíbtros carecíamos en nueífaa
lenguado íe pueden bien dar*aentender,por vocablos
preciíos y particulares; y po? ello allí para entender íus
vocablos como para declararlos nueitros,íó meneíter
algunas vezes largos drcunloquios y rodeos. Perotó
dos eftosínconueníentes an vécido en mi dos cofas ; lo
vno !a obedienda de mis prelados que ersefto me han
mandado entendenefpecialmeute de nueftro padre mi
niñro prouindal fray luán de ían franriíco elql con gra
• zeío y íctodeífeo que cene del prouecho y íaluadon def
tos naturales^ha puefro mas eípueks y dado mas calor
para qtseefto íe dfeduaíTe, Tanbíen me ha mouído a
enten dereneftaobra3la gran neceííídad que aydeila,y
los prouechos que de faber efta lengua fe ligué ;eípeci-
af malte cayendo en perfonas que a vnque no tengan la
predicada por* oflSck>,cola palabra amonedan y con la
Vida yexeplo predícX Y Por c* daño q co íaber la haze
los maIos,no es razo de gt^rel ^puecho y meredmiéto
q los buenos pueden tener co J*á^rIa:porq como dizc
fan chrifoftomo,no era razon,que porque algunos a-
doraron al íbljiízícra dios el délo fin fo'l : quanto mas
que a vnque eífos írf ilós eallen,hablaran fus obras. Y
en concíufíontno lera pequeño prouecho con cílopo
co deíperearlos íngeaíosy entendimientos délos que
mas aícancan defta ieng -jipara qur tornen ocaüon de
encender eneíía pequeña candela (a grlfozqur deilo*
pideíair:em urdido lo que aqíti va maípaeíl^qui
ta ido io fu^rffuo.y aííadtedo lo mucho que faíf*;por
que como yo prerenia principalmente el prouecho y
M
Auifos*
vtilídad ele I os próximos, y que efta {Jauta crezca a ho
ra y gloría de nueífaoíeñor: contentarme ecoauerla
plantado conel f auor diuino,avnque la honrra del cul-
nuarla, y ponerla en per! ecíon para que lleue grandes
frutos3íea de otros que eneíle genero de agricultura
mas fe fes entiende y mejor fabran akancar y deícubrir
los íecretos defta lengua* Y para que mejor fe entien-
da Jo que eneííe vocabulario fe pone : y la orden que ifc
naciera meneft er rotar les ¿uiícs i '.^intuís,
Buifopmnero*
Nefte vocabulario fe ponen algu-
nos romances, que en nueftro Caf-
telkno no quadríin,ní fe vfan mu-
cho: y ello fe haze por dar a entéder
mejor Ja propiedad déla lengua de
los indios^yaili dezimos, Abaxador
__aunque no íe vía en nueftro romatt
ce.ipor declarar loque quiere dezir efta palabra* tláte
inouianvjaqualeabuen romance quiere dezíraei que
abaxaalgo,
Btiííblcguítclo»
^Parala yaifcdady diferencia que ayeníos vocablos
Auifos#
fegíín dtuerfas prouincias,fé tendrá efte atitfotq alptái
cipío fe pondrán los que fe vfan aquien Tetzcüco y en
México, que es dode mejor y mas curiofamente fe ha
bla la Iengua:y al cabo íe pondrán los que fe vfan en«-
tras proülncías ,fí algunos ouicre particulares,
gtoífotoxero*
CTodos los verbos déla lengua fe pondrán en la pri-
mera perfona delprefente del indícanuo(ií la tuuiercn)
y fí no enla tercera5por que día todos los verbos la tie-
nen^ fírue iíempre vna mefma para Angular y plural
pero el romanice délos verbos fe pondrá enel ínfima-
uojcomolopone Amomo de líbrixá enfu vocabulano.
«"Porque es muy neceflarlo para vfar bien délos ver-
bos y délos nombres verbales que dellos falen,faber ql
eslafubílanciadelverbcyquáleselpropíonombreo
partículas quefeleantcponen/e poma vnfemtcirculo
paraquefecnríenda3queloquefeponedefpuesdeidH
chofcmídrculó^eslafubftancia y cuerpodel verbo, y
lo que efta antes del femícircu!o,es el pronombre o par
tículasquefe anteponen al verbo* Pero aun que aya di
uifíon entreel verbo y partículaSjtodo feha dcpronua
** -&m<*>
,Awfos.
ritrfunto* Exemplo* Nitcda^cuáw^maralgoaal.
guno,la íubftancja dd verbo csjcuilia^ el pronombre
yparnculasíonaniceiia?perohakder^onimcíar,núc-
tlacuüía,
2lmfoquínto.
CJTodos los vocablos que ouicre diferentes para íigni
íicar vna mííma cofa^ue cncl latín llamamos íinono
mos/e diftínguiran con vn punto» Y puefto cafo que
el fígnifteadogenn al de todos ellos feavno, pero en
particular algunos fe aplican y dizen de algunas cofas,
de las quales no fe podrían dezír los otros que allí fe po
üen. Ejemplo. Ayudar» .Nitepaleuia, Nítenana-
miquú Nirenanquilia. Elprimero/edizcdelqueayt!
da a otro en fus neceffidades^trabajos y enfermedades
Elíegundo,íe dízc del q ayuda al q actualmente efta
haziendo algo.como el que efta leuantando del íuelo al
guna piedra o palo grande,&c. El tercero3fe díze del
que ayuda a miífa cantárida o rezada. También fe di-
zedel que ayuda a labrarla tierra de fuvezino.&c, Y"
sííTi ay muchos defta manera , los quales fe declararan
muy mejor, enel vocabulario q comida enla lengua
deiosyndiós.
Buífcferto*
. (JQjiando ouíef e algunas cli&íonesque kdétmAi'ác
verbos^ orno nombres verba!es3o aduerb¿os:pnnic-
ro fe pon dra el verbo de donde defcícnderj , fí no cón-
cuerdan co nel enlas primeras fy üabas:pero íí enelias di
fi eren >no fe pondrán colos verbos fino ene! lugar que
les pcrtenece3confonne ala ordenad abecé, Exemplo,
Aunque abíertQ,fe denuede abrinporque varia enlas-
primeras fylíabas/e pondraca^a vno enfu lugar^íegu
la orden dejas letras*
Buííbfepntm
ffEnlos vocablos déla lengua, vnas vezes fe ponen.tí,
por.o, y otras, o;por/u, porque los yridíos enkpro-
nuncíaáon la s vanan indiferentemente* Y arfi vnos di
zen, Muchú y otros., mochü
SluifooctaiKv
ffDonde fe ponejo mefmo, o, ídem (deípues del ro-
mance) ié ha de enteder que los naturales no tienen o-
tro vocablo pr oprio en fu légua,íí no que vían del mtT
mo que nos otros tenemos ala letra : y oirás vezes de
nueftro romance y fu lengua forman fus nóbres o ver
foos variando o mudando algo del romance mieftro y
fu !en>uaao mezclando d vn lenguaje cond otro, £-
-tPPF /--?_-" *
Aírifof*
templo* Nmocaljascopúia^efcalf orne las caifas,
Huífonotícnp*
IJMuchas di&ioñes ay erila lengua que por fí no íígni
fkan nada;pero juntándole con otrás^íignijfican algo*
Y enefta lignificación fe^ponen enel vocabulario* E-
xemplo, cqíuí: las quales por fí fojas no fígnífican na-
dadero anteponiendo fe alos verbos^íignífican que la
operadon del verbo pafla en otra cofa; y es lo.q en nue
fíro romance dezímos, A Pedro a Iuant Pedro nktla
cotlat Yo amo a- Pedro*
Buifo&ecímo.
fjTambiehfedeue notar5que por faltar los nombres
verbales propríos en la lengua,algunas vezes los fuple
por los pretéritos períeffcs del vcrbo,o por otros tiem
pos : y tanbíenquando Faltan los aduerbios3Iosfuplen
eoii los verbales acabados enjíztíúy eíla pardcula3tica„
Exemp!o> reoyeuacariliztfcatEfcaíámente, :
"* Mnííomdecímo.
l]"En eñe vocabulario fojamente fepoíie enla orcíe del
Áuífos;
abeccja cumia general y común en nueftro romance,
para dar auii b que la han de bufear al fin defte vocabu
laño donde fe pone por orden^ín en general como eft
particulanla qual íeponeal fin defte libro por fer muy
diferente de nueítra cuenta ; para dar la mejor a enten-
der dilatándola y poniendo algunas regías ncceíTarta*
para faber fus diferencias,
Slitifo utodecínia
<£ Antes déla cuenta fe pondrán algnnos vocablos que
no fe pulieron en fulugarjosqualcs femé ofrecieron
defpuesdelaymprenTion :y fon neceffaríosjos quales
no fe pueden poner donde an de eftar por auerfe ym-
prímido las letras donde por la orden del abecé fe auí-
an de poner^pondranfe todos antes déla cuenta como
tengodichot
Sluííbtcrcíodcínio*
ÉF Algunosdeftosauííbs no entenderán los que no fa-
ben iatin3porque van fundados fobre el arte déla gra-
marica:peroponenfe,por que afosque la entienden les
íea luz para faber bien vfar ddos verbos,y deto que de
llosfederiuayfale.
uSfUúáittssss&tM ■
€JDeIo$cj coniíenCan en a«
W[\ derrotándola pe rfonaque padece,c.qui#
A para llama r.nícca.uf.anc, netlc-
A a.del q halla aotroémalefic.o.ye ycyy.yey^fnoyolid
A a a. del queíe ríe ha ha ha.hihihn
A alguna parte.cana.canapa.
Abad p reía do o dignidad, teoyotíca tepachotteoy ótica t*
pachoani.
Abad/ér. teoyotíca nnepachoa,
A badia del raí, teoyotíca tepacholiztft.
Ábadeíía démonos ciuatl teoyotíca tepacEo§íCoyotíca tt
pachoani. teoyotíca tepacho*
Abahar, nitlajhyyopachca*
A babada cofa, tlayhiyor/acholli»
Abahamíento. ^ayhiyupacholiztlí.
A ba rea r en t re los b ra ;os. nitla ¿malcocho**
Aba rcada cola, tían alcochpili.
Aban anca ríe. mn ár?acomo1huía,nín,aeuezeonint#
Abarrancadero aiH/ a tlacomulli.acuezcomatí,
Abamfco atroíJatlamachuilizticaatrionepilhuniztica,
Abarnfcolleuarcl ladro todoloq &iiíaécafaodírruyrIof®
do el granizo óyelo, amo nitla rlamachuia ,ani nopilhuia.
A bafta aduerbio.yeixquich.yey uhquí-y equallr.
Abatir felasaues,nino.pilotiuetzi.ní,totocatiuetz§
AbatimientoaíTi.nepiIotiuechihzdñtotocatiijechiliztlf,
Abatir a otro humillándole, nitctlanitla^a.nitejtlalchitla^
Abatido aíTi.tlarlanitlazfli.tlarlalchidaztlú
Abatimiento tal. tlatlanitla«*aliztíi. terlalchitla^aíiztlf*
A ba xar por defcendi r. nj,tf nio, neníeme.
Abaxamíento, temoliztli.
Abaxar alguna cofa de alto. nitla,temouia»
«Abaxadacofa alfi. tlareniouillr,
Abaxarfeinclinádoíe. ninc,pachca%n!*no,prchfeca ní,tctaai
Abaxamientotal nepacholiztlt nepecluctaliztli.tcIoliztli#
Abaxo.tlatzintía. tlani.
Abeja de miel que cna dentro cndaild.qtxüinecuc a)cÜ
Á
A antcK *
Abefa montefademieJ.prpiyoli*
Abaja otraque háze pana reñios aii>cles.mirn'vaóatT; •
Abeja otra de miel que cria debaxo de tierra, rJaletzatl-,
A befa grande de-miel que horádalos arboles^ xicotli.
Abejón o cofa aflfú remolí. •
Abertura délo cerrado, tlapouilíztli, \
Aberturadelabocávcamachaloliztlí» ^ , \S
Abertura de caja» tíaíapádi y coy-oca. tíalapatli y tía tatacya»
Abertura de llaga, chipeliuiliztíi,
Abertura de maño, nernacpa'c. Dualiztli»
Aberturadeojos. neixtzayanaliztli; \
Abierto» tlapouhqui.
Abiertoeítar libro o carra, c^ouhrimani, tIapouhtímaníé
Abilperfona.yolíotlacaqumi, •
Abiíidad. yollocayotl» tlacaquilíztíi,
Abilmente.ixtlajiiatca.nezcalica.eítos y Tos femejatesnofe
vfan fino en compoficio.exéinplo. niquixtlamatcachiua *
hago lo aburriente»
Abifmoagua profunda, amíctla.aoztoc,
Abifmocofamuyhondaomuy baxa»centlaní,yxachicatla
Abifpa parda, tlaletzali, tlaletzatl.
Abifpa amarilla. tetocani.
Abituarfe a algo.ohabituarfe.ytla ytech ninomati.
Abítuar a algunoen alguna cofa, yuhnictetlaliliateyollov
yuhnictetlalilia yollotli.
Abituado affi. yeiuhca yyollo.ompaomoma.
Abituado» ytlaytechmomatqui,
Abitacion o habito, y tía ytech nematiliztli.
Abiuaraotro.niteizcalia.nite,yeIria,nitennemiIizti3f
Abiuado. tlazcalilíi, tlayeltilii.tlanemiliztillú
n Abmarfe,ninozcaíía»neltí.
Ablandar cera o cofa aífi. nitla^atilía,,
Ablandada cofa aíTi tlaatililli.
Ablandar cueroo pan du ro alalumbre o hinchazo qué eít&
en alguna parte del cuerpo. nitla. y amanía#
ablandada cofa affi» tlay amanilla
A atíte h 3
AbIandarfmtaentrelosdedos,nítfo>p^atzoa#
Ablandadafruta.tlapapatzolii. .
Ablandar el tiempo4tlayamania,tlatoíonia, .
A bocados» tequaqualiztica. _
Aboconadas echar algo.niriapipiazquetza.nitlauaualaiiiaí
nítlaxaxauania. m
Abochornarfelasmieires.mo,tonaIuia.tonaIuaqui.
Abochornadas mieíTes.tonaluacqui.motonaluí»
Abofetear, niteixtlatzinia.niteixcapania. niteixtecapama»
niteixtecacapania. #
Abofeteado, tlaixtlatzinilli, tlaixcapanilli, tlaixtecapaniIU,
tlaixtecacapanilli» , . . . . . -
Abofeteador,teixtlaciniani\ teixtlarzmiqui. teixcapaniam,
teixtecapaniam\teixtecacapaniani.
Abogar hablar por otro,tepannitlatoa#
Abogacia.tepantlatolizthV V
Abogado.tépantlantoani,tla£oliquanianif.tIarlatoTnamict.i-
ani.
Abolíoar. nitla^atzoa.
Abollada cofa ,tlapatzol!?\
A bollad u ra. rlapatzoliztli»
Abominar, nida.telehiua*
Abominable cofa, telchiualonf.
Abominación tlatelchiualiztli.
Abominada cofa, tlatelchiualli tlarelchíuh'tlí,
Abonar el tiempo, y etlaqualcanti.yetlayeccanti.yetlacriTpa
uatimani.
Abonar a otro enlahazienda tepanninizquetza, nicnoma-
malria.
Abonara otroenía fama, nire,yequitoa nite^ualitoa»
Abonado affi tlayequirolh.ílaqualííolli.
Aborrecerá alguno^mte^ocolja, niie^ílatziluia. nk^tfañit-
ta.anel niteitti. ""*;
Aborrecedortal.tecocoljanittetlatziluiani,teílailiítani,ay-
el teittani.
Aborrecible cofaxocoliloni\tlaciluiloni,tlailittonn. ■
Aborrecida coia.tlacocülilli". dadaizíluilíi. tladáilitrálli. tía-
"A n
A ante b»
telchiualli.tlatlaueTittalIi.
Aborrecimieto.tecocolíliztli.tetlatziluiliztlj.reílaílíttalíztli
Abortar o mal parir tomado algo para ello, nino^tlatlaxilia.
AbortadacriaturaafTi.tlatlaxtlí.
Abortaduratal.netlatlaxilílizdi,
Abortar mouer porocafion fin voluntad, nino,tlaolinilia.
Abortado nacido fin tiempo,Can oli,o olí.
Abotonarlos arboles, totomoliui,
Abotonado árbol, totomoliuhqui.
Abracar, nite4nauatequi,
Abra^adacofa.tlanauate&li.
Abracado o abraco, tenauatequiliztli. tlanauatequiliztl?.
Abrafarfela tierra degrácalor#xotIa,tIaIxotla,dalhxotla,tla.
lli tlatla.
Abrafada tierra, tlallíxotlac, tlalli tlatlac,
Abrafamicnto t al . ti al x o ti al i z tí i. ti all i tlatlatiztli.
Abrafar fe del fol.ni.tonalmiqui. nMlemiqui,
Abrafada cofa aíTi,otonalmic.otíemic,
Abrafamiento tal. tonalmiquiliztli, tíemiquiliztli.
Abrafar fe del huego, nútlatla, ru,tlemiqui.
AbrafadoaíTi,tlatIacttIemicqui,
Abrafamiento tal.tlatlaiiztli^tiemiquiliztli.
Abreuia^nic^cotona.nitlajilochtia.amonicueyaqtjilia.
Abreuiada cofa,, tlacotontli.tlailochtilli. amotlaueyaquilfllL
Abreuiador,tlacotonani.tlaiIochtianit atlaueyaquiliani.
Abrctjiatura/tíacotonaíiztli.tlaííocritilizdi.atlaueyaqliztli.
Abrigado lugar,yeccan»qlcan,tlacacauaca.tlayamania.tla-
totonia.
Abrigadoeftar el lugar, tíatotonixtímanf. tíayamaixtimanf
Abrigar arropara otro, nite^laquentia^ttefOlolóa»
Abrigada cofa airi.riaquentilli.tlaololollí.
Abrigo affñnetíaquentiliztli, neoíololiztli»
Abrigovientolluuiofo.quiauhyoeecatl.
Abrigar algo del viento,nitla,yeecatzacuilia. nejecatzacuí*
lia,ne,ecatzaqua.
Abrigada cofa aíTi. tlaeeca tzacuiínií.
A artfe b# 3
Abrigotal.neeecatzacuíliliztli.
Abril mes quarto. lo meíma veUcnauhtetl meztlj;, cexih>
uítl.
Abrir, nitlatlapoa.
Abrirfelallaga onacido.uitomLpitzmf,
Abrir carta.nictoma. nic,t!apoa.
Abrir la boca . ni,camachaloa#
Abrir los ojos ninixtzayana.niual,Iachia.
Abrirlamano^nino^macpal^oa»
Abrir ^aja para fundaméto^tlatlalana. ni,tíatlal¡ananae
Abrochar, niclatlalpia
Abrochado, tlatlalpiílú
Abrochadura. tíatlalpilizttt.
Abrojo.^acamulli*
Abrojo otro.chicalotK
Abrojo otro, ti acatecolochicalotl.
Abrojo otro.quauitztli*
Abrojo grande que Tale detierra»teocomitl.netzolíl
Abrojootrodela tierra, tlacatccoloxocouitzrii tlacatecol©
uitztli.
Abrojo otro«tzitzinrfapatl.
Abroquel a r íe bufea eí cuda r fe.
Abuentiempo.qualca.uel ipa, ymonequía ymonecya.
Abuhadoeflar,ní,cacamaua.ni,$ac<amaua. na atemi.
AbuhadoaíTi. cacamac.c.agamac^cacamactic.c.ac.amactíc.
aaténqui.
Abultar por hornato.tíauelnextia.
Abultado en roftroocuerpo.uelnezq# timakic.teixmauhtl
Abulto hazer a lgo,n¡no5teuicaltia,ninO;tetoch'a.
Abundar generalmente miecnaxca.miecnotlatqui.atIenic
tem achia»
Abundancia afTi.miecaxcatKmiec tlatquitl. ayoctle mote-
machia ayoctlemonequi.ayocmiximati tlatgtlv ayoctle
tlacotli tlatquitl.
Abundoíb.axcaua tlatquiua miecyaxca.miecytlatquí.atle
quitemachia'.
A ii]
%-
A ante b 8c c\
Abundofamente, miecaxcatica. miec tlarquitica.
Abundadarenriquezas.ninocuitonoatnJnotIrvCamatt.níno
tlamachtia.
AbundofoaflTi. mocuiltonoani, motlacamatim\moíIamach
tianf.
AbundofamenteaíTi.necijiítonoIiztica^netlacaniachiliztica
Abundoíbdecombite, yxachiytlaqual.miec ytlaqual,ami-
ximati ytlaqual.
Abundaciaauerdequalquiercofa.tlaneneuiuia.ílaneuhqui
^a.tlaneuhcaquiga^tl acenqui^a»
Abundancia auerdeíeñores redores o gentes, tlaquauhqui
Abuílon, tlaauiíquixtiliztlí.
Abufo mala coftumbre. aqualíi ytecíi nematüiztíi.
fTAca'nican.yz^niz.
Acabar dar fin ala obra.ni3tlami\nitlayecoa.nitíatzoiíquix*
tia.ni\quica. .
Acabada obra, t!ayecoIli\tlatzunqumillf\
Acabarfedehazeralgo.tlamt.vecaui.quica.tzonquic.a.
Acabado aíTi.tlanqui. y ecaimqui\tzonquizqui.
Acabaroconfumircofa de comer obeuer, nitla,tlamia.
Acabada oconfumida cofa affi.tlatlamillí.
Acabar felá vida.tzonqui^a nonemiliz. tlami nonemiliz;
Acabar la tela o techumbre, nitla,tzopa. ni,tzopi.
Acabar fe afTi.tzopi.
Acadabarrio.cecencalpulpa.cecentlaxilacalpa.eecenchinl
pa.
A cada cafa,cecencalli. cecencalpa,
A cada collación, cecentlayacapa,
Acada cantón, cecencaluacazco. cecencaínacazpa.
Acada ciudad. cecemaltepetlípan. cecemaltepepa, cecente
pepa.cecemaltepetl. cecemaltepetlipa.
Acada cofa redonda o gruefa»cecente*tlt
Acada cofa no redonda, cesen.
A cadagetede barrí o, cecencalpul ti.
A cadalinajc.ceccntlacamecayotU
A cada pafíb.atza.achchíca* canicnem!,
A cada perfona.cecentlacatl.cecen,
Acadapuerta.cecenquiauatenco.cecenquiauatenpa*
A cada vno de cofas a nimadas.eceyaca, cecen.
Acada vno de cofas inanimadas* cecen.
Acaccer.mochiua.
Acaecida cofa, omochiuh,
Acaeceroaconteceren mi tiempo,nopan mochiua.nopafr*
ti.nixpanti.nomatia, nixtla»
Acaecida cofa aíTi.tepan mochiu,tepantic,reixpantic.tema
tiantic,teixtlatic4
Acaecer me algo, y tía nopan mochiua.y tlanopa uallauh,
ytlanopantemo*
A canalar madera o pied ra.nitla.acaloanitla^uacaloa.
A canalado aííi,acaltic. uacaltic»
Acanalado.ayre.mcpiac.oaeecatl.mopiazquetza eecatl
Acarrear, nitla^aca.
Acarreada cofa o de acarreto, tlagactli* tlac,acactIiV
Acarreador, tlacacac.tlacacani, tlatla^a^acani.
A carrear piedras, m\tecaca, acento breue. y aíTidelosde
mas,filicet,acarrear madera,trigo &c.
Acarreadas piedras.tla^acrli.tetl.
-A cafo o deinpromfo fuceder niealgo»amononemachpaé
anonemachpa.
Acauda!ar,nitlaixnextia#
Acaudillar.notlann!temana,nfte,centlalia,nite,ololoav
Acaudillada gente, tetlan tlamanalti.tlacétlaliki.tlaoloiolti*
Acaudilladador.ytlantemananijecentlaliani.teoloíoani,
Asacan o aguador, atlacuicatlatlaciHc.atlacuini^anamacac
anamacani. acacac,
Ac,ada o agadón, tlaltepuztlí,
Acecaiar,nirIaJixpetlaua.nitla,ixchichiquf*
A ante c
Aceca1ado.tlaixchichictIittIaixpetlaua1li.tIapetIau!itIn
Acecalador» tlaixpetlauani . claíxchichicqui. tlaixchichi-
quiñi.
Acecaladura.tlaixpetlaualiztli..tiaixchichiquiiiztlu
A celera rfe enojarte» bufea eno/arfe,
Acelerarte darte prieíTa.ni3ciui\ nino,mociuia
Acelerado yciuhqui. momociuíamV
Aceleramiento yciuiltz'tli.neniociuiliztlí»
Acepillar» nitla^xchichiqui.nklaixpetlaua*
Acepillada cofa» tlaixchichictli, tlatxpetlaualli- tlatxpetít
u htli.
Acepillador, tlaixchichiquinu tlaixpetlauani
Acepilladura tlaixchichiquiltztli tlaixpetlaualiztlí»
Acepilladuras o alTerraduras»quauhtextI¿.
Acepilladuraslargas.quauhtlaconeualli* quauhximalli. da-
$oneuallútlaximalli.
Aceptar petición nitla,uelcaqut.
Aceptada peticion»tlauelcactli.
Aceptar perfonas nite^xifta*
Aceptación de perfonas tcixittaliztfo.
Aceptador ral» teixittani»
Acequia.tIalatlautli,aquetzalIi\ueiapantiX
Acercadealguno^terloc-.teñauactetlan,
Acercarfe. ye non,aci»ye non,acitiuh> ye itech nonaci ye
ytechnipachiui,
AcercadoaiThyeyrechacirri ye tetechpachítihquí.
Acercamiento» tetechonaxitiuiliztli. tetechompachiuk-
tiuiliztíu
Ace r ta r enlo que fe dize o haze, nitla, ípahtil/a»
Acertada cofa, ílaipantililH*
Acertadamente» tlaípantihlfztica»
Acertamiento, tlaipantililiztli.
Acertaraloquefe tira, uelipan fcicuica» uelipan y auk» üeH-
pan nictlaxillia»
Acertada cofa affi» uelipan tlauictlK
Acertador tal, uelipan tlauicam .
A ante c* 5
AcertemientoaíTi. uelípan tlauicaliztli.
Acertar enlos negocios, uel ninochiua.
Acertada cofa afíu uel nechiuhtlu .....
Acertadamente enefta manera uelnechiualiztica*
Acertador alTj.uel mochiuanñ
Acertamiento tal* uel nechiualiztlt.
Acetre de agua bendita.tíateochiualapaztíi,
Aceuilarfe.nino,maceualquixtia amonotech,monequi
AceuiIado*maceualquizqui\amo y techmonequú
Acezar.nicica*
Acezar o carlear el perro, m\neneciui\
Achacaralgoa alguno* tetech nitla.tlamia.
A chacofo fer. aninonotztlani anotech ninaxitlani. ay achí
, noconnefrica.
AchacofoaiTi.amonotzallam\aytecn maxitlanú ayachicon
ne&ieni.
Achaques poner efcufandofe.ydaitcchninotlamia. nicno-
tláneuia
Achacólo affi.ytla y tech motlamiani quimodaneuianú i
Achicar.nitla.tepitonoanitlatepitilia»
Achicar obra bufca acortar.
Acidentalmente.bufca acaíb.
Aclarar el tiempo.tlachipaua tlaneci tlanaliui.uellamamani
Aclamar fe qualquieralicor.chipaua.yeaia.
Aclaradolicor.tlachipaualU.tlachipauhtli.tlayecliII/t
Acocear a otro nitctelicc.a. nite,tetelicgá.
Acoceado tlatelic$alli. tlateteliccalh.
Acocéador.teteliccanJ,
Acodar vides o cofas aifi.nitlajnecuiltoca.nitlajnoliuhcato-
ca
Acometer fin razón, nitcnempenaltia.n/te ,ixnernpeuaí*
tiaoiiteixpeuaítia.
Acometedor, tenenpeüaltianí. teixncmualtianLteixpeual-
tiani.
A inte é*
^com€tido,tIanempeuaííilli*tIaixncmp€U2!íi3Ií\tlaixpeuaI^
tilín
Acometimiento. tenempeualtiliztlú teixnempeualtiliztli» te
ixpeuamliziii*
Acometerá otro,nite,peualtia,nite,pepeualtia.
Acometedor aííi tepeualnanútepepeualtíani.
Acometido aíRtlapenaltillijlapepeiiakillñ
Acometimiento taUtepeualtiliztli. tepepeualriíiztli.
Acompañar aalgunoenenugardocftadeaíríento,tetlanm
ca. '
Acompañado aíTi.ytlanyeloac ytlan onoac.
Aacompañadordeííamanera.tetlayem.tenatiacyení.
Acompañamiento affi. terlan yeliztli» tenauacyeliztlí..
Acompañara otro andando.nite^nica nite,uicatinemi nite9
uicátiuh»
ikompañado aiTi.uico.utcotinemí.
acompañador tal teuicani. teuicatinemfni.
Acompañamiento.íeuicah'ztli. teuicat!n3milizt,?#
Acompañara! mayot .nite.aachti. nite^íaiccauia.
Acompañado aíTi.aachtilílo.
acompañador tal. teach teaach tlaíccauianj,
jicompañaral mayor o ygual íiguiendole. nite,tocatinemí.
- nitejUícatinemi nítevthtlauícaititinemí.
Acompañadoaírj.tocatine.motocatinemoa.uícotinemcui
cotinemoa.tlauicalíotinerrr. tlauicaletínemi.
Acompañador tal.tetocatínemini. teuicatineminí.tetlauical
titinemini. i . .
A-compañamientoaíTi. tetocatinemiliztli. teuicatinemiliz*
tli, tetlauicaltitínemiliztli.
Acompañar a otro harta fu cafa. nontecaua.
Acompañado aíTi.oncaualo. oncaualoni.
Acompañador tal. ontecauani.
Acompañamiento aíTi\ ontecaualiztli.
Acompañara otro defde fu cafa, non^ana.
Acopañado%or*t!aantli.ontlaanalli.
A-ante- c
Acompañador tal onteanarii.oníe anquí, •
Acompañamiento afTi, onrranaliztri
Aconfejar. nit1a1nanamiqui.nrtla1t1ato!nanamiquí»
Aconíejado^tlananamictli tlatlatolnanamictli,
Aconfejarfe. nino3nanamiqui. nmo,rlatolnanamiqui, m~
no,yolnonotza . nino,tlatlantfL
Acontecer, bufca acaecer.
Acordarme de algo.ni,tlaínamíqui.
Acordar a otro, nite.tlalnamictia. nitlatlalnam/ctia,
Acordar a otroalgunacofadelaqualno fe acuerda bien tra
yendo feía ala memoria» niteyoímaxiltia.
Acordar deliberar algo, nino/yolnonotza, nitla>nemilía,
Acordadacofasneyolnonotzalli.tlanemililli.
Acorda Jamete, neyolnonotzaliztica tlanemililiztica.
Acortar o achicar, nitla^tepitonoa nitla;tepitilia. ñitlailo-
diría* nitlatzinquixtia.
Acortado» tlatepitonolli. tlatepitihlli. tlailochtilli.tlatzm
quixtilíi.
Acortar hedifidooferminos. nida^tzoloa^nitla^tepítnia.ní
tla,ilochtia. nitla,tepitonoa.
Acortada cofa aíTi. tlatzololíi.tlatepitililli.tlatepitondlli.tla
ilochtilli.
AcoiíardarprieíTa. nitía.ciuitia.nitla^iciuitia*
Acollado, tlaciuitillntlaiciuitilli
AcofTador. tlaciuitíani. tlaícíuitiant.
Acoítamrentoofoldcida. tlaxrlauilli
Acortarme o echarme, nino.teca.
Acollado o echado, motecac»
Acoftarfe omelinarfe el madero o pared, colíui. noíiu^chft
toliui.
Acortado aíTí» coliuhqnúnoliuhqm, chitfoliu?iqi.i,
Acoftarfe ala parte de alguna perfona. tetlocninoquetzfi»
teuan ntnoquetza. teuic nínoquetza. teukpa niño-
quetza.
Acoftadoaffi. tetlocpa moquetzquútetlan moquetzquí.
Acoílumbraríe a algo, y tía y techninomati.onipaniiioma.
A ante c«
ri nimaxalyui,
Aeofar. cuztic tepuztli,
Agor. tlotli.
Alomar perro, nicnanauatia.
Acorarfe* m\poconi, _
Acorado affi.po^onqui.
Acotar a otro, nitemecauitequi.
Acotado, tía mecauirectlú
Acotado r.temecauitequini»
Acote el que fe da. temecauitequiJíztli*
A^otede cuerda o diciplina inecatl.teinecaui teconi.
Acrecentar hazienda.nitla tlapiuianitlajmíequili'a.
Acrecentada hazi^rtda,t]atlapiuilli,tlamicquili'lli.
Acrecentador tal. tlatlapiuia ni, tlamiequiliani.
AcrecentamientoaíTi. tlatlapiuiliztli.tlamiequil/ztli.
Acreedor.ytech tlaactica, ytechtIaactoc.tzoyotica¿
Acuchillara otro. nite,tepuzmacquauia.
Acuchillarfe con otro, teuan nitctepuzmacquauia.
Acuchilladas aduerbio,tetemacquauiliztica.
Acuchilladizo, tete puzmacquauíani.
Acuchillado, tlatepuzmacquauilli»
Acudiraciertolugar, ni,uallama ti, non,tíamatf,
Acudiro recurrir aperfona. ni,quaImati,m,quaItoca«
Acudir conla renta. non,tlacaüa.non,tlacaIaquia.
Acudimiento afíi.tlacaualiztli. tlacalaquiliztlú
Acuerdo en coníejo, nenonotzalli.necentlalilli.
Acuerdoentrefi. neyoínonotzaliztli.tlanemililiztli.
Acullá no feñalando el lugar, ñipa.
Acullá moftrandbel lugar, nepa,nechcapa.nachcapa.
Acufaren)uyzio4nite,teixpauia.mte,tejlhuia#
Acufacio»,teteixpauiliztlí.teteilhuiliztlí#
Acuíado. tlateixpauilli.tlateilhuilli.
Acuíador. teteixpauiani. teteilhuiani.
Acufarfairaraenre.nitejztlacauia,nite,tlapiquía.nite>tIato
leuia.nite,tlatolchichiuilia,n¡te,tlatolquech¡l/a.
TPPF /- f-_- ' *
v
A ante V 7
Acuíado aíTi. tlaztlacauilli,tlatíapiquillí4 tlatlatoleuilli^ tlatla-
toIquechililIi\tlatlatolchichiuíIiíli,
Acufador tal» teiztlacauiani,tetlapiquianj\tetlatoIeuíani\te
tlatolquechiliani.tctlatolchichiuilianú
/^curacionalTitteizt1acauil]'ztl!,tetlapiquilíztIi\tetIatoleuiliz
tli.tetlatolquechililiztli.tetlatolchichiuililiztli»
Alinea o acotea, tlapantli»
Ac ucar negro defta tierra» chiancaca»
A^ucardecaftilla.lomefmo^velcaíhllan chiancaca.
Abuela tlaximaloni.matepuztli.
Acuelapequeña.matepuztlaximalonito.matepuztontlí»
|f Adalid. teyacanqui,tetlalmachti4
Adarga o rodela,chimalli4
Adargar fe. nino,chimalcalti\nino3chimaltia. chimaltítlaa
nicalaqui»
Adargado.mochimalcalti\mochimalcaltíqui#
Adelante o masalla,oc nepa.o cachi nepa. •
Adelantarfeen hablar, teyacacnfqui^a.nitejtlatolpanauia.
Adelantar a otro en honrra» yznitequixtia» yznitequetza.
Adelantar fe en camí no, achtoniauh. achtopa niauh, achto-
nompeua. achtopa nompeua,
Adelantamiento aíTi achtoyalíztíi achtopa yaliztli. achto-
ompeuahztli achtopa ompeualiztli»
Adelgazar tablas o piedras ocofa aír¿.nitla,canaua»
Adelgazada cofa, flacanaualli, tlacanauhtlí»
Adelgazamiento tlacanaualiztii.
Adelgazar hilo ocofas largas rollizas nitla,pitzaua.
¿\ delgazada cofaalíu tlapitzaualli, tlapítzauhtli»
Adelgazamiento.tal.dapitzaualiztli.
Adentellar o morder fin Tacar bocado, nítctlanquechia. ni-
te^etexoa.nite^ampoxoa.nite^Ianqua. nite,quetzuma.
Adentellada cofa»tlatlanquechiIlí*tlatetexollíf tlacampoxol
li.tlatlanqualli.tlaquetzuntli.
Adéteíladas» tetiáquechiliztica tetetexoliztica.tecampaxo-
liztica.tetlanqgaliztica, tequetzumaliztica»
Adentelladurattetlanquechilizd¿^tctetexoliztli.tecainpaxo
A ante df
l!ztli.t^tlanqualiztli4íequetztimaliztlú
Adentelíaro morder facando bocado. nite>tIancotona*
Adentellada cofa aíli. tlatlancotonallt»
Adentelladas aiTí.tetlancotonaliztica.
Adentelladura defta menera.tctlancotonalizín,
Aderecaroadornar algo generalmente» nitla,chichiua.ni
tlacencaua.
Acterecadacofa. tlachichiuhtli, tlacencauhtli. tlacencaual-
li. s
Aderezo tal. tlachichiualiztlú tíacencaualiztli.
Aderecaroadornar algo honrrofameme, nitla,mauizchi-
chíua,nitla,yeccbicbiua.
Aderecada cofa alíi. tlamauizchichiuhtli.tlayeccbichiuhtli.
ÁderegoaíTi.itlamauizchichiuahlizrlú t!ayecchichiualiztlí#
AdefTeo.tlamaluiliztica. aonnemaquiliztica,
Adeíora.atenemachpa amovuhcareyóllo.
Adeudar fe tomando preftado.ninOjtlacuia,
Adeudado, moilacui.
Adieftrar ciego, nite,yacana.nite.ana,
/^dieftrado.tlayacantli rlaantli.
Adieífrador .teyacanam. teanani.
Adiuinarfm agueros.nitla^yolteouia. tetempan nitlatoa,
Adiuinacíon.tlayolteouiliztli tetempan tlatojiztli.
Adiuino.dayolteouJani. tetempan tlatoani,
Adiuinar por fuertes o agüeros. nitIa,poa, ni,ticíti,
Adiuinacion afli.tlapoaliztli ticiyotl»
Adiuino tal.tlapouhcjui.ticitl.
Adiuinar ene! agua. atl nicmana* atlan niteifta,
Adiuinacion aífi amanalíztli.atlan teírtaliztli.
Adiuino tal, amanan/, arlan tei'ttam.
Adiuinar por fignosoíueños nitonalpoa,
Adiuinacion aíTitonaíf oualíztli.
Adiuinodeíla manera .ronalpouhquí»
Adminiftrar.mtet^tlamachia nite,tlamachia.nite,tlatlatla
hlia.nire.tlamamaca.
Adííiiniíhacion tetlatíamachiliztli» tetlamamaquihztli ♦ te
-
A ante i*-
a
tTatlalililiztli- ■ •
Adminiftrada cofattetlamachíllitter]atIaliTiIli\ temacrli. <
Adminiíhadqr. tetladamachiani. tetlamamacani. tetlatlat
liani,
A dmirar a otro.n ite,i£auia4 nite,mauhtía.
Admirable cofa, mauicauhqui mauiztic.
Admi ración, tIamauicoliztli»neícauiliztlf#
Admi-rado.ílamauico.tlamauijoani, mic,auianí.
Admirar fe. nitlamauicca. ninicauia.
Admitiraalgunoparaaígunacoíá^m^celia^riire^nequ^
Admitidojlacelillí. ondanedíi.
Admitirlo quefedize ohazesnklapaccacaqui\nitl3;(ue.lca
qut, nirla^eíitra.
Admitido aíTi.tJauelcadli. tlauelittalli. .
Adobar algo, buícaaderecar*
Adobartexendoagujerode manta ocofa aíTi.nitíachichí, ,
Adobada cofa a iTi.tlachíchitl.
Adobar veíiidos haziendo nueuolo viejo para engañar, ni-,
tla,nextlatia. nitla,nexquaqualatza.
Adobada ropa aiTi.tlanextlatilli» tlanexquaqualatzalIL
Adobe de barro.xamitl. ,
Adobes hazer.nijxanchiua»
Adobo.íomefmo.
Adonde preguntando canin, campa, can,
Adondequiera oen qlqer luga r.c acocan, c^ocamps.
Adoptar tomarpor hijo, ninotcpiltzintia.
A dopcion netepikzintiHztlt
Adoptiuohijo.nep ützintilíú -
Adorara dios,nicno,teotia.n!cno,tlatlauhtiíia,
Adorable dios digno de íér adorado, neteotiloni, tlatlaufiri-
loni.
Adoración talneteotiliztli.tlatlatlauhtiliztli»
Adormecer al -niño. nite,cochteca.
Adormecido nifiOvtlacochtectlK
Adormecer al grande. nitexochtlaca»
Adormecido aífi tlacochtiaztli»
ante á & f*
Adormeccerfo entomeccrfe el pie.nocxicepoa.nocxf ccct
poa. ... i
Adormecido píe. cepouhqui hxltheecepovhqvi icxitl,
Adormecerfela mano.noma cepoa.noma cecepoa.
Adormecida mano.cepoubquimaitl» cecepouhquimaitl.y
aíTi deles otros miembros»
Adornar, bufea componer»
Adquitir con trabajólo necefíarioaTa vida .drzen per meta
phorl a nicaxcauia. nitlatiapaliuhcaina, nicoqchuia qeía-
ui gbiouía íc toneua ic chichinaca yn noy olio yn nonacayo
Adrede hazer o dezir algoje niteqneíoa. ^anicnlnoqueloa»
ca niuhnicchiui.ic ninotecoa-,
Aduenedizo.uecatlacatlueca ualeua .uecachle.
Aduenedizos ya auezuidados, flaca nechicoltvlacanepa*
panti.
^duiemr, ualíaTrztlK
Adular.bufcalifongpar,
Adulterar, nite,tlaxima.fepan n«atsTr,
Adulterino o adultei ina.bufr abaf :&áot
Adulterio, tetlaxímaliztl^epanyaizdí»
Adultero o adultera, •tetlaximani,tedaxinquí4té'panyanM»
panyaqui,
A empuxones, tetótopeualiztica,teixicqtzaIíztica4 teixcue
tlanaliztica,
Aefcondidas, bufea efcondklamente,
Aeítaboia.ymmani,
A efte tiempo ye axcan> ye no iquacy.ye nouel axcan.
0¡¡. Arable perfona. muchi tlacatlytlaco.muchi
tlacatl rcnjub,te cemiemuh.
Afabilidad, tece micniuhyotK
Afearlohermofooeftrasarlo.nitla^itlacoa,
Afeado tlaítlacolh.
Afeytarfe]amugeralmodoantiguo,ninoxatia*
AfeytadaaíTi.tlaxauallí.t1axauhtl«,xauhqui.
Afeytctal.nexaualoni, xaualH,
Afey ta ríe los hombies ai modo antiguo, ninichiu*.
A ante f ♦
A feíte aíTí, neíxchíchíualoni.neíxchichiuallivxauallú
Afeitar rapar o cortar el cabello generalmente, nite,x¡ma,
Afeitado aíT». tlaxinth.
Afeitarbaruaa otro.nite^entzonxima.
Afeitado affi,tlatentzonxintIi.
Afeminado,ciuayollo.avoHotlapalticé'a oquichyolló.
afilar cofa de hierro. niíla5tcntia.
Afilada cofa, tlatentilli.
Afilador, tlatenti, rlatenrianí.
A filadura,tlatentliliztli4
Afirmar,nitla,nelriliavnitla,nelitoa#
Afirmación, t!aneltilifiztfi.tlaneIitoliztIi\
Afirmada cofa* tlaneItflilli.tIanelitolli#
Afirmadamente.tlaneltililíztica. tlanelitoliztíca,
A fi rma r porfía ndo con oi a d ¿a, niño, tenquauhtiIía;níno,tIa
toíchicaua, nino,nitentlapaltííia.
Afirmación alTú netenquauhtihliztli. netlatolchicaualiztl/,
netentlapaltilíliztíí.
AfirmadacofaaíTi. tlatenquauhtililli, tlarentiapaliuhcauill/.
A firmadamente aíTí, tlatenquauhtiliztica. tlatentlapaliuhca
uiliztica.
Afligir o fatigar a otro, nite,toJi'nía,níte,requípachoa.
A m'cion o afligimiento, tetohniliztli.tetequipacholiztl/.
A ligida cofa, tlatolinílli, tlatequi'pacholli,
Afligidor.tetoliníani, retequipachoani.
Afligir mucho a otro.nitc,elelaxitia. nitctoneua^nite.chichi
. natza.aniteatlamachtia, nitetlaciauiltia,
Aflicion oafligimiento ta'. teelelaxitiliztli.teroneualíztli.te
chichinatzaliztli, ateatlamachtiliztli. tetlacianiltií/ztli/
Afiigidoaíí'0tlaelelaxitilli,datoneualli.tlachichinaztli,atlaa=
rlamachnlli, tlatlaciauiltilli
Aflígidor talteclelaxitiani. tetoneuani, techichínaezani a-
teatlamachtiani, redaciauiltiani,
Afloxar generalmente, nitla^caxania.
AHoxai fe.caxani
Afioxarfelaenfermedad.caxaua.cuetlaní,
B
A Hoxar emperezando. ni\cuitlagbt1aua.ni\cuit1atzokitine-
múni\cuitlatetzmiliuhtinemi.nicuitlananacaiui»
A laxamiento añl cuida tzatlaualiztli. cuitlatzollotl. cuitlá-
nanacayoth
Aforra raigo. nitla>ixnepanoa.
Aforrada cofa, tlaixnepanolli.
Afrechos faluados,o cofaaiTi.ttatzelolIi:tlatzetzelruhcayot|
Afrentar generalmente nite,pinauhtia.nite,auilquixtia.
Afrenta. tepinauhtiíiztU. teauilquixtiliztl i*
Afrentadamente .teamlquixtitiztica.tepinauhtiliztica*
A fren tado .tlapinauhtilli. tlaauilqui x till i.
Afi'entador.tepinauhtiani.teautlquixtianu
Afrentar a otroponiendoletachas. nite,papaca. nite,pa&e
ca.nite,pac9otlaua.nite,atemouia.nite,nauiantoca.
Aírentaafri.tepapacaliztU.tepactecaliztli.tepacgotlaualiz-
tli.teatemouilíztli.tenouiantocaliztlí.
AfrentadamenteafTi.tepapacaliztica. tepa&ecaliztica.
tepaccotlaualiztica.teatemouiliztica. tenotiiátocaliztica
Afrentado deftamanera,tlapapa£fcli. tlapa&ectli. tlapacgo-
tlaualli. tlaatemouilli, tlanouiantoétü.
Afrentador taltepapacani-tepadeeani. tcpaccotlauanite-
paccotlauani.teatemouiani. tenouiantocani.
Afrentar a alguno diziendole fus defetos, nicteixcomaca.
nicrejxmanilia.
Afrenta afTi. teixcomaquiliztli. teíxmaniliztli.
Afrentadamente deítamanera^teixcomaquih'ztica>teixm&
naliztica.
Afrentado aíTi.tlaixcomactli.tlaíxmaniíinú
Afrentador tal.quiteixconiacani^quíteixmaníliani»
^fAgagaparíe.nitejnetlatilia.nitejneiyanilia.ni-
nojpachoa.
Agacapado, tenetlatiliqui\teneianiIiqui.mopachoqui.
Agallas de árbol, quauhtotomatl quauhcacapuli.
Agallas de tinta, nacazcolotl.
Agallas de garganta. quechtlatlaulIi.quechtlatlaullotL
Agora tiempoprefente.axca^
A ante <g
10
Agora luego, nimanaxca.
Agora de aquí a vn poco, ocmaya ocachicoccuelacnic . oq
chic.oquachica.ocixquichcaiutl/.
Agora pocote, yeua'quinaxca.quinizquiy, quinicay.
quin a chic.
Agorar tomar agüero. nino,tetzauia.nite,tetzammatj#
Agoreroquelas declara, tonalpouhqui,
Agorería, tonalpoualiztli,
AgoOarrealgogeneralmete.tlauag^tlachícaua.tlacogauía.
AgoOadacoia.uacqui.ochicauac.ococ.auiz,
Agoííomesjomifmo.uel.ycchicuejmetzdiycexiuid»
Agota reí agua. nrauatza,nicuatzaynatl#
Agorada agua, auatzalli»
Agorador . auatzan^auaczqui,
AgoramienfO'.auatzaiiztli»
.Agracofa. xococ.
Agro hazeife, ni,xocoya.
Agro hazer.nitlaxocolia.
Agrura, xocoliztli.xococayotl.
Agía fruta, xocotl*
^grazocofa afTi xocoretí,
¿± gra llena ocueíra.cencan nícac, cencan nicaticac.
.Agropor madurar. xoxoctetl4oc xoxouhqui.
Agradarme algo.njtIa,ueIitta.nitIajqualitta.
Agtadablecofa, tlauelittalli.tlayecittalli.tlaqualirtaUi,
^gradamiento, tlauelittaliztli. tlayequittaliztl?. tlaqualittá-
liztli»
Agradar a otrotnite.uelIamachtia.niíe,papaqi)iItia.
agradable cofa aííi.teuellamachti. tepapaquilti.
Ag ra dablemente aflfi.teu el lam achtilaztica.tepapaquiltilíz-
tica.
Agradamientotal.teuellamachtiliztli. tepapaquiltiliztli.
Agradecer a otro.nite?icnelJlmati<ntte,tla5ocamati.níte>tía
^omati,
Agradecer a ocro,nite ,í cnelilinat^nitejtla^ omat^nitejtla^
c,omati,
B t¡
A ante g*
Agralecedor. teicnelilmatini. retla,coeamatini\ teícnelfí-
niatqui.
Agradecido, mocnelilmatini, motlacocamatm?. modado*
camatiní. motlagomatirii.
Agradecimiento.necneUlraatiUzíl^-ietlacocamatiliztlí.ne
tla$omatiliztíié
Agrauiar a otro.nite,to!fnía»nite,tequipaclioa,
Agrauíado.tlatolmilli.tlatequipacholli.
Agrauiador. tetoliniam.tetequipachoani.
Agraaiadaniente^tetolinrliztica.tetequipacholiztrca,
Agraüio.tetolmiíiztli.tetequipacholiztlf.
Agrauiar con demariadacarga.níte,eticiuiría»mte,enliífc.
AgrauiadoaíTi.tlaeticiuttilIUIaetililJí,
Agrauiotal.teeticiuitiliztli.téetihliztli.
Agua. atU
Aguabendita, tlateochíualatí.
Agua rofada, xuchatl .ael xuchiatF.
Agua caliente alfuego.acotoniili .
Agua caliente al foLatl totonqui.totonqui atl,
Aguacero^quiauitl.
Aguacero grande venir con nuue muy escura y granruy»
dodetépefl:adét]atfaIacnuitz«yuhquintJaquequeztiuitzv
^oquittiuitz \y huquin g oquitl onotiuitz .otetzauac, ogo-
quitiac* L
Aguacozida»icucicatl,tlatotonilli atl
Aguadeaxi.chilatl.
Agua fría, y tzticar.latl cecee.
Agua honda ami&ian.auecatlan.
Agua de manos, nematequilatí.
Aguamanil» nematequiliztecomatl» nematequilteeomatk
nemacequiloni.
A^ua de pies, necxipapac atl:,
Agua do fe bañan» nealtilatl.
Aguadero»bufcaa§acan.
aguaducho venir. pex ontiuh.peyauatiúh.pepeyauatiufe*
Agua miel, ayonecu tlit
A ante g¡
tt
Asuar algo.n!tla,ayotia»
Aguada cofa ayo tlaayotilli.
Aguado el que no beue vino.atlauanan\ amoquíní oftU,
Aguda cofa afiladí?.tene.tenatic.renitztic.
Agudeza alTi. tenatcayotl.tenitzticayoil.
Augdo de punra.uitztic.yacaui tztic. tzaptic.yaea tzáptíe»
Agudeza affí.yacauítzticayotl.vacatzapticayotl.
Agudodib'géte. yel tlacacqur. vciuhcayo^yciuhcayolío.
Agudamente aíTi.yelIotica.eltiliztica. ti acacca y otica.yciuh
cayotica.
A gudeza aíP.vellotl , el tiliz di . tfacaccay ©ti . y ciuhcay otl »
Agudode ingenio, y ello, tlacaquini y.olizma. yclizmatqul
yoíiztlama
Agudamente aíT'.yollocatka. tlacaquiliztica yolizmatca-
yotica.yo lizmatiliztica.
Aguerr.tetzauítl.
AguÍ!araotro#nite,tototza*nitejciuitia.
Aguijada cofa, tlatototztli.tlatototzalli. tlaicimtilli»
Aguj}ado%tetototzanf.teiciuitiani.
Aguijodhierrooefpuela. tepuztetzapiniloi.tepuz tetzátzt
pitzaloni.tepuztetzopiniloni.tetzopiniloir.cetzapiniloni.
Aguijoneara otro. nite,tzapinia,nite,tzopinia,n¿te,ixil¿.
Aguijoneado* datzapinillí «tía xíIIi.
Aguijoneador.tatzapíniani.teixiliani.
Aguijón de aueja, xicotli y miuh.xicotli y teminaya*
Águila, quauhtli*
Aguilocho, quauhconetl
Águila decabeca bermeja.cozcaquauhtli,
Águila negra, pouhquauhtli-
Aguila blanca, yztac quauhtlt.
Aguinaldo.lo mifmo.
Aguja paracofer o cofa allí. i?itzma11otI.iritz omitl.tlatz©
maloni.
Agujerear, nida,coyonia,nitía,xapotla»
Agujereada cofattlacoyonill;:tlaxapotlalíñ
Agujero.coyonqui.tlaeoyocíl^eoyoctic.xapD,
"
Agujero do fe guardan las agu jas.uitzmallocallotl, uitzma
lo comitl.
Aguzar puta.nitla,yacauitzoainit1a,yacachíquítnitlyacatia-
Aguza rfeenefta manera,niyacauitzaui.
Aguzada cofa de punta.yacauifztic, yacauitzauhqui yaq,
Aguza r algo, bufca afilar»
Aguzadera piedra, tlatentiloni.
Aguzador tlatenti.tlátentiani»
^Ahao1.xi,nicca,niltze,nopiltzeitaui»
netle»yeccue.ayo.
Ahechar olimpiar algo.nitlatxetzelca.nitlayeclia.
Ahechada cofa.tlarzetzelolli.tJayeftilIi
Ahechador.tlatzetzeloani.tJayecb'aní.
Ahechadura. tía tzetzelol ix tli tía yecnliztJí.
Ahermofearc>hermoíear.nitIaquaInextia%nitIaqualtília.íii-
tlachipaua.
Ahincar importunando. nite,tlaniatafaquilí3,íí»te,fequ!uia
¿cpermetaphoram.teixílanipíícatinemi^aninonauacil-
ma.aninopéuiIroa4
Ahincadamente tetkmatafaquiiiztica.tetequiuiliztica.teix
tlampilcatinemiliztica»
Ahinco, tetlamarataquiliztli. tetequiuihztli. teixtlampilcati-
nemiliztli.
Ahitarnir.ninoxuitia.ninelixuitia.
Ahito la perfcnamoxuitiqui.melixuitiqun
Ahitóla obra, nexuitilizth.neehxuitíliztli.
Ahitara otro. nitejxuitia nite^lixuitia.
^hocmarfe el rio, itioJteuilacachoaimaxicyotia,inoiiiala~
cachoa.
Ahogar colas manos a otro.nite,quechmatiloa,nite3quech-
mateloa.
Ahogada cofa aííl.tíaquechmatelolli. tlaquechmatilolli.
Ahogamiento aííi, tequechmatiloliztli.tequechmateloliztli
Ahogar con fogaa otro.nite,quechmecania.
Ahogada cofa aííittlaquechmecanilii#
AhogamientotaUtequechmecaniiiztli,
A ante h» & i
Ahoga rme en agua que corre ñatoco.
Ahogada cofa aíli.tlaatoctilli.
Ahogamiento tal. atocoliztli.
A hoga rme enlamar o laguna, natlammiqui
A hogado afllatlammicqui.
Ahogamiento tal.atlammiquiliztli. ,
Ahogarfe poniendo fe algo enel gallillo,como poluos/aliua
o bocado^ninelcima.
Ahogado afli.melcinqut.
Ahogamiento tal. nee I cim al iztíí
Ahoyar hazer hoyo.nitla.coyonia. nitla,tataca-
Ahorcar a otro.nirejpiloa^ite^ecania»
Ahorcarfe.nino,piIoa.nino,mecania.
A horcado, ti apilolü.tlamecanilli.
Ahuyentar hazerhuyr a otro.nite,chololtia.nite,yeltia.
Ahuyentada cofa. tlachololtilli'tlayeltrili.
Ahuyentador,techoloItiani tey eltiani»
Ahuyentamiento.techolo!tiliztli.teyeltiliztli.
Ahuyentare efparzrrganado o gente, nite,cemmana*ai-
te,moyaua
Ahuyentada cofa aífí. tIacemmantli,tIamoyauhtí¡c
Ahuyentadortal.tecemmananitemoyauaní.
Ahuyentamientotecemmanaliztli. temoyaualiztlí.
Ahumar algo. nitla,pocheua.nitla,puehe£tiIia,
Ahuma ríé*ni,pocheua.ni,pucheci:ia.
Ahumada cofa, pucheuac.puchectic>tlapucheuallh
Aiu rtadillas.c an y chtaca.
fl"Ay donde tu ellas, encano*
ffAayayay.quexandofe. axax ahqua.elele.
Ayrar a otro, nitejqualania.nite.tlauelcuitia, nite>necu-
mal tía
Ayrada cofa, qualanqui.tlauelcuíc. moc/omani#
Ayradamente. qualanyotica.tlauellotica.ne^uínaíiztíca,
Ayrarfe. ni\quaíani,ni,t]auelcui,ninoxuma.
Ayradopor luengo tiépo. qualancanerns. rnuchipa qua-
lantinemi,y qualanypan monemitia» yqualan y pan iver
v
A -ante l
mi.yqualan ypan nemini.
^7er, ' yalhua.
Ay re. ehecath
Ayre delgado, ecapitza&Ii. ccaxoctli.eecapeya&íi.
Ayflarfe, nin.atzaqua.
Avilado» matzacqw4
Avo o aya. teuapauanútlacazcaltí.
Ayudaeharomelezina. nite,tzimpamaca,nire,pamaca»fe
cuítlapampa niteparnaca.tetlampanictemacayn patli.
Ayuda dar o medicina de otra manera, nite^zinana.
Ayuda xiringa. tepamaconi»
Ayudar generalmente. nite,paleuia»tepan ninilacatzoa,
nite,matlapaliuhcatí'lia,tepannino,mana.
A vuda affj, tepal euíliztlí.repan neilacatzoliztli.tematla
paliuhcatililiztli4 tepan nemanaliztl/.
Ayudado alTV. tíapaleuilli.
Ayudador raí. tepaleuiani. tepan mílacatzoan?. tematla-
paliuhcflMljan;. tepan momanan?.
Avüdar a milla a cantar o trabajar ,nite,nanquilia.
Ayuda taU tenanquililiztli.
AvudadoaiTi. tlananquililli.
Ayudador tal. tlananquiíiqui\tlananquiíiani\tenanquili-
quítenanquijiani.
Ay udar con géte armada, yaocnitepaleuia.niteoquichtilía*
Ayuda nffi.yaoc tepaleuiliztlú teoquichtiliIztK
Azudadortal.vaoctepaleuiani.teoquichti'liani#
Ayuda r porque me a yudc.nite,macoua,
Avuda tal» temacoualiztl/.
Ayu ^adoaiTi.tlamacouall'. tlamacouhquí,
Ayudadot tal.temacouani.temacouhqu>4
Ayudar a otro haziendo fe de fu vanda» teuic ninoquetzí*
tetlocninoquetza. teuicpa neua.
Ayudaairi. teuic nequetzaliztl?. teloc nequetzaüztlí. teuic
pa eualiztli.
Ayudador tal, teuicmoquetzati'Vetloc moquetzanif teuic
pa euani#
Ayunaivnino^aua.nijtlaqualizcaua.niítlacatlaqua,
A ante 4 & U
n
Ayunador. mo$auani. tlaqualizcauaní tlacatlaquani.
Aluno, necaualiztlt. tíaqlizcaiializtli.tlacatlaqualizt».
Avnnoelquenoíehadeiayunado. ayatlequiqua. .
Ayuntar generalmente, nitiaancchicoa,nitlaicentlaha.m
tla,ololoa.nitla,tecpiehoa. , ,,«.
Ayuntada cofa affi. tlanechicolIi.tlacentlaMIi. tladoMi.
Ayuntamiento'íal. tlanechicoliztli. tlaeentlaliliztMael©
lotiztli. tlatecpicholiztli.
Ayííraren vnomayzo cacao palos o cofa afliJUtl^ceternt
Ayuntada cofa affi. tlaccntemalli.
Ayuntamiento tal. tlacentemaliztli.
Ayuntarfe carnal ir ente a muger. nitcteca.Sc perniet*-
phoram nite.nepanoa. tetechnaci.
Ayuntamiento afíi. tetecaliztli. nenepanoliztlí.tetech*-
'xilizcii.
Ayuntar vna cofa a otra. n!tla,netechpachoa#
AyunramtentoalTi. tlanetechpacholizdi.
Ayunta i algo a fi comola muger a fu hijuelo* notechníe-
pachoa .notech niepapachoa. •
Ayuntar mantas coficndolas vnas con otras o cofa 3iQ.
nit1a,netechtlaIia.nitIa,netech?a1oa.
A y untamiento ta! . tlanetechtlaliliztli- tlanetechc, aloliztíí
A yunta ríe la gen te íentandofe. mo,teca.
A y untamiento aíTi. netequiztli.
Ayuntarle los nos* monepanoayn atl. cetíayn att.
Ayuntamiento de rios. anepanolh#
Ayuntamiento de naciones. tlacanechicolli.
Ajena cofa, teaxca tetlatqui.teyoca.teyocauh,tecococaufl
Ajeno fer. nite^axcanite^latqui.nite^yuca^nitejyucauh.
nite,cococauh.
Ajo, lomiTmo.
if Ala parábolas atlapalli aztlacapalli.
amatlapallú
ATapequeña.atlapaltontli,aztlaeapa!tontb\ainatIapalt6t&
Ala de papel, ama ailapalli.
fc
1
f\
Ala de terrado o tejado, arta y orí.
Alabara otro. nite,yecteneua. nite,vequítoa, níte,qIiroa.
Alabanza, .teyecteñeu'aiizduréyeqüitóllztlj.teqlírollrzrli
Alabarfe. níno,yeften6ua.'nin'o,yéquitoa, niño qnaíiroa.
A ¡abada de .otros. tlayedeneualli.tlayequitolli,tlaquali-
toíli.tlayeéteneuHtIi.'
Alacrán, cuíutl.
Aladar de cabellos, canauacantzontli.
Alambre cobre, tepuztli. ,
A?amo o cofa femejante, pepeyolquauitl.
A'apoftre» c,atepan.quintepan#tlatzacca catlatzacca*
Alarde hazer. ni,tlauiznex'ti3.
Alarde aííí. tlauíznéxtilíztlí.
Alargar algo. ni.tla>uéyaquilia.
Alargado aíTí. tlaueyaquilillí.
Alargar o dilatar el tiempo, nítla.uecatlaca.
Ala ti dos dar en pelea. nino,tequitequi.nino,tenpapaujX
Alarido aflfi. netenuitequiliztl^hetenipapauilsztli
Alaridos darde triíteza. nuecoyoua. ni,chtehiqii'iliztza
tzi.ni^chiquiliztzatzi.
Alando álTi. tecoyonaliztli. chichiquiliztzatziliztí/.
Alafazon. ueliqíiac.
Aíbacea. yrechnecaualotiuh. ytechnenanauatilotiuh.ng
nauatilotiuh
Albey taré cauallopati. cauallo patía tíu
Albeitería. cauallo patiliztl?.
Alborotar gente. nite,comonia. nite^acomana» nite,tral'«
fiecuinaJtia.
Alborota; fe la gente, ne.comonilo . . ne3acomanaIo.tIaÍ-
técumi.
Alborotada gente* tíacomonilli, tíaacomanaííi.
Alborotador» tecomonianí. teacománani.tetlaltecuf-
naltiam.
Alboroto , necomoniliztlí . neacómanalizt]f..tlaltecuínr
l!ztli.tlaltecuinaliztl/#
Alcahuetear» nite,tlanochilia, qite^tlanaijalnochilia, nitr*
_ tPB^ '/- £.• *
A ante Iñ
14
-
tlanauatilía,
AIcahiiete,tetlanochil!.tctlarsaualnccIiili.teííanocliíIianj.te
tlanaualnochiliani.tetlanauatiliani.íetlancchiliqui^tetía
mualnochiliqui.tetlanauatiliqui.
Alcahuetería, tetlanochililiztli.tetlanaualnochililiztliVtetla
nauatilfliztlí.
Aícaydedecarcel. teilpilcallapíxquí,
Alcayde de fortaleza, yaocallapixqui.
alcalde, lomifmo.
Alcaldía, alcaldeyotl.
Alcanzar a alguna perfona que huye. nite^aci, noroe3aci.
Alcance alU, teaxiuztli.
Alcancar a. otra cofa que huye, nítla^ac^nontla^ci.
Alean ce afTí rlaaxil/ztíí,
Alcanza rollegaralo que efta alto, naci.nonací*
Alcatara tomai loqueeilaenakocomo cofa* manuales,
níe^cui.nocünjCui,
AícaicaraíricorasgraudesobTuas.: nic,ana,nocon,ana,
Alcanca r-Io aefieado. nitlacnopilhuia. nomaceualti nic-
nopiifú \. ,
Alcancarencuenta. nicpantlaxil^.nic.yolmaxiltia
Alcance en cuenta. rlapantlacaliztliV ,
Alcancar de cuenta a otro entendiéndole. aiuhniteirta
aiuhnitecaqui, , *
Alcancadoaifide cuenta,- ayuhtlattalli.ayuhyttoni.avuh
caconi, ,; , - J
Alcancedecuentaaíf/. ayuhtcittaíiztliayuhtecaqliztli,
A carchofa, uitzquiitzontecomatl! uítzquilitl ytzoíitecó.
Alcauala. fíanqwzrequitl.puchfecarequitl,
Alcauaíero. tianqiuz tequiíqui.púchtéca tequitqui,
A car generalmente, nit^acocu/. nitia^coquixtja,
Alcarfeenaltoelagua oculebra o cofa aíli. nino^tompítz
qtza, n.no.tonipitzqua, n«no,tonuitzoa.nino>tlamina.
A carfeeí miembrpdel varón, moquauhquetza.yolú
A.caraiTieiniienibro. m\tlaquauhtilia, nic,yohtia.
Aícaaoaiii, Qmoquauhquetz. oyol.
C íf
m
Alearla cabera* n.aquetza»
Aldauaparallamar» tlatzacuilíotzotzonalonr.
Aldaua para cerrar, tepuztlatzaqualoni,
Aldea» altepemaitl.
Aldeano, milla, tlacatl.millacatl;
Alear ei aue qnioquierebolar* m,aaeocui. euaznequs,.
Alegrarfe. ni3papaqun ni,paqui,n,ahauia, n,auia4
Alegrarfe muy mucho, n.atia^
Alegraraotro., nite,papaquilria„ mte,ahauialtia#
Alegre,, paquini. papaqílini. ahauianú
Alegremente* pacca. papaqulliztica. ahauializtica.
Alegría» papaquiliztli.paquiliztli.ahauializtlñ,
Alegrar a otro recreándole, nite^llelquixtia.mte^emeí-
tía, nite^eceltia, #
AlegreafiV mellelquixtiquf mocecemelnqni.moceltiqu^
Alegremente affi. neellelquixtiliztic^ nccecemeltilizti-
ca. tececeltiliztica.
Alegría tal, neellelquixtiliztlv nececemeltiJiztli.nececet
tiliztli
Alegrarme del mal de otro, tecanauía. tecanipaqui. te-
ca^nauía.tecamVpapaqui» ;
Alegre avTi# tecapaquini.tecapapaqumi. tccaauiamtteca>
ahuianL ' m ,.
Alegremente aííi, tecapaquiíiztica. te capapaqinliztica.te
caauializtica. tecaahauíalizfica.
Alearía tal. tecapaquüizrli, tecapapaquilizíli, teeaauíaliz
tli.tecaahuiaHztl^
Alentar tomar alientos niro*>niyotia.
Alentar defeanfando. mhiyomccui.mhíyonicana
Alentar pocoelque efta al cabo, nino,cacamaua. nino,p©
AlentaTdefcanfando el que tañe flauta ocofa affi^el que h *
bla o riñe mucho» nihyyonicana»
Alefna opuncon. coyolomitltepuz omitl#omitl.caccoam
Alférez, quachpanttquic.
AlfileL tepuzcladatzicoltiloni. tilma^oatii^
A ante «l
15
Alforja, xíquípflli.
Algtbe o cifterna» atlaliIL atatactlr.
Algodón, ychcatl.
Aleunacoíc. ytla. „ ¿ ., „
Alguna vez. quemman.quemania^anquema.ynquema,
Alaun tanto. canquexqu¡cri,quexquichto.
Algún tantode tiempo» ackitonca.achitzinca.achitzinca
intJ,achitoncauitl, occuelachic.
Algún tanto eÜar mejor, yequentel.yeachiquentel.ye -
Algún tanto en cantidad, ocachi. ocye achi.ocachicachi,
Algunoo alguna, acá»
Algunos o algunas, acame.
Algunos pocos. c.an quezquintin. $a quezquintni.
Alhajas, chantlatquitl. chanyeloani,
Alholidepantroxa. cuezcomatl. ^
Alhombta, tilma icxipepechti?» tilmapepechtlí.
Alhondiga. cuezcomatitlarv
Aliento huelgoo refuello. yhyyotl»
Aliento para hazeralgc. yellotí.
Aliento reneraíTi. néí.nelti*
Alijar nauio, arla nótiatepeua. atla notlatoxaua.
Aümpiar, nitla,popoa.nitla,ycaia.nitía,chipaua.
Alindar vnaeredad con otra, nicctepannamiqui, nite,q¡
xochnamiqui. niíe,milnerechana.
Alifarmadera. ni,tlaixchichiqui. nitla.ixpetlaua.
Ali^damaara.tiaixcUichi^litlaixpetlauhth\tlaixpetíaualk
Aliuiargeneralmente. nite,caxaua.
Aliuiar a otro del trabajo. nite,ceuia, nite9acotlac, a.
^liuio aíTi, teccuilliztli. tcacotlac, aliztli.
Áliuiado, tlaceuilJi.tlaacodaxtli.
Aliuiarquitando déla carga o tributo, nitla.tzontlaga ni
tla,caxaua,
Aliuiar afliaotro. nitetla,tzontlaxJlia,nite,tiacaxauiIiav
nitetla,xelhuia.
Aliuiar felaenfcrmedad. caxaua. cuctfani. y to**-
:i
i'
¿3 liana., mícomítl. míx/qiiípílli.
aljófar, acitlaíi.
Alia. ompa.
Alia moftrando el lugar, ompao. nachcapa.nachca.
Allanar fuelo. mtlajxmana. nitlajxteca.
Allegar a lugar. n,aci. non.aci.
Allegarvnacofaaotra. nitIa,netechpachoa.
AHendeeírio. amac. anal.
Ailendeeimarolaguna. analco, anal.
Allende la fierra, *tIatepotzco. tlaicampa. tepetlícampa.te
petlytepuczco.
Allí- nepa. onca.
Al ma o anima, teyolía.teyolitia.
AI madana. tepuztetlapanaloni.
Aímagrar.ni5tlarlauia.
Almagrada cofa, tlauhyo.
Almagre, thuitl. ,, j
'Almagre fino,- tezcatlauitj.
Almagrebaxo. caxtlauid.tlauhxococ.
Almario, tlacoyodli.tlapicfcli.
Almena mixüyotl, *
Almenar,nimixüyoíIal!a.ni,míxuyoteca.
Almohada, lomefmo.o .tep.u¿tziquauaztlí#
Almoha9ar. nilta,tepuztziquauazuia.
Almohada, quach icpalíi.
Almoneda. tlatlatquinamaquilíztji.
Almoneda hazer, nidajtlatquinaraaquia^nulajtlatqmna-
namaquía. . '
Almorranas, menexualiztli.
Almorzar, ni,tenica.
Almuerzo, ten¡galonf,
plomas mas, yntlanelcenca. ymmaneí cenca.
Aloslado*. tlamac.
A/os pies de algún o, teícxírlan.teicxiritlan,
Alos pies de arboles o cofa aíTi. tlacxitlan.tlatzíntlaff*
Alprefenteoaora. ynaxca*
MsT'
A ¿míe l
16
Alquilar fe, nmote,tIaqueualt/a.nmo,maitoa ninomanaca
Alquilai nuscnadosaotro. riirete.tlaqueualtia, níte ma-
itoa.n/remanamaca:'' '
Alquilar obreros, ninote;tlaqueuia.niiiote.macoi)ia.
A lquile de obreros . nefetlaquruiliZrlí,neteniacoualizrI¿
Alquilar Cafa aotro. nite,callaneuhtia.
Alquileaffi. tecallaneuhtiliztli.
Alquila reala de otro, rimo,calláneuia>
Alquile aiijt necallaneuilízdf.
Alquilar beílfa oeredad de alguno, nino.tlatlaneuia,
Alquile aíTi. uetlatlaneuiliztíí,
Alta cofa, uecapa.
Altar, lo mefmo.
AJtarde demonios que ponían eníos caminos, mtmiuztíí
Alterar fe por algún negocio dificultólo o quando alguno
eítacercanoala muerte. nin,amana. nino^mociuia?
Alteración allí, neamanaliztl/, nemociuilizth
Alterara otrodeíla manera, nite,amana.nite7mocurV
Alterarfelagentequeeítaayuntada. m3acomana moco*
monia.moconeua necomonilo. neacomanalo '
Alreracionaflj. necomomliztli, neacomanaliztli. necone*
nite.acomana.nite^omonía
Alterara otro deíta maneía.
nite.coneua
Atterarelcoracon de alguno, mtcyolmauhtia, nit^yoliga
Alteración aiTi.teyolmauhtil/ztlf. teyclícauilrztli
Alterar, bufea por fiar *
A]™iz¡pPi cuauhtic- m^m m^mi
Altura cumbre, tlacpac.tíapanuetzva.
yoc y0nrPcíudefierra- y^^wB yt2oa
AKiinbrar. ' ni,tlauia.n¡,t!anextia.
Alumbramiento. tedauimúrl.. cetlanextiWiztl,.
A ante I. & m<
f
: 1
Alumbrar efpi riwalmente. mre>tlacíiialiia.
AlumbradoraíTí. tetlachialtiani.
Alumbramiento aíTi. tetlachialriliztlu
Alunado afíi. ypantetemo.ypanpepeus.
Alúa o aluor déla mañana, tíauizcaíli. tiaztallori.
Aluanegade red. quamatlatl.
A luanega poner. nino,quamatlat/a
A ¡uergarfedelaUuuia nim,vana. nini,nay*.
Aíuedrio,nenomauniztli.yol!uhyaliztli. ;
OJAmadeniño. tlachichiti.tlacazcalti
A ma de fiemos, ciuatecutli.tecucíuad*
Amable cofa. tIa$odaloni.tia$otli.
Amada perfona. tetla^o.
Amagar. nite^tlayeyecalhuia.nftetlaacoleuilit.
Amamantar dar amamar.níte,chichitia.
Amanccbarfe. nino,mecatia. ¿
A mancebado, momecati.momecatíaní .
Amanderecha. tlamayauchampa. tlamayeccampa.
Amanecer, tlauizcaleua.tlauizcallimoquetza, tlaztallott
uetzi. yetlaneci,
Amani/quierda. tlaopuchcopa.
Amañar fe ahazeralgo* uelnicchiua.
A maníTar animaos, nitla,tlacaciuitia.
A manfla rfe nino,yolceuia. ni,ceuí.ni,yoIcPUi.
A man liar ai ayrado. nite,yolceuiatnite,ceuia.mte,c«ccuia
nite.tlaceceuilia.
Amara alguno, in'te,tIacotla,
Amargacofa. chichic.
-Amargo hazer íe. m\chich:'a.
A margura . chichíahzdi. chichíllzell»
A margo hazer algo, nitlachichilia.
Amarillecer íe. ai.cozria» nicoc, auia,
AmarilloaíTi, cuztic*co$auhqui»
Amarillecer fe ehoftro. mztaleua. m.ciocopint.
Amarillo aflu yztaleftic. ciocopiaic. ciocopmqui.
Amarillecer fe la fruta que comien$a amadurar % moxaut.
A ante m.
»7
-
camileua. camiliuí.
Amarilla fruta, camile&ic, moxaua.
AmaiTarmaiTa* nitlaxaqualoa,
AmaíTadera, tlaxaqualo. tlaxaqualoani.tlaxaqtialoqw,
AmaiTadopan, tlaxaqualolli,
A maflar tamales. ni,tama!oa.
Ámbar, apo§onalli.
Ambas ados perfonaso culebras* ymumexti.
Ambas adosanimalias opaxaros. ymonteixti.
Ambas adbs eíleras>tablas,vafijas>mantas: o coíá alfi» yo»
mexti.
Amblar la muger o varón que padece. nino,yoma.
Amenazara alguno. nite,temmamauhtia#
Amenazado, tlatemmama uhtilli.
Amenazador, tetemmamauhtianú
Amenazando, tetemmamauhtilizticl.
Amenazas, tetemmamauhtiliztli.
Amenaza r animal. nite,mamauhtia4
Amentar tirar.con amiento, atlacopa nitla^ttlína* atlatíci
nitlamina.nitla,atlauia.
Amenudo o muchas, vezes. atza,achcm*ca»canachchica. $1
cuecuelachic.miecpa.^anatza,
Amenudohazer algo, c, anic ninemi.g anicniauh.
Amiéto para tirar, atlatl.
Amigable cofa, teicniuh.icniuhtli\ycniuhtlamatini. ytech
nemachonúnecniuhtiloni.
Amigablemente, ycniuhyotica.
Amigo, teicniurn ycniuhtli.
Amigos hazer a algüos. nite,necnRihtia.nite,nenotzalti««
. nite3netla$otlaltia# nite,icniuhtla«
Amigos hazer fe. ni note,icniuhtia,titocniuhtIa.
Amiftad, ycniuhyotl# necniuhtiliztli,
Amodefieruo. tetecoyo.
Amohina r o moler a alguno, nite,xiuhtlatíat níte>xixíuíi-
tlatia,
Amojonaro alindar términos o ercdades»ni,quaxochqué-
1 1
:!■
i¡
A ante nr
■r
tza.nitepanqustza.nitlalxotla»
Amolar, nttlatentia»
Amolado, tlatentillu
Amollentar tierra- mtla.pópoxoa, tiít!a,mo1ei]a»
Amollentada tierra, tíapopoxolli. tlamoíeuhtli.
Aomneftar, nite^onotza.niteyolmaxiltia.
Amoneftacion. tenonotzaliztli. teyolmaxiltiliztli*
Amonedado. tlanonQtzall?#tlayolmaxinlli4
AmoneftadoralTí, tenonotzani. teyolmaxütianj,
Ámontonar.bufcaayuntar.
Amontones, miecca. adama ch»
Amor, tetia^otlaliztlí.
Amorofamente. tla^oca,
Amorofo, tetlagotlani»
Amordazar, nite.ncnepilquappachoa.
Amortajar al muerto. numiccaquimiloa.nite.qufrtiiloa.
AmortajadoidemuertoC miccaqujmiloani.tequimiloaní.
Amortecerle o defina var fe, ni^otlaua.niyolmiqui.
Amortecido, £orlauac,yolmicqui.
Amortecimiento, codaualiztli. yoImiquiliztJí.
Amortecer fe de miedo, nimiauhcamiqui, ni,yolmíqur.
Amortecido aíTi. mauhcamicqui.yolmicqui.
Amortecimiento tal. mauhcamiquiltztli. yolmiquiliztlr.
Amortecer fe de triíteza. ni,cuetlaxiui,nino,cuetlaxoa.
Amortecido aífí; cuetlayiuhqui.mocuetlaxoanv
Amortecimiento tal. cuetlaxiuiliztli. necuecuetlaxoKzrlL
Ampararle de tras de algo. nícno,toctia ye ninOjtzacuilia.
Amparado, motetócti.yc motzacuilli.
Amparo, netetoctíliztíi. ye netzacuilizthé
Amparar fe oeíconder fe ala fombra. tíayouaili nicno,toc
tía. tlayoualü* nicnomaualtia.xomoHicaltechtli nicnoroc
.tía
Ampa rar fe del fol o agua con fomb rero o cofa aiT¿» tuno,
ceuaícaltia.
Ampolla bexiga» xíttojnouiliztlL
a mt®
n,
18
Ampolla enel agua, axittontli.
if Añade, canauhtlu
Añade grande parda. concanauhtli, tzonyayauhquí.
Añade pequeño, atapalcatl
Añade otro, yacacentlú
Anadeando andar.nino^ncne^uilotiuri.
Anadino, canauhconetl.
Anca do juegan los hueflbs^queztepulli*
Anca nalga, tzintamalli.
Ancha cofa tabIa,pared,lieneo camino o cofss llanas. p*«
tlauac.
Anchura afíi. patlaualiztlú
Ancha cofa ventanajagujero^cañon^cafa o ropa cerrada.
coyauac.
Anchura aíTi. coyaualiztlú
Anciano hombre, ueue, chicauac.pipinqui*
Anciana muger, ilama.chicauac*
Andamio, tlapechtlí.quauhtlapechtli.
Andar generalmente, ni^nenemi.
Andador aíTi nenemini.
Andadura, nenermliztlv jl
Andadura de vndía. cemilhuinenemiíiztTi
Andar de cafa en cafa.nite,calpauia. nite'calpanoa.nitecal
toca.m\cacalaqui« tepan ni,cacalaqui4
Anda r con preíuncion nino,cuecuelotiult
Andar a prieffa íbbrelas puntas délos pies. ni,qtzilpayna
Andar de efpacio alTi por no fer íéntido. niqueqtziloíiuh.
Andar de rodillas ni,tlanquanenemi.
Andar a gatas. ni,coyonenerai.
Andar o y r fin repofo del cuerpo aleando y abaxando fa ca-
beca y hombros comoloco. nino,cuecuelotiuh.
Andar en proceíTion. ni,tIayaualoa. ni,cempanquica.
Andar fin repofo de vna parte aotra. níxquiquica» auic-
ni,auh. n,ixtotomaua.
Andar en derredor. nitla,tíayaualoa.
Andar vagueado, nj,nen,aenii.can. ni,nennemi, ni,quauh
Di)
■
,
A ante n
ttameíaua.
Andar con pompa, n^uicotinem?,
An da r culebreando, nino)cocoíotiuh.m,tlatlacolot¡ufe
Andar de prefto. nLtotoca, ni,ciuhtiuh;
Andar de dos en dos. to,omemantiui.to,omettíui to,o
mettinemí. to.omettítinemi. to,omemantinemi.
Andar paíTo largo, niexitotoca. nino.cxiana. nino>cxi«
quauhtilia.
Andar con tiento, .ninimattiuh. yyolic niauh.niyayatiuh.
Andar por las placas pafleando fe; ni,titianquicoa. ni,t¡áV
quiztlayaualoa.
Andarliftaobraualajuíticia* totoc3,olini.tilini»
Andas o cofa alTi. tlapechtli.
Anegar fe la nao o cofa afín polaqui. ylaquí. atemi*
Anegada nao, polacqui.ylacqui«atenqui
Anegarla nao. nitla,polactia. nitla>yla&ia. nitla,atemitir».
Angarilla ocofa aíft,ondelleuan la carga, cacaxtlv
Ángel, lo mifmo.
^ngofta cofa,cafa,acequia, caigas, camifa, ceftoocofa affi*.
tzoltic. amo coyauac.
Angofta cofa tabla, papel eredad,pared>adobc,caftiinoo
cofa afli. pitzauac amo patlauac.
Anguilla, coamichi.
Anguja. netequipachoIiztlLnentlamachfliztuV
Anguftiarfe. ninentlamati.ninctequipachoa,.
Anguftiar a otro, nitetequipachoa, nite,nentlamachtia^
Anguftiarfemucho^ n,ellelaci,
Anguftiar a otro aflfi, nite^elíelaxitia.
Anidar hazer nido. nino,tapa$oltia.
Anillo de mano, matzatzaztli. maxotlazttí. maxitlazdiV
Anima de alguno, teyolia, teyolitia.
Animal, yolqui
Animal de cuatro pies. manenemi*
Animar dar vida, nite,yoliria*
Animar dar effuerc, o. nite,chicaua . nite^uapaua, nite,y®Ií"
chicaua, nite,tlapaltilia, nite,euitiai.
Animar fe cííbr^ar fe»nino,chicaua. níno>uapaua.ninoyollo
chicaua»nino,yolchicaua.nino,tlapaltiIía.
flnimofidad afli. chicaualiztli»yolchjcaualiztli\yollochica
ualrztli.yollouapaualizrii. yollotlapaltiliztli.
Animofo efforc, ado. chicauac0 yollochicauac. yollouapa-
uae» yollotlapaltic.
Anoche* yua»
Anochecer. yetIapoyaua»ye,tÍaixcuecuetziw. ye,yuuaqui a
ye,tlaixmi&oc.yeuaIyoua.
Anochecer me. ni,youaquiIia.ní,youiIia.
AnflarocofaalTí^atlatlalacatl.atlalalacatí.
AmTarino, atlatIaIacaconetJ»atIalaIacaconetí.
Antaño» yecexiuitl. yemonam&i#íyemonamicca*
Antantier. yeueyopa»
Ante alguna cofa, tlaixpan.
Antealgunaperfona. teixpan.
Anteceder, nicyacatia»
/^nteceflbr. quiyacati»
Antenado de hombre., tlacpauite&li.
Antenado de muger*. chauaconetl. chauapilíü
Antenoche» yalhua yuuan.
Antepecho de acutea* atemmitl»
Antepecho mas ba xo. atenantontlí.
Antepecho demadera» quauhchinamitf ,
Anteponer fe a otro» ninote>panauiltoca»nino3tíachcauh
nequi nino,yeuatoca. nino,yeuay toa» yzninoquixtia»
Anteponer aí ygual ami» nite,achcauhmat/».nite>ueímatjV
yz nitequetza»nite,yeuaitoa.
Antes o primero» achto.acachto. achtopa.acachtopa^chi-
totipa.
Antesno. acacomo,acaeacomo»
Antes que, ynayamo».yniquac»ayamo»ynay»
Antes fi. amocaquema. acaquema,
Anticipar fe»bufca adelantar fe,
t Antier* yeuiptla.
Antiguamente* yeuecauh»ocoyeuaramoquinquex<|u!c&
A^ %nte tú
cauh.amoquíhquezquixírhitKamoqííca'nTVocyenechca,
Antiguo é edad, ye uecauhtlacatí. yeuecauhuemi^yeueue-
tlacatltyei}ecaya.Áechicauac.yepípinqui+
Antigüedad* uecauh nemiliztli uecaualiztli.uecauitiíiztli
Antiguoen oficio, uecauhtecutíí; uecauh datoam.
Antigüedad atfi. uecauh tecuyutl. uecauhtlatocayotl.
Antojarfeme algo generalmente. niniíycoltia,nitIa.>nene*'
qui. niquiztlaqui.
Antojo. neicoltiliztíi»tíanequiIiztIúcIaiztlaquiíiztlik
Antojarfe me cofa de comer que noía ay. ni^olina.nijUe-
licanequi. ni,quizdaqui,niquilnamiqui.
AntojadizoaíTi. toíinaní.ueíicanequiní.uelicaquani.
ántojoatíi. tolinaliztlí. uelicaneqüilizrii. {
Antojos para ver» ixtezcatl.
Antruejo, nacanauatilizpa nacacaualizpa
Anzuelo, nichcuyulIiVcoyulli,
Añadir. bufca acrecentar»
Añadir algo el que vende cofa s de comer o cofas menudar .
nite,peuiaé
Añadido aífr. thpeuiíli,
Añadidura tal. tlapeuiliztli.
Añadir aígo alo que efta falto. nitla^tlapcuía^nitla^ma-
xiltíajiitla,axiítia
Añadido, ti atlapeuilli.tlamaxiltilli.tlaaxiítilli.
Añadidura tal» tlatlapeuiliztli.tlamaxiltiliztlí. tlaaxil-
tiliztli.
Añadir palabras.niqual,aquia.nic,tlatlatlalil!a,niqual,aqi.
Añadidas palabras. tlaaquilli.tíatlatlalililli.tlaaaquilii.
Añadidura affí, tlaaquililiztli.tlatlatlaliliztii.tlaaaqliíiztli
Añejar o guardar algo mucho tiempo, nitla^uecauitia^ue
cauhticanicpia.
Añejarfe afli. uecaua. uecauitia.
Añejo, uecauitiani» uecauani*
Añoi xiuid.
Añublado efiar el cielo, mixtentoc. mixtentimani.mi**
temí.
A ante n. - 8c p ,20
Anublado pan. patzacuacqui.patzauac.patzactic. pu
pLivurl, pupuyujtic.
Añublarle aífi , paczaua, patzacuaqui, pupuyud.
Añublártela fruta. tzoyacati.
A nublada fruta, tzoyacatí.
Añudar algo, nitlalpia.
Añudado. tlalpillí.
Anudadura, tlalpiliztli.
Añudar la manta para licuar enella algo aí cuello, ni-
no,xiquipilquentj'a,
fl"Aofadas. arrióla, amo caneí.
ffApacentarganado. nitía>daquaqualtia,
CApagarhuego, nitía.ceuia.
Ápagarfe. ceui,
Apalancar» nitla^uauliacocui.nitíajqiiammiuia.
Apalear. nite,uiuitequr\
Apaleado» tlauruitectli.
Aparejar. rmla.cencaua.
Apareja rfe. nino^cencaua,
Apareíadacofa. tlacencauaüí.
Aparejo. tlacencaualiztli.
Aparejar baqueteo recebimiento a alguna perfonahonrra
da. teca nidateca, ye ninomania.yc nitlateca.
Aparejada cofa aíTi. tecatlateftlí.
Aparejo tal. tecatlatequiliztli,yc nemanÜiztli,
Apartar algo generalmente, nitla,quan¿a, nitIa;t!aIíoti«
nitlajnemacaualtia.
Apartada cofa aíTi, tlaquanilli.tlatlallotilli, tlanemaca
ualtillí.
Apa rtamíento tal. tlaquaniliztli. tlaclallotiliztíí. tlane-
macaualtilliztli,
Aparta rfe. nmi,quaníat níte,tíalIotia. nite^Iaícauia.
Apartar colas manos gente yeruas cañas o cofa alOparapaf
far por ellas, mtlasmaxeloa.
Apartar ganado, ni,tIaxeloa.
Apartaré de camino, níceaua yn otli.aocmo otlinictoca.
l ' I1
M
A ante p.
Apartarte déla compañía perdiéndote. mte,po!o*.
Aparte. nonqua» cecni, yyoca. cecea .
Apea ríe del cauailo. ypan niualtemo y n cauailo*
Apedreara otro, nite^epachoa.nite.momotla.
Apedreado, tlatetepachollí. tlamomotlalÜ.
Apelar* ni^tlacuepa. nino,tlacuepilia# occe ixpannino
teilhuiz.
Apelación, tlacuepal ixtli. occe ixpan neteilhwliztli.
Apellidarllaniar ala guerra, ni^aotzatzi.nitcyaotzatzflia
Apellido aífr. tey aotzatzililiztl^yaotzatzilíztl/.
Apellido de Iinageo vando. nenotzaloní.netzatzíliloní.
A penas o con dificultad, ayaxca.ayo caxca. aocaxca.
aocaya. ayaya,
Apercebirfe para algo, nino^emachtía.
Apercebir a otro. nite,nemachtía.
Apercebido. monemachei.
Aporcebimiento. nenemachtiliztli.
Aoe rcebi rfe o a pareja rfe pa la batalla, nino,yaochichiuaé
Apercebir parala guerra» nite,yaotlalhuia.
Apercebido affi. tlayaodalhuilli.
Apercebirmentotah 'teyaotlalhuiliztli.
Ape rcebir a otro para combite. nitcrialhuiatnítctla ca*
quitia.
Apercebido aíT/. tlatlalhuilli.tlatlacaquitilli.
Apercebimientotal. tetlalhuiliztli tetlacaquitilíztli.
Apercebirparaeltributo. nite,tequitlalhuia.
Apercebido aíli, tequitlalhuilonú
Apercebimientoafíí.tetequitlalhuiliztli
Apezgaralgoconlas manos, nitla^teteppachoa.
Apezgaralgo* nitla,tepachoa.
Apetito, tlacleuHizñi. nejeo ltiliztlí.
Apetito tener de algo, nicn'icoltia.niqueleuia,
Apetitoíb al güilo. uelica machón/. auiacamachoní%ucl
machoni .
Apitona rfe. nino,coneua.ni ,dauelcui» n^pogoni,
Apitonado* moc.oneuani. tlauelcumi. pojonini.
A anfe
21
Apítonamiero. nec, oneualizrK. tlauelcuilíztl/. po£oniliz tli.
Aplacara alguno» nite yoIceuia.nítla,yolceuia.
Aplacado, yolceubquí. tlayolceuilíi.
Aplazíblecofa. tepapaquíftí. teuelíamachri.teelleíqxtí.
Aplazíblememe. repapaquiltijiztjca.teuellamachtilizti-
ca.teellelquixtilrzrica.
Aplicada cofa para alguna perfona. retechitauhqui.tetech
pouhqní. tetonal. tenemac. tetlauhrill/.
Apocarle o abatirfeenlo que dize o haze. iiínctJailqueza
niño, tIailoa.nin,auilquix tía.
Apocadamente afl i. netlailquetzaliztura.nedaflojiztíca,
neauiJquixtilizrica.
Apocamiento tal. nedaiíquetzaliztli. netlailolizdi. neauil
quixtilizd».
Apoyat la cafa» nirÍ3,quauhnapaIo3.nitIa,quauhtec-acatía
nitía,quauhqchilia . mrJa^uauhrlaxillotia n^tíatlaxilloria.
Apoyada caí?, tlaquauhnapalolli. tíaquauhte^acatilli, tla-
quauhquechililli, tlaquauhtlaxilíotili/,
Apolílla rfe la ropa, metolloa. metolqualo,
Apoldlada ropa, metolto. metolqualoc,
Aporcaralgo, nitIa,tlalpachoa. nitla,tlalquímiíoa#
aporcada cola, tlatlalpacholl/. tlatlalquimiloll/.
A porfía haze raigo. tito,papanauia, t/to,cacaua#
Aporrear a alguno, bufca apalear,
Apofentarfe. nino,calIotia, tetlan nicoch/,
flpoíenrara otro, nite,coch/tia. nite,callotia.
Apoíentado, tetlan cochqui.mocallotiqui.
Apofentador» tecochitían/. tecaUotian),tecochítiqu/.
Apoíénto. cochíuaya.cocochiuaya, techialoya.
Aportar, ritotlarlani.yjaipampa,
Apoftemaifela llaga, temalloa.timalloa.
Apoftemade/Jaga.ternaJJi.tj'malliV
Apoftemarfe de enojo* n^yo/xitepoconf. ní.yolpoconi,
Apoftemado/ yoíxitepoconin/. yolpogonini.
Apreciarponerodeclarareípreciódelacoía, nit^teyo-
tú. múZytzatzitia. ycnúzatzi.
i
' A ante p*
Apreciada cofa aíTí. .tlateyotill'i.tlatzatzitillí,
Apreciador tal» tlateyotíani. tlatzatzitiani,
Apremiar. niteíla,cuitlauíltia.
Apremiado, clacuitlauiltiíli
ApreíTurarfe. niciui. nonpílcatoc.
ApreíTuradamente. yciuilíztica. yciuhca.
ApreíTurado* yciuini yciuhcayo.
Apresuramiento, yciuiliztli. yeiuhcayot!»
Apretar algo, nitla^pachoa.
Apretada cofa, tíapacholli.
Apretamiento, ti apacho! iztlí.
Apretaratando. nitla^acarzilpia. nitía.tereuhiJpia.
Apretada cofa aifi. tlacacatzilpilli.tlateteuhiípilk
Apretamiento aíTi. tlacacatzilpiliztii.tlateteuhilpiliztlL
Apretarla gente a alguno, nopan motzupa.nopan mone
miqui. nopam mopiqui.
ApTetadoaííi. ypammonamic. ypammotzup ypímopíc.
Apretamiento tal, ypammonamrquiiizdi.ypamniotzo-
paliztli.ypammopiquiliztl ;'.
a pretarlos dientes de enofo. nino,tíatlanqua»
Apretamiento tal. netlaslanquah'ztli.
AprieíTa. yciuhca.
Aprifco de ganado» icha calír.
Apropriar hazer proprio, nicn,axcatia nicno.tlatquitia»
nino,yocatia. ninixcoyantia, ¡
Aoropnada cofa, neaxcatilli.netlatquítilli. neyocatillí.
Yieixcoyaiinll!.
Apropriacion» -neaxcatiliztlítnetlatquiciIi¿tli.neyocatíliz-
tli.neixcoyantibztli.
Apropriarfemejar. «itíamenetiilia.
Apropriadacoíaaiíi. tlaneneuililil,
A oropriado para alguna cofa, ynamic, quimonamidia»
"qtiimopachiuia.
Aprouar algo porbueno.» nitlá,ucli«a» nitla,qualitta*
Aprouacion aííi, tlauehttaliztl/. tlaqualittaliztM.
AprouadoaíTi, tlauelittalli, tlaqualittaílñ
Aprouar por bueno lo que oyó. nicla?uelcaqui. nic^yecca
A ante p, 6c q» 22
qu?.riítetJa,iieIcaqirilJa.
Aprouacion tal. tlaueícaquiíiztli. tctíauelcaqiiiliztli. tía»
veccaquiliztli.
Aprouadacofa aíTi. tlauelcaftlí.tlayeccañlf.
Aprouecharfe de algo, notechmonequi.
Aprouechado aíT». oy techmoncc.
Aprouecharenalgo. ninozcaha. noyollorsacitiufi.
nixcouetztiuh.
Aprouechado allí, mozcali. yyonomacic.oyxcctietz.
Aprouechamíento tal. nezcaliliztlí. neyolíomaxiítiliztli
A pueda, netíatíani/iztlí.
Apuñear a otro. n¡te,tzotzona.níte,tepinía.
Apuñeado, tlarzotzontlí. tíatepinilli.
Apuñea: fe. níno.tzotzona. nino.tepinía.
í}A qual parte, cayepa. campa.
A qual dedos, acyeua.catleuad.ac yehuatl. catlye.
Aquehora. quemman
Aqueoparaque, tleic.tíeipampa.tleinic.
A quedar ío q anda, nite.quetza. nite,tzicoa,nite^eíqtza.
A quedare! ganado, nite.yacarzacuilia.
Aque^aquelJa^aquelío. yehuatl.
Aquel mifmo o aquello miímo. uel yehuatl. cánoyeuhat?,»
¡:an yee,
AqueiTo. yehuatl, y no.
AqueíTo mifmo. uel yehuatl o. can yeyeuhatlo.cjíyeye o.
Aquende, yzual.
Aquefte.aquefta^aquefro. yehuatl y.yey,yeua y.
Aquefto mifmo- uelyehuatly. cayeehuatly. cáyeyehy.
A'que tiempo, yquin.caniuhya.yccuix,
Aquexarfe el enfermo oeíquevamuycanfadodelleuargrl
carga. n>ihyyocau3.
Aquexado.aíiv yhyyo cauhquí.
Aquexamientotaf, yhyyocaualiztli.
Aquexarfe. buicaapreííiirarfe.
Aquí, nican.yz, niz.
A quien, ac, aquin,
tfAra de altar- lo mifmo.
e n
I
A ante t>
fJArado. yeíimiquiaquaquaue.
Ara ríos bueyes, elimiqui,
-A rada cofacauada, tlaelimicHi. tlachiuhtl/, tlatlaxtli.tla-
axtlí»
A rar o labrar de nueuola tierra» rncacamo?^
Arador del cuerpo. agauatl»yoliciauatI>
Araña generalmente, tocad,
Araña grande noponcoñofa. tlacoltocatl.
Araña negra poncoñofa. tequantocarl.
Araña otra mayorponcoñofa. tzintlatlauhqui.
fi raña otra mala, tocamaxaqualli.
Arbitrar juzgar entre partes» nijtetlamachia. nire^tlama
chilia. nite,tlathlilia.
Arbitrojuez. teríamachiani. tetlamachiliani. tetlatlalilianL
Árbol generalmente, quauid.
Arboleda, quauhtla.
Arca, petlacalli. quappetlacallí.
Arcabuz o efeopeta* matlequiqztfí.
Arcabuz de barro apiaztli.apipilhuaztli.
Arco para tirar, tlauítollú
Arcoocon arco tirar, ni tlauitoloa. ni.tlamina.
Arcodelcielcx. ayauhcocamalotl.cocamalotl.
Arco de edificio, ' iiirolmhqu?. teculull/. tehúlli,
A reo tal de patio o entrada de puerta de cafa, tequiauatl*
uitoliuhqui,
A reo como de cuba» tlanololíi»
Arderquemarfe. m,tlatla, nino,tlatia,
A ¡rderodarluzía candela* tlatla. tlauía.
Arder echando llama, tecuini.comoni,cuetlani.
Arderla tierra de calor, tlalxotla.
Arderla cabera de dolor. ni,quaf latía,
Arder la cabeca del íol o huego. ni^uatonallecueponn
ni\quatíatla*
Ardid de guerra, yaonemachtíi.
Ardor tenero calor, n.',tlequica, ni,cacauaca. n/>totonia
depan noteca. ni,tlepopoca'
A ante ti
*3
Ardor tener pord folo trabajo. ní,tonaImíqui, ni^tlemíg,
Arena, xalli.
Arenal, xala.xalpa.
Arenofacofa. xallo.
Argamaíía. tenexcoquitJ.tenexpoíolíi.
A rgolla pa efelauos, tepuzquauh cuzcail. repuzquechtíí.
Argumentar, nite^tlaczouilia, aniretlauekaquiha.ní-
te.tíatolxinfa,
Argumentador, tecTatzouiliani. atetlauelcaquiliani.tetfa
tolxinian/. tetlatolcuecuepaní.
Argumento, tetlatzouiIiztli.atetIaueicaquiIiiiztIi,tetlatoI
xinil¡ztli.retlatolcuecuepaliztlí.
Argumento de libro, tlarolnelhuayotl, t/atoípeuallotl.tía
toIpcuhcayotUtlatoItetlayximachtilonu
Armar fe para la guerra, nino.yaochichiua.
Armado, moyaochichiuhqur.'
Armadura allí. neyaochichíualiztií.
Armar fe de hierro, tepu/.tlauizrica.mnoyaochichina,
AimadoaíTj. tepuztlauiztica moyaochichjuhqni.
Armadura tai, tepuztfaurztica neyaochichiualiztlí.
Armar a otro afTi. tepuztlauiztica niteyaochichiua,'
Armar cauallero. nitctecpiljtoa^nite.tecpikilia.
ArmadoaíTi, tJatecpillitolli. rlatecpiltiMIi.
Armarcepoalos animales, nitla,tlapeuia.
ArmaralosconejosocofaaiTí. nitia/ochacauía.núía toch
tapayoluia.
Armar lazo alos venados, nitla^nagamecauia-
Armar lazo alas aues. n¡,tzuazteca.
Armarfe el aguaceroo granizo, omopilo. otlaecac
Armaroo almario. tlatlaJaüIoya.
AaTo"°t?aq/aíf0 °aSUÍer0 hechoenIa Pared para poner
Armasparalaguerra. yaotlatquitl. yaonechichfutlt
A rmas de algodón, y chcauipi/íi.
A rmas.de hierro, repuzuipilíi.
Armas de cibdades. altepetlauiztlL
A ame n
Armas de caballeros ó linajes, tlatocatlauiztlí.
Annas'hazer. niyaotlacqui chma.
Armeja arnatzcalli.
Armeroquehazearmas. yaotlatquíchiuhqui. <
Armella de hierre, tepuzyaualli.
Armiñoammaí. lomiímo.
Arqueroque hazc arcos, tlauitolchiuhquí.
Arrabal, tenanquiauatí.
ArraygarPeechar'raizes, níno,neli:iuayotia.
nijtlaana.nijtlatzícoa.
Arraygadacofacon ra'ze;. nelhuayo- o tía a n. orla tz ico.
Arrancar a'gode raiz. nírlaaiiuitJa.
Arrancada cofa alíi. ilauiuiíla-ll/.
Arrancarlo queeftahincado. nidada na.
Atrancada cofa aíf). riaantl/.
Arrancar pelos. nitla,p?.
Arras de cafamíénía, ciuanemacríi ypán nénáihrctiíiztlil '
ciuatedauhtilli ypan nenamictilizrli".
A rrafarmedida de cofas liquidas. nitla,pepeyaua.nitla,pepe
xonia.
Arrafada medida aíTi. pepeyaiíacpexonqui.tlapepeyauh-
tli.tlapepexonilíi.
ArraPar trigo o cofa aíT¡. nirlajixtemitia. nitlajxquauhuia. '
• *nítla,ixmana.
Arrapada medida aiTi. tlaixtemitilli.tlaixquauhuilli. tlaix-
mantli.
A rra (Ira raigo. nitla,uilana.
Arraílrar madera. nivuepaiia»
Arrancarlos pies, ninocxiychíqui*
Arrebañar algo, nitla,ololoa. nitIa,ixoloIoa. nitla3mao-
loloa
Arrebañaduraaífi. tlaolololiztlí, tlaixolololiztli. tlamaolo
loliztl/.
Arrebatar generalmente. nitla,cuitiuetzi.
Arrebatada perPona. tlajlíuizuiani. tleiuiuiyacauh.
Arrebatadamente afíí. tlailiuizuiliztica.
A ante r.
24
A rrebat amiento tal. tlailiuizuiliztli,
Arrebatar al goy huir con ello, nite^tlatlalochtia.
Arrebatiña, tenamoyaliztli.
Arrebujar o arreburujar manta, papero cofa alTi. nitla,
cocolochoa.niría,cocototzoa.
Arredrar.bufca apartar.
Arregacarfe. nino,tjlmaololoa.ninololo2.
Arregazado, motilmaololo .mololo.
Arremeter de preílo corriendo, nino,tIaIotiqui^a. rríno,
tlalotiuetzi.
Arremetida aifí» netíalotiquicafiztlú netlalotiuechiliztli.
A nemerer contra alguno» nne,cuiüuetzi.
Arremetida afíí. tecuit/uechiliztli.
A rremanga fe la mnger, nino^cueoíoloa.
Arremangada tiiuger. m ocueololo.
A 1 remangar fe el hombre, bufca arregacarfe.
Arrendar dar algoa renta, nite.tlatlaneuhtia.
Anedddacofaafri.tetlatlaneuhtilli.tlaneuhíli.daílancuhdi
Arrendadorral. tetlatJanetihtíani,
A rrendamien to aíTi. tetlatlaneuhtiliztlu
Ar renda r contra hazer a alguno. níte,tlayeyecalhuía ñire
tlananaquilia, '
Arrepentir fedelohecho. nin)elIeItia,nino,yolcocoa niño
yoltoneua. . *
Anepetidoafii. melleltñmoyolcocoqui.moyoltoneuhqui
Arrepentimiento tal. neelieltiliztli, neyolcccoliztíi ¡ti&
yoltoneualiztli.
Arriba, aco.tlacpac.
Arrímaralgoaotrocofa, tetech nitlapachoa,
Arrimada cofa afT/. tetech tlapacholli.
A n /mar tierra a algo nitIa3tlaihuia.nitía5tacaxpo!oa
Arrimada tierra, tlatlalhuilli.tlatacaxpolollí.
Arrimar aía pared cofaslargas. caltechnitlaquetza
Arrimada cofa aíF¡\ caítech tlaquetztü.
Arrimar feo ccharfefobre otro. tepannínotlaca.tetech ni
Rotiaca, 5
■l\
li!
Arrimada cofa aflTi. tetechmotíazquí. tepan motkzquí.
A r ro b a . 1 o mefmo»
Arrobarfe o trasportar fe. ayzuetzi noyollo. anicyeuail*
huía, ayzca noy olio.
Árrobadoo trasportado, ayzuetzi yyollo.aquiyeuaylhuía
ayzca yyollo»
Arrodillar fe» niño, tlanquaquetza.
Á rrodillado. motlanquaquetzqui.
Arrojar algo, nidamayaui. nitlatlaca.
Arrojada coíá. tlamayauhtli.tlatlaxtlí.
Arrojaralgoaalgunoalosojo*. níteixmotla;
Arrojada cofaaffi. teixmothlon?.
Arroja rala pared cofas no largas, caltech icnitlamotla.cal-
techtlt.ycnicmotla.
Arrojada cofa aíTi. caltechtli ye tíamotíallí. caltechic tía-
motlalli.
Arrojar algo en tierra con y mpetu. tlallic nicuítequí. tlallíd
nicmotla
Arrojar fe o abalancar fe alguno entre otros» nite>cuitlaxe
loa.tetlan nicalactiuetzi.
Arrojarempuxandoa otro* nke,topeua»
Arrollar manta o cofa afTi, nitla,ilacatzoa»
Arropar fe, nino,tatapachquentiaí ninoíoloa.
Arropar a otro. nite,tatapachquentia.nite,ololoa*
Arropado aiT7. motatapachquent/. moololo.
Arrugada cofa, xolocrmc. xoxolochtic.**
Arrugada mata o cofaaffi. cocototztic.
Arrugarle perfona, xolochauí. cotocza'ji.pilichauíY
Arruga raigo. nitla,xolochoa. nitla,cocototzoa, nitla^piÜ-
choa.
Arte mecánica, tultecayotl.
Arte para deprender, tlamatilíz amuxtli, nemachtiloni.
Arte engaño, tecanecayaualiztli.
Artero alf?, tecamocayauani.
A'te o manera. tcmachíotlaliliztll»
Artejo coyuntura, niapilixtli.
A ante r. & ¿ 25
Artefa. quauhapazpechtJí.
articulo de fee. neltoconi.
A rtículo o parte, centlamantlí.
Artificio para Tacar hue^o. tlequauítl.
A niñcio tlanematcachíualiztli. tlatuItecauiíiztTf.
Artificial cofa afl¿ tlanematcachiuhtli.tlatulteeauilln
ArtificialmentealTi. ti anematcachiualiz rica, tlatultecaui-
iiztica.
Artificiofoaffi. tlanematcacniuhqui. tlanematcachiuan*,
tlatülcccauí.tlatultecauíani.
A rtil lena tiros, tlequiquiz ti/.
Artillería folta r. nitlequiquiztíaca.
artillero, tlequiquiztlazqui.. tlequiquicoaní.
Artifta. tlamatilizmatíni.
*ru- j t. rV-A/áde jarro, ujcolotl.tlauicollotl.
Afabiendas.bufca adrede.
Afabíendasy de voluntad hazeralgo. noyollo copa, novo
llotlama.niytztiuhynnicchiua. novolloyuhyauh
Afeo auer dealgo. nino,tIaiItiaf nino^tlaeltia.nitla/vya.
Afeo ponera otro nite,tlaeltia. -
Afquaobrafa» tlexochtli.
Afirfe dealgo, ytechninopiloa.ytechnitlatzitzquia.ytecfe
mnotlatzitzquiltia. - *
Afidero alTi. y technepiloloni. ytech netlatzítzqltiloni
Ahdoalli» tetechmopiloqüi. terechmorlatzitzquilti.
Afir o prender a alguno. nite,ana. nite,tz¿tzquia#
Alma, neyhiyotzatzaqualiztli.
Afma tener, nihiyomotzarzaqua.
Afruatico, yhyyo,motzatzaquani.
Afno. lomifmo.
Afpera cofa como veílidura. uapauacuapadicquap»
pitztic.requaqua. n *v
A (pereza aflí. uapaualiztli. uapadiliztli.
Afpera cofa como piedra o pared, chachaquachtictecotic
AfperohazeraíTi. nída,chachaquachoa.nida,teconda.
Aípsre¿atal. chachaquachiuilizdi.
AfDe«cofaeruaiacomocuefóotortiÍIasfe¿as. ^ppitzt.c
Afqueroib. motlailtiani.tlayhiani.
Marenaííador. mtla,ileuatza;
Affada cofa aiTi. tlatleuatztli. tlatleuatzalli .
^iTar no en affador. mtlaxca.
Afladoaffí. tlaxquitl. ' m
AiTadorenqueaíían» tlatleuatzaloni.
AfTaetear o flechar. nitla.mimina^nitla^acaU.
Aííketeadooñechado. damintlutlamínallutlacacaUr..
Asaeteador» temiminani, tecacalinñ ....
AffeS acechar. ninote,pachm¡a. nit a.neu, U„.a.
Affechador affi . motepachmiani. teneuiU™'a"'- ht„a..
Aífeaharefcuchandoalgo. nuio.nacazquecza.ivchtaca
tli. tecacaquiliztli.nauallacaquiliztli.
¿flechar mirando. niMuaUáchia.n.ichtacatlacíira. .
Mechadorartu nauallachiam.ychtacatlach.am naualla-
chixqui. ychtacatlachi"xqui.
A!recha,icatal.naual!ach¡ai1Zd,.ychtacatlach.al.zt
Affeeuraraalgunocon engaño, nne.tlatlacau.loa nue.yol
lalia síté naualyoUaliatnitcnauakeca.nite.nauaipaiHa.
Afl-egu'rado aT riatlacauüloli. tlayoJlalilli. danaua.yolla-
iradamente, tetlatlacauiloliztica.teyollaliliztica.te
ACSddfemorpaírado. «oyollomotlalia.ninovol
A ante f.
2$
Aseguradamente aíTí. neyollaliliztlca.
Aíleguradoafíl yyollo motlali.,moyollaíi,
AfTentaraotro, nite,tlalia,
Aííentaríé. ninovtlali\
AfTentado. motla!itíca« euatíca*
AíTantaríelas hezes, moxayocuitlatlalia. moxayocui-
tlayotía.
AíTentadashezes. xayocuitlatl.xayotl.
Afíentar real. nino^yaoquizcateca . nmo,yaoquizcatza-
i qua, * Tv
AíT/ento de real, neyaoquizcatecaíiztli, neyaoquizcatza-
qualiztli,
Affenta rfe en coclílías, níno,cototztlalia,
A (Tentado eftar aíTi. ni.cototzca.
Aííentadero. ycpalli. tzinicpalli.
Asentamiento, netlaliloya*
Alentar fe por orden, titotecpancatlalia. títouípancatla-
lia.titouipancateca.
Aííentamiemo affi por orden, netccpancatlaliíiztli. neui^
pancatequiliztli.
Alien fios o cofa aíTi. yztauhyaú\
Afferrar, ni,quauhxoxotIa. m\quauhtequ?«
/^ííerrador, quauhxoxotJaní, quauhtequini.
AfTerradura. quauhxoxotlalizfli* quauhtequilizfír,
Aserraduras de madera, quauhtexth, quauhpinoH/,
Afferrardientes. nite3tlantzitzíquatia.nite,tlantzitzíqui\
loa.
Aííerrado de dientes, tlantzítziquatic. tlantzitziquil-
tic,
AÍTeftartiro, ypanntquitta.ypannicquechflia,
AfíefTor o acompañado, tenanamíquinú tenanamiqui.tla
nanamiquini.
Affeítorfer. nite,nanamiqui. n¿tla¿nanamiqui#
AíTi. yuh.yuhqunyuíV
AiTicomo. ymuh. ...
Aííi affi ibnrnendofe, oyuh o, o yduh o, o yeíuhcono.
A inte £ 8c u
Atfi aífi de enojado, oyuhqui o, cenca yuheo».
AíTi admirando fe, tleoco. x'..xiyo.
AiTiento do fe fieman, netlaliioya.yeyantli.
AíTientohazerelhedificio. pachiuua&iuetzi.tlalaqui.ye-
eticiui.
AiTiítente. teixiptla. tepatillo-
AíTiítir, nite,ixiptlati.
Aílblarpueblo, nitla,xixinia, nitla,momoyauí?., nitlalpo-
AiTolado pueblo* tlaxixinilli. tlamomoyauhtliV tíapopo
tolli.
A ATolear algo al fol, nitla^otonia.
Aflbleado, tlatotonilli,
A íToma ría cabera para mirar., nino}nacazicteca» ninaual
lachia,
Alfombrar. nite,mauhtia,niteJcauia.nite,tonalcauaItia,
Alfombrado, tlamauhtilli. tlai^auilli. tlatonalcaualtillr,
Aflbluer.. nite,teochiua.nite,tlatlacoltuma,
AíTolucion, teteochiualiztli%cetIatlacokumalizth.
Afluelto. tlateochiualii.tlatlatlacoltomalli.
Afta como delanga, topilli»
Adulas largas que faltan déla madera, quauhtzicueuallv
tlaximalíi. quauhximallú
Aítillejosconftelacion, mamalhuaztli.
Aítrologia. ylhuicatlamatiliztlf,
prologo, ylhuieatlamatiIizmatiniY
Alírofacofa. amoqualli.
Aftucia. nematiliztli.yolizmatiliztli.
Afrutamente., nematiliztica. yolizmatiliztica
Aftuto,mimatini, yoHzmatquí.
fj A tabal., ueuetí,
€J A tabalero quelos haze.ueueehiuhqui «ueuetzacquiY
Atábale roque los tañe, tlatzotzonqui.ueuetzonqui.
Atabales tañer, ni,ueuetzotzona ni,tlatzotzona.
Atabal o, inífrumento depaloque tañen los indios, tepu>
*iazilif.
A ante t»
*7
A tabaleroque lo tañe, teponacó,teponacoani.
Atabalear deftamaner?. ni,teponac,oa.
Atacarlafcal^aC nino^calgafyylpia.
Atacado. mócaJ'cjafyy-lpiv
Atacadura, necal$asyylpiliztli,
Atadoenelhablar. mauhcatlatoani. auel laíatoa.
Atadoquenofabehazernada,, ao ompa,aquimamati\to-
tompoxti,,
Ata raigo, nitlaípia.
Atada cofa, tlalpilli. tlarlalpilli,
Atadura tal., tlalpiliztli, tlatlalpiliztH.
Atarfuertementev nitla,teteuhzlpia. nitla,ca catzfc pía.
Atarfloxamente. nitla,caxancailpia.
Atar vna cofa con otra, nitra.,netechilpia.nitla,neuáilpia,.
Atadura afiTi, tlanetechilpiliztli, tlaneuanilpiliztli.
Atajara alguno o al ganado, nite^yacatzacuilia »nite,yaca
namiqui, nite^yacauíltequi.
Atajo aíTi.* teyacatzacuiliztli. teyacauiltequiliztli. teteya-
canamiquiliztli.
Atajar razones. nite,tlatuícotona. nite,tlatuluitequi. nite,,
y'hiyoilochtia»nite,tlatulilochtia.
AtajadoaíTí. tlatlatulilochtilli. tiatlatulcotontlí, tlayhyo
ilochtilli,,
Atajado hombre omuger que no acierta a hablar por le a-
uerconuencido. poliuhtiuetzquú tlapoliuhtitlaxtli.tla
tentzacutli*
Ataiary rpor camino tnasbreue. non^tlamelaua. nontlax
tlapalhuia. non,t!auiltequi.
Atajar cenar camino, motzaqaa. n^otla^a-
Ataiarpleytos. ni,neteiIhuilcotona
Atalayalugar alto donde miran. tlachiaIoya,tlattoya,ne
ixtiloya.
Atalayar affi; ni,tlachia nin,ixtia.
Atalaya generalmente, tlachixqui,tlachiani,mixtiani¿,
Atalayar en guerra, ni,yaotlachia>
ibtalay a de guerra, y aotlachixquvyaotlachianiV
A" ante t£
ñ tapar cubriendo. nitía,tíapachoa,tti tla^tzaqua, nkíayix
tzaqua.
A tapado aíD. tladapacholli. tlatzacutli.tlaixtzacutli.
A tapador con que featapa algo.datlapacholoni. tlatzaqua-
loni.rlaixtzaqualoní tíarzaccayotl.
Atapa r pared o cofa aJTi nitía,tzaqua,
Atápadacófa aíTí. tlatzacuuV
A rapador aíTi, tlatzaquani.
Atapar el huelgo a otro. nite,yhiyopachoa. nitey yhiyo
mictia nife,yhyyotzaqua.
Atapado cerrado de narizés. yacaquiqui.yacaquiquintic»
A tapada* tenerlas narizes de reuma. ni,yacaquiquinaui.
Ataparagujero con barro o cal. iiitla?pepechoa.
Atauiar fe componer fe con vanidad, nino;topalqnetza.ni
no,yeyecquetza.
Atauiadoaffi. motopalquetzqui. ftioyeyecquetzqu¡«
Atemorizar a alguno, mteternmarnauhtía.
Atemonzado'aiTi. tíatemmamauhtilli.
Atenazar, níte,tepuzcacalocotona.
Atenazadas, tetepuzcacalocotonaÜztica.
Atenazado» tlatepuzcacaíocotontli.
Atenazado r.tetepuzcacalocotoqui.tlatepuzcacalocotoani-
Atención, tVayeuacaquilrztli.rlayeuaiIhuüiztli.
Atención tener. nitla,y.euaqúi. nitla,yeuailhuia.
Atener fe afu parecer o al ageno, nida.uelitta, nitlaaielcag
Atentar cola manobuícando.nidamatoca.nitla,matemoa.
A tentar coníospies% nitlacximatoca.nitlacxitemoa.nitla-
dacxipania.
Atento efíar. nitlayeuacaqui.nellimachnitlacaqui.perme-
táphoram. nicrlapoa yn nix'noyollo.
Aterecido o aterido, pichauhtica, apichauhtica. apich cec
miquini, cecmicqui.
Aterecimiento affi. a pich auiliz ti i . cecmiquiliztli.
Atericiado doliente de tericia. axíxcocauqui.azixccgauiani
Ateforar. n^teocuitlatlatia.nino^tetzontia»
Atiempo o coyuntura dezir algo, ymitoayanmquitoa.
A ante U
2§
Atiempo o coyuntura hazeralgo. ychiualoya nicchiua*.
vmonecyannicchJua.niíiaipantilia* •„,„ '
Atiempo o coyunturadar algo aotro. ytlagaloanmcte-
maca.ytlacaloannictlaca*
Atiento hazeralgo. cannocompiqoh ^nnocoypcoya-
Atinaroacertarenaigo. nitla,yollptcowa.nida^panuaa.
ypan nicuica» y pan niauh.
Atino aduetbio neyolnonotzaliztica. .
Atizarlos tizones. nitla,topcua, ni.tlatlatia; nitla,toquia.
Atizador aflu- tlatlatiani.tlatopeuaro. tlatoquiam.
Atochado» ixtotoraaua» ixtotomac.
Atollar» ni' coquiaqiii.ni,coqi]ipoIaqiií.
Atolladero, ncgoquiaquiloya. $oquipolacoiiaya,goqui-
quaqüalachtla»
Atollado, coquiacoui, c^oquípolacqui, ■..,..
Atórdídoeííar.tlayouallotlnopammomana.n,ixiuinti#
Atordidoaffir tlayouallotl ipan momanqui., yxiumtic.
Atordiraaleunanimal; nire,$oclaua.nite,ixiuinria.
Atormetaroafligir. nite,tlahiyóuiltia.nitetc>cococapoloa,
... nite,chichinacapoloa. nite,toneuacapoloa. nite^toneua.
nite,chichinatza. '..,.'■ i it;
AtormentadoaíTi. tlatlayhiyouÜtiHi.tlachichinacapoIolIi,
, tlatoneuhcapololli.tlatoneuhtli.tlachichinatztli.
Atormentador tai. tetlayhiyouiltiani, techíchmacapoloa
: ni tefoncuacapoloani.tetoneuani. techichinatzam.
Atormentar por que confieffe la verdad. nite,t]atoltia.
tetlatzacuiltiiizticaníteclatoltia» • „
AtormentadoaíTi. tfatlatoltilli.tetlatzacmitihztica dada
toltiíli.
Atormentador tal,
toltiání.
Atraer por halagos
A tray mienta aííñ
Atraer por razones
tctlacoltiani»tetlatzacuiltilizti'ca
:etia
nite.tlatTacauiíoa.
tetlatlacauiloliztli,
nitcyoleua. nitcyollapana*
AtrayinientotaU teyoleualiztli. teyollapanaiiztlú
Atraer por fuerza. buícaforcar,
A ante u
Atraillar perrosocofa aíT», nite,netechilpía.
Atracarpuertadefdelfueíc. nitla.tlaxiilotía.nitla.quam
mina.
Atrancada puerta aífi. tlatlaxillotílíi. tlaquammintli,
Atras.bufcadetras,
Atrauefar delante de alguno, teixpan niquica. nitla,uil«
■qui.nítlaxtlapaloa.
Atrauefar con faeta o con otras armas, nitlanalquixtía.
AtraueíTadoaffi.tlanalquixtiJIi.
At raueíTar ponera! traues. nitlaxtlapalteca.
AtraueíTadoaíTi'. tlaxtlapaltectli.
Atrauefadoeítaralgo. y tzcaionoc. yxtlapalonoc. necui
Jiuhtoc.necuíIonoc•
Atraueflarfeen razones, nítctlauelcuitía^nítepoconía
A trauelTar feel bocado, nino.cocotzaqua. ni.neltzaqua.
aiínelteputlamía, *
A traueí] ado bocado» tecocotzacti.teeltzacu.
Atreguado, yollot7aueliloc.chicotlauelijocellaue!i/oc#
Atreuerñe o ofar, níno^tlapaíoa.nínlxtlapalca.
A trépidamente afl7. netlapaloliztíca. neixtlapaloliztica.
AtreuidoalTi. motlapaloani. mixtlapaloani,
A treuimíento tal. netlapalolízríi. nei'xtiapaloliztli.
Atreuer fe defuergoncando fe. aninojmamati, ani.pinaua.
ateixeonitlachia,. atleipanniteitta,
AtreuidamenteaiTj. atemamachilíztica.ateixcotlachializ
tica.atleipanteittalizttica, apinaualiztica»
Atreuido tal. armomamadni. ateixeo tlachiani, atleiparj-
teittani, apirtauanL
A treuimíento. anemamatiliztli.ateixcotlachializtli.atlc-
ipan teittaliztli.apinaualiztli.
Atroche moche o fin tiento y confide ración, vhuiz.czn
yliuiz,.
A tronaro tronar, quaquaíaca. tetecuk?.
A trocar fe el hombre, nino^tíacmauhtia.ninctlac icauía.
nino^cuitiuetz/.
Atronado alE motlacmauhti.motlaqui^aulmocuitiueu^
A ante t & ñ
29
Atronar fe la muger. ninoxuitlapan mauliria,
A tronada muger, mocuitJapan maubtiquí.
A t roña r a otro con ruido, ni te,jiacaztititza^
A tronado aíTi. tí an acaztititztli
*f Audiencia delosjuezes. tlacacoya.tlatzoiite-
coya. tecutlatoJoya. teccaílú
A udien cia haze r, n itecutJat oa^nitla^caquJ^
Aueío o agüelo» coJlí lecol
Aullar. nite,coyoua.
Aullador, tecoyouani.
Aullido. tecoyoualiztl/*
Aun. noma. oc noma,
A vna hazerfe, ticcemiroa, tíctocentequili'a »
h vna parte y a otra, necoc. nenecoc. neeoccampa occf*
paixti.yyuccampai^ti.yyuntlapaiixti,
Aun aun.'' cuix g apcí5 cuixgac,
Aun no. ayamo.
¿iun no has buelto, ayate? cenca ayate?ayaiztiuitz<> tica
t¡u
A»nque. yntlanel, ymmane^ymmaconel immaconel*
juh.maciui. macoiui. mac. oneliui. acó. y uh.
Aufentar fe. canapa niyauh. nino,yeltia, nj3ehoJoa. niño
tlana.anixp?. «ui^.
Aufencia. canapayalízdi.netlatiliztli.ateíxpa.
Aufente. ayac.eanapayaqui amoixpa.
Autor hazedor dios. techiuam.tepiquiní. teyocovanf
Autondaddeperfona. leixmauhtilizrl,. mauizticavór?
autoridad tenei deperfona, níte,ixmauht/.ni,mauiztic
Autorizada perfona. teixmauhti.teixmamauhri
Autondaddefcriprura. tlaneltililonú rlarolncltililom*
Autoozadaefcriptura, tlaneltiliUi, tlatollaneltrfilji *
Autoridad tener para hazer algo, m\nauat;ie
teuftzt^? ^'^^^^^^^tlametí'n^zotzoca
phoram. atle niquixcaua, aninocotontlani
G
iiy-¡
A ante -uf
Auaiicia. teoveuacátiliztli. tlatla imetiliztli.tzotzocareut
ízotl. tzotzocayotlatlequixeaualiztli.anecotomlaniliz
tli.arlequicaualizrlamatiliztli.
Auariento. teoye.datlametl.tzotzocateuitz.tzotzoca^a--
tíe quixcauair'. amocotontlani. atle quicausliztlamatmi
A ue generalmente. totorl.
Aue agorera» tetzauhtototl,
Ajellacar a otiodefonrrandole. níte,tíauelilocaaua# níc
teíxcomaca,
Auenado fin fefo, yolíopoliuhquí.yollotlatieíiloc»
Auenirel rio. pepeyauatiuh, pexomiuh. nonoquiuhtiuiV
Auenirfelos difcordes. motlacecemlra.
Auenencia conque Tacan vino. acocotli.allacarl,
Aüentarhaziendoayre. nite,yecapeuia.
Auentador omoxcador . neyecapeuilom. yecaceuaztíí. ^
Auentar trigo o cofaaíTi. nitla,acarra. nitlayecaquetza. ni*
tla,yectia. ' .
Auentaderoparaeíío; tlaacanaíom, tlayecaquetzaloru.
tlayeccilom.
Auentar fe el ganado de miedo, cemmani.cecemmanvtúic
motlaloa, xitiní,
Auétajar fe en algo-. nr.yacatmih.nite.panauítiuh. nitach;
cauhtitiuh,
Auentajadamcftte. yacattializrica.tepanawliztica.
Auentajado. teyacatili.tepanaui.teachcauh.
Auenturar fe. mtia,centlamia, nitla, chichiHa.yc ninotía-
paloa»
Auer abundanci a de quaíefquier cofas, tlaneuiuia. tlacei*
quic.a.tlaneuhquica tlaneuhcaquica.
Auer abundancia de feñores o gente, tlaquauhquica.
Auenguar algo* niíía,nepanoa» nitla.neuiuilia.
Aueriguacion. tlanepanoliztli. tlaneuíuililiztli.
Aueriguado* tlanepanollí. 'tlaneuiuililli.
Aueriguador. tlanepanoani. tlaneuiuilianf.
Auer hambre. m\teociui. ni,mayana. n,apizmíquf.
Auczes hazer o dezir alga* tict tojiüáraacá» tito,papatía»
A ante u* & x< & s; 30
Auezes vnoavezesotro. nitla,cuecuepa.
duifar. nite,nemachitia. nite,ycliiimiarnachtia% nítejüc
machitia,
Auifadamente. tenemachitiliztica, teyoliuntlamachtiliz-
tica»
Auifado. tianemachtitli. tlayoliuhtlamachtiili. tlanemachl
túlu
Auilb tal» tenemachtiliztli, teyoliuhtlamachtiliztli . tene-
machtiliz ti?. :
Auifar para que haga mal a otro, nite^tcnanauatilía.nite,
tlaqueuia.
Auifadamente aífi, tetenanauatiliztíca. tetlaqueualiztica
Auifado aíTi, tlananauatiiil/i.tlatlaqueuall/.
Auifotal. tetenanauatiliztli.tetet/aqueuiliztlú
fj" Axedrez, quappatoí/i,
A xi pimienta déla tierra, chjlli. .
Axorca, macuextJi.maquiztl/.
Axuar. ciuatlatlatquití.
*£ Az aha r, na rajo y xoehio. na ra jo
ycueponca.
^[Azauache. téutetL
Azedacoía. xococ,
Azedaríe. xocoya.
Azedia xocoyaliztfrv
Azedo teñe reí eftomago. relpá xocoya.
Azedera ye rúa, xocoyoll/. xoxocoyolli.
Azeyte lo mifmo,
Azeyte de chia% chiamatl.
Azeyte de chía hazer. ni\chimachiuaf ni5chíamapatzca.
Azeytera. azeyte contontli»
Azeyteroqio vende, azeyte namacac.chiamanamacac.
Aziagodia- ncncemilhüitl.
Azial. caualloyyacaiíacatzojoea, y aiTidelosdema$.
Azial poner ala beftia» n^caualloyacayJacatzea.
Azijepara tinta, tlaliyac. tlalxoquiac.
Azogue, yuliamuchití.
g r
Azur, texotli.
Azul mas fino, matlali.
Azukolor delcielo. xoxouhqui*
^[Delos que comiengaen.B*
jfiff
:
■k
ifBacinde barro apaztlv
Bacín feruidor. axixeomitl.cuitlacomítl*'
Bago, tocomaL
Bac. ocofavn poco negra., tlile&ic^yay actic*.
Batucar, ni^cocoxonú
Badajo de campana, campana yollotlie.
B'adi!; tepuztlemaitl:
Badil de barro comoiarten. tíemaitU
Baheatv ni,hiyoqui£a, nini,potocyotiat.
Baho.. ypótoctli. yhyyotl..
Baho que fale del agua, apo&li.
Baylar, o danzar» nin3itotia. ni,maceua»
Baylador.. mitotiani; maceuani^maceuhquí;
Bay le o dan^a, netodliztliv rnaceualiztli,
Bajodel vient re; y terzotzollúxiccuey otl,
Baladron, mototopalitoa. totopaUacoa..
Baladerar- nino5totopalitoa>ni>totopalíatoay:ii,to.topalt&
Balar Jaoueja* tzatzt choca.
Bal diatierra:, acaualli; tí axiuhcauaÜi,
Baldonar vnamugera.otra;. nite^papacae.
Baldón tal. tepapacaiiztli.
Baldonar vn homb re a otro «
BoldonafíL teaiíaliztli..
Baldres cuetlaxtli..
Balido.de ganado., tzatziztlixhoquiliztlv
Bambanear lo queeftaenhieíto, ni,y ay aticac, ni, ni uixcaí
ticac.
Baratacofa. amotlacotli.amopatiyce.
Baratar,, nitla^ilanecuiíoa*
nite^aua*
">
B ante áC
W
Bárbaro deleguaeftraña. popoloca»
Barca, acallí.
Barquero que rema, tlanclo.tlaneloqui. tlaneloanr*,
Barniz o azey te dechia con que dan luftre. chiamatf %
Barniz de otra manera* chimaltigatl.
Barniz mas baxoi ticatl,
Ba rniz dehobres omugerescomo margaxit*. apefztli.
Barniz fobre que pintan, xicaltetl.
B ar ra de hie rro. tepuzuitzo&li.
Barrancaalta», ti aJairiauhtli. atlauhtl/.
Barraco o berraco; oquich coy ametie
Barrenar. nitJa,mamali..
Barrena, tlamamaliuani.
Barrenado^ tlamamaííii,
Barreno el agujero, tfaeoyuctlt:;
Barrer., nijtlachpana* nitla,cuicui\
Barrendero aííi. tlachpanqui,tlacuicuic.
Barrederode horno; texcal uchpanon/Y
Barrerode tierra do cauan; tlatatacoya» tlalcuiuayao.
Ba inga lo de fuera, ytitllytetl.
Barriga del ombligo abaxo, xillantli,
. Barriguda cofa*, yre; y teua» xíxiaua*,
Barril de barro, comirl»
Barrio. calpullitlaxillacalIiY
garro. ^oquitl.
Barroque naceenlacarai. ^auatlVxca^auarK yxocuiífo
aliztlr. J
Barrofoelque los tiene, ixcacauati-yxcacaua. ixocuiflo.
Barruntar, noyollotlamati.novolloquimati.mnomati
Baruaríin pelos, tenehalli;
Barua los pe/os* tentzontli,
Baruarcomencaraialirlabaruav, mVenízoníxua.
tzonquig?.
Baruado hombre o muger rentzone;
Baruadaplanta. nelbuayo.
laauadacanade fortaleza.© cibdad. tlaltenamiU
niiten^
B mte
Baruecfiaría eredad, nítía,popoxoa.
B amecho, tlapopoxoliztli.
Baruechado. tlapopoxolli.
Baruero. texinqui.tetentzonxinqui*
B a rué ría do a fei c a n . nex i m al oy a »
Baruiponiente. tentzonixua. tentzonquica.
Bárui negro tentzontiiltic.
Baruirroxo, tentzoncuztic.
Baruo pefcado. atoyamichi.tentzone.
Baruudo. tentzompachticmiecytentzon.
Bafadecoluna. tepepechtli.peualloti.peuhcayot?.
Bafla.bufcaabaira.
Baftaíatiífaziendo a alguno. caneí,caue/.
Bailarme aígc. yenopa.yenopañía-.yc noneua»
Bañante fer. nuueliti. uelnicchiua
Baftardo obaftarda. ichtacaconetl, ychtacapillí. ichraca-
piltontli,
Baftardia.ychtaconevotlychtacapillotl,
Baftecer proiieer a otro para el camino. .- nire,itacatia.ni
te,ítacamaca,
Baftimentotaí. vtacatl.
Bafteceral pueblo. nitla,ímatí, nínotc,cuitla.uia.
BaftimentoaíTí. qualoni.tlaqualjí. _
Bailo cofa gruefa como manta o cofaaffi, tilauac.tepetla-
tic copetíc.
Bailo no fotil. ayucuxquí.amomimati.
Baftalanaocofaafíi. chamauat,chamaftícv
Batalla o guerra, yaoyutl. necalilizrJi. necaüztli.
Batallaoexercito. yaoquizque.
Batallar pelear. nite,yaotla. •nñe,yac*hiua.nite,ycal/,
Batan» tlapaconi.
Batanar, nitla,paca.
Batanado, tlapaftli.
Batea o cofa aííl. quauhxicalli-
Batea para lauar oro, teocuidapaconi. quaim apaz.cli,
quauhxicalU
B ante, a* & c» 32
Batel o cofa affi. acalfi.
Batei ¡uegode pelota con las nalgas, tlachtli.
Batientedepuerta. tlaixquatl.
Bacirmetal. nitla,tzotzona. nitía,canaua.
Batirhueuospinol o masamorra, nitla^quahtlatzoa.tiitlt,
quauhneloat
Batir papel, n,amanitequi
Baua. tenqualacL-luyztlacUr.
Bauaderoopañezuelodenarizes, netempop3ualom\ne-
yacapopoualoni,
Bauaza. chichid. tenqualaclíí.
B auea r echa r baua, ni ,tenqu aíacquic, a.
Bañera. tepuztenchaUñ
Bauofb. tenqualacqui^ani. tenqualacquizquí.
Bautifmo. nequatequiliztli.
Bautifteriolibro. tequatequiíiz amuxtli.
Bautizar, nire,quatequia.
Barnizador. - tequatequiant»
Baxacoranoaltacomoperfona árbol coluna ocofaaíTÍ a-
moquauhtic»tepito, tetepito»
Baxa cofa como cafa pared o cofa affi, amo uecapa.
Baxoaduerbio. tlani. tlatzintla.
flBecooíabio. téxipalfí.
ifBe^ote. tentetl.
Bec,oteotropequeño. tempillolí.
Bezote grande y largo, tenc,acatl#
Bezudo de grueflbs becos. tenxipaítiíauac,.
Bezudo de largos becos. tenuitz, tenuitztic. temmetíapil
tic.
Bellota de robíeoenzina, auatomatl.auaquauhtomatl.
Bendezi raigo, nitla>teochiuaA
Bendición affi, tlateochiualizríí.
Benditacofa. tlareochiuaíJi. tlateochiutíi.
Bendizir alabar. nite,vecreneua. nite,yeqm*toa. nítequa-
litoa. '■ . ^
Bendiciotal."teyecteneualJztli.teyequitolizt/r.tec|íitoliztf¿
B ante en {
Benditoafli, tayeaeneuhtlí.tíayequitolíútlaqualitollii
Beneficiar plantas. niriajnocuitlauia.n?r!a>nmrizmatit
Beneficio taU netlacuitlauiliztli.tlamaujzmatiJiztlK
Beneficio ha¿er o merced. nite?knelia.
Benignidad, teicnoittaliztli.
Ben ígno» icnoa^ yenoy o yyollo. teícnoittani, tlatlacaíí*
Beodo* tlauanqui , y ui ntic. xocomicqui.
Beodez, tlauanaliztli. yuintiliztU.xocpmiquiliztlú
Be rea o col,, lomifmo,
Bermeja cofa, tlatladiccbichiltic»
Bermeja perfona muy bermeja, cucuzpuh
Bermello. tlauht'apalli.
Berraco» bufea barraco»
Berro, atezquilífl.
Berruga, ízotzocatT.
Bsrru^otra. michinix,
Berruga otra, xitomaciuiztíí.
Berrugofo. ,tzotzocayo»tzotzocauaf michinixxo, xltesiia
ciuiz$0, .
Befo dar, nite.tennamiquí,
Befado o befada, tlatennami £t%
Befo, tetennamiquiliztli,
BeiKa dequatro pies, mancuerna
Beftia fiera, tequani.
B^ftial hombre, tlacamacatl
Beftialidadaffi. tlacamacayott. ^
Betún generalmente, tla^alóloni*
Betnn fuerte» ninacan cuidad»
Beue ragua vino o cacao, natlú
Beuedorta!, atlini. _
Beuermagamorra^inoLpurga^xaraueacofaaír^ rií^m
Beuedortal, tlaini,
Beuerenelmaguei. m\nequa?.
Beuer medicina o purga, ni,paí»
BeuedorafTf. nequaini. /.
Beuer o tom.arponcojtía. nino,tIaitia. nino^pamictia*
B ante e. & L 33
Beuerhafta el cabo, no^ontzineua. no.contlamia.
Beueragua cofa manoarrojando Jaalaboca.n^acacapaxo*
Beuida paraefrorcarlas paridas, -cajalicpatii".
Beuida de mayz toftado. yzquiat?*
£euida de maiz cozido. poc, olatl.
Beiiida otra de mayz cozido. quauhnexatl,
Beuida de cacao y maiz. cacaua atl .
Beuida de cacao folo. atlanelollocacauaatl.
Beuída de cacao con axi. chillocacauatj.chilcacauatl
Beuidade mayz hecha en cierta manera, xocoatl
Beuida de cacao compueña con flore?, xochiayocacauaíl
xochayo cacauatl.
Beuída de chía y mayz toírado. pínoíatT,
Bcuida de mayz íblo'crudo páralos que fe defeíayan, yo*
Iatl.tepiatl. ■
Bexigade orina, nxixtecon,
Bex/gallena de aguaza por fe auerquemado, o trabajado c®
las manos cauando o cortando, aquaqualaquiliztlj.
Bezerro. quaquauhconetl,
ffBien nombre, iquall/. yectíí4
Bien aduerbio* uel.
B/enauenturadamente. tlacnopiíhuiliztica.
Bienauenturado. tlacnopiíhuiqui.tlacnopiíhuían?.
Bienauéturanca. tíacnopilhuiliztli.tlacemicnopiIhuiIizíR
necentlamachtiliztli.
Bien auenturanca lugar de gloria, necentlamjchtiloya.
tlacemrcnopijfiuiloya.
B ien c riado difc reto o bien enfeñado. iieljauapaualli. uel
lazcaltilli.uel'auapaualíf.
Bienes de fortuna» tlatquitl.
Bien efta.bufca aballa.
Bieneíla otorgado, mayui.yequallj.cayequallí.
Bien hablado, nematcatlatoan.uellacoanj, tecpiIIatoa9
Bien hazer a alguno. nite, icnelia,
B en hecho. uel íachiuhtli,
Bienhechor, ceicneliani,
H
>
inte £ flfc l
Bienquerer, bufcaamar.
Bienquiftoi tjellittoni.tlauelittalliV
Bigotes. tatlia.
gizma,bilma,Qbidma. nepotoniloní»
Bizma poner. nite,potonía»
Biuacofa. yoli.yolqui.
Bina cofa comofauandi ja. yokatl,
Biuarde conejos. tochtli ynetecaya.tochtliy onoya.
Biuda. ycnociuatl. oquiclmiicqui,
£>¿uda hazeraalg.ua matado a fu marido, nítejcnoduatilsa.
Biudeztal. ycnociuayotl.
Biudo. ycnooqujchclí.ciuamicqui.
Biudo hazer a alguno matádole fu muger. nitejenooquich
tilia.
Biudez de va ron. y cno oqufchy ot!;. r
Biuíenda rnododebiuir, nencayctl.
Biuir. iij,yolli.ni,nemi.
Biuir en pecados per metaphoram. teuhtli tlacolii'nicoló-
lotinemi.teuhtlitlaeolli ye mnilacatiOf inemi,
Biuirpobreodefaprouechado. niVmateuhnemi.
Bíuiren pobreza* per metapho. anonéuátinemi, adeno-
ueuatinemi. anonnaci. anonnonamiqui. atlenotechmo*
. nequi.
Biuo, yoli.neminr.
Btuora. tequani coatí»
Biuora grande pintada, tecutlaco£auhqu¿
Biuora blanca y larga, yztac coatí,
Biuora otra. chiauhcoatl.chiauitU
Buoraotra, coicoatl,
Biuora mui negra, tlilcoatí.
Biuorezno. tequancoa conetl,
^Blanca cofa» yztac.
B flanea mucho mas blanca, aztapilric.yztacapatic.cenca
yztac.yuhquinychcatíapuchinalliymc yztac,
Blanco hazer fe, niztaya.
Blancura aíii, yztacayotl.
B ante l
Blanca perfona o cana de fu natural, tlacaztalli»
Blanco parar fe el rofr. rodé enfermedad. niztaleua6m\ci~
yocopini.nixoxouia.
Blanquezinoafíi , yztaleccic. cíyocopíctic. xiuhcaltic, xo-
xocnc*
Blancura tal. yztalectiliztli. ciyocopínaíiztlf.xoxouializtlL
Bíancoolo blanco délos ojos, toztacauh.
Blancura tal* ixyztacayotl.
Blanda cofa« yamanqui, yamaztic.
Blandura aíli. yanianiiiztli.yamancayotl.yamaztilizíli,
Blanda fruta, papatztic* atultíc.
Blandura aífi, papatzricayotí.atolticayoth
Blandamentecon tiento, c,antlamach, canquemmach. £a-
niuía.caniyolic.
Blandear condecendiendoconotro. nijyolyamama.
Blando allí. yoíyaíiianqui„
Bar? d u ra t al , yol y a ma q ú izt] i*
B!a ^deavlanca,árbol,efpada o cofa aíii. nitla^uecuetla-
nia, nida,cnécuetlatza.
Blanquear dejexos eiedificio. yztazticac. cuepontkac.
Blanquear las mieífe% yztaztoc, yztaztimaní.
Blanquear pared con agua cal. mt/a>auítequi.
Blanqueador tal. tlaauítcquíni.tlaauftecquf.
Blanquear darluftre blanco. nitlaztalia.nitJajíztalía.
Blanqueador aífi. tlaztaliani.
Blaffemar, m\ueuexcadatoa. ni,chicotíatoa*
Blaffemia. 'uexcatlatollixbicotlatolli.
Blaffemo. uexcatlato. üexcatlatoani.chicodatoaní6
Bledos o cenizos, uauhqutlitl.cocoquihtl.
Bledos blancos, michiuauhrli
Bledos pardos, nexúauhtli.
Bledos colorados, tlapalhuauhtli.
Bledosamarillos. xochiuauhtli.
Bledos negros, tezcauauhtli.
Bledos negros otros, tliluauhtlí.
Bledos azules, texouauhtli*
h n
B ante <>♦
ffBoca» camatl.
IfBoca del eílomago. toyolloixco.
¿ocadode vianda, cencamatl.
Bocado facarmordiendo. nite.tlancotona..
Bocado tal. tedancoronaliztli..
Bocado porla mordedura, tlariancotcntli.
Bocal de pozo., aolüaztentli, atIacomuItentíiés
Boc^al. tenitl.ayaquimati.chochon.
Bocezar o boftezar. ni.cochcamachaloa.
Bocezopb°ftezo cochcamachaloiiztliV
Bo^odebarua* tarlia>
Bodas, nenami&iliztlí..
Bodaslugardecombite. nenami&iíoya.
Bodega de vino vino calli. o&laliloya occalív
Bodegonero. ocnamacanLocnamaca
Bodoque, telolotlv
Bofes, chichitk
Bofetada, teixtlatziniliztli.teixcapanittztlí.
Bofetada dar. nite,ixdatzinia.uiteixcapania.
Bogar, bufea remar.
Boyada, tlanechicoltin quaquaueque tlauilanc^,
Bbyerizo. quaquappixqui.
Bola de madera . quayhtelolotli.
Bolar. nipatlam,,
Bblar porarteenelarboí. niquappatlani.
Bolfa .- lo mifmo veKxjquipiítbntli.
Boltearaímododeeípaña. nin,ayotzincuepa;
Bolteadortal. mayotzincuepani-
Bol tear cotilos pies vn palo rollizo, n^quaubilacarzoa.
ni)quauhtlatlacja.
Bolteadortai, quanhylacatzDamYquauhtIatla£ani.quauh
ylacatzo..
Bbluerlo preftado. ni.tlaxtlaua.
Boluer a alguno del camino. nitc,cuepa: nite^ylochtia,
Bblueramiraratras. ni,uaInocuepa, m.ualnomalacachoa;
Bblueríe de donde fue», nino>cuepa. n^ibti.
B ante o, 35
Boluer algo déla otra parte. n¿tla,ciiepa.
Bolucrlodedentroa fuera. nitla,ixcuepa.
Boluer lo dearriba abaxo cofa que fe cuelga larga. nitla,tzo
niepiloa.
Boluer algo bocabaxo. nitía,tzoniccuepa.
Boluer lasefpaldas.nino,teputztia.
Boluerlacabe^adeladoamrrar. n¡,nacaztlachí?#,
Boluerlo detras adeláte. nitla,ma1acachóa. nitla.cuecuepa1
poluerfeavn ladocomo enojado. nin,ilacatzoafnin,ixtlaca
Boluerlacarapornoveraotro» nipanitlachia.
Boluer meal derredor, nino^alacachoa.
Bolueríe de otro parecer., nino^olcuepa, ninoyolmalacá
choa,
Boluera otro de otro parecer. nite,yoIcuepa. nite,yolma
1 acachoa*
Boluer algo en derredor, nitla>malacachoa.
Boluetfedelvandocontraricv nmo,tzincuepa.
B olue rfe los filos, tenxolochaui, tenqualpachiui tencuel
pachiui.
Follocozidoenbrafas. tlccoyutí.
Bolloshazer. nidSjmatzoa.
Bomba o cofa para vérteragua. anoquiloní. aquixtilonn
atoyaualoni.
Bondad, qualuliztli. yecfciliztl:'.
Bonete, lomiímo.
Boñiga, quaquaueycuítl»
Boquear. w>cacamachaloa.
Boqueada, cencamachalolizttt.
Bordar, bufeabrosíar.
Borde, tentír.
Bordón, topillú
Bordón decaña macica, otlatópiflL
Borrachear vn poco, nitlatlauana. nino,tíaríapeuíai.
Borrachez afli. tlatlauanaliztli. netlatlapeuiliztlú
Borracho ral. tíatlauanani.motlatlapeuiam,
gorracho del todo,, buíca beodo.
m
mte
Borrafa venia ^ lo m¡fvnot ".
Borr^reícripcüra. nitla.popoloa.
Borrada eííriptura. tlapopolólli.
Borrego, yequaltonychcatl.
Borrico, afnocónetl, •
Borrón qus cae enlacie n'ptura. tlilchapaftlí,
B orzeguí . lo m i fm o .
Boique de arboles, quauhtla^quaquauhtla.
Boíqíseniuy erp.eiTo. quauhyuuacatla.
Bofiargomiraij nin, ieoda.
Bollada cofa. ,;; jtlacodall/, tlaicotlallf.
Bota de vino, vino xiqúipillí.'
Bota pipa, quauhcomitl.
Botacalcado. lomifmo.
Botana de cuero obota. quauhtlatlatlamanililoni.
Botar pelota, nirla^zicuinia. nitla,chocholoUia.
Bote de pelota, tlatzicuiniiiztli, tlachochololtiliitlí.
Botedeconíerua. lomiímo.
Botica de medicinas» pacalli.papialoya.panamacoya»
Boticario, panamacani.pachichiuhqui.
Botindar. nitía,quahtlaca. nitexenteepanuia.
Bota cofa no aguda, amo teñe, tentetecuintic. .',
Boto de ingenio, yolloqmij. yolioqqumiil. yollomimiqui
Botón de árbol, quauhtotornoliuhcayot/.
Botón de ropa . lo mifmo.
Botón de huego. totonqui tepuzte^oaliztli.
Bouear dezirbouerias. aompa neeua. aniemamat/.
Botieda. tedapachiuhqm. terzopqui.
Boueda hazer. tetica nitlatlapachoa, tetiaí nítíatzopa.
gouería. a ompa eeualiztli, aquimamatiliztli»
KouoaíTi. aompa eeua, aquimamati.
Box árbol, lo mifmo.
Boz, tzatziztli.tzatziliztli, tuzquitl.
Bozeargeneralmente. ni5tzataztzi,
Bozinglero4 tzatzatzini.
Bozes dar a alguno. nite,tzatzila.
B ante o,& t,
&
Bozeshazerdaraotro. nite,tzatzatzitfa.
Bozearhablaraltp. m\tlaquauhtlatoa. ni.tlatlaquauhtla-
toa.ni,chacha1aca.nichachalca.
ffBra^a. cemmatf.
Braga medida del vn codo ala otra mano, cem mitl
B ragalcte de oro. teocuitlaremecatl. nrátemecatl-
B racalete de pluma, machoncotí.macopilíi.
Brazalete ©tro. matzopetztli. macuetlaxtli*
Bracear menear el bra^o. nitla*acoleua, ■
Braceartiiar mucho. ni,rnatotoca. ni.rnatlapaltic;
mototocam. riíatlapaliui.- matí*..
maitL
B race roque tira mucho,
paltic.
B rae, o generalmente*
Braco medida del iobaco ala manó, cén ciyacatí,
B raco medida del vn ombro.ala mano, cemacoll/.
Bragas, maxtíarT»
Braínargeneralmente. ni tecoyoua,ni,choca.
Bramsdoalí'.. tecoyaualizcli choquiztli.
Bramar el torro. choca*t¿atzi4
Bramido afi "i. cHoquíztli, tzatziztlf*
Brama de ciemos, pipitzcalizttí.
B rama reí cíe ruc. pipitzca.
Braía* tlexochtli.
B ra fe ro grande, apantlecaxitl.
Brafero pequeño como íncelario, tlecaxitl. tleuícoíhv
Brafil. uitzqüauitf,
Brauacofa que muerde, tequani.tlauele,
Brauear aííi. nino,tequántilia, ni,tlauelcui.
Brauezaral. tequayotf.
Brauo hombre* coeoíe. yoícocoíe» tlauele tlaueliíoc»
Brauohazeife. ni,cocQ]cui,ni,ílauelcui.
Brauo hazer a otro, taite,cocolcuit¡a, nite,tlaue]cu!tia*
Breña o mata grande, auatetzmuHi.tlaltetzmolh.
Bretón de col colesyquioyo.colesqurycfL
Breuecofa, tepito. amo u'cyac.
B¡ euedadt tepítoy otl , amo uey acayoti.
B ante r« & u,
B rcuía río, lo mermo.
Brío, nematiliztlí.
Brioía cofa, .mima «ni* mimatqui\
Brocado, teocúi dátil matli. reocuitlayotilmatli.
Brotar los arboles» ytzmolini. celia»
B rotado árbol , y tzmolinqui. celic.
B rotadura aíTu y tzmolinaliztli.celtilíztli .
Brotar o abrirle las flores, cueponi, xotla.
Brotada flor, cueponqui.xotlac. .
Brotadura de fjor. cueponiliztli. xotializtln
Brotarla magorcademayz- raonenepijüa.nenepilqujca.
Brotada macorca, nenepilquizqui.
Brotadura aíTi. nenepilquiealiztli.
Broquel. tepuzchimalli.
Bruñirlo encalado, nitlacalania.
Bruñido aflí. tiacalanilli. . . t , * .
Bruñidor el quebrnñe. tlacalamani. tlacalaniqui, m
Bruñidor jnftrumento con que bruñen. tlacauniam,tl*.
calaniltetf, .
Bruñir oluzírmetal opiedras. nitla,petlaua.
B ruñido aíTi. tlapetlaualli. ilapetlauhtii.
Bruñidor el que bruñe a iTu tlapetlauam, .
Bruñidor tal con quebruñen. liapeclaualom,
B ruñirotras cofas como ropa. nuia,petzo3.
Bruñida cofa aíTi. tlapetzolii.
Bruñidorquelasbruñe. tlapetzoann
Bruñidorconquelas bruñen, tlapetzolom.
Bruto obeftial. atlacaneci.aqwmamau,
Bru xa generalmente, nauatii.
Bruxaque chupa fangre. teyoiloquam.
Bruxulapara tirar derecho, xictii.yxdú
Bruxula poner. m\xictlalia.
ff Buche, cuitlatecomatl.
Buey, tlaatecuitl quaquaue»
Sueltas dar enlacama. nino,cuecueptinemi. nin,auicíla-
^a.nino^zontlaga.nino^zoatlauiczotinejiw.
B ante in
37
Buelta tornandodelugar. yiotiliztli. necuepalizrf/. necui
tlacuepaliztli.
Buelta cofa, pan,cefped ocofa alTi. tlacuepali/,
Buelta cofa lodebaxo arriba, tlacueptli.
pudra ropa al reues. tlaixcuepalli. tlaixcueptli.
Buelrasdaren pie alderredor, nino,mamaIacachoa niño,
teteuilacachoa.
Buena cofa. qualli.yectli.
Buenamente. ue!,yuian. canuelipa.
Bueragos. chichir/.
Bufare! gato o cofa temen jante. nitIa,üzomia. núlatlatzo
mía.
Bufido afl?, tf atzomiliztli. tlatlat/omilizti/.
Buhio, xacalí/.
Buho» tecolud.
B nía del faino pad re. lo rnifmo,
Bulhcioorumordegentr ycauaquiliztfi.ycauaquiztli.n*
naícalizt/i.chachaíaquiíiztli.flacauaquiliztíi
Bullicioo aíborotode gente, necomoniliz di, neacomana.
lizrli.rlatecuimliztli.
Bull.ciofoair/. tecomonianíteacomananítía/tectmiíam
b ! ic.ofo/in foilego. acatcanen.auicyauh. aocmotíaiii
Builirfealgo. mocuecuetzoa.molinia. «'«"ai»%
Bullirlosgufanos o peces ene/ agua o cofa aíTi cu^cuevoca
Bull.rlashormigarpuígasopiojosocoíasfemetance* va
moni cueyoni.cuecueyoca. ::,./<■
rliIIi reí a renaenlas fuentes, momoloca
Bullir candar muchagente junta, cueyoni.cuecueyoca.
Burbuiadeagua. axittontli. */***♦
Burbujear el agua, momoloca»
Burdei ramería- auiam ca/Ii.
Burlara algunono le dando todoloqueelfacnfauaouelecíá
eran. nite,nencoa. r «•"•^wiccjfr
Burla alfi tenencoiiztíí.
B 1 1 Hado defta mane ra# rlanencollí,
Buaador ul. lenencoani*
B ante íi«
Burlandodeítamanera. tenencoliztica.
Bu liar de alguno riendofe del. teca niuetzca.recanahauía
teca ninauilm. teca ninotenqueloa. tepan nauia.
Burla áífi, teca uetzquiztli. teca neauiltiliztlútecaahauialíz
tli.teca netenqueloliztli, tepan auializtli.
Burlador tal, tecauetzcani.teca mauiltiani, teca moten-
queloani. teca auianf.
Burlando aíTi. teca uetzquizticai teca neauiítiliztica, teca
netenquelo!iztica,teca auializtica, tepan auiahztica,
Burlarengañando. níte,xicoa. teca ninocayaua. nire,que
queloa. I t.
Burla aíTútexixicoííztlúteca necacayaualiztlj.teqquelolíztlt
Burlador tal* texixicoani.tecamocacayauani.tequequelo
ani. ■ .
Burlando aíTí. texíxicoliztica,tecanecacayaualiztica,teq-
queloliztíca. .
burlar depalabras, nife,camanaluía. nrte^entlamachia.
Burla tal: camanalli.tentlaniachtli.
Burlador affi. tecamaníluiani. tetent;amachiar¡í4
Burlando deíía manera, tecamanaluiliztica» tetcntlamaclii
Iiztica,
Burlar de ma nos. nite>aauilia.
Burla aflft. teaauililiztli.
Burlador tal. teaainliani.
Burlando aííú teaauililiztica. ; m
Burlar del que le vino algún defaftre . nite.tlatelchiuilia*
Burlatal» tedatelchiuililiztli.
Burlador affi. tetlatelchiuiliani,
B'irlanaoaíT'. tetíatelchiuililiztica.
Buríardeorro mofado y dado del codo, tecaninotopeua.
teca niuetzca. .
Burla alTi. teca netopeualiztli. teca uetzquiztli.
Burlador tal. teca motopeuani. teca uetzcani.
Burlando aífi. teca netopeuaüztica. teca uetzqurznca.
Burlando dszir algo. . nitla>camanalytoa.nitla3tentiama-
chuoa.
B ante u.
38
Burlando fiazeralgó* nitfa,camanalchiuad
Burlara otro quitándole el banco o filia para quecayga. ti
te,tlapeuia*
Burlado aífi4 tlatlapeuiJlí.
Burlador tal. tetlapeuiani.
Bufcar generalmente. nit!a,temoa4
Bufcar haziendo ynquiíicion. nite.tlatemolía.
Bufcar algo tentando conlospies. nitla^cxitemoa.nitiaJc
xitotoca,
Bufcar atiento con h mano. nitIa,matemoa. nitía,matoca.
Bufcarmirandoal derredor, n¿tIa,memoa.nitla3ixtotoca
Bufcar por raíl ro. nítlacxitotoca.
Bufcar de raizla verdad, nitla.neiuayotoca. ynelhuayo-
can nací. J
BufcaryhallaraíTide raizla verdad. y nelhuayocanonacíc,
Bufcaraalgunooalgunacofaentodasparteso Jugares. tU
nauac niquiga. tlanauac nitlateca.
Bufcarcondiligéciri.nítia^ematcatemoa.nitía^cicatemó
a.nitlamauiztemoa.
Bufca r atiento piojo© pulga a otro. ni te5atencoconauia. "
DuuaoDuuasdefcubíertas. nanauad.
Buuofo afli# iianauati.nanauatqui,
Buuas tener. ninanauati.
Buuaspequeñasquenofalen alroítro. tecpilnanauatl.p*
Buuofo aíTi. tecpil n a nauati,
Buuas largas» teuitznanauad.
BuuofoaíTi. teuitznanauati,
Buuas degran llaga, tlacacolnanauat?.
Buuofo aifi. tJacagolnanauati.
B?aqu„Tean^
Éuzanoentrarfoelagua, natlanc^Iaqui,
i n
C ante a»
^[Delos quecomiencan en.C,
fJ"Cabal loque viene jufto. oneua.uelizqui u?lixquich.
Cabal hombre, muchuelquichiua. muchuel coma ti.
Cabana, tlapixcacalli.tlapixxacalíi.
Cabana para guardar los magueyes, ti achiccacallútlachic
xacalíi.
Cabeca generalmente, totzontecon.
Cabeca corrada, tzontecomatl.
Cabecear deenojado» nin,ixilacatzoa,nin,ixtIaga»
Cabecear negando. nino,tzonteconuiuixca.
Cabecear otorgando, n.ixcuechoa"
Cabecearllamar con/a cabera, nirejxnotza.
Cabecearde íueño. ni,cochyayaticatn,ixcuechotica.ni,ce
cochtica,
Cabecearde prefuncion. nino.quatlaga.
Cabecear haziendole fenalquefe vaya. nite,ixtlaxil/a.
C abecear hazerle ieñal qne no di?a algo ante ot ros, ñire»
icopilhuia.
C abez cay do o cabeca caído efia r» ni,tolotica, niquech»
pilcatica.
Cabecera de camaeílugar, totzomlan.
Cabecera ycpal que ílrue poralmohada tzonicpallí,
C abecé ra manta embuelta que íhue por almohada, qua-
chicpalli.
Cabecera de mefa» mefaquac*
Cabezón decamifa. lomefmo.
Cabecon alTi labrado, tlaquechcuicuiloíli.
Cabeco de fierra . tepetliqua ololiuhca.
Cabezudo porfiado, amotenaquimia, amorenáquillani*
Cabezudo de gran cabeca. quatecoma, quatenamaz .qua
chachal, quatalachi.
Cabezudo de cabera larga, quametlapil, qüauitz.qiiitzoc
Cabecudo de cabera ancha, quatexpetla* qcanauac, qua
uacaVquapatlach.
Cabellara, tzoncallú
C ante aé
39
Cabello o pelo largo. tiontYi.
C abellos emplaftados con refina, oxiyotzontlf.
Cabellos que dexáenel cogote pequeños» piy ochitli» qua
tzontli.
Cabellos o pelos del cogote largos* quechtzontli.
Cabellos délos papas deíos ídolos, papatli.
Cabel los que dexan al lado, atzotzocolíi.
Cabellos que dexan enla frente, ixquatecpillL
Cabellos déla frente creípos. yxquailacatztli.
Cabelloslos viejos, canauacatzontli.
Caber en lugar, nonaquí. naquí.
Caberme buena fuerte, uel nmochiua.
Cabeftro, cauallomecatL
Cabeírrero* caualíomecamalinqui»
Cabezcaydoeftar. ni,tolcrica. niquechpilcatica.
Cabildolugar do hablá^ nenonotzaloyá, tlatoloyá, necens
tlaíiloya, tlayeyecolova.tecutíatoloya.
Cabildofos rmfmos quefe junta, necentfaliliztli.nenono
tzalizth. tlayeyecoliztli. tecutlatoliztlr.
Cabizbaxo o cabera bazo eílar. iiLtzonicpilcac.no3tzd
icnipilcac»
Cabo o fin. tzonquízcavotí.
Cabo o fin de edad que teman decincuentay frésanos, xi
uitlmolpilia. ■
Cabos decuchillos, tzinquauhyotlytzítzquiloca,
Cabra ocabron, quaqtiauhtétzone.
Cabrero, quaquauhtentzonpixqu/.
Cabrillas conílelacion. nüac. miec.
Cabrito, quaquauhtentzonconetí '
Cacarear la gallina, tetlatoa.tetzatzi. tlatíazcatíatoa.
Ca^ar. narm.naami.
Cacaprefa, tJaaxitl. tlaantíi,
Ca^adoromontero. amini. anquí.
Cacar con redes. nitía,mar|auia
Cagar fiera, con lazo, rmiacximecauia.imfa^ecaL^
:lllí.
i
km
C ante a*
Cacar aues con liga. nitla3tlacaíuia. n¡t/a,fecpauia»
Cacarcon red que fe cierra» nitla,tíapechmatlauia»nitla
tlapachiuazfnatJauía. nitla,dapachiuazuia.
Caco de hierro, tepuzcaxit/.
Cacho de come rúa, cennacazrli.
Cachonda andarla perra, moquerzaílani. moquetztlani*
Cachorro perro. ytzcuinconetl»
Cada año» cecexiuitJ. cecexiuhtica. momonamic.
Cada dos anos, o onxiuhtíca.
Cada día» niumuztíe. mumuztíae.
Cadadosdias oomilh.uitica.
Cada mes» cecemetztica. cecemmetZtlipan.
Cada vno. ceceyaca,
Cadados. o ornen» ponte tí.
Cada quaí. cecentlacatl, ceceyaca.
Cada vno fendos. cecentetl» cecen.
Cada vno dos* o orne, oontetl»
Cadahalfo. quauhtlapechtli»tlapechtli*
Cadena de oro o de plata, teocuitlamecatl.teocuitlacuz*
cari.
C adena de hierro, tepuzmecat!.
Cadera o quadrií» quappantlí, toquappan,,
Caducar» ayocquimati.
Caduco aíTi4 ayocquimatiní.
Caer gene raímente, ni,uetzi.
Caerdecanfado. ni,quauhtenuetzi.
Caer fiefta. ylhuitl quica.ylhuití mochiua*
Caerjuntamenteperfonas. ticenuetzi, titotquítiuetzi. ti-
ceuuu
Caer juntamente cafa pared o cofa aífí, actmetzi,
Caer arremetiendo con otro, nite^itquitiuetzi. níte,uicati
uetzi. tecanimayaui.
Caer refualando en cuefta o con algo, nin.alaua.nino^xo-
laua. nino,petzcoa.
Caer en gran delito, per metaphoram. nin^atoyauia. n<-
no,tepexiuia.
C ante a.
40
Caer en hoyo hondo, nin.atlacomolhuia»
Caeré hoy o pequeño. nino,tlaxapochuia»
Caerenloquefedize. ypan yauh noyollo. quinepanoatt
noy olio, noyollo ypan yauh#
Caerle a vnaparte y a otra, n.auicuetzi. n.auíc yauh»
Caerfepared fierra obarranca,xíni\xitini,xixitim.uitomi*
Caer muerto, ni.mi&iuetzi»
Caer tropezando, ninorfauitequí,
Caerfelacafpaopoítilías» ni,cocopeui.m\yoyopeui»
Caer nieue o granizo, píxaui.pip/xaui tzetzeliui.
Cagar. nino,manauia. nin axixa. nino^xixa.-
Cagada cofa, tlaaxixrli. tlaxixtli.
Cagarruta deoueja ychcacuitlatí.yaíTi délos de mas,
Cayda generalmente, uerziliztíi. uetziztlü
CaydoaíTi. uetzqui.
Cayda juntamente. cenuetzííiztli.netquitiuetziliztlíé
CaydoaíTi. cen uetzqui.
Cayda depared ocafa. a<5HuetziíiztIí.
Cayda arremetiendo con otro, teitquitiuetziliztli.tecama
yauilíztli.
CaydoaíTi. ytquitiuetzoni. ytquitiuechoni. ycamayaoa-
ni. ycamayaoni,
Cayda engrán delito, per metaphoranV ne atoyaualiz-
tli.netepexiui/izth.
CaydoaíTi» matoyauiani.motepexiuiani*
Cayda en hoyo hondo, ne at/acomulhuiliztlí*
CaydoaíTi» matíaeomulhui.
Cayda en hoyopequeño. netlaxapochuiliztli.
Caydoaífi. motlaxapochui.
Cayda a vnaparte y aotra.auicuechiíizdi.auicyayaliztlú
Caydo aífi , awc uetzqui. auic yaqui»
Cayda de pared o fierra, xiniliztli.xitiniliztli. xixitiniliztli.
uitomiliztli.
Cayda cofa aíTi. xitinqui.xixuinqui. uitonqui.
Gayda del que muere cayendo, mictiuetziliztlü micliuc-
chiliztli.
■ 'f'
CavdoaíTí. mi&íiterzqu?.
Cavda decafpav cocopeuiliztlí, yoyopeuiliztl?.
Cavado, chiquacolli,
Caí. tenextli.
Cafábala generalmente, ayutli. ayutetí.
Calabaza pequeña cogida verde y curada al Col* ayotzo-
yacat!.
Calabaza vafo. xicalíí.xicaltecomatJ»
Calabaza luenga, allacatl.
Cafábala redonda, arecomatl.
Calaba^ahfa. rzí lacayutli*
Calaba^aotra redonday negra, tamalayutlí.
Calatea chica y efptnofa, chayutli.
Calabaza pequeña y bcrrugofa, yye tecomate
Cal abacá pequeñita fiíueíire. tlalayutli.
Calabazada, nequatzotzonaliztli.
Calabazadas dar. nice,quateczotzona»
Calambre, uapaualiztJi.uapauiztli.
Calambre tener. ni,uapaua,
Calauerua. - quaxicallí.
Calcañar, quequetzolli.
Calcar. nite,cacria.
Calcada perfona. caque cacaque,
Cacado loque fe caka. cactli.
Calcada de camino, * cuepotli.
Calf ada hazeraíft, ni>cuepoquetza»
Calcar c.apacof. níno.cacria. nino,cacactía#
Calcar calcas, nicaquia nocalc)as.nmo.caJcaü,ía.
Cale, asdo miímb.
Calcetero. cal£aschiuhquh
Caldera, tepuzapaztli.
Calderería do fe hazen, tepuzapaichiuhca,; tepuzapas*
chiualoyan.
Caid itero, tepuzapazchiuhquí»
Caldo de carne, naca ayoc!%
Caído de aue. totoíayot/#
C ante a<
4»
Calendario, ylhuútlapoualamüxt^fantomeycyntonal-
moquetza»
Calentador dees ma, pepechtotonilon/.
Calentar fe al huego, ninozcoa*
Calentar fe al fol. nino3toton/a,
Calentar algo generalmente, nít!a,totonía.
Calentar algo conel huelgo. nítla,aayouia.
Calentar lasefpaldas alhuego. nino^teputitlecuilo* nina
teputztotonia.
Calentada cofa, tlatotonilli.
Calentura con frío, atonauiztlí.
Calentura tener aífi. natonaui.
Calentura grande tener* ni,tlepachiul. ni,tíeualani.tfepaji
ninoteca. 5c per metapho, ni,tlepopoca.mno,tleuia,cp#
míe naqu'.ytm^uin yenítecuiniz. n!,xotIa»
Calentura tal. tlepachiuiííztK tleualaniliztli. tlepan nete-
caliztli. riepopocali z tlu netleuiliztü'.comic aquiliztü .*©-
tlatiztli.
Calera, tenextlatiloya.
Callentecofa. totonquí.
Callente con huelgo, tía ayouiífi.
Callar. nino,caua.
Callado 5, guarda fecreío.mocauái.& p metaph.iiecatlayttc
Callada cofa que no fe diuul ga. tlatlatilli. & per metapho-
ram.petlatitlan ycpaltirlan tlaaquilli tladapacholli.
Calle, caltzalantli. ocalli.
Callos déla mano» machacayolli.
Callos tener allí, ní,machachacayolhu. ru\machacayoliu^
m\machachaliui.
Callos de los pies, tocaccoT.
Callos tener aífi. nücaccoleui.
Callos que fe hazé alas mugeres encima del píe de citar m&
hendomayz. chacay olli.
Callos tenerafTi. nícxichacayolíuí, nixochacayoliui»
Calma enla mar. cactimaniliztli.
Calma de fol. conaltzitzica.toaallatlatzcaliztli.
K
m
C znte al
'Gatmádó aíTi. tnotonalut-mótonalufani.
Calorgeneralmente. tlatotoniliztli. totoniliztlf.
Calor natural. stototonca. toyamanéa.
Calor tener. ni,totonia rii^tlemiqui;
Caíuniar a alguno, nite,iztíacauia.nite,tentlapiquia»tetech
niclatlamia.
C alunia, teiztlacauiliztlr. tetent/apiquiliztli, ttetechtlatla
4 miliztli,
Caluniado. tlaiztlacauilli. tlatérlapiquilli.ytechtlatlamillí.
Caluniador. teiztlacauiani»tetentlápiquian».tetechtlatlá-
Tniani«,
Caígroícv tíemicqui. tlamrquinr,
^Caiua. quaxipetztli. •}* ■ -
« Caluohazérfe. niyquaxipetziuí.
CaluoalTi. quaxipetznc,
' Caíua entrada cíelas fienes. quaxüxumulIiY
"Cal tío fer;afFi, ni-,quaxuxumuliui.ni,quaxuxLilacquí.
Caluo tal, quaxuxumultjc. quaxuxumulacqui,
Camalaropa. pepechtli. ,
Cama de madera. tlapechtTi. '
C ama de yemas o efpadafrasv c;acap^échtIí.tuIpepechtK^
Cámara donde duermen, cochiantli.eochiuaya.
'Camarero, tlátocapepechtl'Vjuimocuiltfauia
" "Cámara fuziedad de hombre, tuitlarl.nemanauillí;
Cámaras, . neapitzalíztli.
Cámara affi. apitzalli.
Cámaras tener. nin?apitza#nicnoquía.
¿ Cámaras de fang té teneiv eztli ñicnoquia»«ztliíiieapítzW
tlaiiíi nicchiua.tlailíinictlaga.
Cámara affi. tlailli.
Camarón grande. chacalli.achacali.
'Camarón pequeño. ^oquichacali.
Camaronotro pequeño, acocili. !
Cambiar ó trocar a%o. nitla,patía. i
Cambtadortal. tlapatíani, luotlapatilíañi •• };
Canibioelactc% tlapac.ali¿tliV -'■'"*.
\
1
C ante ¿u
4*
Caijibiq el lugar, tlapatlaloya.
Camellón de tierra o eredad. cuematlauhtíí.
Caminar. ni>nenemi.
Caminante, nenemini.nenenqui.
Camino hazer noquetza.
Camino tal, otli.
Camino ancho ochpántli.patlauac otlí.
Caminar con peligro o temor» ni^teoquic, a.n^tzoffiocquí
ca4ni\mauhcaqui^a.
Caminar apie. nicxinenemi.ycxipanniauh»
C a minante aiti. ícxinenemini.ycxipanyani.
Caminara cauallo. cauallo ypanniyetiuh.cauallo ypaníii
auh.cauaílo nechmama.
Caminante aíTi. caualíoquimamani. caualío ypan yetiani»
cauallo ipan y aní.
Caminoque vaá alguna cafa, calotli. techan calaqui otli. te
cha yauh otlí.
Camino afpero, ouiticac otli. onitirícacotli. teyo otIL
Caminollano. ychicticacoth.qualliotli.
Camino de fantiagoenel cielo, citlallicuc.
Camiíaque vfaníasyndias. uipilli.
Camifa dehombre, lomiímo.
Camifa de majorca de mayz verde, eloizuatl* eíototo-
mochtli.
Camifa de majorca de mayz Teca, totomochtli.
Camifa ocoflrumbre tenerla muger. nino3metzuia.
Camifa aiTi. nemetzuiliztli.
Campana.lo mefmo.
Campanario, tepuztliypilcaya. tlatziímiloya.
Campaneroquelashaze. campana chiuhqui,cápanapitzc|.
Campanero que las tañe, tlatziliniani.
Campanillaogallillodela garganta, tozcatequacuilli*
Campefino. millacayotl.quauhtlacayotl.
Campo otierraliana. ixtlauatlueitlalii. teotlalli.
Campo generalmente, quauhtla cacarla.
Can demadera' quauhtlancochtli.quauhcocollí,
Canal generalmente, apipilhuaztli, acocopühuaztli.
C ante 3*
Canal de madera grande para pafíaragua a alguna parte.
quauhacalli. quauh apipilhuaztli.
Canas déla cabera, quayztalli.tzoniztallí.
Canastener afíi, ni,quaiztac. m\tzoniztac,
CanoalTt. quatztac.quaiztale. tzoníztac.
Canasdeía barua. tentzoniztallr,
Canaítaocanaftillo. chiquiuitl.
Canafto grande de cañas, acachiquiuiti, chiquiuntopilír»
Canalla de otras cañas, otlachiquiuitl quauhehiquiuíti.
qnauh otlachiquiuitL
Cancelar eferiptura. nitla,tTiIania. nitla^Iiluauana»
Cáncer o cofa aífi. uei qüalocatL
Canción canto. cuicatl,
Cancionero, cuica amatf.
Candado o cerradura, tepuztíatzaquáTdnL
Candela de cera, xicocuítla ocotl.
Candela de febo. feboocotí,
Candelaria o fiefta decandelas,, tíaüílíziluitl, tlauilizpam
Candelas de cera hazer. ni,xÍcocuitlaocochiua,
Candeleroqueias haze. xicocuitlaocóchiuhqui.
Candelera cirial, tlauil quauitI.tlauiloni.
Candelero, tlauiltetL
Candeleroalto fobre que feponen Tos pequeños» tlepíáí5*
ÜL
Candil netíauiíilonf»
Candela, lomifmo.
Cangilón. apilolli.
Cangrejo, tecuicitli,
CanooblancodefunaturaL tfecaztalTf,
Canoa acalli»
C anoniza r. nite,fanto mauiz$ ©tía; nite,fanto matriz tilia»
y n uan niepo y n fantome.
Canonización aíTi. te Tanto m auiz^ótiliztli.
Canonizado* tlafantomauizcotilli. lántomcynuawtla»
poalliv
GaníTaríe» ni^ciauL
C ante á<
4J
CaníTancío. ciauiliztlt.cíauiztlí.cíammíquiztl!»
CanlTaraotro. nite,ciauitia. ntte,ciámi&ia.
CaníTancío aíTi» tecíammtcliliztli.teciauitil/ztli.
CaniTadodefta manera» tlaciauitillí.tlaciammicfcillí.
CaníTarfe de hablar. ni\tenquaquauht/#ni,téciaui.
CaníTancío aíTi. tenquaquhtiliztli .tenciauitiliztli,
CanfíadoalTi. tenquaquauhtic.tenciauhqui»
CálTarfe de mirar, nixquaquauhti njxtlatziui.
CaníTancío aíTi. ixquaquauhtiliztli. yxtlatziuílíztli.
CaníTado defta menera. y xquaquauhtic, yxtlatziuhqui.
Cantarel hombre. ni,cuica.
Cantara otro, nite.ctiícatía.
Cantar tiple, nt.rlapitzaua.
Cantar el gallo defta tierra. tlacocoloa»
Catar el gallo de cartilla, tzatzí.
Catar el buho, choca.
Catarla golondrina, datoa.
Cantarel aue generalmente, tzarzt.choca. tlatoa.
Cantaría rana, cotaloa.
Cantar fuauemcnce. ni,yamancacuica. n^ueítcacuica^nlj,
yeccacuica*
Cántaro grande» tzotzocolli.
Cántaro pequeño, apilollú
C antarero. tzotzocolchiuhqui.
Cantarera, tzotzocolli ymanía»
Canterado Tacan piedra, tetlapanaloya. requíxtiloya.te-
tatacoya.
Cantería aíTi. tetlapanaliztli.tequixtiliztlí. tetatacaliztli.
Cantero, tetzotzonqui,texinqui,tetlapanqui.
Canto leuantar, ni.cuicatIa^a,ni,cuicaytoa.
Cantocomponer fobre Jo acaecido a otro.nitejCuiqua*
Canto llano, melauac cuíca ti
Canto de órgano, nauhtecuicatl.
Canto de hombre, cuicatl.
Cantoque fe canta a otro, tecuicatiliztk
Canto de tiple, tlapitzaualiztli.
•
C inte a«
C an to degallo déla tierra . tlacocololiz t\i .
Canto de aues generalmente, tzacziztlj. choquiztli. dato
íiztli.
Canto de rana, cotaloliztli,
Canto o piedra, tetl*
Cantón o efquina. calnacaztli,
Cantor, cuicanúcuicatlalúcuicapicqui.
Caña el meollo o tuétano del huefíb, ceceyotl,
Gaña hueca, acati.
Caña maciza* otlatí. teotlatl.
Cañas grandes huecas, quetzalotlatl.
Cañademayzelada. ouatetzocotl.
Caña de mayz verde, ouatl.
Cañademayzfeca. ouaquauitl*
Cañal de pefcado. acacuexthV
Cañaueral. acatla. aácatla,
Canilla del braco, matzotzopaztli»
Canil la déla pierna, tlanjtztlí. tlanitzquauhyoii
Caño de agua, aotli. ayotli. aquauhyotl.
Canon para eícriuiív totolaeatl.
Cañuto, acatíate&Ií.
Capacete de hierre. tepuzquacalaktíi. ,
Capar a alguno. nite,arecui. nite^tequíxtía^
Capado, tlaatecuitl. tlaatequixtilli.
CaparroíáocofaaíTi. tUliyac. tiaíxoquiyac.
Capilla de capa, capaquechquemitl, capatzonteeomaT.
C apilla de vglefía. teocalcuitlapilli.
Capirote de halcón, tloixquimiliuhcayotl. tlaixquimilolli
Capitán, yaoquizca yacanqui. yaoquizcatepacho. yaota
chcauh.
CapitaniaaíTi.yaoquizcayacácacayotl.yaoquizcatepacho
cayotl, yaotachcauhyotí*
Capitanear. ni,ysoquizcayacana,ni,yaoquizcatepachoa.
ni,yaotachcauhti.
Capitán de gente, tepacho.tequitlato.
Capitanía aifi. tepacholizdi. tequitlatoiiztli,
€ sntc %
44
Capitanear deíTa manera. nite,pachóa, -níccpachocati.
ni,tequirlatocati.
Capitel de coluna, teninmlquatzaceayotl. quatzaccayotl
Capituló de libro, amuxxeloh'ztii, amoxtlatolxeJoIiztli,
Capón, bufca capado» »«
Caponque fe da enla frente o cabee, a. tequatepiniliztli«te
• quatzilinmztli.tequatziIcol!*ztIi,
Capullo de feda. íeda ciichipilotl.
Capullo del miembro del hombre, xipintli.
Cara. xayacatl.
Cara con dos hazes. ganquítíatia ínic tlauel ¿loe.
Caraacaradeziraalguno lo que hizo qdixa nicl:e,ixc©
i maca, ni&ejxmanilía, ; ..
Cara íin verguenc34 yxtlaueliloc
Caracol como-losdeeípaña. teccizmama.uiIacatochi.
Caracol muy chico, cili.
AC aracpí grande de agua con que tañen. . tecciztli.atecocofi
Caracol largo, cuechtli. . - M
Ca racol de efcalera , tlarriamatlajyaualíi; tkmamatlailjfe.
catzrít,
Carámbano, celf.
Carátula generalmente, xayacarí.
Carátula de papel* amaxayacatl.
Carátula de palo, quauhxayacatl.y afíi délas de mas*
¿Carátula poner a otro nite,xayacatia„
Carcax de faeras. micomitl, mixiquipiííi.
"Carcajada derifa, 'tlatlapjtzauahztlt. »j
Carcajadas dar aífi ni,ueuetzca,
Carcaua. tlatata&ífctlaltatacfclv
Carcoma démadera. quauh'ocuilL
¿Carcoma los poluos que facan déla madera, quauhtextíí¿
Carcomida madera, ocuilquaqua.ocuilqualoc.
Cárcel, tei/piíoya. tecaltzaqualoya, j
Carcelero, teifpi. tei/piíoyantlapixqui >
('Cardar., rri'tla^peehina. ! ; ,. j
Cardada cofa, .ciapochintli. s „.- ,,., ¿
C ante a.
M
) !
•
Cardador, tlapochinquí.
Cardaduras, tlapuchintli.
Cardas, tepuztlapochinaloni.
Cardenal feñal de golpe yapaleualizth'.jcoxouíalij&tli.eeís
temiliztli.
Cardenal tener alTi. ni,yapaleua. m\xoxou¡a. neztem/.
Cardenales hazera otro. n¿te,yapaleua. nitcxoxouilia.nt
tceeztema.
Cardenillo verde, quilpallf.
Carden, quílpaltie*
Ca rdo de comer, uitzquilit?.
Carduzar. nitIa,ixpochina.
Carecer délo neceíTario oeílar pobre. nino,toIinm níquí
hiyouia. nicciaui, anecini notechmonequ i ,
C arecer de algo o no lo tener en vfo, amo ticnemitia, a-
motiquita. amo tiquiximati*
Careza, ííatlag otililiztli, cenca tlatlacorililiztlí.tlapatiyo*
i ualiztli
Carga rfe, nino,tIamamaltia.
Carga, tlamamallú
Cargado, ííamama,
Cargaba otro» nite,tlamamaltia.
Cargar arcabuz. ni,tleqtiíquiztialtTcmii.
Cargado arcabuz, tlatlequiquiztlalrentl?,
Ca rgo tener de al go. niria,mocuitlauia. níno,ííacuítlauía
Cargo tal» netiacuitíauíliztli.
Cargo de confciencia, netlamamaltiliztli. neyollamamal*
tiliztli.neteqciliztli. netlacemmamaltiliztli.
Caridad para con otros, tetlacorlaliztli»
Caridad para configomifmo. netlacotlaliztlí.
Careftia auerde manten/m¿entos.mayanalo.cococtnoteca
Careftiatal. mayanaliztli
Careftia auerocareza de cofas, tlatlacoti. tlapatiyoua.
Carmenar, bufca cardar.
Ca rmefi fcda,rafo o tornafol chichiltic pepetzca.xoxotla
Carnal tiempo de carne, nacaqualizps.
C ante a.
45
Carnal hombre viciofo. atle ytech quimaxitíUani.quixca
uiayninacayo.
Carne, nacacl.
C a rnero a nimaí, cquich ichcatl.
Carnero de muertos, omitlatiIoya,GmitIaliIoyj|.
Carnicería, nacanamacoya.
Carnicero que vende carne. nacanamacac,na<anama<§*iii
Carnudo, nacayo, tlaque.
C a ro en p recio, tla^otly . patiy o.
Carpintear, ni,quauhxima. nitla,xima.
Carpintería oficio, quauhxíncayotl. tlaxincayolí*
Carpintería do labra, quauhxímaloya.
Carpinteriabarrio. quauhxinca t/axinca.
Carpintero, quauhxinqni. tlaxinqu%
Car raíco árbol verde, tetzmoli. auatetzmul/.
Carrafcofeco. tetzmulquauit?,
Carrafcal. tetzmuíquauhtla. tenmulh.
Carrera do corren, netlat/aloíoya.
Carrerao corrida, cen netlaíolu.cennet/aloliztli.
Carreta, quauhtemalacacl.
Carrecearguiar carreta. ni\quauhtemalacayacana,
Garretearlíeuaralgoencarrets. nitla,quauhtemalacaüfa.
Carretero que guia, quauhtemalacayacanqui.
Carretón, buíca carreta.
Carriíloopolea. quauhtemalacatlatlecauiíoni.
Carn/io déla cara, candi, camapantlí.
Carrilludo, cápupucactíc.camatetjc.cacane.capatit^lc.
Carrizal, acac,acatla.acapitzadla.
Carrízoerpecie decaña, aeacacatl.acapítzacílú
Carro.biifca carreta.
Carta efcripta. amadacuiloíli.
Cartauóoefquadra. tlanacazanoni.
Cartapacio, amatlatzontíi.
Carbón. teconaili.tecoIJi. .'
Caruohazer.m ,tcconaIIatía.ni\teeonaIceirfa. tü,tcc¿lccrw,
caruoueroquelo hzzt. tccoiceui.teconaüatí, tcconalceui.
<é ante á»
Cafa,, ca'ili. techan.
Cafa rea'» ueitécpa.ueitecpácalli.tlatocan.
Caíápagiza. xacallf.
Cafa de muchas buéltás* calcocolli. calouicantíí.
Cafa que rio fe mora, cacticac» ayac tlacatl.
Caíal do auia cafas, callatelli. caltzaqualli.
fe&f&tffé generalmente, nincnamiáia.
Cafar fe la muger, nin,occhotia, nin,oquichuatia,
Cafar fe el hombre. nino5ciuauatia. ni^lapaliuhcatr*
Cafada muger. oquichua..namicl:IÜ
Cafadoliombre. ciuaua. namique.
C afamen tero. ciuatlanqui.
Cafamiento generalmente. nenamicHíztli.
Cafamintode mugeres neocchotiliztli neoquichuatifiztf?.
Cafamieto ¿de varones» neciuauatiHzrli. tlapahuhcatiliztlk
Cafa la hija con alguno. nitla,occhotía. nino,monti'a.
Cafar al hijo conatguna. niño, cíuamontia,
Cafcafo, terzicueualli.
Cafcajaí; tetzicueualla.
Cafcajootro. xaltetl*
Cafcaí. xaltetla.
JE afi por poco mas o menos, y uhqtiimma*
Caíiafficomo» aehiuh,achiuhqui\
Cafo de cohfcíencia» neyohtlacolli. netequipacholfí»
Cafpadela cebeca. quatequíxqmtl
Cafpa portillas de niños, quaxincayotl. quaxoneuatk
.^asta linaje, tlacamecayorl.
Caílapefíóna. mopixrinemi. chipauacaneminiV
C aír a mielas ele tie r ra» caeomitl .
Caftidad. nepializtü. chipauacanemííiztli.
Caitamente» nepializtica. chípauacanemiliztica*
Caftigar de obra. / mice,tlatzacuiiti'a.
CaíKgadoraííi. teríatzacuiítiamV
Caítigado, tlatlatzacuiltilli. .
paftigo. tetlatzacuiltiliztli.
C aítigar ruteado o de pajabr a. niteproaotza.nitejizcaíia*
C ante a.
46
CafnVadoaíTi. tlanonotzal!i,tlazcaIiI/i.
C aftigador tal, tenonotzanf.te/¿caíianfé
Caftigoalfi. tenonotzaliztli.teizca/í/iztli.
Caftigarcrudamentey impiedad. aninopilhuia.anitetU-
machuía.
Callizo, cenca pifhua.
C aíi ra r, bufca capar.
C a ftrar colmenas. m\quauhnecquixtía.
Carrada colmena, tlaquauhnecquixtilli.
Caílradoraffi, tlaquauhnecquixtjani.
Caíkadura tal. tíaquauhnecquixtiliztl/. . ,
Catarata, ixtotoliciuiliztli.yxtotoliciuíztlv .)
Cataratas tener enlos ojos, nixtotolicíui. :,
Cátedra paenfeñar, temachtiloya tlamariliz temachtiloya ;>
Catedrático, tlamatiliz temachtianL
Catiuaren guerra. ni,tlama. r- >
CaíiuerroafTi. mállotí. )
Catiuidadtal, tlamaliztli. • •..",
Catiuo4 malí/, tlaaxitl.
Catiuofer. n^malti, nitlaaxiV.
Catorze.bufcaal fin deíle libro donde fe pone la cuenta.
Caudal. tlaixnextillv )
Caudillo, bufca capitán,
Caufa el porque fe haze, ypampa.
Caufa dar o oca fió pz mal tratado traicio.nite,tIachichiuiIia
Caufa tal. tetlachichiuililiztli,
Cautela para bien. nematiliztli.
Cautela paramal, tenaualpololiztíf.
Caüteloramente en bien, nematca. ¡
Catitelofamenteen mal. tenaualpololiztict,
Cautelofoenbien, mimatini.
Cautelofoenmal. tenaualpcloan% i
Caua de fortaleza, tíaltenamitl. tlaltzotzontlí.
Cauada tierra. ^Iaelímictlí,
Cauador tal o labrador, eltmiquini, tlaayni.
Caualgarencauallo. caualloip^naonnotlaüa.' , . .,: J
m
C ante a» & l
i
raualleria, pillotl. 1t .
Cauallerizo. cauallcpixque ympanyeac. cauallopixque
vnteachcauh.
Cauaüero. pilli. .
Cauallete depared, tepanquachictiiquilli.
Cauallilíoentre furcoyTurco.ocinyecraycra. cuemitl.
cueticpactli. . .
Cauarlabrarercdades. neíimlqui.ni.daay.
Cauarhaziendo hoyo, mtlatataca*
Cauada cofa aiTi. tlatataetli.
Cauadortal. tlatatacanu ;
Cauar en madero o piedra. mda.cuicur. mri^coyoaia.
Cauada cofa aiTi. tlacuicuicl tlacoyontlíi.
Cauerna cueua. oztorl
Cauernofolugar. oztoda>ooztotla.ozíQyo»
Cax^deibduaría* totolacatecomadalacuiloltecomatl
Caxa de cuchillos, cuchil lo y callo.
Caxatexidadecalizocofaaffi. toptli*.
Caxcarcabec^a o cofa hueca, nitla^amania,
Caxcar algo quebrando. nitlaatl apaña.
Cacara de nuez o bellota ocofa affi. cacallorl.
Caxcaradegranadaotunaocofafeniejante. euayot*
Caxcauel grande, cuyulli.
Caxcauel dearboU yoyotli.
Caxcaueldeculebraobiuora. coacuechtk.
Caxco de vaina, tapalcarL
Caxcodelacabeca. quaxicalli*
Caxcmete de híer ro. tepuzquacalalatb.
raxquillodefaeta, mitlyquatepuzco. mitlyyacatepoz^
Vciamar dar bozes> ni,tzar¿i>m>r/atzatm
grciaraor. tzatz.Uzth. tzarziztli. tzatzatziUztiu*
Clamor ofo. tzatzinú tzatzatznn.
Clara de hueuo crudo, totoltctl y temióte
Cíaradehueuocozido; totoltexlyyztaca.
Clara coíano turbia, chipauac.
C ante í, & o* 47
Claridad affi. chipaualiztb,
Ciaracofa trafparente. teuiItíc.atic»teuilotic.naltonac,
ompaontlaneci.
Claridad aíTi, reuiítfcayotl.
Claramente, uelnezca.
Claridad luz. tlanexillotl. tlanextli.
Clarificaralgopurificádolo. nítla.chipaua.nitla^ye&ia.
Clarificarmanifeftaralgunaperfonaante otros, nite^teixí
machtia. nite,teittitia.
Claro en fama, mauiztic.temyo, tocaye»
Claro en fonido. tziliétic. nauatl-,
Clauaralgo. nitla.tepuztoca. nitla,tepuzmínai
Clauazon. tlatepuztoconi, tlatepuzniinaloni»
Clauellma, caftilláxuchitl.
C lauo de hierro, tlatepuztoconi. tlatepuzminakmi tepuz
uitztli. tepuztlaxichtli,
Clemencia tener. nire,icnoitra,
Clemenda alTi. teicnoy ttaliztlí.
Clemente, teicnoittani.
Clerezia, clerigpme. clerigori.
Clérigo, lomiTmo. o.reopixqui.
Cloquearla gallina de efpaña. tlatlatoa.
Clueca gal lina, tlapacho. tíapachoqui.
fJCoapara cauar la tierra, u¿cllív
Cobarde psribna. mauhqui.rnauhcatlacat!.
Cobardía» mauhcatlacayotl. nemauhtiliztlL
Cobdicía generalmente, tlaeleuilíztli\ neltlfcoítiíiztlí,
Cobdíciar algo generalmente, niú^Meum.ninQth^cokii.
Cobdiciarperfona. nite^xeíeuia, nite,eleuia».
Cobdicía alTu teixeleuiliztli* teeiettiliztln
Cobdíciar de fer dios. nino3teomachtIani.
C obdicia affi , neteomaehtl aniliztlí.
Cobdiciarhonrra. riimau\z^oelem^ mmxmzmz^m¡mh
nijmauiz^onenequiVnincpantlaxtlani»
Cobdicía affi. tnauizcoeleuiliztli, nemzmztimhliztli.m*
uizgonenequiliztli.nepantla^allaíiiliat^
C ante ó,
Cobertor de algo generalmente, th t/apachoíoní. tlaixt/a
pacholonú tfatlapachiuhcayotí.
Cobertor de cama, pepechtlapachiuhcayotl.
Cobertor de libro, amoxquimiliuhcayotl.
Cobertura, tlatlapacholiztli.tJaixtiapacholíztli.
Cobrarla hazienda. nitlacxitoca.
Cobrada hazienda. tlacxitoctli.
Oóbranca aífi* tlacxitoquiliztli.
Cobrar lo perdido, yenoniquitta.
Cobrado alTi. yeonomottac.
Cobre metal, tepuztíi. ehichiltic tepuztíi»
Cocarlaxitiííaomona» cotaloa.
Cocar a alguno. niteaauilmauhtia^
Codo del braco, moliftli. molicpití.
Codo medida nafta la puta del dedo mayor. cemmoI/cpitT.
Codo medida haíla la puma del dedo menor, cemmatzo-
tzopaztlñ
Codorniz, coli.
C ofad ría lo mifmo»
Cofadre.lomífmo.
Cotia, qua quimiliuhcayotl.quamatlatl.
Cofre, tepuzpetlsECilli
Coger algo eneííuelo, nitla,pepena.
Cogedor tal. tJapepenqui.tlapepenani.
Coger flores. ni,xochitequi. e
Cogerfruta délos arboles. ni,xocoteqm,ni,xuchiquaIteg
Coger verdura cortándola con la mano, ni^qui^uilpi.ni-
da,tziquimoloa ni,tlatzopitequi.
Coger arrancando, nitla ana.uitlaaiiuitla*
Cogerlos tributos, w\requinechicoa. nitla^nechícoa.
Cogedor tal. tequinechico tlanechico»
Coger ropa plegándola» nitla^uecuelpachoa. ^
Coger los cabellos ala cabeca la muge r. nin,axtlaua, nin,t
cuia.
Cogermayz, ni,pixca.
Coger chía. ni,chiamanat ,
C ante o»
4§
Cogerax?. ni,chiltequú
Coger {rifóles o hauas. .íi,etequí. n^uiuitla.
Cogerbledos granados. m\uauhpuztequn
Cogercofasefparzida?. nitla.cuicm n¡tla,ololoa*
Cogollo de verdura no efpigada, quilyolíotíi.
: Cogollo de verdura efpigada, quilquiyoti.
Cogollo de maguei no eípigado, meyollotlí, mecelíotL
meztallorj.
Cogollo demaguei efpígado y Teco, quiyoquauitl.
Cogote déla cabecala pane mas alta, cuexcoehtet.tocuex
cochteuh.
Oogotela parte fnasbaxa cuexcochtK
Cohechare/juez tomar cohechos, nino.tlaxtlauia, ninodi
taca daxtlauia,
.Cohechardarcohechosaljuez. nite,tempachoa.niteich-
■? faca da xrlauia.
Cohecho aíli. tetempacholiztli. teicht acatlaxtlauiliztli.
Coyunda de bueyes, euamecatí. cuetlaxmecatl.
Coyuntura, cacaliuhyátl^uiuiíteccádi,
Coyuntura buenao fazon, qualcá.
Cola deanimal, cuitlapilli.
Cola para pegar, tzinaca cuhhtl tlacalolonL
Colación o fruta, xuchiqualli.
Colar paños» nitía)nextíatia»
polaraigoenííenco, nitía,tilmauía. nitía,quachui\ )
Coladeroafíi. tlatiímauiloni. tfaquachuiloni.
Colar algoen eeírillo, n!tJa,chiquiuhuia,
Colaralgoen pajas» nitla^tzetzeíhuazuia.
Colcha de cama, tlachcauipilgotlcochiuani.
Colchero, tlachcauipilgoc,
Coíchon.Iomifmo. ve/, quachpepechtli.
Coearelanjmal.mo^uí'rlapi/ayacachoa^mocuitlapillalaca
Colerayerde, cuzticalauac,
Colé rico que le enoja, cocole.
Colérico de humores, cuztic alauacayow
Coíetade cabellos quatzondi»
C ante o*
Colgado eftar de alto. ni,pifcac* ni,pilcat icac.
Colgajo de vuas o cofa aiTi. ocholli. cemocholli.
Colgar algo. n¡tla,piloa,
Colgada cofa- tlapilolli. m
Cólica paíT/o. cuitlatecptchauíluflucuiílatexcaliiaqlizth
C oIicapaiTio tener, ni,cuitlatecpichauJ. ni,cuitlatexcaluacj
Colino, colisteétli.
Collación, bufca.barrio.
Collar de veftidura, yquech.
C ollar de oro* cuztic teocuitlacuzcapetlatl*
Coííear- nino,quechitoria.nino,quechtIatlaca.
Collera, bufea. argolla. ± m
Colmarmedida, nitla,tzoneiia,nitla,tzoquetza.nitIa,tzo
dalia. nitla,uitzqueu3#
Colmada cofa, tlatzoneualli. tlatzonquettalJi. tlatzontla
lilli, tlauítzqucualli.
Colmena. quahnecumitT.
Colmenar» quauhnecutl?»
Colmenero, quauhnecupixquí.
Colmena redonda de arboles, mimiauatt.
Colodnllodela cabecala parte mas alta* aiexcoefotejl.
Color generalmente, tlapalli.
Colorado color, chichiltir.
Colorado fino, tlapaluatzaíii. 4 m
Colorado tenerel roto de verguenCja. nin^xctahf (>a.
nin,ixtlatladilía.
Coluna de piedra quadrada» tetlaquetzalíi,
Coíuna de piedra redonda, temimilíi.
Colima de maderaquadrada. tlaquetzalli.
Coluna de madera redonda* tlaqueczalmimilli.
Coluna de ventana, tepiaztli.
Comadreja, cuc.atlúcuc.amatl
Comarca de pueblo, altepenauac*
Comarcano* alteptlitechpoui.
Combatir o pelear, nite,ycali. nite,peua.nitevyaoctaa.
Combate aíTi, teicalilizdi.tepeualíztli. teyaochiualiztli.
C ante o<
49
C ombatido aíTi. tlaicalli» tíapeuht/i. tlayaochiuhtli •
C ombatir co artil/eria. nitla,tlequiquizuia»
Cmbatidoafíí. tlatle quiquizui lli»
Combidar fe ahazeralgo. ,nin,ixquetza. nicnotequitia,
nin,itoa.
Conbidar fe en combite, nino^cuitlauia. nin,ecauia, nica
la&iuh.
combidar a otro. nite5coantoza. nite,coachiua.
Combidado. tlacoanotztlútlacoachiuhtli.
Combidados ponerala mefa» nite,coadalia. rn*te,coateca»
Oombite. tecoanotzaliztli.tecoachiuali'ztli.
Comedido, moyocoyani. tlacaquini. mimatini»
Comedimiento. neyocoyaliztlitlacaquiliztli.nematiliztli
Comedí rfe. nino,yocoya, ni^tlacaqui. ninimati.
Comedera cofa, qualonü
Comedor, tlaquam.
Comedor delicado» uelicatlaquani. uelicaquani
Comedor de hombres» tequani.
Comencaralgo» nitla,tzintia. nitkjpeuakia.
Comentar fealgo. tzinti^peua»
Comeu^araandaropartirfe nompeua*
Comentar de burla para engañar» niterauilpeualtia.
Comencar a madurar la fruta* camíleua, moxaua.
Comer»* nitla,qua4
Comer por los rincones, nichtacatlaqua.
Comer mucho, ni,tequitlaquaé
Comer a menudo» atza nitlaqua. achchica nitJaqua» canic
ninemi nitlaqua»
Comer muchas vezcs oen diuerfas partes* nitlatlaqua»
C omeftible cofa . qualoni»
Cometa encendida, citlalimpopoca.
Cometa pequeña que parece caer, citlalintlamina.
Cometagrande queparece correr, xiuitl.
C ometer pecado. nútlatkeoa»
Comezón tener» ni>cuecuetzoca# nitquequexquia# ni,yoI
miqui. ni>yoyomoca.
M
C ante o»
Comezón aííi . cuecuetzoquili¿tIi. queque xcjuiíí i til. y oí-
miquiliztli. yoyomiquiliztli.
Comida, tlaquaíli,
Comiencoprincipio tzíntr]iztl!.peuaHztli,.uelhuayor!#
Comigo, nouá.notlá.nonauac.
Contigo mifm o. qí nehuatl. c,á neua»
Comilón, riaquani. tequitiaquani.
Corao.cojunción. queriin. ynquenin.tleyn.ymleyn.
Como coprádo. y uhc¡. yniuhqui.yim^yniuh.yuhquimmav
Comoquiera, c,acoquenin. ^anili'uiz^yliuiz.
Como qualquiera o como quienquiera, cáyenoyuhqui. yn
iuhquecequínti.
Como qualquiera cofa, gayenoyuhquú ynruhquiocceq.
Compadecerle de alguno» nechtlaucultia.nechtegpachoa
nechicnorlamachtia.
Compadece/fe oconuenir. uelitim mochiuaz.
Compadre, lo'mifmo»
Compadrazgo^ compadreyot!.
Compañero, ycniuhtfi.'teicniuh. teuapo,tepo retíame afv
C ompañia aíTf. y cniuhy otl , teuampoyod tepoy otl,tetla-
uicallotl.
Compañón, atett.
Compara rvnacof? aotra. nítía^eneuilia»
Comparar o cotejar vnacofa con otra, nitla^neuiuflia,
Comparcionaífi, tlaneuiuililiztlí.
Comparación poner en platica. nitla>nezcayotía. nima«
'chiyotlalia/
Compás dehierro.lo mifmo. vel. tlayol/oanaloni»
Compaffar medir por compás» nitla.yolloana.
CompafladoaiTi* tlayoíioantli, tlayolloanalli.
CompalTion. tecatlaocuyaliztíi.tetecbpatlaocuyaliztlí.te
canentlamachiliztli.
CompalTion tenerde alguno, tecanitlaocuya.tetrechpa ni
riaocuya»tecanmentiamati.
Competencia» neixnamiquiliztli. neíxnamiquiztli, nen*
miquiliztli*
C ante ot
$o
Competírconotro. níteixnamiqniVnítenamíqui.JMnote,
rjami&ia. > . urfjjíoj ■
Competidor tal. teixnamíquim.teixnamicquhtenamicqui
Complazer a alguno. nite^eJlamachcia. níte^pate»
ComplazimientoaiTi. teueliamachtiJiztli, tepactiliztlí, ,
Coponerobra canto oeícriptura. nitíat/alia, nirla,yocuya,
Compoílcionain, tlatlaliliztli. t/ayoco.yaliztli\
Componedor tal. tlatlaiíani.tlatlaliqui.tlayucuyani* tlayut
cuxqui.
Componer medicinas» ni,pachichiua.
Componeríeña. nítla,tetema.nicla-,quauhquctza.
Componero aderezar, nitla.cbíchíua» nitla,cencaua.
Componerle o aderezar fe. iiino>chichiua.ninoJcencauap
ñiru'hymati. nino,yecquetzat
Compra* tlacoualiztiú
Comprar algo» n¡tla,coua.
Comprado, tlacouaUi.tlacouhtl?.
Comprehenderloquefedizc. nitla^macica caqui» ^ance
niccaqui»
Comprometer en manos de alguno, tefcchninccaua.
Comprometida cota. tetechilacaMhrli, tetechtlacaualli.
CompromiiTo. tetechrlacauali/.tli.
Compuerta obra canto o eíc nprura. tlatíalilli.tJayucuxtlú
Copuefta medicina . tlachichi.uhtli patli.tJachichiualii patli.
Compuerta leña. tlatctcntli#clatetcmalh. tlaqíietztli.quh-
qisetzaili.
Compuerta o aderezada per fona. mochichiuhqui. mouel^
quetzqui .moyeyecquetzqui.
Comulgar, nicnocelilia íácrameto. ytechtzinconinaxitia
ya íacramento.
Común cola, nepan axcatl.nepan tlarquitl. cemaxcatl. ce
tlatquid.tecemaxca.cecentlatquítl.
Comunidad Jo mefmo.
Comunión, ycelilocatzin. facramento.ytechtzincoaxí-
uaiiztli íacramento.
C omunraente. vece cenca.yece muchipa,
M q
C ante o.
monotzafmotlaceceuilia.moc
nite,tennonotza . nitía^tenno-
Con.prepoficíon. yca.
Concauidad o lo hueco que ay entre viga y viga ncim a la
pared, calcayotl. t ¡
Concebir Iahebra/ yticmotlalia piltzmtli.
Concepción, teitic netlalíli^tli.
Concebido, teitic motlali,
Concegilcofa de concejo, tecemaxca. tecentlatqui.
Concejo ayúntamiéto. netecunonotzalíztli.necentlaliztlí*
Concertarlo defbaratado.tlamach nitlatlatlalia.tlamachni
tlamamana.
Concertar hueíbs. nite,omiquetza.nite,caloa.
C acertar poner en ordé. nitla5tecpana. nitla,uípana.
Concertar alosdifcor des. nite,nenotzaltia» nite,tlacece-
uilia. nite,necniuhtlaltia.
Concertar felos difeordes»
niuhtla»
C oncertar fe enel precio;
ñotza.nitla>nonotza.
Concertar felos pleiteantes. tito,tlatlaliIia.tito,yecnono«
tza^titononotza.
Concha depefeado» michcacallotl. mixxoneuatl.
Concha dehoília. eptli» eptapalcatl.
Concha venerapequeña. amatzcalli*
Concha de galápago* ayocacallotl.ayo tapakatL
Conchauar. nitla>chichiua. nitla,patia.nida,papatia.
Conchauo. tlachichiualiztli. tlapatiliztli. tlapapatiliztl/V
Concierto comoquiera» jienonotzáliztli.nenonotzalli.
nenonotztli.
Cociliar o procurar amigos» ninocmuhtia^ninoteicniuníja*
ConcÜiacionaíiL neteicniuhtílizth.
Concliador tal. moteicniuhtiani-
Cocluirobrao razonamiento. nitía>yécoa;nitIa,tzoquix
tia, ni,tlami.
Concluida obra aíTi» yecauhqui.tzonquízqui.tíatzonqtMX
tilli.
CoacluíiontaL ¡tlayecQliztlLtlatzonquixtiliztii.
C ante o.
St
Concordaro concertar las bozesf ni\cuícaana,nite,cuica
námi&ia.
Concordar el canto, cemonotíuh.cenyauh.centettiuh.
Concordarlas cuerdas del inftrumento. nitla,nanamictia»
Concordar o venir vna cofa con otra, quinamiqui.
Concordar algunos entre íi. motlatolnamiqui. motlatoí-
nepanoa.centetiaynrlatol.
Concordes aíTi. ccntetticíi yntlatol. centetia yntlatol.
Concordia tal. tlatolcetiliztli. tlatolnepaniuiliz di. tlatol
centetiliztli.
Concordar alos difcordes.buíca concertar.
Condenar por fentencia. nite)tlatzontequiIia.nite.,ixna-
uatia.
Condenación aíTi. tetlatzontequililiztli. teixnauatiliztli.
Condenado defta manera, tlatzontequililli.tlaixnauatill/.
Condenara muerte. nitemiquiz tlatzomequilia.
Condenación tai. temiquiztíatzontequililiztlj.
Condenado aíTi. - tlamiquiztlatzontequili/Ii.
Condición natural, -y uhqut^aliztlí. y uhtlaca tiliztíí.yelíztli.
Condicionen contrato, tlatollaliliztli.
Condición poner en contrato, nictlalia notlatol.
Condicional cofa ontettica.maxaIíuht¿caf amo nútiticSt.
Conejero, tochanqui*
Conejo, ¡tochtli. tochín*
C onfeíTa fe. nino,yol melaua.nino,yoIcuitia.
ConfeíTado, moy oknelauhqui. moyolcuitiqui.
ConfeíTionaífi. neyolmelaualiztlj, neyolcuitiliztli.
C onfelTor tal. teyolmelauani .teyoImelauhquiV tey olcuíti
ani.teyolcuitiqui.
Con feflar aotro. nite,yoImelaua. nite,y óícuítia
ConfeíTar en juizio. nicnocuitia* nicnomachitoea.
ConfeíTion tal. necuitiliztl/. neniachitoquiliztli.
Confeflara dios por dios* nicnocuitia. nicnomacmtoca
dios.
Confiar en alguno, tetech ninotemaehia tetech nínoclu-
caua.tetech nitlaquauht/amati. teteehjiinoflaquauliilac-
C ante
,
xílía fetechnatlamati.tetechniquauhyoua.
Cor fiarKatal. ' tctcch netrmachiíiztli. tetech tlaqtiauhtla
matili7tli\tetechtlaquauhtlacxiliztli.íetechat1amatiliztli
tete'hnechicauáliztli.tetcchquauhyoualiztli.
C > rfiar dealguno. tetech ninotlacanequi. tetech uelca-
novolló.tecauelca noy olio.
Conííanca tal. tetech netlacanequtliztli.
ronfiardefi niefmo. nicnotenicalhuia» .... -
Connadoalfi. mottatenitalhuiani.motlatenitalhuiqur.
Confiar de otro el fecreto o hazienda. nice,tlapialtia.
Confiada cofa aííi. tedapialtilli
Conñancatal. tetlapialtiliztli.
C onfirmacion facramento. lo mifmo,uel . teoyotjca te-
machivotilíztli.teoyoticatechicaualiztli. ;
Confirmardarel tal facramento. teoyonca nitemachiyo
tia.nictemaca confirmación-
Con firmar fe recebir confirmación» mccelia teoyoticate
machiyotiliztlú niccelia confirmación. ¡
Confirmado affi. teoy ótica tiamachiotillL oqurcJi con-
firmación. ...
Confirmar lo hecho o dicho, niccnicaua.
ConíirmadacoíaaíTi. tlachicaua n. uachicauhrli.
Confirmación tal. tlachicaualiztíi, ". . „ T
Confirmaren mal ni.tzontetia rti.yol ioteu. golloría
quactía.niciionaéayoriaintlauelilocyotl.ni.tepuzria.
Confirmara ótraensracia. graciancahiitecenchicaua.n;
ConffldVa\fu graciaticatlacechícauallí.tlaccnq!tiliili.
Confifcarlos bienes, nite. tlacencaualtia.
Confifcacioa de bienes, tetlacencaualtiliztli.
Confitero, confites chiuhqui. .
Confites, lomiimo.
Confites hazer. m.confiteschiut. v-«Alí„l«
Confundir a otro con razones.nite,tentzaqua. nitc.poliuh
titlaca • ...
Confiíndir me. nino.tentzaq, ni,poIiuhtñieta. nyn.cti-
I
ante
52
motlalía.
ConhifoaiTi, tlatentzacurlí.tlapoliubtitlaxtlf.
C onfuia mente, tetentzaqualiztica. tepoliuhtitlagaliztica
Conf ufion. teten tzaqualrz ti i. tepoliuruítíagaliztli.
Confundir ofufea ralos oyentes. nitcixpoloa. nite,tlapo
polhuia. nitía,naualitoa,
Confufamence aíTi, teixpoloíízíica. tetlapopolhuiliztica»
tlanaualitoliztica-.
Confuíiontal* teixpololiztlí. tlapopolhuiliztli.tlanauali-
.. toliztli.
Coufundídoraíli. teixpoloani.tetlapopolhuiani.tlanaua*
litoani,
.Confund/recharen verguenca a otro. nite,plnauhtia.ni-
te,rxceuia.nite,ixt!aca.
Confundido aíTi, tlapmauhtilli. tlaixccuillí. ííaixtlaztlí.
ConfnfamenteaiTi. tepinauhtilizticat tcixceuiliztica. te
ixtlacallztica.
Coníuíio tal» íepinauhtiliztli. teixceuiliztli. feixtíaca'izdi
Congoxarfe, ni.patzmicj* nj\yolra?zmiqm.mno,mociuia.
Congoxaraotro. niteapatznuctía, nite3yoIpatzmi&ia. ni
- te*niociuia»
Congoxofo» yolpatzmicqui, momociuiqui.
Cojeturar. ncyolnonetza.noyoilotlamati^
Conjetura, neyolnonotzalíztli.
Conjunción de luna, metztíy ymiquiíiz.
Conjurar nuues. ni,teciuhtíaca, .
Conjurador tal. teciuhtJazquf.
Conjuro para eíro, teciuhrjacalom.
Conjurar contra alguno, teca ninocentlaíia. tecanin.ono
notza.
Conjuración affi. tecanecentlaliíiztli.tecanenonotzaliztíi
Conjurador tal. tecamocentlaiiam\tecamononotzani.
Conocer algo generalmente. nirla,iximari.
Conocidamente aíTñ tíaiximatiliztica. tlaiximachiliztica,
ConocidoalTi. tlaiximachtli.
Conocimiento tal. tlaiximachilíztli.
C inte o.
Conocerla culpa, nicnocuitíanotlatlacol. nicnomachito-
ca notlatlacol. : .
Conocido affiu químocuitf. quimomachitocae.
Conocimiento tal. necuitilizth.nemaehitoquiztli.aema
chi toqui liztli. ., :, , , • ..
Conodmientode paga, amatlacuilollaneltilibtln
Conquiftar, níte,pcua.ni,tlalpoloa.
Conquiftaafíí, tlalpololiztli. tepeualiztli,
Conquifladacofa. tlapeuhtli.tlapeualli.peualli, tlapolol
li.tlalpoiolli. w ^ . .,,,
Conquiftada gente quequedaen fu tnifma ucria ocibdad.
peuallaca.
Conquiftador* tepeuani. tlalpoloani.
Confagrar obendezir. nitla,teochiua.
Confagracion. tlateochiualiztli.
Confaarado. tlateochiualli. ¡i
C onfaf rar dedicar algoa dios, y tech nicpoayn dios.y tech
Cm?Í íSaSottScB. ytechpouhyndios, ytechitauhqui
Con fazony tiempo, yequaka.yeimma.yeonca. yejpa.
ve uelipa. ■ .
Confcguir lodcflcado. nitlacnopilhuia. nicmaceua.
Confcguidacofa. tlacnopilhuilli. tlamaceuhtli.
Confeía. tlaquetzalli.tlaquetzaliztli.
Confeíadezir. ni,tlaquerza. mte,tlaquechilia.
Confcjar generalmente. nida,nanamiqui. nite,nonotza,
Confegerotal. tenanamiquinú tenonotzam,
Confejar mal, nitctlátolmaca. nite,nanauatia.
Confeíeromalo. tetlatolmacanú tenanauatianí
ConíejoreaU tlatocanecentlalilizth. netlatocanonotza-
C¿n£>quefcdi# tenanamiq¿Mzt^
Confentirconotro. nite,tlauelcaquilia nitetlauelitulia.
Confentidortaí. tetlauelcaquiliant.tetlauelittiliani.
Confentimieatoafll tetlauelcaquiliíiztli, tetlauelmilizth.
C mte o.
5?
Confentimientoo voluntad, cealiztli. t/anequiliztli.
Confentirbaxandola cabera. n,ixt/aroa#
Confentidoraffi. yxtJatoaní*
Coníéntimien total, yxda toli'ztJ/»
Coníerua. necutlachichiua/li.
Confiderar penfar, níno,yolnonotza. nificninononotza
níticnon temo, niquttztjmotlalia. níno,tIadania.
ConfideracionalTi. neyolnonotzaliztlí. te/tic nenonctza
liztlí. teític ontemoliztli, tlairztimotlaliliztli. netlatlani-
liztlí.
Confideradamente, neyoínonotzaliztfca. teític nenono-
tzaIiznca,tei"tícontcmoíiztica.tíaitztimotJaIiliztica.netIa
tianiliztica.
Considerada cofa.ypaneyolnonotzalli, tlaitzrímotlalillí
C onfiderado. moy olnonotzqui. y tic mononotzani. y tic
ontemom. rlaitztimotlaliani.motlatlaniani.
Coníiderartra9andoloquerehadehazerodezir.nitla,ne-
niiHa.nttlalnamiqui.
Confideracionaíri.tianemiliztli.tlalnamiquiliztli,
Confid-radamente desamanera» tlanemi'lifi/tJcaalalna
niiquilf'ztica,
Confi derada cofa allí- tianemn'illi. tlaJnamitli;
Confideradodeíra manera, tlanemiiiani. tlalnamiquiní
Coníigo. ytlan.ytloc.ynauac. i •
Coníigo meimo. uej vtech. uel itechpa.
Confolarmeoeffbrcarme. n,acouetzi. niño yolía/ia-
Coniolarfedarreatodoplazer. nicpaaia, niccemhaftia.
mccentlamachtia.
Coíblació affi . .quicempadiliztli, gcentlamachtiliztlL
Confolarfe. nmo.yolíalia
Confolara otro. nite,yolIaíia.
Confolacionaír/. tey ollahliztli,
ConroIadoafTi. tlayollaül/i.
Confolador tai. teyollaliani,
N
C ante o*
Confiante, yollochicauac.yollotkpaltícyolíotetl.
Conílancia. yolloehicaualiztlí.yollothpaltiliztli.y olióte
Conftátemente. yollochicaualiztica. yollotlapaltica.yol
ConStdrppner en oficio. nite,ixquetza.nitía,ixquetza.
ConftituidoaiTi. tlaixquetztlñtlaixquetzalh.
CÓftituyrleyes. ni^auatillalia.ni^auatiltecpana
Conílituciontal. nauatillaliliztli.naiiatiltecpanahztli.
Confuegrooconfuegra. uexiuhtli. teuexiun ; •
Confultar algocpnfigo. noconnolhuta. nicnolhuia.nino-
Confdwcfotro. nidcyeyecoltia nite,tlatoltemoa.
ConfultaaíTi. tctlatoltemoliztli tetlaycyecoltiliztli,
Coníultadacofa. tlayeyecoltt tlatemollu
Confultador, tetlatoltemoani.tetlatolyeyecoltianu
Contar generalmente* ni.tlapoa.
•Contado. tlapoalli.tiapouhüi.
Contador, tlapoani.tlapouhqui.
Contaduría, tlapouhcayotl. tlapoualiztli.
CoXhift^
CoSa'hiftorfa. tlapoalli.teneniilizpoualli.tenonotztli.
Contagioraenfermedad. temauhcocohztli.
Contaminar generalmente. nite,maua.
C5telr4 Icoyauahynnoyollo.acooiuietztnnovolío,
cSl¿onk. teyolloacoyaliztli. tcyollo acoue-
Con Sa tiuo. y y olio acoyam.y yollo acouetzmi.
ContldS nñendo. Y niteJixnamiqui.nite5ixquaqua.nite>.
.cSd^SSconotroa, mo,chalania. núxnamiqui.
cSSlIi, nechalamlíztii. neixnanuquiliztli. neix-
quaquah'ztli.
Gontenciofo. teixnainiquini»moíeixn5mici:iani»teixqua-
qiiani.
Contendor» teixnamiqui. teixnamiquinú
Contenerfe, nino,tlacaualíia.ni,nana.
Contentara alguno fatiífazeríe. n¡re,yolpachiuitia.
Contentarfe fatifazeríé. noyollopachiui.
Contentamiento, neyolpachiuitiliztli.
Contentar le de ñ mefmo. nino5uelitta4 ninOjUelma ti, ni
no,tlauelittilia*
Contienda, neixnamiquiliztli. nechalaniliztlí.
Contigo» motlan.motloc.monauac. mouan»
Contigo mefmo, uel motech. uelmotechpa,
Continencia.buicacaítidad.
Continua cofa. tlacemanalíi.tlaceniantli.tíacenquetzaííí,
tlacenquetztlf.tlacencuitl.
Continuadaméte. tlacemanaliztica, tlacenquetzalíztíca.
Continuamente jiempre. muchipa.cemicac,
Cnntinuaralgo. nitlacemana.nitla^enquetza.cenitechni
noquetza,ccnitechninopi!oa.niccencui.
Contra alguno, teuic, teuicpa.
Contra dezir a otro, nite, tlatolilochtia. nite.tlato/cuepa
nite,tlaxinilia.nire,tIatzouília.
ContradicionaiTi. tetlatoli/cchtiliztli.tetlatoJcuepaliztli
tetlaxinililiztli. tetlarzouililiztli.
Contraer parenteíco. ninote,uayolcatia.
Contrahazera otro. niie.tlayevecaluia.nitetla^tlaveve-
cal huía. \ ?
Contrahazedor. tetlayevecaíuiani.tetíatlayeyecalhuiani
Contrahecho alT/. tlayeyecalhuilli.
Gontrahazer letra o eícriptura de otro, nite.tlamachcui.
tetechniquitta .
Contrahecha letra. tlatlamachcuitVtechtíattaili.
Contrahazer falfando cacao, ni.cacauachichiua
Contrahazer al gallo deíla tierra, ni.tlacocoJoa.
Contraminar. nite,tiallanoyaca:zacuil¿a, nite.t/anáoya-
N t)
C ante o»
cana miqui»
Contraposición, tlaixnamifriliztlú
Contrariar aalguno. ninote,ixnami&ia. ninote,yaotia.
Contrariedad aííú niteíxnami&iliztlñ neteyaotiliztli.
Contrario aflfi. moteixnamiaiani.teyaochuiani*
Contrario enemigo, teyaouh. yaotl.
Contrario en juego, tenamic.tenamiquini.
Contratar. nino,tlayecoltia, nitla^necuiloa.nitlajinatza*
yana, nitla,ixtlapana.
Contratación, netlayecoltiliztli. tlanecuiloliztli.tlamatza
yanaliztli, tlaixtlapanalizth\
Contrecho, tlauelilocatzintli.cocoxcatzintli*
Contribuir dar tributo, ni,tequiti.ni,tlacalaqiiia.
Contribuir pa compraralgo. tito^tlanechicoltia- tito^tla-
nechicalhuia.
Contribuida cofa, tlanechicolli.
Contrición tener, bufca arepentirfe.
Contumaz inobediente, atetlacamatini. tzontetl.naeaz-
czontetl.
Contumacia, atetlacamachiliztli, tzonteyotl. nacaztzon-
teyotl»
Conualecer. nin5imati.nino,ueImati.
Conualecencia, nematiliztlú neuelmatiliztli.
Conualecido. miman*, mouelmati,
Conualecjente. ye mimattiuh, ye mímati, ye quentel.
Conualecimiento. yemimatiliztli»
Conueniro concertai fe dos. mo3tlauellalxlia.
Conueniríerprouechofo. tetechmonequú
Conuenirle o eíradebien. oquadrarle. quimo,panitia.y-
paniti. quimo,namicl:ia. quimipanitia,
Conuertirfe, ninOjiiemílizcuepa. yuidzinco. ninocuepa
yn totecuyo.
Conuertido. monemilizcuepqui. monemilizcuepanu
Conuertira otro» nite^nemilizcuepa»
Conuerfion aiTi. tenemilizcuepaliztli,
Conuerfar biuir o andar cgn otro, tetlan ninemi. ninote,
C ante o»
55
tlacauia.
Conucrfabíe. teícníuh. tecemicniuh»
Conuerfacio» ycniuhyotl. cemicniuhyotl»
Conuíenea faber. yn yehuatl,
Copa de vidrio, lo mifmo.vel.teuilocaxitl.l'
Copete de cabellos delante rof. yxquatzontli.
Copia» bufca abundancia.
Copia o memoria, tlamachiyotilamatl.neixcuitilamatí»
Copo de algodón o lana, centlaxuchtli ychcad.
Coragas. tepuz uipilli.
Coraron, yollotl/.
Coraje, qu"alaxtli.cumalli4necumaliztli»qualantli.
Coraje tener, nino.cuma.niqualani.
Corajado. mo guniani»qualanini.
Coral» tapachdi.
Corcoba. yteputzo.
Corcobado. teputzotli.
Corcobo< neacocuiliztli.netonuitzoliztlí.
Corcobo dar. ninoaonuitzoaninjacocut.
Corchoocofaaffi. quduhgonectli»
Corchete, tepuztlatlatzi coltilom.
Cordel, mecatl.
Cordero, ychcaconetl.
Cordón, mecatlamachtli.
Cornudo hombre» tlatlaxintli.
Cornudacofa que tiene cuernos, quaquaue.
Coro» lomifmo. veí. tlapechco.
Coraba. amacopíJÜ.
Corona generalmente, tlatccayotl. teocuitlaicpacxuchitl
Corona de clérigo, Jomifmo. veUquapepelli.qchichictli.-
Coronarhazer de corona» nitejcoronatia. nite>quapepe
loa» nire3quachichiqui,
CoronadoaiH. coronaua. quapepele» quapepeltic. quachi
chiftic.
Coronara rey o principe. nite,tlatocayotia» nite,teocui-
tla coronatia. nite^teocuitlaicpacxochitia.
.C sute o*'
Coronación añ% tetlatocayotiliztl!. teteocuitlacbronati-
lizdi.teteocuitíaicpacxochitiliztli.
Coronadodeíta manera, tlatocayo, teocuitlacoronaua '
teocuitla icpac xuchiua.
Corona ponera otro, nite,tIatocachichiua.uice5teocuitIa
corona nañquilía.
Coronilla lo altodela cabeca. quayollotli. tocuezcon.
Coronilla, altepetlacuilo. xiuhtlacuilo. tenemilizicui/oani
Corporal cofa, nacayotl.
Corral, tepácalli. tepáchinamitl.
Correa de cuero, cuetlax mecatl.
Conedoiquécorre. motlaloañi. tlacc,ani. paynani. toto-
cani4
Corredor de cafa, cal melactli.
Corredor de mercaduría, tetlacocouiitetlatennonochil/.
tlacxitocani.
Corretaje, tetlacocoui, 'itlaxtlauil.
Correcion. tetlápatililiztli.tetlauelíalililiztli-
Corregir emendar lo que otro haze. nitejtlapatilia. nite,
tiauellalilia.
Corregido alTi. tíapatilíi. tlauellaiillí. í
Coregidortal. tlapatiani.tlauellalianí.
Corregidor, jufticia lo msfmo.
Corregimienro, corregidoryotl.
Coregir efenptura, nijtJacxitoca.nitía^atia.
Corregida efcriptura. tlacxito&li.tlapatili.
Corrector tal tlacxitocani. tlapatiani.
Corrección aiTi. tIacxitoquiiiztli,tíapatiíiztlí,
Corregir de palabra. nite,nonotza. nite,aua\
Correcion tal. tenonotzaliztli. teaualiztli.
Correo, tlaccanñycmhca titlantli.
Correofa cofa* maana. maatilia, tlalichtíc. pípínqui.
Correr, nino^laloa.ni.tlac^a.ni^otoca.nipayna.
Corredor, tlacganí. totocani. paynani.
Correr hazer a otro, nice^ototza. ninotetlalochtia* nite,
painaltia^
C ante es
S6
Correrligeramente. nijCocoÉzoa.yuhquinniparíani. y úh
quinnecatoco*
Corredoraffí. cotzoani» cocotzoanf/yuhquin patlanini.
yuhquin ecatoconi.
Correrfe de algo» n,ixpinaua4nin,ixtlatladilia . nin^ixto-
neua.nicnocuitia.
Corrido aíTi. ixpinauhqui. ixpinauani, mixtíatlactiliani.
mixtoneuani» quimocuitianf.
C orrimientotal. ixpinaualiztlr íxtlatlaftliztli* neixtone-
ualiztlr necuitiliztli.
Correr a otro burlando del. nitcpinauhtia. nitc,toncua.
nite,cocoa.tecaniuetzca. tecaninotopeua.
Correr el agua, quicatotoca»
Corrida, cennetlalolli.
Corrida de carrera, cen netlalolíztlí.
Corrientede agua, atl ymopiíoayanatí ytemouayan»
Corriente de tejado o terrado. peyauac»peyactic.
Corrillo de gente, ololiuhtimani^tepeuhtimani.
Corrodondebaylan, netotiíoyan.niacGualoyan.
Corromper virgen. nite,xapotIa. nitetzintzayana»
Corrompida aiTi« tlaxapotíallü tíatzintzayantli.
Corrompedortaí. texapotiani.tetzintzayanani.
Corrompimiento aííi. texapotlal iztli. tetzintzayanaliztli,
Corrompeí Telas viandas, ydacaui.
Corrompida cofa aíYi. ytíacauhqui.
Corrupción de columbres, nemilízytlacauilíztíL .
Corta cofa no largay amo uéy ac.
Cortamente hazeraígo. nite^nencoa»
Cortaralgo. nitla^equi»
Cortada cofa, tlatedii.
C ortadura affi. tSateqüiliztliv
Cortar mcnudo.nit¡aJtzelíilia,nida)textilia.niria,cocototza
Cortarla palabra a otro#nne,tlatoí cotona, nitctolmotla. ni
te,tlatoluitequi.
Cortar con la manoefpfga ocogollo. iiitla9quechcotona»
Cortar arboles. nipquauhtequi,ni3quauht'la5afc .
C mtt o*
Cortar árbol porlarayz* n¡tJa,tzinteqiH»
Cortar por nrdio. nitla,tIacotequúnida,nepamlatequv
Cortar feei almendrada o cofa aiTi. papachca .
Cortada cofa alíí papachcac.
Corte de papa o rey aquien eílamos fubjetos. totecuacaa»
totcoyan.tomamaloyan.
Cortedad de cumplimiento, tenencoiiztlu
Cortes bien criado, mimatmuecpdtic.
Cortefaao. tecpantlacatl. tecpannenqui.
rortefia. nsmatcayotl. tecpilticayod.tecpiliotl.
Corteóte .lematcayotica tecpilricay ótica. tecpillotica*
Corteza de ar-bo!. quauheuatl. tlaxipeuallJ.
Corto Je razones, amodacolueyac,
r^rromilerabíe. tedadacomacam.
Coi odevifta. amoiatlapaleic.amouccatlachia.
Cor^delapíerna. tocotzco.tonepícya. tocahuhya.
Cofa. tlamantli .
Cofe-hadepan. pixquiti.
Coíér. nitla.tzuma.
r^r. Ir» tlatzunrli.
r o W v na cofa coi otra, mtla ,netechitzuma.
ffl «Untemiccia. acalco rtMffiM
r Socorren toros, qua quammimmaloyan.
roíad^maroorilla. &#^«*
Cortahazer. „it!a,popoloa.nícnequu .
Corta ato. tlapopololiztli.
Coftádodeperfona. yomodandi.
Cortado de nao. acalmaid.
Corta! otale^a. mmPl[[u .
nictoca.
Coflílía. omicicuilíi,
Coftofa cofa, cenca patiyo, cenca tIa$otli,
Coftrade fama. nexuacayotUoxincayo,
Coír.reñ ¿reforjar, nicte, cukh uiltia.
Con reñido affi, tlacuitlauiltilli.
Coftumbre de pueblo, tlamanitjlíztli.
Columbre de vida, y technematfliztli, nima yühcatiíiztíí.
Coftumbre tenerafTi» y tech ninomati. niman yenitihqui.
Coftumbre tenerla muger. ninovmetzuia* nezquica,
Coftumbre allí, nemetzuiliztli.ezquicaliztji
Cofturahazer. nitla^zuma,
Coftura affi, tlarzentli
Cofturfira. tlatzunqui.
Cota de malla, tepuzufpilli.
C ote) a r comparar, nitla>neneuilia nitla,neiiiuilia#
Cotejado, tlaneneuililli. tlaneuiuililli.
Couardefer. nmo,mauhtia. mmaubca^onec»
Couarde aíTi. momauhtiani.momauhtiqui.mauhcacone-
qutni.
Couardemente. nemauhtíliztica, mauhcagonequi liztica.
Couardia. nemauhtiliztirmauhca^onequjliztli.
Coxquear o coxear. nitla^tetencuinoa. nijquequezuetzí,
m,qqueznecuiloa.
Coxedad. tlatetécuinoliztli. quequezuetziliztli, quequez*
necuiloliztlk
Coxin. qjachicpalli*
Coxodelpie. icxinecuiltic, xonecuihic* xocue.
Coxod^ pierna quebrada, meczpuztecqui.
Coxodeefpini/Iaquebrada o pie quebrado, popoztecquí*
Coxodea rodil/a. tlanquatzicolcic,tlanquatepoucic,
-oxoqa ida depuntiílas. xoquetzi quetzi,
Coxquilías, quequelli»
Cosquillas hazeraotro. nitequequeloa.
Coxquillofo. quequele.
Co/.er. nitlacuxitia nitla,pauaci.
CozidoaíTi. tlacuxitilii. tlapauaztlú
C ante o
&?!•
Cozermayzcon carne. m\nacaetzakbIi;a.nmacatUclchi
ua. "g líf
Cozido mayz affí. naca etzalli.nacattauui.
.Cozidomayz fm carne para comer loemero. tlaulpauax
tli. tlaulciauaili.
Cozina caldo, hulea caldo. -¡ ,..,.,„
Cozina dodeguifan. tlaqualchichiualoyan.molchicniuhca.
mulchichiualoyan.
Cozinar. bufeaguifar. _
Cozineto. tlaquachichiuhqm, tlaqualchichiuam mujent-
chiuhqui, . '
€T Crecer el hobre. nínozcaltia.nino^apaua.mn.ana*
Crecido afli. mozcaltiqui.manqui.mouapauhqui.
Crecimiento, neicairüizrli.neanaiizrli.neuapaualiztj'»
Crecer Ialuná. ueixtiuh yn metztli. ueiaynmerzíh.
Crecer la enfermedad, totocayncocohztli.ueyayncoco
liztli. '
Crecimiento affi. totocaliztli.ueyaliztli.
Crecer en mal o en bien, ocachi nonyauh.
Crecimiento aiTi. ocachi ony al rztli. ;'
Crecerccharrama arbolo yerua. momatia, momalacayo
■Crecer el rio» ueva.macocuí. ?oneua.tenriuh.pexontiüh
CrecienteaíTi. ueyal»ztli.tentiuiiizilf,pexcin;uiliztli.90>
neualiztli,
Creenciafee. rlaneltoquiliztlf.
Crer general mente, nitlaneltoca.
C ree?o tener por cierto, yuhea noy olio, yuhquimati no-
yollo, . ■
C refpa cofa» cocoíochtic. cocototztic».
Creitadeauelapluma. quachichiquillí.
Oreftadegallode cartilla. quanacatL
Criada que íirne. coco tepi.. ¡ j
Criadoquefirue. tlaqueualli. tetlayecolti.
CnaJoniñodédechicoe cafa.tlacazcalulli. tlacauapauaflt
Criancaaffl. tlacazcaUiliztlú tlacauapaualiztlu
C ante *♦
C riar baeo. n?ticmocomaftia yn atonauiztlí.
Criar niño» ni,tlacazcaltia.ni,tlacauapaua.
C ríanla buena coííumbre. teixtlamacfotiliztli, tetlachial-
tilrztli.
C riar a alguno en buenas columbres. nite,ixtlamachtia*
nite5tlachialtia.
C ríanla o cor tefia. nematiliztli» tecpi/tiliztli.
Cria raigo de nueuodios4fiitechíua,nite,piqui,níte,yijCLya#
Criador aíTi, techtuani tepiquini. teyucuyani.
Criatura. tlachiualli dapictli\tíavucuxt/í.
Crimen grane pecado, tetzauhtíatíaculíi, uey tlatíaculli.
Criminal cofa. tetzauht/atJacocayotItuey tlatlacocayotl.
Criminalmente, tetzauhtlatíacclrica, uey tlatlacoltica.
Criminofo tetzauhtlarlacoanf.uey tlat/acoani.
Crines decauallo. caualloquechtzontli.
Crifma.lo mefmo.
C rifmar a alguno, teoyotica. nife,machíyotía. nite.crifma
yotía.
Cnfmado. teoyoticatlamachiyotill/. tía cnTmayotií/í.
C rifol para fundir, tlecomitl. tlaatíliloni. t/apitzaloni.
Críftal. teuilotl.
C riftalina cofa tra (paren te» teuilotic.atic. ompaonrlaneci.
Criftiádad. chriftianoyotl.
Criftiano» lonuTmo.
Criua. tlatzetzeloloni, tí ayectiloni
Cnuar. nitIa,tzetzeloa. nitlayecha.
Crucifica do eftar o tener tendidos los bracos, mamama-
coubticac.
Crucificar a otro. nite,rnamacoaítJa.
Crucifixo fomiímo. ueLcruz titechmamacouhticac.
Cruda cofa no cozida. xoxoubqui.
Cruel perfona. cocole.tlauele.&permetaphoram . tequa
C rueldad aífi. tlauellotl. cocoílotl. tequanyotl.
Cruelméte, tlauelíotica.cocolfotica,
C ruxir los dientes de frío, nino^Ian tzitziJiza.
o %
C ante r, 8c tu
CruxirmentoaíTi. netfantzitzffitzaliztliY # •
Cruxir los dientes de enojo. nino,tlanteci. nino^lanna*
C™lim£ntozttu netlantexiliztli.netlannanatzaliztli.
Cruxiralgoentrelosdient.es. teteica nocamac.nocamac
teteica.
Cruz. lomiTmo.vel,quauitlnepaniuhtoc. ;
Cruzero. uitoliuhcanepanolli uitoliuhcanepaniunqui.
flTCuaderno. nonquamaniamatl.cecmmamamatl-
Cuadrada cofa, necocixqch. nouiampaixqch.necocya*
ualtic ♦ rf ..
Cuadrada cofa comoladnllo. tlaxatectli.
Cuadrar poner encuadra. nnia,naca¿ana.
Cuadrar o venirle bienla ropa o otra cofa, necnmopani
tía. no panitianicnopanitia#
Cuad rante.bufcacartauó . ' , .':-_
Cuajada leche, tlatetzaualli chichiualayotl tlatetzauhth
chichiualayorl»
Cuajaroefpeffar algo. intla,tetzaua.
Cuajarle algo, tetzaua.
Cuajada cola» tetzauac.tetzactic.
Cuajo para cuajar leche, tlatetzaualon?.
Cual oquien preguntado. acyehuatlfaqueuatl;5acye<'ac¿
catl ye^aquinf
Cualquiera, cacoacyehuarl.c^aqueuatl.cacoynaquin.
Cuido en q tiempo preguntando» ycf yquií canmhyam3
Cuando aquehor?. quemmamí
Cuando afirmado, yquac.vniquac.
Cuandoquiera. $acoyquin.cacoyniquin,cacoquemma.
Ciiaudoquiera,conüieneafaberaqualquieiahora. $aco-
quemma. ca^oynquemman.
Cuando quiera que. yniquac.
Cuantas cofas quezquitlamantliquezquican ycac.
Cuan grande." quenm cenca ueyí5 ve ynic ueyr'ynicueyf
y aíTi délos de mas.eomo,c uan bueno. cuan hei •müfo.&c.
Guantas vezesí3 quezquipa?
ante u*
S9
Cuanto oque tantof quexquicltf
Cuanto en precio, quempatior'quempatiyouaí'quexquich
vpatiuhfquentlacoti. .
Cuan ras períbnas. quezquitlacatl.quezquin,quezquintin#
quezquime,
Cuarefma. necaualizpan.nacacaualizpan.tlaqualizcaua-
lizpan, tlamaceualizpa
Cuarenta.bufcaaí fin deíte libro dode fe pone la cuenta.
Cuarto moneda» tepuzcuarto.
Cuarto de cameroo cofa aíTf. chicocétlacol.cennacaztli»
Cuarterón de pan o torta o cofa a iTi, cennacaztli.
Cuatro» bufca al fin deíte libro donde fe pone la cuenta.
Cuatro tanto, nappa ixquich.
Cuatro años, naimxiuití,
Cuatro años efpacio» nauh xiuhtica.
Cuatro días tiempo, nauh ylhuitl.
Cuatro me íes, ñau i metztli.
Cuba o cofa femefante, cuauhcomitl.
Cubierto o lleno de polnoeftar.nijteuhyua.nijteppachiui,
nix,teppaehiui. nix,teuhyua.
Cubrir el huego. nirlacpeua.
Cubierto huego debaxola ceniza. tlacpeualliVtlacpeuhtíí.
Cubrircon refeo/do y bra fas alguna cofa como membrillos
cebollas oajos pa que ieaílen. nitla^nexpachoa. nitla;
nextoca.
Cubrir algo, nitla^lapachoa.
Cubierto, tíarlapaciioili.
Cubrir haziendo íombra. nitla^ceualíruia, nítla,ceuaícaT-
tía, nitla,yacalhuia.
Cubierto aífi, tlaceualhuilli. tlaceuakaífilli, tlavacallunlli
Cubrircafaconpaja. ni,xacaltzoma niría,tzoma.
CubiertacoíaaiTV tJatzontli,
Cubriría boca debaxola manta, nmo^tenquiniilca.nino*
trmpachoa.
Cuchar de barro, xumarli,
Cuchar de palo, quauhxumatli.
ante n*
Cuchar de hierro* íepuzxumatlú \
Cuello, quecli.tli.
Cuenca del ojo. ixcallocantli.trxcaílocá.
Cuenta de contar, tlapoualli. tlapouaíiztli*
Cuenta dar a otro, nitctlapouilia.
Cuenta de rezar, cozcatl. tlapoualcozcatl. cuentaxtli*.
Cuento que fe cuenta, tlarolli. t\ atolpoualiztli.
Cuenrocomoconfeja, tlaquetzalli.tlaquetzaliztli.tlaqtz
cayoíU
Cuento de cuenta, tlapoualiztli.
Cuentopa fuítentar pared, quauhtíaxillotl.
Cuento delaca, tzinteputztli.tepuztopiltzintepuztli.
Cuerda* mecatl»
Cuerda de vihuela, tlaluamecatl.
Cuerda de maguey, ychmecatl.
Cuerdamente, nematca.ixtlamatca*
Cuerno de animal, quaquauitl.
Cuero cortido cuetlaxtli.
Cuero de nalgas pa jugar al batey. queceuatL K
Cuero de vino» uey vinoeuatl»
Cuerpohumano* tonacayo,nacayotl«
Cuerpo defdela cinta arriba, taftli. totlac.
Cuerpo muerto* micqui.micquetl.
Cueruo» cacalúcacalotl.
Cuerno marino, acacalotl.
Cuefta. tlecouaya. temoava. yeuac»hyqueuac.
Cueftarribayr, ni,tlecotiuru
Cueftabaxoyr. ni^temotiuh»
Cueua» oztot/.
Cuexco de fruta. xocoyulIutlié
Cuyopreguutádo, aquiaxca.acytlatqui., acaxcaua.actíat
quiua.
Cuydado. netlacuitlauiliztlí.
Cuidado tener, ninotlaxuitlauia.
Cuidadoío, motlacuitlauiani.motlacuitlauú
C uitado o defdichado. atíeueli.
C anfe u*
Cuitado miferable. rootolinia ycnotlacatl.
CulácríIIodepozo. dalqi^quetzaL
Culantro, lomii'mo. í
Culebra generalmente, coa ti.
Culebra de dos cabecas. maquizccatl* •
Culebradeagua. acoat!.
Culebra otra grande, macacoatl» .
Culebra otra pintada, cencoatl. '
Culebta otra poncoubfa. tzicatlyna.
Culpa pecado o defeclo. t'atkcolli,
Culpa propriade alguno» noneaiánotlatlacoí.nixcoyáno
tlatlaeol»
Culpa o deli&o porque mata a alguno, noyaca» nopoliuh
ca, nomicca
Culpa echar aotro. tecatunoquíxtía, tepaniecuepa.
Culpa echar vno a otro, tictotlatlaxiüa. tidonepantlatía-
xilia, yctitomomotl?.
Culpara otro falfamente. tetech nitlatlamia.
Cumbre de monte. tepetLcpac. tepetiepac.
Cumbre generalmente, rlacpac.tzonyoc.
Cumpleoconuiene. motnequi.
Cumplir lo falto, ñifla, axiltia. nitla maxiltía.
Cumplida cofa aííi, tlaaxiltilli tíamaxiltilii.
Cumplimiento tal. tlaaxilníiztJi, tiamaxilti/iztli.
Cumplidamente, tlaaxiltihztica. tíamaxi/nliztica»
Cumplir darlo q falta a otro, nite,tlamaxilnlia.
Cumplida períbna, acia muchuelay. much uel quícKua.
Cumplidor aiTí. acini» much uelayni.muchuelcjchiuaiiú
Cumpíirdepalabra. gánempancaquitoa. gánencjtoa.cá
nen nicteühuia.
Cumplimiento affi. cánenytoliztli.cánenteiiliuiLztli.ca
nempancaytoliztli.
Cumpiidor de palabra, cá nenquitoani. ca nenqteilhuia-
ni. c ánempácaqtoani.
Cuna dañino, cocolli.
Cuudirenfancharfe la mancha de azevte mateca o de cofa
C ante u
&
a,
¡Sil
aíTt. movaua. otlatoca. chíyaua. ylaq.
Cundido-aíTi. moyaaic.chiyaftic. otlatocac.
Cundirla mancha trafpaiTando ía ropa vnaenotra.qmaua
Cuña para hender, dahtlilli.
Cuñado de hombre, textli,
Cuñada de hombre, uepullú
Cuñada de muger. uezuatli.
Cunado de muger. uepullí,
Cuñode moneda, tomimmachiyotiloni. tomín copínalo
ni, teoctiialamachivoriloni.
Cura de yglcíia. loaiifmo, vel. teteoyomacani. tefacra-
mentomacani.
Curazgoattu teteoyomaquiliztlútefacramentomaojiztli.
Curar enfermedad. nite,patia.
CuraaíTi. tepatiliztli.
Curada cofa defta manera, tlapatilli.patic.
Curador de menores, bufea tutor.
Curadoría, bufea tutela.
Curioíidad. tlanemarcachiualiztli. .
Ciiriofo alTi. tlanematcachiuani. tlanematcachiuhqui.
Curiofoen vertir. ..topaL totopalti. moyeyecquetza.
Curtir pellejos, nitla.yamama. ni,cuetlaxyamania.
Curtidor, tlayamani.tlayamamaní. cuetlaxuauaquu .
Cutii vnoconocro. monetechmatla. monetechchalama
Cutirhueuos, nitla.netechtlapana, n¡tla,nerechxamania#
Cutir vna valija con otra. nitla,netechchalania» nitla,ae-
techchachalatza.
^cabullirfe, ni,po!aquú
zabullirá otro, nitcpolacfcia.
cabuílido tlapola&illi. .
|ahedraalgunoloqueporelhizo. mte,tlayeualna. nite-
rlapopoualtia.
zaherimiento, tetlayeualtfliztli.tetlapopoualtiliztíi.
cañones, cuetlaxmaxtlatl.
zahúrda depuércos. pitzocalli, coyame calli,
^amarro» euaulmatli.
C ante a# & c* €i
zamarreara otro. nite,tlacamicha.
zamarreado, tíatlacami&iíli»
zanahoria, lomifmo.vel. caftillácamotli.
Zanca xopit?acrli.
Zancadilla dar aotro nirejcxitlauía níte,ícxitía^cfiiTia.
gScadilía aííi. teicxitlauiliztli, teicxitlaquechililiztli*
Zácafofo. xonenetech. xomamatlaxtic.
Zacos dé palo fobreque andat:% quauhícxitl.
Z^)a para cimientodecaía. tladalant/i. tlatlalanantli. tte-
tla'copinrli.
ZÍiaha^erairí.nida/alana.nitía.tlaíanana^nitla^Ialcopina
Zapatería, cacchiuh c i. caczouaya. caparos chiualoya.
Zapatero, cacchiuhqui. cae ;oc. záparos thiuhqtii,
Za;ato4 /o mifmo. ve!.ca&Í».
Zapatos haze^. ni,cacchiua nncaceo.
Zanquear, nowan mnemí. auic n auh, auic niuetzi.
Zaqueados nenia rem ni aiucyani.auícuetziní.
Zaquizamí, acopa tlael^acutli.
Zarada. cocoy auat tla^zerzeioloni cccoyauac tlaye&ilcni
Zaiádar. mtla.rzetzeica. nitlayecba.
Zatara, lonuínio» .vel.- qualccatl.
Zarca. quauirztji. quauinniecatí.
Zarzal, quauírzfla.quauitzmecar'a.
Zarzamora, coatlantji.coamíti.eoauitzmecatl.
Zarzaparrilla, tepepatluepetíamacazqu?.
Zarcillo, «acazpipiiolli.nacazchampuchtli.champiichtlí.
cuecueyochrli. r
Zarzo o cofa lemefante. tlamachantli.tlamachanquf,
Zarzoshazer.n^tiamachana.
Zatico de pan. tíaxcacotoctli. tlaxcalIapactlL
tfCebol/a. xonacarl.
Cebolíaalbanana. coveacx ovar?, coy oxuchitL
CeboíSnopatá trasponer, xoñacatectli.
C.eoollino íimiente. xonacaxinachtli.
ni,tentzitz!pirlatca. m^erempochtíatoa.
t€nuitzjpjJtentzirzjpjtic»tti.i2 tzipitlaica^n^-
CcccOiO.
C ante e.
,
£SL.£E pequeña. amatlacuiloltomU.
Cegar ferciego, nixpupuyuti.
Cegajofo, ixcocoxqui.
Ceguedad. - ixpopoyotilrztlf.
Celaraotro. nite ,ixpopoy Otilia i .
Cebara otro con tierra. nite,ixt altemia.
Cefa de ojolos pelos, ixquamulli.
Celu„CtoeI1'xquamultzumpkqui.ixcaztzonyayaual.¡xcaZ
CelSc^
fPtlachichiuililiztli.tetlallanuilrztli.
CeíadaecharálTi. n.t^lateqlia.nite.tlanaualtequ.l.a.
nite tlachichiuilia. nite,tlallamua.
CeTadáarmadura delacabeca^ «a caíala.!,.
Celar tener celos, tetechmchicotlamati.
Cd^arrfffrm-iraniquitoa.nriíraniccWua
CeebraciZal/ tnilTaychiualoca.ni.írayytoIoca.
CelebradSá. oquizWa.oonm.tom.fla.oomocbíuh
C-víadoraíTí. miíftquitoa. miflTaquicWua.
r^brarfiefta. n¡Ihuiquixtia.niihuichiua
Ce eb acTon tal. ilhuiquixtiliztli. ylhu,chWal.ztl,.
Ce ebrada fieíla. yWi oqu.z.oy huitlquiz
1 r^pSraioralTi, ylhuiquixtiam. ylhuichwani.
Celebro meollo delacabeca. toquanepantla.foquayollo.
CVemin» quauhacaltontli.
Celetial coi! ylhuicacay otl . ylhuicac cay otL
Genialmente, ylhuicaccayonca.
Celos. t€te*^QtUmatiliztlu
C ante e4
62
Celofo o celofa afiTi. chfcotlamatini.tetechchicotlamatini.
Cementar hazer cimiento. nitla,tetzoneua#nitIaj<etema#
Cemcntadoftal. tlatetzoneuani.tlatetemani.
Cena, cochcayotl.
Cena dar a otro. ríite,cochcayotia.
Cenadero ocenadorlugar. necochcayotiloya.tlaqualoya»
Cenar. nino,cochcayotiaf
Cendrada de plata, yztac teocuitla tlachipauhtli»
Cendrar plata, niztac teocuitlachipaua.
Cendrada plata, yztac teocuitíachipaualli.
Cenceño pan. amo xocotexxotlaxcalli.
Cenceño o enxuto, quappitztic.cocoIotic*uicoltic.
Ceniza, nextli.
Ceniziento. nexxo.
Ceniziento color. nexticé
Cenfos. tlaxtlaualiztli\chicoqufztiuh.
Cenfurapenaecclefíaftica. yglefia tetíatzacuiltfíiztlú
CenforaíTi. yglefia tetlatzacuiltiani.
Cenfura o examen, tetlatemoliliztli. teríatlanilíztli.
Cenfor afíí. tetlatemoliani.tetlatlaniani.
Cenforqpagacéfos. tlaxtlaua $anccchicoquiztiuh.
Cenfuanofoque toma cenfos. tlaxtlauilcumi.
Centella de huego. tlemoyotl.
Centellear el huego# tlemoyotl chichitoca. tlemoyotl tía-
tlatzca*
Centro déla tierra, tlalli y yoloco. tlallitic.
Ceñirá otro. nite,cuitlalpia.
Ceñidero . nelpüoni.necuitlalpiIoni#
Ceñirfe. ninolpia. nino,cuitlaIpia.
Ceñido, mocuitlalpi.mocu/tlalpiqui.
Ceñirfe la manta para trabajar. nino,xmcuiIoa.
Cepaovid. xocomecatetepuntli.
Cepadeleña. quauhtzuntetl.
Cepillo, tlaixchichiconi.tlaixch/pauallonú
Cepo prifion. quauhcocoyoftli, quauhquechtíí.
Cepodeanunales, tlapeualli,
p fj
.
C ante c#
Cera, xicocuitlatl/
Cera délas orejas, nacazcuicuklatl*
Cerca p re poficion. c,aniz.amo ueca.^annican.
Cerca de algo, tetech.tetlan.tenauac.tetloc»
Cerca o muro de pueblo, altepetenamitl, tenamitl.
Cerca de cafa, tepanchinamitl. tepancalli.
Cerca demedio día» uei tlaqualizpa,
Cercano ensangre teuayulqui.
Cercanía, tetechpachiuilztli.
Cercano ala muerte, ye iconoc,yeconcacanhtóc.
Cercar el pueblo» ni,tenanteca»
Cerca aíTi. altepetenamitl. tenamitl.
Cercada cibdad. altepetetenametica.
Cercarlos enemigos. nite,yaoyauaIoa.
Cercados enemigos» tlayaoyaualolti.
Cerco aflu teyaoyaualoltztli.
Cercar dé pared la heredad. ninOjtepanchinacía.ninOjíe-
pancaltia.nino.tepanyaualochtia,
CercaaíFi. tepanchinamitl¿tepan calli.
Cercada coíaaiTi. tlatepanchinantilli. tlatepácaltillí.tíate
panyaualochtilli.
Cercar defeto lafreredad. nino^hinantia.ninOiChinacal.
tía.
CercaaíTi, chinamitl» chínancalli.
Cercada cofa aíTi. tlachinantilli#tlachinancalriili
Cercar la heredad de valladar. ninoJ tlaltzotzoíitía. niño,
tlaatzotzontia.
Cerca aíTi#tlaltzotzontli. tlaarzotzontli.
Cercada cofa affi. tlaatzoczoncal tílli
Cercar la heredaddeeíracas oramos, nitla,tzatzaqua.
Cerca aííi. tlatzaqualli, tíatzatzaqualli.
Cercada cofa aííi» tlatzacucli.
Cerca ría heredad de efpmas o púas, nitlajUitzteca, nitía,
uitzquetza»
Cerca aífi. tlauitzteffcíi» tlauitzcfnetzaíTí.
Cercada cofa aiTi. tlauitz yaualochtiUi»tlauitzqtztli,
C ante e*
6?
Orco o cofa redonda como luna, yaualtic. malacachtic,
teuilacachtic*
Cercenar, nitla.tentequi. nitIa,tenxotla.
Cercenado, tlatentect-li.tlatenxotlalli.
Cercenarcortar ala redonda, nitla,yaualiuhcatequi. nítía
yaualcequi. nitla,malacachiuhcateq*
Cercenado aííi. tlayaualiuhcate&li .tlamalacachiuhca-
teftli.
Cerdas delacolade cauallo. cauallocuitlapiltzatli,
Cerdas délas crines, caualloquechtzontli.
Cereza fruta, capulí.
Cerezo árbol verde, capulí.
Cerezo feco. capulquauítL
Crimonia, tlateomatiliztlí, tlateomauiztililiztli.
Cernada. tJanextlatiííiV
Cerner, nida^tzetzeloa.
Cernida cofa, tlatzetzelolíí.
Cernícalo, necuilictli. tletledli.yaiecatl.cenotzg,
Cerote de zapatero, tlaxicocuitlauííoni.
Cerrar generalmente, nitla,tzaqua.
Cerrada cofa, tlatzacutli. tlatzaqualli.
Cerradura o cofa pa cerrar, tiat/aquafoni.
Cerradura o cerraja, tepuztíatzaqualoni.
Cerraja yerua. chichicacjlitl.ichpuli.
Cerrar el camino poniendo feñaJpara que no vaya porel
notzaqua.notlaca, *
Cerrado camino» otíitlatzacutli.
Cerrarfe la herida, tetzoliui.
Cerrada herida, otetzoliuh. tetzoí íuhqui, retzo/tic
Cerrarcóllaue dehierro%nitIa,tepuztzaq. nitla,tepüzilpía
Cerrado affi. tlatepuztzacutli. tlatepuziJp/JJ/.
Cerrar con llaue depalo. quauhtJancochtica nitlatzacua
cercado aüj. quauhtlacochtica tlatzacutli»
Cerrarla bolfa. nitlalpia.nit/a,quechilpia/
Cerraderos affi tlatlalpiloni.
Cerra r los ojos, nicopi, ninixpícrui.
;¡
G ante €♦
Cerrar algo con tierra o apiedra Iodo, nitlapepechoa.
Cenada cofa aíTi. tíapepecholli.
Cerriones de yelo. cetl mopipiloa.
Cerro de fierra, teperontli.
Cerro redondo, tepeololli. tepeyauallí,
Cerrode pelos, cuidapátzontli, cuitlatzontl/.
Cerro de cáñamo o maguey, centlaquechtli.
Cerrojo, teputztlatzaqualoni yelquauhyo.
Cerreroque tira derecho, momaymati.
Certidumbre, neliliztlí. neltiliztli.
Certificar a otro, nite^yolpachiuitia» nite,yoliuhtlam*
Certificación, teyolpachiuitiliztli teyoliuhtlamachtiliztli
Certificada o aueri'guada cofa» nelritica,melauatica.tlanel
tililli. ,1,1.
Certificadoeftarotenerporcierto. noyolloyuhca.yunca
noyollo. yuh nicmattica .
Ceruatilío." macaconetl. ,
Ceruiz. quechtepullú ;¡
Ceruuno. macayotl.
Cefped6 tlachcuitl.cuepth.
CeíTar de hazeralgo. nino>caua.
OeíTacionaíTú necaualiztli»
Cefta. chiquiuítl.
Ceftagrande. otlachiquiuitl, ¿
Ceftero. chiquiuhchiuhqui. m
Ceftilío de tortillas otamales. tzinacayo.tzimpetlayo.tía
qual chiquiuitl.tlaxcalchiquiuitl.
Cetro real, tlatocatopilli.
Ceuada, lomifmo. , _
Ceuado engordado o ceuomlanacaizcaltilli, tlatomaua
lli.tiatomaubtli. f1 . .
Ceuadoeftaralgunoen alguna cofa. ,mtla,uelmati.ni,maxa
liui.nonnomati.
CeuaraíTíaalgnno. mte^maxaloa.
C euarengordar algo, nite^nacaizcaltia, nite,tomaua,
C ante t 8c u
64
Cenar arcabuz o tiro,tleqquízxicconictema tlequíqztíal
Ccuadero de arcabuz o tiro, tlegquizxi&li»
Ceuar aues para tomarlas. nitla,pauilmanilía,
Ceuotal. tíapauílmaniliztli.
Ceuarloshijoslasaues» quintlatlaqualtia.
Ceuotal» tetlatlaqualtiliztli.
Ceuilperíona. atlacatl.
Ceuilidad. atíacayotl»
Ceuilmente» atlacayotía.
Ceuo pa pelear* ocuiIi,chichiIocuiíi.
Ceuar los peces. nitla,pauilmanilia. niquintíatlaqualtia»
^[Cibdad o ciudad, ueiattepetl.
^Cibdadano o ciudadano, ueialtepetlipátlacatl*
Cidra, lomifmo.
Cidral, cidraquauhtla,
Cidro» cidraquauití.
Ciego, ixpopoyotJ.
Ciego ferafli. nixpopoyotí»
Ciego de nuues» ixayapachiuhqur.
Ciego del todo con carnaza, yxtepetla.
Ciego de cataratas, yxtotoliciui»
Cielo» ylhuicatl.
Cielo eftrellado. citlallo ylhuicatl,
Cielodecama» quachcalli»
Cieno, coquitl.coquiat/. tlalatl.tlalxayotlv
Cienmilnumero» bufcaal fin deílelibrodonde fe pónete
cuenta.
Ccientopies gufano. petlacol coatí.
Ciento pies otro» cenzommaye. ¡
Cierco viento. micHampa eecatl.ee eecatL
Cieta cofa» nelli»canellí.
Ciertamente, uel nelli. cacanelli, yenelli. I
Ciertoeílar. yuhea noyollo» ythquimati noyolío.vuh^.
matticanoyolío*
Cierto o verdadero, nelliquitoani. tlanelitoam*
Cierno, mácate
C ante í.
tm :
Cifra, tlaouicaícuiíoliz^li.tlíinaualicutloliztli.
Cifrar. nitla>ouica icuiloa, nitla,naua!icuiloa.
Cifrado, tlaouicaicuilolli.tlanaualícuilolli.
Cigarra. chiquilichtli.touacaletUgacachiglichtli,
Cigüeña» ío mifmo.
Cilicio, tequaqua xillaninpiíli.
Cillerod:>nd«; algo fe guarda, tlatlatilcalli.tlecopatl.
Cillero el queio guarda, tlatlati.tladatiq.
Cimiterio. tetocoya.
Cimerafobreelyelmo. quequetzalli
Cimíentoo^aniaabierta. tiatíaLaiicli.tlatlalIanamlvtlaa*
cosintli.tlatlalcopintíi.
C imi'entoabrir aífi. nitla,tlalana. nitMallanana.nitla,*
copina. nitla,tlaícopina. .
Cimiento pared lo que ay haíla ygualarcon la tierra t*a-
tetentli.rlatetoctli.
C imiento ha ¿e r a ifi. nití a, tetema, nitla^etoca*
Cimiento vgualar. nitla.tepechmana.
Cimiento ygualadoain. tlatepccnmanti!.
Cimiento enlatierra. tlaatzotzontii.tlatlalmantli.tlaaque
CimientohaieraíTi. nitla^tzotzona.mtla.tlalniana. nitla,
'dioeítado. calfetzontii.
Cimiento hazerain. nirla,tetzoneua.
C i neo. bufcaal ríndete libro donde fe pone la cuenta.
Cincuenta bufea al fin deile libro.
Cincha de cauallo. cauallo ycuitlalpica.
Cinchar el cauallo. níc,cuitlalpiayn cauallo. ,
Cinta o cofa para ceñir, nelpiioni.necuitialpilom.
Cintura, topitzauaya.
Ciprés, tlatzcan.
Circulo redondo, yaua'tic.malacachtic.teuilacachtic.
Circuncidar. nite,xipuieuayütequi,mteJxipinquayeuayp-
tequi.
ante
i o u & hf 6$
Circucidado, tlaxipíneuavotectli.tlaxípinquacuayotectlf»
Circuncifion. texipineuayotequiliztíñ texipirtquaeuay©-
tequiliztli.
Ciruela defta tierra, magaxocotl,
C nielo de caftilla.lo meímo.
Ciruelo árbol, ciruelaquauitl.
Cifterna, atlalilli.amanalli. ...
Cifma. ixdapancayeualiztli.nexeloliztli.
Climático» ixtlapancayeuani. moxeloani.
Citar a juizío. nite,nauatia. nite,notza.
Citación, tenauatiliztl?. tenotzaliztli.
Citado, tlanauatilli.tlanotztli.
ff^ógotrearla vafija o cuero por no eftar bien
llena, cocoxpca.cocoxom.
eopodel pie. xotecuintic.xotemoUxotepoI.
^opo de ambos pies, xotetecuintic. xotctemol, xotctc
pultic.
fjcuecos. caftillan cactli.
eumaque.lo mefmo.
§umo. patzcalatl.tlapatzquitl. ayutl,
gumode carne, nacatlapatzcaayutl.
£umofo. ayo.
c,umo facar erprimiendo. nitla,patzca*
^urrar cueros. ní,cuetlaxuauana.
Cerrador, cuetlaxuauanqui.
^urron de pellejos, euaxiquipilli.
guruano, tetecqui texoxotla.
curugía. tetequiliztli.texoxotlaliztli,
«TChamufcar algo, nitla, chinoa.
Chamufcado. t\ achmolli.
Chamufquina. tíachinoliztli.
Chapa de metal, lo mefmo.
Chapear la herradura, cacapantiuh.
Chapear enel agua, ninatzouia, nida,ttiau¡tequi#
C h apiñes . lo mt.ímo.
Chapinerov chapines chiuhqu»»
C ante h*
Chapinería, chapines chíualoylchapmeschiuhca.
Chapitel de cafa pagiza t xacalquauitztli.
Chica cofa. tepiton/
Chigarra.bufca cigarra.
Chillar» nupipitzca»
Chillido. pipitzcaliztli.
Chimenea, tlecalli.
China piedrezita. xalretl.
Chinela caíc,ado*lo mefmo.
Chinche pequeña, tepuntli. tlal axí*
Chinche grande, texca.
Chirimia.Io mefmo.
Chiriuiájo mefmo.
Chirriarías aues. cuica» tlatoa»
Chifme. tetzalannemiliztli.tetlatolcasacaliztli.nenecce
tentilizdúenepannemiliztli. tenepantlanetequíztli.
Chifmear. tetzalanninemi.tenepantla nincmi. ni te^Iatol-
c, ac, aca,ni>necoctene, tenepanrla ninoteca.
Chifmero, tetzalan nemini, tenepanrla nemini.tetlatol^a-
C^acani. tenepantla motecani.necoctenettenetecheua»ma
quizcoatl. chiquimoíi.
Choga. xacaltontli.
Chorrea reí agua, choloa.ualcholoa.ualmopiloa.mopiíoa
C horro de agua, atl ychololiz.
Chueca do jueganlos huefos. roc.ac.aliuhya.rococototzauíi
ya.
Chupar algo, nitla,chichina#nitlapachichina.
Chupada cofa, tlachichintli.tlapachichintlü
Chupado hombre flaco, quauaequi. xouacqut»
Chupar fin mafcar, nitla,pipitzoa.
Chupar fahumerio, nitla,chichinat
.
D *ntt, a* 66
ífDe.Los que comienzan en Df
A diua. teflauhtilln temactli» teretnactTjé
Dadiuofo. tetlauhtiani» tenemactiani.
Dador délos bienes o déla gracia, qualli-
\ edil i qu /m otemaquihani .te tlainachtía-
ni. tecuíltonoani.
Dados. patollf#
Dados Jugar. ni,patoa.
ÍDadoa mugeres. ciuatlaueliloc. ciuaiuintí»
Daga, tepuztfmaixiliuani.
Dama» teciuapil.
Danc, a o baile, ne totiliztli. maceualiztli.
Danzar o bailar. ninMotia.n^maceua.
Danzante o danzador, mitotiqui. mitotianí. maccuhquf .
maceuani,
Dancarafidos délas manos. ticaana#
Dan^aaíTi. neaanaüztli.
Danzar aíidos de los hombros, titonaua. -
Dan^a affi. nenaualiztli.
Danzarías mugeres. ciua mitotia.
DancaaíTi, cmanetotiíiztH.
Dañar a otro en la períbna. nite^quenchiua,
DañoaíTi. tequenchiualiztli.
Dañara otro eniahazienda. nite,tlatlacalhuiac
DañoaíTi, tetlatlacaihuilizdi
Dañar (caigo, ytlacaui.
Dañadacofa. ytlacauhqU?.
Dañofa perfona que hazc daño, tequenchiuanutecocoani
Dañofa cofa que daña. tecoco.tecocolizcuiti#
Dar algo a alguno, nictemaca,
Dar a conocerá otro. niteteJiximachtia,nitcte>íttitia.
Dirabeuer. nire.atlitia.
Ja r a comer, nite.tl aqualtia,
3aracenar. nitccochcayotia.
^arijozes. nitzatzi. ai,C2atzaczi\
a 9
D ante «♦
Darconfe¡o, nite^nanamiquí.niíctlaíxtTatía.
Dardel codo. níteJmolicrepinia.nite,tepinia.
Dará medía?, nire>t3axelhuia.nitIa.tlacoitta,
Dar de mano aaí^uno para que í'elibre.nite.ichtacaquíxtla»
nire,iua.
Dardel pie, mtla,xopeua.nitlao:oxopeua.
Dar del pie a alguno para que Tuba, mtemaríecauía.
Dar en roftro el manjar, nouiceua. m'ctlatziíhuia.níno^
tlailtianitla.yhia.
Dar ene! blanco, vpanti, ypan yaulv
Dar largamente*, aníctctlamachmaca^níctejlaelrhaca.
Dar de cabezadas a otro, nitcqtetzotzora.nitcquatech á
chalania.
Dirlicencia. nite;nauatia.n!te,macaua#
Dar lugar, nite.tlalcauia.niniquanía.
Dar garcías» nitejcnelilniati.
Dar buenexenplo. nite,ixcuit¡a.&permetapho. nitla,tlil
lotia.nitla,tiapaliocía^tlíllitlapaihniaialia.xiyoclquatzo
tli nideca- nite.oqueehia. ' , . .
Dar malexéplo. nite.tlapololtia &g metapho. nitla,iuíu-
tia, nitla,xocomicfcia. nit^oquechia.
Dardegraogracioíb. hicl:evnemmaca»
Darla palabra- njre^tlateneuiJia.niaemacaynnQtlato!.
Dar mucítra o dechado. nite,machiyomaca. nite,oftaca
maca»
Dar materia, n1te,machiyotía. .
Darpenaoenojo. nite,yoIquixt)a.mre,yolcccoa.nire,yol
toaeua. nire,elpátlatia. nitla poemicha. amo nitlapadia.
nitlaqualania. nite,yolpo^onia.
Dar fe' amugetes. ni,ciuatiauelilocati. n^ciuacuecuenoti.
ni\ciua vuinti.
Darfe les cercados, oncalaqui.
Dar a logro, tetech tíi tlamatzayana .tetechnitlatiapeuia*
tetechaitlaixtlapaaa.tetechnitlamieccaquixtia.
Darle aifi mefmo. nino5temaca; temaenmocaua..
Dardo, tcpitonrepuztopilli.
Dátiles, £ ova capulí.
D ante e.
67
ffDe.prepoficion. tétech^teteclipa.
pe denotando lugar o perfona.pa,
Deav4 oncano.
De allí, onipa.nepa.nachca.nachcapa.
De ambas partes, neepc. necoc campa.
De antes, yeeppa.
De aquí, níca.cannica.cayz»
Deaqui adelante, yye ompatitztiuú yn ocompati tztiui#
y n axca ynocompatitztiuí.
De aquí a vn poco, occuelachic. occuelachica.ocachic.oca
chitonca. ocmaya. oquachic.
De arriba aba x o. acopa, tlacpacpa*
Debaldeograciofamentedar* cáni&emaca,. c^ani&ené-
maca.
Debaxodealgo, ytlá.ytzintlá.
Debuxar. nitla,tlilania..nitla,tliluáuatia.
Debuxadacofa. tlatlilátíútlatlilanilli.tlatlilhuauatliV
Debuxador, tlatlilaqui. tlatlylaniani. tlatliihuauáqui tía-
tlilhuauanaiv*.
Dcbuxc tlatlilanaliztli. tlatíilhuauanaliztli.
De cada pa rte. nouiampa.
De ca tq rze é catorzedias, matlatlacilhuitl onnauitica,ma
tladac ilhui:icaonnanauitica4
Decatorzeencatorze« matlatlacTretlonnanaui.
Decenderdealto, ni>temp, ni,ualtemo, non^emo»
Decendimiento aíTiV temoliztli. ualtcmoliztli.ontemo~
liztli.
Decender alguna cofa, nitla.temouia,
Decendimiento aíTi. tlaremoui'iztli.
De cerca, arnóueca.
Dechado, machiotl.
Decima parte, tlarnarlactenlia.darnatlaccayotia.
Decirnoé orde.buícaen fin deílelibro onde ella la cuenta .
Declarar algo aot»o o pronunciar.. nitla,tenquixtia.n¡cme-
laua..nitla,teneua*
Declaración aíTi. tlatenquixtiliztli. tlamelaua!iztli,rlatene
D ante c<
Declarada cofa, tlatenquixtillí. tlam^aiihtli.tlateneuallU
tlatcncuhtli. .
Declarador, tlatenquixtiani tlamelauam.tlateneuanj.
Declararlo efeuro. ueInic>mcIaua,nic,melauacaitoa.nic,
cenquizcaitoa.
Declarar en otro lenguaje. m,nauatlatoa. mc^auaitoa.
Decoraron, teyolocopa.teyollotlama.
Decorar poniendo enla memoria. ninot\a,yoIlotia.
Decoro deziralgo. nida#tempoua. mtla^tenitoa. notenco
niquitoa.
Decoro faberalgo, notencoñicmati.
Dequádoenquado. cáquéma, canica»
De cuatro en cuatro y r. nanauittiui.nanauittitiüi.nanaua
tlamatitiui. nanauimmantiüi.
De cuatro en quatro. nanaui. nanauhtctl»
Dedal, lo mifmo.
De dentro de al guno. teitiepa,
De dentro, tlatic. tlaticpa.
De día» tlahea.
De día en día. mumuztla ye. mumuztle. ,
Dedicar algo a dios» y techtzinco niepoa in dios, ytechtz.n
co niquitoá dios, .
Dedicada cofa aíTi. y techtzinco pouhqui. y techtzinco y-
tauhqui.
Dedicar y rleíla. ni,teocalchalia m\teocalmamah.
Dedicación aííi. teocalchaliliztli.teocalmamaliztli.
Dedicada yglefía. teucal lid achalilli. teucalmamalli.
Dedo déla mano, mapilli.
Dedo del pie, xopilli.
Dedo pulgar, uei mapilli.
D^do conque moítramos algo* totcmapühuiaya,
Dedo de en medio, tomapilueyacauh »
Dedo meñique, mapil xocoyotl.
De donde, canin.cá* campa.
De dos ñlos efpada o coía femejate» necoc ten*,
D ante ct
63
Da dondequiera.- $o$ocanm. ca-ocampa,
rje dos en dos y r. toomettiui. toomematíu/.
ruedos en dos. oontetl.oome.
Defenderaotrogeneralmente, nite,maquixt¿a.
Defenderfe. nmo^mapatla, nino,manauia.
DefeníUon. temanauiu'zthYtemaquixtiliztlí,
Defeníior4 temanauiani, cemaquixtianí*
De fuera de cafa, quíauac.
Defuera o por encima o enla fobrehaz deaígo. pani\ ixco.
tlaixco. pampa,
Defun ro. rmequi.
Degollar a otro, nite,quechtequ¡4 níte.quechcotona
Degollado, tlaquechtecHi, tlaquechcotontli.
Dehesa, macatlaquaqualtiloya.cacacatla.
Delodeía. y.
Délos o délas, yin
J>Janre de alguno, teixpa. teixtla.
De/egar poner a otro (nfulugar. ninixiptíayotia.nixir>
tlanicquetza.
Delgado tal. teixiptla.
Deleytarfe, ni5papaqu!. najiauia. ni\uel/amati.
Deley tar a otro. nite,papaquiltia. nite,uelíamachtia.nites
elelquixtia. nite,cecemeltia.
DeleyteaíTi. tepapaquiltiliztii. teuellamachtiliztli.teene!
quixtiliztli. tececemeltilizt/i.
Deleytofolugar. tepapaquiltica» teuellamachticá, te cllcl-
quixticá. tececemelticá.
Deletrear nitIa>tempoua. nida,tenitoa.
Delexos» uehea. ueheapa.
Deleznableperfona pa pecar, ayoúiuetzí. amoyollo tla-
quauac.
Deleznablecofa. ala&ic, pepetzcaui,
Deleznarfealgo. ni,petzcaui.
Deleznamiento aíTi. petzcauíliztli.
Delgadez de cofas a nchas. canauacay otl.
Delgado aifi, canauac. cana&ic*
'
nic,
D ante e.
Delgadez decofas largas, pitzauacayotl.
Deleadoafli. piczauac pitzaftic.
Deleaáo hombre, cuillotic.piaztjc,
Delfbera! ocktef minarde hazer algo, nuKcemieoa.
cemiroa.
Deliberación aflí. tlacemitoliztli.
delicadez, neinalhiiiliztli.acocoliztlapaliuiliztli.
Delicada mugen amococoliztlapaliui. chonequiztli.
Delicado hombre, ciuanacayo.tiaciuayzcalcilh. chone-
quiztli.
üen^ndargen'eSmen.e, níte.tlaulanilia. ninctlaMania
Demanda aiO. tetlaytlanilrzrii.
Demandada cofa, tlaytlantli. ^M^Yd
Demandador, tlaitlanini, retlaytiam iani. tlaitlaqui.
Demldarcbniraportunacion. mte.tiamatataaluu
DemádaaíTi. tctlamatataquiiihztli.
Denudada coiaaiTi. tlamatataftli. _
Demádador tal. tetlamatataquiliam. tematatacani. tetla
matataquiiiqui. , . . „
Demafiana. y uatzirico. ycippa, tlauizcalpa. yuapa. nun-
. chipa»
Demaneraque, anca. .
Demaíladacofa. aocmoyeyecauhqui.caommopiqu..
Demailadamente, aocmo yeyecauihztica. gaommopic^
liztica» . . . t t f o.r.
Demonio. tlacatecoTotl. tzitzimitl. coleleftli* _
Demoft rar o moft rar algo a alguno, mtetla,y ttitia.
Demoílraciontal. teclayttializtli.
Demoftrarconeldedo. nitetla,mapi1huia. £'-£
üemudarfe el color. ni,ciyocopim. pztaleua, mitfimoma
naynnoxayac.
Demudadoaitt. ciyocopinqui. yztalechc
Denodado o determinado. ycminU #
Dcnoftar oafrentart nite,papaca. mte, pinauhtia, tuda^tla
yellatoa.
D ante t.
$9
Denotar o fígníficar algo. nitla,nezcayotia.
Dentera tener, ni da n,cecepoiri.
Dentro dealgo oentrealgc. tlat/c» tlatec.yti*..
Dentro decaía. cahúc>
Den t ro de alguno, te/ tic. teitec9
Dentudo. tlácuicuítztic*
Denuedo, yiciui/ízcíi,
Denuefto o afrenta, tepiíiauhtiliztlj, tepapacalíztli. tlatlt
yellatoliztíj.
Denueuo, yácuican,quiníuhtí-
Denñciar aígoa a%uo. nite^yoJ/uhtlam achtia,mte,yoIma
Denuncíacíotaí. teyoliuhtlamachtiIiztli.teyolmaxilríJiztlí
Denunciada cofa aííi. teyoliuhtlamachtilli. teyoJmaxiltillf
Denuciador tal. teyoliuhtlamachtuni.teyolmaxiltian/ *
Denuciar deotroanteljuez, flino,teiIhuia.nitejtIatoIeuhi
nite,teixpauía.
Deponer del feñorio. tiíte.tecutlac^ni^tlatocatlaca
nite,iquana chico niteiquania & p merapho.nirctzirjeijj
Depo, icion tal. tetecut!acaliztli.íetIatocatlacalizt/j4tejS
niliztu. chicoteyquanil/ztÍLíetzíneualjztl/ H
Depofitaralgo. nitctlapialtia,
Depoíitarjo. tJapixqui
Depofito, pj'alJi.piclli.tlapialIi.tepíaJ,
deprender algo, nino5machtia.
^aquSa! conpunta* yyacyc^yacy^vci-yy^uíc.y.
^equandoenquando. canquemman.canvca
^quemateria (íiliceOtrata. tleitechpa tlatca/tleipanya
)e rayz, ynelhuayoc. ynélhuayoca,
>erechacofa. melauac. melactic.
>erecha mano, mayauhcantli ♦maycccantli.
>ercchamente. melauaca.
>erechodeambasmanos. necoc momamwiaiif
>erechooporderechoanda^^^
K
:
D sKte e.
tlamekuhtiuh , ., a nitia,Cuitlapflumitia.
Derrabat animal n-tla^tlap-Itequ..
DeSiSatn.cecemmanqui.chachavauhqui.tete-
peuhqu^pipixauhquu lacecemma ;>tl!,.
DSa1auhqui. SyTuani. tlacetepeuhq.dapipuoa,
dSSÍ tlacece=ahzd, tlachachayaua
Denecudida ^^^¡'^haulnmo^ouc^^ui,
Derrondonetrar,n.)pepcxocauc q jn.tetz.n ¡a
Derrengara alguno, "'«f^f ^otiinaquiqui.
Derrengado. iWff^ nino,tz,naquia.
Derrengar fe. mno.tzimpu zte qu. ,
Derretií metal ocerao cofa affi. mtla.atu.a.
DerretidoaiTi. rlaatihHfc
Derretimiento tal. tlaatitótz*
Derretir fe loiüs atia.
ca-eitUeali^tecawilaluitequu-
D mtc e*
70
Derribadoafln t/amayáuhrlí.tTatlacaltí.tíatláluiteftíí.
Derribar o deftruir obra gene raímente. nitla,xítinia nitla
uelon!a.nitíaueloa.nitIa,uitunia.
rumbado affi. tía xitinilli. tlaueloniJ H. tlauelolíi . tlauitotlí.
Derrocar.lo mefmo e$ que derribar*
Defabollar, nitla,patía,
DefaboIIado. tlapatilJi.
Oefabotonar. mtIa¿:ocopina.
Defabotonado, tlacocopíntlí.
Defabrigara otro como gtádoropa.nica nilia ytilma.níc,pe
tlaua.
Defabrigado. tlapetlauheli,
Defabrigarfe. nino,pepetIaua/nino,petIaua*
Defabrigadolugar. tlaytztia.tlartztiaya,,
Defabrigada cafa, calceceuazco,
Defabrochar. nitc,tomilia.
Defabrochado. tlatotontli.
Defabrochar me. níno,totoma«,
Defacatar. amte,imacaci atleipanniteítta* anite,maufe:-
tiIía.amonite,ixtiIia.
Defacato. atemauiztililiztli. atleipan teittaíiztli. atemauizti
lilízríi.amotPixtililiztli.
Defacatado. atlaimacaxth. atleipan tíattalli.atlamauizti-
lilli.amor/aixtilillñ
Defacompañado^ tlatlaícauillí.y yoca ca*
Defacornpañamiento. tetlalcauihztli. y yoca yel/ztln
Descordado, yollopoliuhquú motíapololtjani, rJatlal
cauani.
Defacordado eflar. ni\yollopolíui. ninojtlapololtia*
Defacordarlasbozes. chalani. '
Deiacordadas bozes- chalanquí,
Defacordadamente4 chalani Iiztíca.
Defacordadamente fin acuerdo, yollopoliui/iztíca. netla !
pololtiliztica,
Defafiaraotro. nite,neneuhcauia.
Defafio. teneaeuhcauiliztli.
R i¡
. D ante e*
DefagraeUr.bufca defcontenrar.
Desagradecer, aninocnelilmati. nicnopillauclilocati, ani-
teríagocamaú.
Defagradecido. ycnopiIIaueliloc.amocnelijniatim»atetla
gocamat ini.
Defallecimiento, ycnopillaueliiocayotl. anecneldma-
chiíi¿tl!\atetlac,ocamacliiliztli.
Defauzíar al enfermo. nite,íxnauaua.
Defauziado. tlaixnauatilli*
Def alabar aalgüaoque auja alabado, yenoye aniteyequi
toa.yenoye aníteyecteneua.
Defalabado aflu yenoye atlayecteneüalli. yenoye atíaye-
quitollt.
Defalabang a» yenoye ateyequítolíztlí.yenoye ateyectene
uaíiztlí.
Defaliñado, aqujmamati.aonimomatoca.ayachiquimatt
aommotta.aommothua.
Defaliñoafli. aquimamatniztUaonnematoquiliztli\ayachi
quimatílizdi.aonnetliualiztli\
Deíalmadofloxo. nemlacad, atleyyolloquimat!.
Pefamparar a alguno, nitealalcauía. ni\tecaua. nite.xkct
ua.nite,teputzcaua. níte.tlalíotía.
ErefamparadoaíTi. tlatlalcaui.Ii.tlaeauallñtlaxiccaualli.tla
teputzcaualli. ti atl allot il ¡L
Defamparotal. tetlalcauíliztli.tecauahztlú texiccauáliz*
tli.ceteputzcauali¿tli»tetlallotili¿tlí.
Defapaffionar. nítc,ccfuia. nice,elleltia.
DeíapaiTionadoaíTi. tlaceuillf» tlaelJeltilli,
Delapercebido. adeípanuetztica.atleipáyettca.adeipaca-
yniy olio, aquén quimattica»
Defapercebimtento aíTí. atletepá uetztaíjztli, atleípaca t*
y olio, atleipáyetica teyollo. aquenquimatticateycllx
I>efaritidar. nitla,roma.
Bafañudado. tlamndi.
Defaprouechar. £a n^nenqui^a^á ni,nennemú
Befapi ouechado alfi. gá nenquizqui, £a nennenqui.
D ante e.
7t
Deraproucchaniíento.^annenqui^aliztli^anneniíeinilíztH
Deíarmar» nite,tlauizcopina. nke 3thuiztoma> nite,tlauir
xixinia.
Defa miado*, tíatíauizcopintli. tlatlauiztontli, tiatlauizxi •
xinillt*
Defa rmadura afií. tetlauizcopfniliztE tetiauiztomaliztE
teilauizxixiniliztJi,
Defarmarfe. ninG,tIai};ztlatIali^nmo,tlauizcopinafnin<^
tlauiz xixinia,
Defarmarballe/Ia. nitl^caxania..
Defarraygar árbol. nitla,tzineua*nirla,nelhuavoinWa.
Deíarraygado aiTi# tlatzineuhtli. tlanelhuay Guiuitlalli
De^rraygarmento., tlatzineualiztli. danelhuayouiuifV
Defarrugar lo arrugado. nida^ogoa.nitIa,tetcüana#nítía,
ana*
Defarrugado. thqogouhtíLthtmemúi.tlzhli.
li ií"Sa tla«teuanaü?tli. tiago^oúaliztli. tlaana-
DefafloíTegar. ,nitev3íiiaña. nite,inocíuía.
DefaJToíTegada tiaarnátMaracciuilIi,
ne?r°r 8°^ teamana!¿zti}4 trmociuiíiztliY
Defafofegarfe, nino,i»ociuia. ni^ama tía.
no.yolacomannemi. T^v
Defaforegacíoaír/, moyorácomatínem*.
DefafofiegotaL neyolacomárinemíliztli.
Defafoíegaraotro aifí. airee ,yoIaceman*
ueiaitlada< ouiyply anú ouiqtihnonamia/ant
Oefaftre^ ou, tepayaliztü. omnemimñilizúu
Defetacaiv nite^astercina-
Wefatacada daca^as totoral/.
Delatacarfe. mno,caI?as totoma*
Pefataparalgo. n>tla,tIapoa.
**$& ^^^P^^tlapoube^
D antt ti
Defataralgo. rmla,toma.
Defatado tlatondi.
Defatadura. datomalizdi. ... 4
Defarinar a otro. nite,tIapolólria. mtcyolcuepa. nite^yol
malacachoa. . . . L
Defatinadoairi.tlatlapololtilh. tlayulcueptli.tlayolmalaca
cholli. .,„..' t *• •
Defatmadamente. tet lapololtilutica. teydcuepaliztjca.te
yolmalacacholiztica. t# '«',...
Defatino. tetlapololtiliztlí.teyoícuepaliztli.teyormalaca-
Defatmarfe. nino,tlapolokia nmo,yokuepa4nino,yolnia
Dañadamente hablar. ni,y ollotlauelilocadatoa, ani,tla
catlatoa.
Dafatauiar. nida.xixinia.
Defatauiado. tlaxixinil/i.
Defatauio. daxixiniír'ztlí.
Defatauiarfe. mno.xixinia,
Defatrauefaralgo. nitla,damelauhcateca.
Defacrauefado. tladamelauhcatecdi. ^fiim_n_ nim
Dsfbaratar gente o cofa femejante. niie,cecemmana mto
momoyaua rnte,xixima. Ll-l»j¿
Deíbaratada géte. tlacecem manrin damomoyauhtin.fla
^(blrliTaki. tececemmanalztli.temomoyaualiztlitexi
xiniliztli. . ....
Deí'baratar loque otro haze. nite.daxmilia.
OefbaratadacofaaiTi. tlaxinilli.
Defbaftar algo. mtla> caxaua,
r«efhaftadacofa.tlacaxauhdi. ■ ' #. „
DefSo hombre, atleueíitic. arleuelixpa. yolloca
machal. tentlaueliloc.
Def bocado cauallo. atiabad cauallo. tlaueliloc.
IMcabecaraalguno. nfeqiiechtequi.nuequeehCQton*
Defcabejado. tlaquechtecdi, daquechcotoadi.-
D aníe e*
72
Defcabe^amieto tequechcotonaliztlí. tequechte^liztlt;
Defcabec,arfe. m\quecbcotoni. ní,quéchuetzi.
Defcabullirse. te^iacpaneua. te,macpa niquica.temac
panicholoa.
Defcabullido aíTi. tcmacpa yeuani. temacpa cjgani.temac
pacholoqui.
Defcaecer de hambre. ni,tleualani. nútoneua. napizmiq.
Defcaecido aiTi> tleualaqui. toneuhqui. apizmiccj.
Defcaecimiento tal. tleualaniliztli, toneuiliztli. apizmi-
• quiliztli
Defcaecer de enfermeead. m\patzmiqui. ^
Defcaecido alTi, patzmiquini. patzm i cqui.
Defcaecimientotal.. patzmiquiliztli.
Defcalabagado. yliuizteauaní* yíiuiz quitechiualtiani.yfi
uiztceuahianú
Defcaíabrar con piedra . nite>quacoyonia, nite^quaxama-
nia.nite,quatepachoa»
Defcalabrado. tlaquacoyonilli.tlaquaxamaniHí.tíaquate-
pacholli.
Defcalabradura. tequacoyoniliztli. tequaxamaniliztli, te-
quatepacholiztli.
Defcaíabrar con otra cofa # nite, qfzayana.nífe.qiiauitequí
Defcalabrado aíTi. ti aquarzayantli. ti aquauitectli,
Defcalabradura tal. tequatzayanaliztlñtequauirequííízth'
Defcalaba^adoolocó deíatinado. yolíotlaueliloc» teaaci-
tíuetzi»teqtiuetzi. tecayeua. tecayeuanL
pefcalc, ara otro las calcas, nite,caícas cocopina,
Defcalgarfe las calcas, nino^calc^as cocopina»
Defcalgar:apa.tos. níte.caccocopiná.nite)cactotoma.
"frqfcalco aíO, csccocopinquücactcnqui.
Defcal^arfeíos^apatos.ninocaccocopina.nino.cacfGioma,
Defcalcar calcas al redropelo, velal redopelo. nííe,calcas
tQtocbcQpina.nitexalqrtS yxcuepcacopina.
Befe aro 1 nado, m i xcue pqui.
Defcanflar. nino.ceuia*
Deicanfo. 'ncceuiliztK*
D ante e.
Defcargarfede algún oficio, nienotlaxilía.nicampa uetzf
nechcaua.
OcfcargadóaíTi, oquimotla xrli.oycámpa netz^oquicauh,
Defcargar déla carga a algún animal, ni,tlamamaltemouia,
Defcargado animal. ilatlamamaltemouilli.
Defcargarmi cSCócncU con alguno, ye niaoqati tía,
Defcargarfe fatiffaziendo a otro, ninojtlaeuepilia.
Dc'cargaloalTi. motlacuepilíqui.
Defcargotal. netlacuepililizríi.
Defcarrillarconlamano. nite,tentzayana. niee,tenaant*
Defcarrillado. ti a te ntz aya n ti i. tlatenaantli.
Defcafaralos cafados, nite.nernicauaitia, niíe,necauakía
nite,matzayana. nite,matuma.
DefcafadoaíTi, tlanemacaualtilli. tlamatzayatli. flama totlí,
Deícafamiento. tenemacaualtiliztli.tenematzayanabztli.
tematomaliztli.
Defcafar fe los cafados. mo,matzayana. mo^acaua.mo,
materna,
Defcaxcar pinas de piñones. nitla,oya.
D¿fcaxcar macoreas de cacao. nitla,tlapana.
Defcaxcar granadas, nitlaxipeua.
Defceñir. nitIa,toma. /
Defcercaral^ar el cerco defbaratadolos enemigos. nite,xi
tinia. nite,cemmana.nite,moyaua#
Defcercara[car el cerco pa retirarfe, titlatzinquixtia tito
comonia. teixpápateua.
Defcercar deíiruir la cerca, ni,tenaxitinia* ni,tenaueloa.ní-
tenauituma.
Defcerrajar, m\tlat/accachitonia. nivtlatzaccayochitonia.
Defcerrajado. tlatzaccachítonilíú tlatzaccayochitonilli.
Defcerrajadura. tlaczaccachitoniliztli. tlatzaccayochíto.
niliztli.
Deíceruigado hazia delante, quechteputzotic quechteltic.
quechacqui.quechnenetic. quechtepitic.qu *chtzatic.
Defceruigado hazia el vnlado. quechneaultic.quechne*
cuil. quechilacatztic.
D ante «♦
73
Defcoloridoeftardemiedooenfcrmedad, niztaleuatm\cl
yccopini,ni,xiuhcaliui.
DefcoloridoaiTi, yztaleuac.yztaleaic. cloyoccpieticxiufr
calnc. . .
Defcoloi ido eflar de fiio o preñez, mxticeua» ruxtenexiui*
ni\pineua.
Defcolorido aiTi. yxticeftic. yxtenextic.pinectic,
Defcompadrar con otro, tito.tlaueha. tito,qua!ania»
De/comulgara otro, tepan nidla^a excomunión, tetecfr
nidlaliaexcomunio.
Defeomuígado. y pan tlatlaxtli efcomunion, y tech tlatlali
lli efcomunion.
Defcomunionlomefmo,ve1. teoyotica tenonqua quezta-
liztliieoyoticatetelchiualiztlj.teoyoticayyocaquetzaliz
tli. teoyotica tenonquaquixtiliztli»
Defconcertarlo compuefto. nitla,neneIoa.nitIa>ccccmtna
na.
Defconcertadacofa aflfi, tlanenelolli. tlacecemantli\
JDefconcertar fe del concierto. nin,el!eltia.ninoatIacauaItia#
Defconcertadoaffi. mellelti.motlacaualti.
Pefconciertotal. neenehiliztli. netlacaualtiliztli,
Defconcertai a otros enemiftádolos. nite5netechchalania.
nite,netecheL;?.nite,ixnaiTiicl:ia«níte,yollccccoltia.
Defconcertadoafli, tlanetechchaianillittlanetechcuht]i.tla
ixnami&illi* tlayollccocoltilli.
Defconcierto tal» tenetechalaniliztli.te netecheualiztli. te<»
neixnamiftiliztli.tcyollococoltihztlu
Dafconcertado o deíatinado. aycuirocnicciuia.atlacatí#
atlacacemelle,
Defconcn tar a otro les liueíTcs. nite5ciriiy epetonia. nite,
omiyochhonia.
Desconcertar idos huelles, nincmiopetcnia.nincniicchí*
tonia.
DefconcertadoaiTi.moniiyopetoniqíii.íriomiyocriitcniqui.
Defconfiar de alguno» amotetech ninotlacanequi.atete-
thnmotem achia.
D
ante c*
Desconfiado afíj* amo tetechmotIacanecmi,amotetechmo
temachiani»
Defconfian$a tal. amo tetech netlacanequilizdi. amote-
tech netemachiliztli,
Deíconfiardealgo. ninopatla nino,xiuhtlatia.
DefconftadoaíTi» moparlani. moxiuhtlatiani.
Defconfiangataí. nepatlaliztlj\nexiuhtiatiliztl¡.
Defconocer. amte5iximati,
DefconocidoaíTi. ateiximatini.
Defconocimiento tal, ateiximachiliztli. vel,ateiximatiliztli.
Defconocerel bien recebido. amo ninocnelilmati, nícno-
pilIauclilocati.anitJamaui^oa.anitetla^ocamari.
DefconocidoaíTi. amo mocnelílmatini.ycnopillauelilocatL
atlamauic.oani.atetlac.oniatini.
Defconocimiento tal, ycnopilíauelilocayotí. aneicnelilma
tihidi.adatlagocamatiÜztli.adamauicolizLÍi.
D^fcontardela deuda. nite,tlacaxauilia.
j^efeontentoeftar» ni?tequipachiui.ninenriamati\
Deícontentara otro, nite^equipachoa.nite.nentlamachtia.
Defcontentamiento aflfiodefeontento, netequipacholiztli,
nétlamatiliztlú
DeCcon tentar fe de algo, amo nitlauelitta. amo noyollo pa
chiui. nechyolitlacoa.
Defcontentamiento aílw atlauelittaliztli.amoyollopachiui
liztli, neyolítlacoliztíi.
Defcoraznado, mocuecuetlaxoani.cuecuetlaxiuini.mo^o
^otlauant.
Defcorazn amiento, cuecuetlaxiuihztli.^ocotlaualiztli.
Defcortes.atlatlacatlatoa. temmamaceual, mamaceuaílatoa
Defcortefia. atlatlacariatolizdi.temmamaceualIotUmama
ceuaílatoliztli.
Defcortefmente, atlatlacatlatolizticajemmamaceualloti
ca.mamaceuallatoliztica.
Defcortezar. nítlajXipeua.nitla^uayotla^a.nitla^oyaua.
Defcortezado. tlaxipeuhtli.tlaéuayotlaxtli. tlacoyauhtli,
Deícoser. nitla,toma. nitla3cioyotoma.
Defcosido, tlatontli.tlaciyotontli.
Defcobrirodefcubrir algo generalmente, nicnextia, nie.
P ante e4
74
pamTac.a.nicpanitlaca.
Defcobiei to aíTí. tlanextilli.tlapantlaxtli» tlapanitlaxtíi.
Defcobrimiento tal. tlapantlagaliztli.tlapani tla$aliztli.
tlanextiliztli.
Defcobrirfe al amigo, nicnopialtia.nicnoyollotia.nicnexti
lia* niquixpantia.
Defcobrimienío aíTi, netepialtiliztli . neteyollotiliztli.tetla
nextililiztlí.tetlaixpantililiztli.
Defcobrir culpa de otro por defcuido. nitla5nexxotla,nitla
pandaba. nitla,chicoquixtia.
Defcobierta culpa affi, tlanexxotlalÍi\dapantlaxtlittlachi-
coquixtilli.
Defcobrimiétotal. tlanexxodaliztlhtlapátlacaliztli.tlachi
coquixtilizdi.
Defcobrirculpa de otro afabiendas. nite3tlatlacolpantlacta#
mte,tlatlacolnextia.
Defcobierta culpa aíTi. tlapantlaxtli» tían^extilli»
Defcobrimiento tal. tetíatlacolpatlac, abztli, tetlatlacolnex
tiliztli,
Defcobriralqueeíta cubierto, nitepetlaua. nictlapoa.
DefcobicrtoaíTí. tlapetlauhtlúdatlapolli.
Defcobrimiento tal. tepetlaualizdi. tlatlapoliztlú
Defcobrir o defactapar bufadefatapar,
Defcobrir fe el roftro. ninixtlapoa.ninixpetlaua.
Defcobierto afTi. ixrlapouhqui. yxpedauhqui.
Defcobrimiento tal. ixtlapouiliztli.yxpetlaualiztlí:
Defcobrirelroftroa otro, ñiteixtlapoa. nite^xpetlaua.
Defcob rfr el fecreto de otro, nicpantlac, a, nic>nextia.nfc,
teilhuia.
Defcobierto fecreto» tlapantlaxtli, tlanextilli.
Defcobridor tal. tlapátlacani,tlanextiani. tíanonotzani*
DefcobrimientoaíFi. tlapátlacalizdi, tlanextiliztli.
Defcobrirfe lo qeftaua fecreto. mixmana.mixquetza.
Défcuento. ypampojiuüypampoui. vel3ipampoIiuiIiztlú
ypampouiliztli.
Defcuydado.atfeiyolloquimati.yolpoliuhqiu.yolloquigmií
Defcuydadameme. atleiyolíoquimatiliztica. yollopoliui
S íj
D ante t.
¡I
Iíztica.yolloquiqmiliuiztica» . .
Defcuy do. atleí yolloquimatiliztU, yollopoliuihztli. yol
loquiqmiliuiliztli.
Defcuy dado fe r. atle noy olloquimati. niyollo pohuhqui»
niyolloquiqmil.
Defden. tetelchiualiztbV atleipá teittaliztli. atleipatl achia
Iiztli. . „
Defdeñaromenofpreciar. nite,telchiuat atleipaniteitta.a-
tleipá nitlachia,
Deídeñarfe dehazeralgo. aninoxrcollaní*
Defdentado fin dientes, aoctlane.tlatepeuhquí.
Defdentadode algún diente, tlacotonqui, tlancoto&ictla
copinqui.
Defdezirfe conociendofe auer dicho loque nodeuia. ni-
no,tlatolcuepa.nino,tlatolilochtia.
Defdezirfe délo que dixo no conociendo o negado auerlo di
cho- nino^eneuepa. aocníc nomachitoca.aocnicnocuitit
Defdezir el color, ¿xticeua ixtenexiui.poui.yxpoui.
Defdicha, atle ongealiztli, atleipá nepoualiztli. atleueliti-
liztli. nengcaliztíi, nenuetziliztli*
Defdichadamente. atleonq^aliztica. atleipá nepoualíztica.
atleuelitüiztica. nenggaliztica. nenuetziliznea.
Defdichado, atle onquicam.atleipá mopouani. atleueli.ne
quíc, ani. nenuetzini»
Defdicha acaecer, atle nomaceual tu tetoíininopámochiua
Defechar o defpedir a algüo. acánotenequúniuaketopeua
niualtetlaca,,
Dsfechado aífí; uaílatlaztli, acaommonequt,
Defembaragar» nitlaqnia» ni tla,iquania. nitla,quiqxtía»
Defembaragado, ao&le uetztoc. ca&icac. g aniuhtlaca.
^anemiuhya.
Defambaraco. aoctleuerztoliztli» ca&icaliztli, cayuhea-
tlatiliztli. nemiuhyatiliztlú
Defembarcar. acalco niquiga. acalco niualtema.
Defembolue raigo, nir/a^otoma.nitla.xixíniai
Defembuelto aííú tlatotontli. tlaxixiniUi,,
D ante e*
75
Defemboluer fe alguno o fer fuelto. niciuheayo. riel, no-
el, m,t¿itzicuini#
DeíembueltoaíTi. yciuhcayo, yel. y yehel» tzitzícui&íc
Defemboltura afTí. yciuhcayotl. cllotl. tzitzícuiniliztli»,
Defemboluermáta, nitla^oa.
Defembuel támara, tlagouhtli.
Defemboluer criatura. nite,totoma. nite^latotomilia.
Befembofcarfe. ni^quauhyouacatla qui^a
Defembrauecerfe, ni,ceui, nino_,yolceuia. nino.tlacauaí-
tia#
Defembrauecído. moyoíceuíquí, ceuhquí. motlacauaítú
Defembrauecimiento.ceuiliztli. neyolceuiliztli^ netlacaual
tiliztli.
Defempachar gente pa algunaparte. nite,euitia.níte,yua.
Defemparejar cofas largas. nítIa,chicoqm'xtia, nitIa,chico
ueyaquilia.
Defemparejarcofas llana?. nitla,patilia. nitla^hicoqxtia.
Defempedrar, nit!a,teana. nitla,tequixíia.
Defempedrado . tlateacli. tlatequixtillr.
Defempegar. nitIayopeua.nitla,nemacaualtia.
Defempegado alTi. t/ayopeuhtli.tlanemacaualtilli*
Defempeñaralgo, nit;a,quixtia4
Defempeñadacofa. tlaquixtilli.
Defempulgararcoo balle/ta. ni,tIauitoímecacopína
Oefenaluardarbeítiat ni\caua11o pepechtlamamallalia.ns
cauallo tlamamal pepeen toma.
Defenalbardadabeftia. caballo tlamamalpepechantli.ca
uallo tlamamalpepechtontli.cauallo tlamamalpepechda
tlaxtli.
^efencabeftrar, ni\caualIo xotemecayotoma»
Defencadenar. nite,tepuzmecayotoma.
Defencapotarfe. ni3ceui. yeni,paqui»nite,paccaytta,
Defencapotado. ceuhqui, paequñ
Defencafarfe los4huelTos . nomipatiliui. petoni.queloni,
Defencafados huefíbs« patíliuhqui. petonqui,quelonquu
Defencafamiento aííi, patiuilizdi. petoniliztli. queloní-
D ¿míe e4
?íztH.
IDefencafa ríe algo, patfliui.,
Defenconario hinchado. rutlapogauacacema.nitlapoca
naca tlatlalchitlaga. . ■ .
nefenconado. tlaceuilli. tlatlaichitlaxtli.
Defencon a rfelo hinchado, patzmi. c.ui. tlalchiuetzf.
Defenfrenar cauallo. ni,cauallotepuztemmecayoana.
^efenf renado cauallo. tlatepuztemmecay oatli cauallo.
Befen frenado o de malalengua. tenrlauehloc, tenctiecue
notl,tenquauitl.tenquauhxoloclétechicoítoani,tequaqua
tiuetzi. amotenaquillani*
DefenfrenadamenteaiTi, tentlauehlocayotida. tencuecue
noliztica, tenquauhtiliztica, techicortoliztica.tequaquati
uechilizth'.anetenaquillaniliztica.
DefenfrenamientotaU tentlauelilocayotl. tencuccueno-
votl.techicoitoliztli. tequaquatiuechiliztli. anetenaqui-
llaniliztli. .....
Defengañara otro. nite,yolmax¡ltia, nite^tlaixtlatia.
Defengañado. tlayolmaxílíilli.tlatlaixtlatilli. ,
Defengañador. teyolmaxiltiani, tetlaixtlatianí,
Defengaño, teyolmaxiltiliztli. tetlaixtlatiíiztli»
Defcngrudaralgo. nitla,¡xxipeua. nitla,ixcoIeua.
Defengmdadacofa» tlaixxipeuhtli.tlaixcoleuhtli.
Defenhadar a otro. nite,cece]tia. nite,cece!maca nite,aco
daca. nite,ellelquixtia.nite,cemeltia.
Defenhadado, tlacemeltilii# tlacecemelmactí/. tlaacotlax-
tli.tiaellelquixtilli.tlácemeltilli:
Defenhadamiento, teacotíacaliztl/. tececelmaquiliztli.te,
ceceltiliztli. teellelquixtiliztli. tecemeltiliztli.
Defenhadarfe. nm,acotlaca. nino,ceceItia# nino,ceceImaca
nin^elíequixtia.nino^ecemeltia.
Defenojarfe. ni,yolceur ni,ceui. nmo,yolceuia*
Defenojar a otro, nite,y olceuia.nite,ceuia,
Oefenojado, ceuhqui.yolceuhqui.
Defeníeñado. moneniachtilpoJoqui. monemachtijpoloani
D ante. e.
7$
Defenfeñamiento . nenemachtilpololiztli. ?
Defenfillarbeftia. ni,caua!lo filia ana, ni^caualloicpalana,
ni5cauallo.íi!/aquixria.
DefenfilUdabeftia. cauaílo tlafiZIaátli. cauallo tlafíllaquix
tilli. l
pefcnterrar muerto; ni,miccaquixtia. m\miccapantlaca.
nimiccatataca.
Defenterradacofa. tlaátli. tlaqxtilíi.
Defcnterrainiento. ti aanaliztíú rlagxtilíztli, tlátata&Ií,
Defentonar el canto, núcuicachalania, m\cuicay tíacoa.
Defen fonación, cuica y tlacoliztli, cuicachalaniliztli.
Desentonado, cecni yauhytozquí» nonqquiuicaytozqui
nónquacaqz ti y tozg.
Defenuaynaiia efpada, niefpada ana^nicana ynefpada»
niccopina yn eípada,
Deíenuaynadaeípada. tlaátli efpada4tlacopintI/ efpada,
Deferedar. nite,tlacencauaHia.nipanitetla£a,
Deferedado. tlatlacencaualtillú
Deferuar. nitla,xiuhcuicui. nitla>xiuhuiuitla. nitla^xiuh-
popoa. nitlasxiuhtlaga.
Deferuado. tlaxiuhcuicuitU tlaxiuhuiuitlalli.daxiuhpopouh
tlú tlaxiuhtíaxtli.
Defefperar déla mifericordia de dios, nino,tIaue/poIoa,ni
no,tIauelcaua,
Defeíperacio. netíauelpololiztli.netlaue/cauaíiztli'.
Defefperado, motlauelpoloqui. motíaueipoloani. mot/a-
uelcauhq.
Befefperar o defconfiar. bufca defconfiar.
Defenfañar a otro. nite,ceiria.nite,yoIceuia.
Defenfañado. tlaceuiíli. tlayolceuilli. tlaceceuilíí,
Deffallecer. bufca defmayar.
Deffauoreceraa'guno, anonteneq. anonteaquia.
Deffauorecedor. aontcnequini.aonteaquiani.
Deffauoreeido. aotíaaquilii.aonttenecHi.
DeíTiguradoeftar, aocmo yuhnineci.yuhquiaocmowe.
i i
?:■
D anfe e*
effíguradoafr, aocmoyuhnineci.yuhgnaocmone.
Decorar, bufca corromper virgen.
Defeouernar a otro algún hiieffo.siire^mipetonia.nitcomi
vopetonia. nitc,omiyochi>onia.niteomiyoquelonia.
Dcfgouernadoaffi. tlaomipetonilli, tlaomiyopetomlli.tla
omivochitonilli,tIaomiyoqueloniIIi.
Defroucrnamientotal. teomipetomliztli.teomiyopetom
liztlí teomiyochitoniliztli. leomivoquelonihztb.
Defgraciatcnercnhablar. tequaqnotlatol. amoteyolpa-
chiuitinotlatol. , ,. . , ,. .
Defgraciada mente, tequaquatlatobztica. ateyolpacbnw
titlatoliztica. ..... T
Defgraciado. tequaquaytlatol.ateyolpacbíuitiytlatol,
TAcflracia. anehematíliztli.aompayot?. ,,¿ #
Deferaciadamente afti. anehematiliztica.ao ompatiliztica.
Defgraciado desamanera, amiby mati. ayo ompa.ao om-
DeYgranar mayz o granada opina de pino, nitla,oy a.
DefgranadoaíTi. tlaoxtli. tlaoyalli.
Defgranar trigo^nfoles o otras legunbres grueflas* nitla.
uitequi. ;
DefgranadoaíTi. tlauítectli.
Defgranar femillas menudas, nitla.xaqualoa.nitlamanloa.
Defgranadafemilla. tlaxaqualolli. tlamatiiolü.
Defhazerel concierto. nitla,xmia,
DefhechoaíTi. tlaxitinilli.tlaxixitinillr.tlauelolli.
Defhazer pared. nitla,uituma.nitla>ueloa.nitIa,xinia#nitU
neXfSpared.tlau¡ttintli.tlaueIolIi.tlaxinitini11i.
Defha"er loque los otros dizen ohazenmenospreciadoloi.
nite,papatzaua.nitepatzoa,nitepapatla.
Dcfhenaer.aSni,cauallocactlaca.ni\caual1ocac copina.
Def herrada beftia» tlacactlaxtlíftlacaccopintli.
D mtc e«
77
Def hitar líenlo, nitotom*,
DefhfladoIien$o. totontlt,
Def hilar felá ropa por la orilla, tenxitiní.rencliayaija . ieffi-
papacoliui.
Def hilada ropa, tenxíttnqui. tcnchayauac. tempapacoltic
Def hinchar bota. nitla,yhyyoquixtia.nitla,patzoa,
Def hinchada bota. tlayhiyoquixtil Ji\tIapatzol//.
Def hincha rio hinchado, ¡patzíui.patzaua.
Def hinchado aíTi. patzmhqui, patzauac
Def hinchamicnto tal. patzaualiztíi. pa tzíuliztíi,
Defhollejar. nú?a,xipeua,nitíaiciiayotlaca.n!tJa>coyatja.
Defhojar. nitlaquauhxiuhtlaga.nitía.quauhxiuhcotoni.
nitla,amatlapaltepeua.
Dcfhojado. tlaquauhxiuhdaztli.flaquauhxiühcotontlla/i*
amatlapahepeulitlL
Def honefta cofa, amo mamatjni.apinauani.
Def honeftamente. anemairjatiliztica. apirjaualiztíca;
Defhoneftidad. anemamatiliztli. apinaualizrfi.
Def honrrar. nitcauilquixtia. anite>tlacocanotza.ni«1ma-
u íz^opoIoa»anite,mauiztilia.
Defhonrra teauilquixriliztli, ateíIar©canotzaliztii.rem-
uiz^opoíohztli. atemauiztilih'ztü.
Def honrradameme, teauiíquixtiliztíca. atetlacanotzaiizti
ca.temauiz5opoloIiztica.aterriauiztjIilíztJca.
Defhonrrado. tlaauílquixtilli.atlatlacanotztli. tlamauizco
pololb, atlamauíztililli. iQ
Defhonrrar elhijo afus padres con fu ma/a vidaycoílum-
bres. mtejxtlaca nitct/aytoltilia.
Def hollinar o defol/inar, ñiealcüichpopoa.nícaícñíchnlo.
loa^calcuichtlaca. ni^^tt^ti^^^
Def hollinado o deíToílinado. tJacalcuichnnn™,?^; .u,~\
•p ante
('•■
m
»
m
' Degalarfedela yguala o precio, nmiellelna.nmo^n*.
niri,flóchtia'.
Defmualdad. amo «eneuiliztli. _
DHflauarfealgo. ixticeua.ixpom.yxtlatziuu .
Deñauadacofi yxticeftic.yxpouhqui yxtlatzwhquv
DeílauadooderuerSon9ado, bufca defuergoncado.
Beileyiafgo. nitla,patla.
Deileydo. tlapatlalli. ,
Deflenfcuar fe. bufca defenfrenat fe.
lindar heredades, niquaxochquetza.ni^epanquetza.
Detear o réf balar, nin!alaua.nino,Petzcoa. mno)Xolaua.
neixtlacalaualoya.
Deflízarfealgodeías manos. petzcain#
Deilomar. nite,cuitlauitequi.nite>tlacouiceqm,
Deílomado. tlacuídauitecdi,tlatacoui£ea:l . #
Deflomadura. tecuitlauuequiliztli. retlaeouiteqmlrztlv
f Deílomarfe. nicuitlapáquauhti.
Deíluztr felá pintura, ixpoui.y xtlatzmi.
Defmavar fe. nixotláua.ni^cuetlaxiui n^cuecuetlaxiur.
Sido CotIauhqui.cuetlaxiühqui.cuectIet)ax1uhqui.
De mayo. cadLalizdUuetlaxm.liztli.cuecuerlax.u^tk
Defmayarfedetemor, ni,yolmiqui. m,mauhcamiqui,ni,
X^St yolmicqui. mauheamicqui. cuecaech
Desmayo tal. yolmiquiliztli.mauhcamiquiIiztli.cuecuech«
míquiliztli. ....
Detallar. ni,tepuzmatlaxmma. ^ #
13 ante c,
78
Defmandar fe en hablar, nitlauelilocatlatoa. anitlacatlá-
toa, níte,cococatIatoa .
DefmandadoaíTi, tlauelilocatlatoani, adacatlatoani. teco*
eocatlatoani,
Defmandar fe dercomedír fe. teuíeneua.teixconeua.
DefmandadoaiTi teuíceuaní. teixcoeuani#
Defmandar íéa házer algo.ani^tlamauhcaitta, ani?tlaixqüá
uia, anillarla mati. ani,tlamamatñ
Defmandadoalíi. atlamauhcaitraní.atlaixquanuiani»atla-
tl ama ti núatlamamati ni.
Defmedraren crecer ni;tetzoIiuj\ni,tJaqijiloti\nj,tetzoJa-
quí.nítetzot/,
DefmedradoaíTV tetzoliuhqui. tetzolacqui.tetzotqui te-
tzotic.tlacylotqui, i
Defmedrar en honrra o oficio. ni,ceuhtiuh.ni\poIiuhtíuh
níxceuhtiuh,
Defmedradoafli. ceuhqui, poliuhqui
Defmedrar en la hazienda. m poliuhtmh#ni\caxatihtiuh.
Deimeleriado. quapupul. quaratapa. quapetlacol. quatla-
caccotl.quatzifziivquaychpuí» * ^
Desmembrara otro, nite,tetequi.nite}xexeIoa.
Defmembrado, tlateteftli. tlaxexelolli.
Desmemoriado, yollomimiqui.amoyollo.tlalcauam.
Defmenuzarpan ocofaaíT/. nitIa,tlatIapatza.nitIa,coco
tona.nitIa,cocotorzajntIa,momo/tza
Díeo"zanrad°' ríat!adapaczrli' ílac<*ototztli. Aatmmo*
D£o^^
Desmenuzamiento ta!. tlar/atlapanaliztí/
q^oTr ofricaraIS° ™tre í" |«*¿ nit^maxa-
Deímenuzado aíTi. tlamaxaqlolji.
Uefmenuzamientotal, tIamaxa5fohztIi._
,
0 ante «♦
fcefmentír a otro fin razón, nite^ztlacatoca. nitcizd*-
BdXdo. tlaiztkcatoaii.tlaiztlacamattli.
LSfaotro con verdad, maex.comacaynyztlaca.
^Wm¡d^mTal"cómaaíryztIaeatiI¡z.t!aíxn,an¡1iIW
SSeit tónolLxcauatóalnino.datziuhcaua.mno,
DelmLarfe- nixtotomaua. nixcuecuechim.nucuccuetz
nSui^perfona. ¡xtotomac, cuecuech.cuecuetz.
OeSrílxtotomat.atizdi.euecuecWuiliztK.cuecuetzi.
xontlútíamayeaiih. ¿\,^«i
Defmocturanimal. nit^quaquht a?a.
vacáatic.vacacotoaic.riayacaiehpelolli. .
D ante c*
79
na níte,t!atlatlalilia. . f , ..t.f».
Defnudo, tlapetlauhtli. tlapepetlauhtli.tlafktlatlalilint
Defnudez. tepetlaualiztli, tepepetlaualiztli. tetlatlaria
lililiztli. . ; -. il;
Defnudarfe. nin^petlaua.nmo^pcpetlaua, mno^pcpetla-
ua.nino,tlatlalilia. ., . .,. • *i
Defnudar a otro ropa cerrada, mte^ilmacopimlia.nitejtil
ma copina,
Defnudarfe ropa cerrada. nino,tiIma copina.
Defnudaríe las dpaldas, nino.cuitlapampetlaua, nmc^te*
putzperlaua.
Defnudarfe o defcubrirfelos pechos, nin >elpe,tlaua.n.in,el
pápedeua.nin,eíchiqutuhpetlaua#
Defobedecer. anitecaqui, anitetlacamati
Defobediencia o inobediencia, atecaquiiiztli.atetlacama
tiliztlú
Defobediente, atecaquini. atecacqui,atetlacamatqui, ate
tlacamatini. ■■ . m
Defobedicntemenre, atecaquiliztica.atetlacamatihztica.
Defordenar ó defharatar. nite,tlaxitinilia4 nite/ixneloa. nir
te,tlaueueloa.
Deforden texitinihztli, teixneloliztli.
Defordenadamente. texitiniliztica. teixneloliztica.
Defordenador» texitiniani. teixneloani.
DefoíTar facarhueflbs, nite,omiyogxtia, niria^oniiyogx-
tia. nitla,omiyotlaca. nitla>omiyotepeua.
r>efolíado. tlaomiyoquixtilli, tlaomiyotlaxtli,t1aomryo
tepeuhtli.
Oefouarelpefcado. mopilhuatia.motet/a»
Deípachar gente pa alguna parte. nite,yua. nitceuitia^ j
Defpachar negocios, nino.cecencaua»
Defpacho alTi. nececencaualiztli.
Defpaldaseflar, nino,tlaztoc. n,aquetztoc.
Defparramar* nitla>cecemmana, nitla,momoyaua. nitla,
xixinia.,nitlaxexeloa.
Defparramado. tlacecemmantli, tlamoBiQyauhtli. tlaxe-.
.' v
•
D ¿ ante fc * Q
xelolíí. tlaxixínillí. .-■.•• ■
Defparamarfe» ni,cecemmani# ni,momoyaua. nixixirriC
ni,xexeliui.
Defpartir alosque riñen* nire,nemacaualtia. níte,matza-
y ana.nitejrtianauia.
Defpartrdo, tíanemacaualtilli. tlamatzayantíi, tlama-
nauilli.
Defpartidor. tene»macaualciani. tema.tzayanani.tema-
nauiani.
Defpartirfé Jos queeftan juntos, xixini.cecemmani.mo
moyauí.
Defpauila r candela, móldela yacacotona.
Psfpearfe. ninojcotzana. niciyaui,
Defpeadó. mocotzaqui. ciauhqui.
Dcfpcadura. necotzanalíztlü ciyauiliztíi.
Defpeconar fruta» nitla^zinquauhyotlaca» nttla,tzinquh
yocotona.
Defpeconada fruta, tlatzinquauhyocotontli» tlatzinquh-
yotlaxtli.
Defpecharlos vafíallos. nitla,yIochtía.nitla,caxaua. ni
tla.tzinquixtia.
Oefpechado vaflallo. tlatlaylochtilli. tlatlacaxauililIiVtíá
tlarzmquixtililli.
Deípechugar a ue. m\ciciyotcaana, ni\ciriyotca eua#
Drfpechugadaaue. tlaciciyotcaantíí. tlacíciyotcaeuhtli.
Defpechuga rfe nin,clpetlaua. nin,elchiquiuhpedaua. nin,
elpápetlaua,
Defpechugado. melpampetlauhqui» melchiquiuhpetlaurr
qui. melpampetlauhqui.
Deípechugar a otro. nite,elpetlaua. nitejelpapetlaua.níte,
elchiquiuhpetlaua.
Defpedacarcarne, nítla^tetequiVnitlajtzatzayana.nitla,
cocotona,
Deípedacáda carne, tlatefrlí» tzatzayátli. tlacocotontíi*
£>efpeda^amiento affí. tlatetequiliztli. tlatzalzatzayana^
iiztli» tlacocotonalizth.
D- ante
n
So
Defpeda^arpa. bufcadefmenuzar,
Défpedacar quebrado. nitla,tiatlapana. . ^
nite,iua.nite,nauatia..
Defpedido. . tiaqüixrillí.tlayualli.ílanauatill?.
Deípedi miento. tequixtiliztli,teyualiztli.tenauatilizítli
Defpcdirfe. .. nite,nau2tia.nitla,nauatia,nitc,tlalcawa.
Defpedir del todo. nite3ixnauatia»nite,cemixnauatia.nite,
cénauatia.
Defpedido aíTi t tlaixrtauatilli.tlaeeixriauatilli.tlacenauatilli
Defpedimientotal. , teixnauatiliztli.teqennauatiliztli.tece
mtxnauatiliztlK •
X)efpedirfeaHí» nite>cemixnauatitiuh,nite)cennau.at¿tá)h
i • nitecentlamitiub,
Defpedir a algún o con enojo. nitCjtotoca. >
Defpedido affi. tlatotoéfcli.
Defpedimientotal. tetotequiliztli, .
Derpedir al criado del palacio, nite.callalia.
Defpedido aíTi. tlacallalilú
Defpedimientotal. tccalIaliliztliV^
Defpedirfe déla amiftad de algunoco enojo» niccentla$a
y noy olio,
Defpedregado. tlateantli#tlatequixtilli.
Defpegar algo. nitla,ixxipeua4 nitla,ixuipeua. nitIa,ixyo*
peua.
Defpeñar. nite,tepexiuia. nite,texcalhuia.
Defpéñado. tlatepexiuilii. tlatexcalhuilli.
- Defpeñamiéto, tetepexiuiliztlh tetexcalhuiliztlk
j^eípeñar fe. nfno,tepexiuia. nino^excalhuia*
Defpeñadero. tepexitl.texcalíi.
Defpeníía. tlaqiialcallútlatlatlatiloya.
DefpeniTa para el camino, y tacad .
Defpenffero. tlaqualpixqui.
, De fperdicia raigo. nitla,popoloa.nitla>ixpoloa, nitla^epo
poloa.
. Deíperdiciada cofa» dapopololli. tlaixpololli tlanenpopo
D ante e*
ióifi.
Defperd ícíaáaméte.tlapopololiz tica, tlaíxpoloíiztica. tlanc
popoloíizticá.
Dcfpcrdiciador. tlanempopoloani, tlaixpoloani. dapopo
loa ni.
Defpérdiciamiento tlapopololiztli, tlaixpoloHfctli. dafictn-
popololiztli,
Defpertar a otro nire3ixitia. nite,cocheua,
Defpertador. teixitiani. tecocheuani.
Defpierto» ytzt¡ea.y$atica.
Defpertarfe* ni^a^niriixitia.niuali^a^nino^cocheut^
Defplazer, bufca defcontentar.
Defperezar fe. ninaana.nino5cochaana, nino,f eteuhana.
Desperezado, maanqui. mocochaanqüi. moteceuanam.
Ddperezo. neaana1iztíi.iiecochaanaliztli.netct€uanaliztlif
Defplegar. 111114,903.111113,90903.
Deíplegado. tlagouhtfi. da9090uhtli,
Defplegadura. tla^oualiztli. tIa909oualiztli.
Defplumar, nite,uiuitla,nitla>uíuitla#
Defplumado. tlauiuitjalli.
Defpobíarfe el pueblo, xíxini, momoyaua.
Del poblado a íTí. xixinqui.momoyauhqui.
Defpobl ación, xixínilizch mómoyauaíiztli.
Defpoblador. tla-xixiniani, tlamomoyauani.
Defpoblarel pueblo, nite^ixinía.nite^momoyaua ñire, ce
cemmana.
Deípoblar fe eípueblopor enfermedad o guerra, tlalpoli-
ui.tlapópoliui.tlanemiuhyanti. Scpermetaphorsm. 'tlal-
youa.motonallantlamachtia yncocoliztli.
Defpoblado alTi. popol iuhqui.tlanemiuhyantilli .tlatlalyó-
uaqtiilrilli. tiacuriallátlamachtilJi.
D^fpoblacion tal. tlapopohuiliztli. tl3nemiuhyantiliztli#
tlalvuualiztlí*
Defpojardeltodoaotro. nitetla,tla9altia.nitetla,cuicuiliaé
nitetla^cencuilia,
Def pojado, clatlatlac, altilli. tlatlacuicuililli .tlatlacencuflilli*
D ante e,
Si
Dcfpo ¡amiento o defpojo. tetlatíacaltiliztli. tetlacuicuili-*
liztli.tetlacencuililiztli.
Deípojos tIaaxitl.tlanamoyaIIi\tIanamoxtIi.tIamaceuhtIú
Defpofara otro. nice,manepanoa.teoyotíca nite3namictia»
Defpoíado, momanepanoqui.teoy ótica monami&iqui.
Defpoforio. nemanami&iliztli.teoyotica.nenami&iliztliV
Defpoíár íe. nino,manepanoa. teoyotica ninonami&ia.
Defpues. c,atepan.qwntepan.quin.
Defpues del baptifmo. nonequatequiliz ypan.ypan none-
quatequiliz*
Defpues de mi. nechuaítoquilia.nechtoquilia.
Defpues decomer, yn oontlaqualoc.
Defpues de enfeñar. ynoontemachtiloc. y añídelos de
mas.
Defpues que. yniquaco.yno.
Defquiciar. niuXtzacuilloytJacoa.
Defquiciada cofa ytlacauhqui.
Defquixarar. nite.camatzsyana* nite.tentiayana.
Defquixarado. tlacamatzayanrli. tlatentzayantli*
j^eíTabrira otro. nite,ellelmachitia. nitla^lelmachitia.ni-
tcyolidacoa.
Desabridamente, neellelmatiliztica, neyolitíacoliztica.
neellel machil íztlea.
EhlTabridoalTi. mellelmatqui. mellelmatini. moyolitla-
coquJ.tíaeIIeImachitilli.
Desabrimiento. neclelmattfiztli'.neelelmachiliztl^neyoli
tlacoliztli.
DeÜabrirfe. ni,neneímati,nino,yolitIacoa,
Deffabr ida cofa al güilo, amo uelic,acecec#
Deííaynarfe. cenca niciuanotza.
DelTaynado, cenca ciuanotzani.
Defíearalgo. nitla,eleuia»nin,icoltia.
Deffeable cofa, eleuiloni. ney coltiloní.
DeiTeado. daeleuilli. neycokilli.
Deifearla muerte a otro. nite,miquiztemachia nite.miqui
i tlani.nitejmiquideleuia.nitejteoyecoa..
v
íyl
W-
D ante e,
Defieavferobedecido. nino,tlacamachtIani.' nino,tlaca-
Deffcar o cobdiciar honrra ohazienda. nitla,nenequi . ni-
tla,eleuia.ni,mauiz5oncqu¡.ni,inauizgoelcuia.ni,mauiz-
DéíSmcjarnopawcerafupadrco aotro# amo nicquixtia,
áimonicneneuilia.amoniquixnenauilía.
DeíTemejante affi. amotequixtUmo teneneuilia.amo teix-
Deífemejantcmejitc, amotequixtilizcica. amoteneiieuililiz
tica.teixneneuiliztica. .
Desemejado odüTimulado. mixpoloani.
DeíTolíar generalmente. nite,xipeua.
DeíTolíado, tlaxipeuhtli.
Defíblíadura. tlaxípeualiztli, . .
DeíTolíar fe con golpe. nino,toxoma, nmo,uacoma# nmo,-
Deflblladoafli. tlatoxont1i\t1auacontlntlaxo1euhtlu
Deííblladura taU netoxomaliztli, neuacomaliz rh, tlaxolc-
ualiztli. .
DeíTolíar cerrado. nitla,totochcopma.
Defíblíadura tal, tlatotochcopínaliztli,
Deftajardarotomar adeftajo. nite^tequimaca.nítejtetc-
quimaca* .
Deftajo aíTi. tecequimaquilutli, tecetequimaquihztlu
■Beftechar cafa . nitla,tzontIapoa.
'Desechada cafa, tíatzontlapolli.tzontlapouhqui.
Delíemplado eftar el tiempo, auellamamam. atlatlacama
maní, aria uelmamani.
Deftemplado tiépo. auellamamaniliztli.atlatlacamama-
niliztli. atlauelmamaniliztli.
Dertemplarfeencomer.anitlajxyeyecoa.ninoxuitia.nontla
tequitíaca.
Deftemplado. atlaixyeyecoqui.moxuitiani.ontlatequitla
cani.
Deílemplan^a aíTi, atlaixyeyecoIiztli,nexuitiliztli.ontlate
D ante e*
82
quidacaliztli. . .
Deftempladamente, atlaixyeyecoliztica. nexumhztica.
ontlatequitíacaliztica, .
Deftempl ado cuchillo o cofa afli. tletica y tiacauhqui cochi
Ho. quauhtlatlac, ^ ¿,*
DeftemplaraíTí. tletica niquitlacoacuchillo.mtla,quhtlatia.
Defterrar aotro. nite,totoca. nite,quixtia*
Defterrado, tíatotoétlú tlaquixtilli»
Derticrro. tetotoquiliztli, tequixtiliztli.
Deftetar al niño, nite^chichiualcaualtia,
Deftetado. tlachichiualcaualtilli*
Deíhlar cofa liquida, chichipini.yxica,
Deftiladacofá» tjaxitzalli.
De ft ral o hacha, tlatecon/, tlaxexeloloni.
Deftreza. nematiliztli.
Deftrocar alguna cofa . nitlaixpoloa .
Deftroc, ado, tlaixpolol/i.
Deftroco, tlaixpololiztli.
Deftrocar. nitla,yollocotona.nitla,quiyopuztequi\
j-)eílroncado. tlayollocotóntli, tlaquiyopuztecüi,
Deítruiralgo. nidapopoloa.nitla.xixinia.nitlajixpoloa.ni
tfa>ueueloa*
Deftruicion. tlapopoIoliztIi..tIaxixiniliztlit.IaixpoIoIiztIú
tlaueueloliztli.
Deftruidor. tlapopoloani.tlaxixiniani»tlaixpoloani,tlaue
uelóaní.
Deftruir el patrimonio. nitla,nempopoloa,nitIa3nemiuh-
yantilia.atlequenniquitta,
Deílruició tal, tlanempololiíiztli, tíanemiuhyantilizth\atle
quenyttaliztii.
Deftruido aiTi, tlancmpopololli. tlanemiuhyatililli,
Deftruidortal, tlanempopoloani. tlanenuuhyantiliani.
atlequenquittani.
Deftruirel pueblo con mal cxemp]o,per metaphorarru ni-
tla,yuintiá.nitla,xocomicT:iá# nitla,tlauelilocátilia. ñifla,
tlauehlocacuitia. nida,tlauelilocamaca» nitla5tlauelilo-
V í)
13 ante c
caaquilia»
Deílmir fe el pueblo* mixtlatia yn altepetl. míxpopoloa.
Daftruir los yerros del pueblo,permetaphorarn, ca&oc.
nicteteca.tíanauac nitlauica.tlanauac nirlateca.
Deílruír alguno todoquanto ay arancandoo quebrando o
afolar el pueblo la peílilencia. tlanauaac niqui^a, tlana-
uacnitlateca»
Defuanecer fe4 nixiuinti. ni,quaiuint/. tlayuuaílotl nopan
momana.
Defuanecer a otro» iiite^xiuintia.nitejquay uintia. rlayoua
llotl tepan nicmana.
Defuanecído. yxiuintic .quayuimic.tlayouallotlypammo
manqui.
Defuanecimiento. yxiyuíntiliztíi.quaiuintiliztli. tlayo-
uallotl tepan momanaliztli.
Defuanecer felacabega mirando dealtoabaxo. nin3ix-
mamauhtia.
Defuariar el enfermo. ni,chicotlatoa»ni,chicotlatíatoa.ni-
chicotíatetoá .
Defuario afTi» chicotlatoliztlitchichicotlatoliz t]i. chicoria
tetoüztlL
Defuariar o defatinar enlo que dize. nino,tlapoIoI tía*
DefuariadámentealTi. netlapolol tili¿tica,
Defuariado defta menera, motlapololtiani.
Defuario tal. netlapololtiliztli,
Defuelara otropara que no duerma. nite,ixtozcoltia.m-
te^ixtlatuiítia.níte^cochícoloa'
Defuelado.ixtO£0. yxtíatuic.tlacochigololli.tlaiztlatuiltilíi.
Défuelarfe. nixtoz$oa.nixtlatui. nino,cochic,oloa.
Defuergoncarfe. amoni\pinaua.nixtotomaua.ni\yxquhti.
Defuergoncadamente. apinaualiztiea,ixtotomauaIizti-
ca.ixquauhtilíztica.
Defuergocado. apinauanúyxtotomac ixquauitl.y yxquhti.
Defuerguenga, apinaualiztli.yxtotomaualiztlhyyxquaurt
tijizdii
D ^antc* <%
8?
Défuiárfe/ bufca apartar fe,,
Defuirgar, nite^apotla,
Defy unzir los bueyes o cofaaíYi, quaqueméHatotomiíía.
Detenera otro. nite,tzicoa. nite,tlaIia.nite,£aloa<
Detenido, tlatzicolli. tlatlatilli, tlacalolli.
Deteniméto. te tzicoliztli. tetlaliliztíi, te^aloliztli.
Detenerfe tardando, no^uecaua.nono^zicoa.cannénon-
yauh.
Detener al que anda. nite,quetza. nite,tzico a.
Detener a otro detardarle. nite.uecaua, nite,uecauitia. ni
tejtzicoa.nite^aloa,
Determinarproponer de hazer algo. nino3tíacemitalhuia
nitIa,cemitoa,
Determinación, netlacemitalhuíliztli.tlacemitolíztíi»
Determinado, motlacemitalhui^tlacemito.
Determinar de emmedarlavida.. ninQ,ceinixnauaf/a,ní
nocennauatia.
Determinación aífi» necemixnauatiliztli,necennauatiliz~
tli.
Determinadamente, necemixnauatiliztica.necennauati-
liztica,
Determinarfeen algo, niccentla^a noyollo. m'ccentlalia
noyollo.
Determinado o denodado. yciuhqui,yciuhcavo,
Determinar pleyto. nitla,tIalia.nitla,tzonteqiii.
Determinación aífi. tlatlalilíztli.tlatzontequiJiztli.
Determinado pleyto, tlatíalilli.tlatzonteclii.
Detodafpartes, nouiampa.yzquicampa,ypanoca.
De todo en todo, cen.yecen, yccen.cacemmaya. ueL
De todo punto, lo mifmo es que de tod o en todo.
Detras de algo, tlay campa, tlateputzco.tlacuití apipa,
Detraues. yxtlapal.ytzcallo.
Deuanar con afpa o cofa femejáte, nitla3cuia. nitla5tecuia.
Deuanaderas, tlacuiyaloni.
Deuanar hazer ouillo. nitlajololoa.nitlajcparetlalia.
Deuanear >\ nino,tlapololtia, ní,yplmalacacjiiui. m>m a^aciui
D ante e.
Deiianeo» netlapolol tihztli. yolmalacachiuilizcli. maca-
ciuiliztli. ¡j „
Dcvna parte y de otra, necoc.necoccapa. ntenecoc. yotla
palixtli. yyoccampaixti, yoccanixti.
De vna parte, ccntlapal, cecea, cecni.
Devno. cace, cace tlacatl.canic el.
Devnomefmo, cáyeyehuatl. cáyenoyehuatl.camuche-
tiatlcaychuatl. cayenoyehuatí.
Deuer algo, notech tlapopoliuhtica. uotechtlaactica, no*
techtlaonoc* . - .,',.,.'
Deuda. tetechtlapoliuhtaliztíi.tetechtiaactoliztli.
Deudór.ytechtlapopoliuhtica.ytechtlaaftica.ytechtlaonoc
Deudor fer de alguno por los beneficios recebidos. nitetla
popolocauh. nitetlaquacauh.
Deudor por lo que le preíle. nonetlacuicauh»
De villa en villa, altepetlypapana.altepepá.
Dexar generalmente, nitla,caua.
Dexada cofa, tlacauhtli .tlacauallt.
Dexarodefampararaotro. nite,tlalcauia. nitla,tlalcawn»
níte,caua> nite,xiccaua.
Dexar por temor. nitla,maimcacaua, nitla,cuecuecbcaua,
Dexar memoria de íi. nino,nezcayotitiuh,nino3téyotitiuh
ninoxauhtiuh. nino,necauhcayotitiuh»
Dexar de hazer algo porpereza, nicla,tqpimati. nitla,tla-
tziuhcacaua.
Dexar de hazer algo por defeuy do. mtla,ixcaua.
Dexar de hazer vna cofa por otra, yuhniccaua. canyuh
niccaua.
Dexar delabrarla tierra. . nitla?xiuncaua.niria,cacacaua.
Dexoo fin de algo. tlatzonquizcayoti.tlaquizcayotl.
Dezir, niquiroa.
Dezidor. tlatoluelic* tlatolyamaqui.
Dezir aleoa otro, niáeilhuia.
Dezir verdad, nelliniquitoa.melauacníquítoa.
Dezir bien uel mquitoa» nicuelitoa,
Dezir bieuenjuego. paquimpatolli, auiampatolli.
D ante c & !♦
84
Dezir mal en jnégo. amopaquimpatoí li. amo auiampatolli
mo9ogomápatolli,nechnetIatiliápatolli.aocnígtta.
Dezir gracias» nite,xoxochtia, nite,cacamanalhuia. m'te,
ueuetzquitia»
Dezir gracias nohoneftas, ni,tlaeliaquetza.
Dezi r bien de otro. nite,y e&eneua . ni te,y equitoa. ni te,
qualitoa»
Dezirmaldeotroantealgunos. nite,tlaueaíocaitoa. nite-
tlauelilocatoca.nitetlauelilocamati.
Dezir a otros fusdefe&os enlacara, ni&eixmanilía ni&e
ixcomaca.
Dezir algo difcretamente. nitla,nematcaytoa. ni,nematca
tíatoa. ninotlatolymati. nr>yocoxcatlatoa.
Dezmar, ni&emacay ntlamatlaaetilia.niccauayntlamatia
detilia, nicmana. yntlamatlactetilia.
Dezmero. diezmo nechico, diezmo nechicoa, ^
Dezmado, oypámaáyntla matla&etiha. maríaftepáomaá
matlatla&epátlaátli,
ffDia. tlacatli, cemilhuitU
Cpiadefiefta. ylhuitl.
Dia de fieíia de guardar, ylhuitl piel oni .ylhuitl píelo,
Dia pequeño» aocmo uey tlacatli. aocmo uey cemilhuitl,*-
ocmoueytonatiub,
Dia de labor, ijemmáya*
Diayvíto. cochcayotl»neeuhcayotI.
Dia del nacimiento, tlacatiliz ylhuitl, ytlacatiíizylhuítzin
yntotecuyo»
Día y noche» cemilhuitlcenyoal.^
Dia y medio» ccmilhuidypa nepatla tonatiuh.
Diablo. tlacatecoIotJ, tzitzimitl»coleledli.
Diabólica cofa, tlacatecoloyotl»
Diamante, tlaquauactecpatl.
Diasha, cenca yequezqui, yecuelquézquilhuiri.yenechca,
ye cuel nechca. yecuelquezqui.
Dichabuena» tlaypátiíiliztli.ypáaxiliztii^ueínechiualiztli.
uel quicaliztli. ypá nepoualiztli.
Dicholb fer o bienauecurado, nitlaipantiha.ypannaci.ueí
|1D "ante, U
ninochiua uelníq^atnocnopilti.noniaccuaítf.ypannopóa
Dichofaméte. tlaipantililiztica.ypáaxiualizticauelqui^a-
lizticaueInechiualiztica#tlacnopilhuiliztica.tlamaceua-
liztica.ypannepoualiztica.
Dichofo. tlaipantiliani.ypanacini.uelqui cani.uelmochi
uani#tlacnopilhuiani,ypam mopouani.
Dicho, tlatolli.
Diciplina o doftrina. tenonotzaliztli.teixtlamachtiliztli.te
izcairiliztlütetlachialriliztli temachtiliztli,
Dlcipímado o dotrinado» tlanonotzallütlaixtlamachtil-
li.rlazcalilli. tlazcaltilli, tlatiachiyaltilli»tlauapaualli, tía
machtilli. /
Diciplinarodotnnar, nite,nonotza.nite,rxtIamacnda.ni-
teizcalia.nite^tlachialtia.nite^machtía^ni^tlacazcaltia.nt
tlacauapaua.
Diciplinado virtuofo. mimatcatlacatl/yxtlamatcatlacath
Diciplina acote^ temecauíteconümecatL _ . . .i
Dicíplmar acotar. nite3mecaimequi. iiiccatica nitcuitequi.
Dicipulo. tlamachuilí.
Diente» tlantli.
Dientes delantero?, 'tlanixqua&li.
Dieíha mano derecha. niayeccaíKÍunayauhcantI¡#toma-
yauhcampa.tomayeccampa.
Dieftraperfona. atleyouicauh.mimatquu
Dieftro de ambas manos, necocmomaymati. ?
Dieta o templacatener en. comer nino^tlaqualizcaualtia.
nino^malhuia.nini^timalhuia.nitlaj'xyeyecoa.
Diez.bufcaalfindefte libro ondeeíta toda la cuenta,
Die? mador., quitemacani yn ti amatlactetiha. ti amanan!.
quimanani.
Diezmo, tlamatía&ctilía. tlamatlacca.
Difenrodiferenciarievno de otro. amoneneuhque.amo
neneuhqui. amo caci* arnoquinamiqui.
Diferencia, amo neneuhcayotí.
Diferentemente, amoneneuhcayotica,
Diíerencia o diícordia. neixnamiquúiztíi, nechalanilizíli.
i
D ante U
«5
netlauelnamiquiliztli,
)iferendas tener affi. titixnamiqniY titochalania. titoth*
uelnamiqui,
)iferir o dilatar» nitla,uecaua. nítla^nechcatla^a. nitla,ue-
catlaga.
)íferido. tlauecatlaxtli, tlanechcatlaxtli, tlauecatlacjallL
)ifíciIcofa. oui,
>ificultarhazer difícil, nitIa>ouitiIia.
)ificuItofamente. oui.
)ificultofo. oui.
>ificuItofamente o apenas, ayaxcanay.ayi.
dificultad, ouitiliztli. ouicayotl#
íifinir o determinar, bufea determinar,
)ifimcion.bufca determinación,
digerir la comida, nitlatemouia*
digerida comida, otemoc.
>ige i ir fe la comida . temo.
>igeftion. tlatemouiliztli.
>igna pe rfona , maceuale.y panüquitquitícac, quicultícaa
Hgnacofa. malhuiloni. tlac^otlaloni.
fignamenee aífí. tlamalhui/iztica . tlatlag otlalizt/ca.
•ignidad o feñorio tecuyotl, tlatocayotf,
'igno fer de algo, nomaceualti. noenopilti, nolhuflef.no»
nauanlti.
>igno de fer creydo. neltoquiztli. neltoconi, caquiztli*
hgno de fer llorado, nechoquililoni,
lilataralgo. bufea diferirá
'ilación. tlauecaualixtli.tlauecatlagalizth.tlanechcatlíi
^aliztli.
'iligente, yel. xnotlacuitlauíanñ
Rigentemente, ellotica.eltiliztica.netlacuitlauiliztict,
Rigente fer. nel»nehel4 ninotlacuitlauia.
'iluuio general, apachiuiliztli. apachioualiztliV
i juuio alTi haze r fe - apachioua.
•ineroo moneda, tlacoualoni. tlacocoualoni.
íos^Io mifmo,vel,teut?é
H
D kntc i
Difcorclar encarecer o voto. amo nepahiui yh totlatoL
amo'-etía totlatol.amoceiitetiayntotlatoU
Difcord-s. aymel motta. motlauelitinemi. mixnamichne
mi.mociíalanitinemi.nioriaüelitztinemi.moqualancaitz
tinemi. , .. . .t. ,.
Dífcórdia. ' ayel nettaliztli. netlauelitinemiliztli.neixna-
miftiri€niiliztli.ncchalanitinemi1iztli.ncqiialancaitztine
miliztli.netlauclitztincmihztli, tlauellotl.qualanycrU
Difcordia poner, niteixnami&ia. 'nite,n.etccheua.níte,nc-
techchalania4nite,yollococoltia.nitc,yollococólcuitial
Difcrecion. tlaixaxililiztli.nezca!ilizth.neymati]iztli,ixtla
mactliztli. ' \ ,..'•'.'. r
Difcreto rer.nitla,ixa'xilia.nit!a,ixaxíliani.ninozcalia. mnoz
calianñninimatinüiixtlamatiiii.
Diffamar o otro, nitemauizpoloa,tecamtenonotza. nite,
xiftlaca.nite,auilquixtia,nite,xiquitoa*
Diffamado. tUmauiz$opo1olli.ycanenonotzaIlutlamIaz
tli.tlaauilquixtilli.tlaxiquítoíli- '.■"."*
Diffamador. tcmauiz^opóloaní.tecamononotzani. teixtfa
cani.tcauilquixtiam.texiquitoani, i _
Diííámia.tcmauiz§opolololiztli.tecatenonotza[iztIi.teixtIa
caliztli. teauilquixtíliztli. texiquitoliztli.
Wfauor. tetlatótochililiztli. tetlecotetequiJizth. tetleco-
anilrztli, . .
Diffamarfe. ninoomauiz^opoloa nocanirenonotza, ni-
nixtíaca.nino.trtauizpoloa. nino,xiquiroa.
Difformecofa. amomottacamati.amo fiacancci.atlacacc
niele. . . t r
Diffracar feo deffrac arfe» ninixpoloa.mnotlatlaíia.
Diffracado. mixpoloqui.mixpoloani.motlatlahaní,
Diffrace. neixpololiztii. netlatlaliliztli,
Diílate, bufca dcfuario. .
Difpenfar dar licencia, nite ¿laocolia. nite,tlapopoIhuia« n
tc,nauatia. ' „'......"«-
Difpenfacioh.' tetlaocoliliztliVtetlapopolhuihhztli. tena-
uatiliztli,
D ante v
82
Dífponerfeoaparejatfc. nino>ccncaua.-ninoachichiua. ni
no,cecencaua, . .. "*«. , .
Difpoficion. necencaualiztli» necccencaualiztli.nechicm-
ualiztli. 1 • •
Difpuefto. mocencauani.mochichiuani.
Difponeraffialgo. nitla^ecencaua.nicla^hichiua.
Difpueftogentil hombre, piltic.tecpiltic.uel nezqui,
DiípoíicionaiTi. piltícayotl.tecpilticayotl.uelnezcayotl,
Diiputar con otro, uite^tlaxinilia.nitctlatzouilia.nitetlaxi
tinilia. . . . ; ...
Difputa. tetlaxinililiztli.tetlatzouililiztli.tetlaxitinililiztli.
Difputador tetlaxinfliani.teclatzouiliani. tetlaxitiniliani.
Djffenfion. bufcadifcordia.
Diífímularlaenfermedad. nícnopololtia.anicnocmcuitia,
Diflimulacion. nepopololtiliztli. anecuicuitilizt/i.
Difllmular q no vee algo, anicnothuicanenequi, anicnot
hu;cancqir".anicniximatcanenequi.
DiíTiinulaciontal. aoethuicanenequihztli.anethuicaneqiu
liztli.aneiximatcanenequiliztli.
Di Humillar queno oye. anicnocaccanequi.anicnocaccane
nequi. '
Diffiniulacion affi. anecaccanequiliztli. anecaccanenequi
liztli, y affi délos íeniejátes.
Difliparlahazienda. bufca defperdiciar.
Díflolutamuger. arlacanemi,auilnemi.aoccácayyollo,aoc
motlaliayyollo. ochólo yyollo,
Diño! ucion generalmente, anematiliztli, atlacayeliztli.
DiiToIuto. amomimatini. atlacayenú
Diñar vna perfona de otra o cofa aíTi. uecaquitztica. ueca-
paqtztica.quitlallotíti'ca.momacauhtica.
Diftancia. tlatlallotiliztli, tlamacaualtilíztlf»
Diílante, ueca teitztica. uecapateitztica^tetlallotitíca.te
macauhtica.
Diftar en pfecion o mejoría, uecaqcaua. amoquixaci. amo
quixneneuilia.amoneuatlachia.
DiiMcia aíTi, uecatecaualiztli.amoquixaxiliztli. amogxne
x >j
D ante %
neuilíliztli.amoneuatlachializtlú
Diftate afíi. ueca tecauhqui. amo ixaxiliztli, amo ixneneui
liztli. amo yua tlachializtli.
Diftinguir razones. nitla5xexeloa. nitlanonon£jrlalia=nitla,
nononqcatlalia nitla,nononqquixtia. nitla,tlatlamátilia.
nitla^ccendamátilia,
Diftincion afll. tlaxexeloIiztliYtlanononquaqxtiliztli.tlano
nonquacaquixtiIiztliktIanononquatIalilizth.tlacecececni
quixtiliztli. tlatlatlamantiliíiztli.tlacecentlamantililiztli.
Difuntamente, tlaxexelo'íztica, tlanononquaqxtiliztica.
tlacccecniqxtiliztica^tlanononqdaliliztica.tladadamáti-
lilizrica.tlacecentlamátdiliztica*
Diftinto. tlaxexelolh.tlanononquaquixtilíi.tíanonon^tlaj
lilli.tlanononquacaqxtilli. tlacececniquixtilíi. tlatlatlamá
tililli, tlacecentlamátiliíli»
DJtadoo titulo de honrra.tecuyot^tíatocayotl.mauizc, otl,
Diuerfacofa diferente, amoneneuhqui.amoyuampo.amo
ypo.amoyuan neci.
Diuerfidad de cofas, nepapan.
Diuiefooencordio. tlaxuiztli.ueitotonqui.
Diuinacofaoefpiritual. teoyotl.
Diurnamente, teoyotica.
Diuinidad. teoyotL
Diuifa. tlauiztíi.
Diuidir algo. nitla3xexeloa. nitIa,nononquatIalia»nitIa,ce-
cecnitlalia.
Diuiíacofa, tlaxexeloíli. tlanononquatlalil li. tlacececni
tlalillú
Diuifion. tlaxexeloliztli.tlanononquatlaliliztli.tlacececni
quixtiliztli*
Diuidir fe. xexeliui. monononquadalia, mocececnitlaha.
cececni motlalia.
Diuidir felos rios.maxalíui.xeliui.
Diuulgar publicar algo* nitla,pandaca.nitla5panitlaga4 nic
tepanoda4tepannifreca. tepan nicmoyaua.
Diuulgadacofa. tlapantlaztli.tlapanitlazdi.tepanotlaluVíe
pan tlate&li»tepammoyauhqm.
D ante o,
87
Dmufgacion. tlapantlacaliztli.tlapanitlacaliztli. tepanorta
íizth.tepan tetequiliztlj.tepam moyaualiztíi.
Diui7io.de r ríos, amaxac amaxa&Ii.
f Doblar, nitía, cueípachoa.
Dobl ada cofa, tlacuelpacholli.
Dobladura o doblez, rlacuelpacholiztli.
Doblarcordelo hilo. nida,omeIia. nitla^oto.mthLomete
ma, nirIa,omefeca.
Dobladoam.t!aomelil/i.tlatoa/ni. ílaometedíi tfaometetJ/
Dubladura tal. tlaomeliliztíi. tIato¿HIutli.tíaometemaíiz
tli.tlaometequiliztli.
DqX£X^^^
Doblarelprecio.Iomefmo^quedobIareItrabaio#
Doblar la pena. mte5nepaniuhca tlatzacuiltia. nitetía ne-
pani/huia,oppanitetlatzacüiltia# niquaíaqma. niuaítería-
aqmlia. ^
Doblada pena nepantic tetlatzacui/tiíiztli. oppa teth tza
cuiltiíizth.iialaquitetlatzacui/tiliztli.uartedaaquihífztl,
Doblado hombre, necoc nemi.necoc nenquf. necocquicía
ha yriatol.necoccayrlatol. " ^quiwa
DobladamenteaíTi. necoc nemíhztica. necoc tlatoltíca
Doblez tal. necocnemilizth. necoc tlatolízt// ™ltéC9'
Dobladamente hablar. nino,tíatolpapar/a.nino,tiato/cue
cuepa.canacentec/anotlatol. «wene
Doblado alTi. motlatolpapadam>iotlatolcúecuepani el
acentetia ytíatol. f* ;*'*.
Doblegaralga nída,noIoa nirra,u/toloa.nítla cffefei
^ado. tla^ollulanololIntlaúMolSah^^
Dolar. nitla,xima. ní,quauhxíma.
Dolada cofa, tíaxinríi.
Dolencia, bufca enfermedad.
L> ante <>♦
Dolerlalíaga. tetccuicatcuitlatecccuíca#toncut, chichina
DohemeaíTint\etccuicacxintIatiticac.toneuac,chichmacac
tleualáqui. tlequizquí. tleminíilcac ♦
DoioraiTil tececuiquiliztli. cuitlatitiquilizth. toncuatiztli,
chichinaquiliztíi. tleualanilizth.
DderlacabU. notzonteconeua. notzontecon mococoa.
DolieiitealTi, ytzontecoaeuhquúytzontecommococoa»
Dolor affi. uoteconeuatizrii.rzoteconcocoUi.
Dolerlacabeja mucho. nijciuinu.m,quaiuinci. notzontc-
D^ntea^Vxiuintic- quaiuintic. tzontecon tetecui-
Dotoml- yxíuintiliztli.quaiuintiliztli. tzontecon tetecuí,
DTeí^aígunapartedeicuerpo. nechcocoa, nechihyyo-
ría ncchtotochilia. • ,'.-.- , ., . .
DnUenteaffi. mococoqui.quihyyotiqm quitotocM.qni.
SoiéSffí! necocoliztli. teyhiyonlatii. tetotooteto
níderel pecho cerrándote porta vianda, neltemi. nelca-
ratzca neltzitzica. nelpátlatla. . .
, iTí pltennui elcacatzcac.eltzitzicac.
StTrfffeltem^t/i.eltzuzicaliztli.elcacatzcaliztli.el-
oítladalizt-li.
Doler los dientes .nitlanatonaui.
Doliente affi. tlanatonauhqu..
SSíSKá? T355ÜÍ* .n^queto.pachiui.ni
DotSl^quetoliuhqui.queque.olpachiuhqui.qq
D^Smel'deneguiio». nitláqualo.
Doliente affi. tknqualo.
SSaSoíTÍÍÍolW
0 ante o<
84
yolTotetecuica, noyollo tnocó¿oua4 ftóyollo cuitlatítíea,
Doliente affi. yoliotoneuhqui. yollochichinacac, yollote-
; teuicac.yollomocoeoqui yoílocuitlatiricac.
Dolencia ral. yollotoneualizth. yolIochichinaquilíztIi.yoi
Jotetecuiquiíiztí i, yolló cocoliztli.yolioeuitlatiíícahztli.
Dolerel pecho» neípantlatla. ..
Doliente aíli". elpamlatiac.
Dolencia tal. elpantlarlaliztl/.
Doliente generalmete. cocoxqui. mococoa.
Dol ien te eftar mucho, nitlánaiíí.nitotoca. ycnonoc.
Bol/ente aiTi. tlanauhqui,totocac,yconoc.
DolenciataL tíanauiliztli. totoquiliztli. ye ono/íztli.
póler lof riñonéí. nocuiriapátlat/a. no,cniríapát/eualani
no.cíutlapatoneua.
•Doliente aiTi. cuitlapatlatlac. cuitlapátoneuaccuitlapa-
tíeuaianqui*
Dolencia tal, cui'tlapatlatlalízili; cuitlapátoneuahztli
cuitlapanrleualanilizfJi,
Dolería hijadá. cecuizth niticcaiaqui.noxilláquauhti. ytz
tic niticcaiaqui.no tzinyauh,
tú cecuiztliteyticcaíaquíliztliéxilJanquahtiÍ!z-
. c í.tzín /aíítlíi
: ^o]ien^*ffivce€Uizt/í yríc calacqui xiííáquauht/c.ytzinyaa
Dol-iei baco. nechocoaooeomal. '• * 4
Potencia alff. necomaf cocolizthv
Doliente de/la manera,- mocoma/coroaní
D oler el eftomago. noyolloixco necheocoa.
Dolencia tal . toy olio ixeo necocolizili,
DoiienteaíTi. y yolloixconiococoani.
cóͰS °JOSf "^000^ n^«lococoa.nixteloíoinoco.
Dolencia affi. ixcocolíztíi, yxcocoyaíiztí/
Uo,,entedefla manera, ixcocoxquijxteloíomococoauí
Do encía tal. nacazqualoiiztli.nenacazcocoliztli
DoIieiKeam/ nacazqualo.ynacazíBoc^oar ]
I* antt. o#
Doliente de cámaras, mapirza.mamina.'qumoquja.
Dolencia aífi. neapitzaliztlñneammaliztli.noquiliztli.
Dolerías tripas; ni.cuitíaxcolcocoya. nocuitlaxcol moco-
coa ♦niticmococoa. ■ ;
Dolencia taU necuitlaxcol cocohzdn teitic necocohztii.
Dolienteaffi. cuitlaxcol cocoxqui. ytic cocoxqui.
Doler el cortado, nóyoniotknquauhti.
Dolencia aíTi. yomotlanquaubtiliztli.
Doliente aífi. yomotlan quauhtic. _
Dolorido, texiuhtlati. texíxiuhtlati. tepatzmifti*
Doíorgeneralmente. toneuiztii.chichinaquiztli.toneualiz
tli. chichinaquiíútli, .
Dolorofa cofa que pone trifleza. tetlaocolti.tetequjpacno,
tevenoy uualti.teicnoclamachti, techocti.tetlaocolti. t
Dolorofamente. techoctiiiztica.teycnoyouaItihzuca. teiC*
notlamachtiliztica.
Domar cofa fiera»buíca amaníiar* #
Domado, tlatlacaciuitillí. tlacaciuhqui.
Domador, tladacaciuitianu
D omaduui. tíatíacaciuitilizíli. . ,
Domara
D.madoaíTú tlatlacaauilolli.tlamamachtilli. .
Donador tal. ma;atlatlacaautloaniVmacamacnriani.
Domlnlcí^
non por nombre caítellano. lomjfmo.
Don pordadiua, tedauhtiili. temaérh.
Donaire, texochtiliztli. teuetzquitil.ztli.
^nna res dezir. nite,xochtia. nite,ueuetzquitia>
Bonar dar deSrac»a. nite,tlauhtia. nite,tlanemrnaca.
Donación affiT terlauhtiiiztlf.tetlanemmaqu,liztii,
Donadacofa. tedauhtilli.tetlanemmaftlu
Donador tal. tetlaiihtiani.tetlanemmacanv f . . . .
ConottLochrijexochtiani.teuetzqu,tuteueuetzquitalli
Eonofamente. tex.chcdiztica.teuetzqumlutica.- -
D ante o<
$9
>ondeantef. ^anyeonca. canyenoonca,
3onde, bufca adonde.
Dondequiera» bufca adondequiera.
Doña,pronombrecaftellanó.lomefmoé
Donzel vino, amo motecococay vino, moy amancay vine*
amachiztli yemi vino.mopaccay vino.mauiacayvino.
Donzella, ychpuchdi. ... /
Dorar algo nitlaaeocuitIauia.nitla,teocuidaauia.nitIa,te
ocuitlayotia.
Dorada cofa, tlateocuitlauilli. tlateocuitía auilli.tlateocui-
tlayotilli.
Dorador, tlateocujtlauiani\tlateocuitlaauiani\tlateocuitla
yotíaní.
Doradura, tlateocuitlauiliztli. tlateocuitlaauíliztji, tlatto-
cuitlayotiliztli.
Dormidera, lo mifmo.
Dormir. ni3cochí.
Dormido, cochqui.
Dormilón, c-jchini.co :hpa1.
Dormimiento. coehiztk cochiliztlí.
Dormir ha/.eraotro# nitejCochitia, nite}cochtlac,a» nite-
cochteca.
Dormido aífu tlacochitiKi tlacochtlaztli, tlacochtlagalll
tlacochte&li.
Dormirlos ojos abiertos. ni,miccacochi. ni,itztoc m'cochi
Dormido affi» micca cochqui. yyrzroc cochquú
Dormidor tal, miccacochini.yvtztoc cochini.
Dormir la cabera celgada. n^cochtipilcac. n^cochtipil-
catoc.
Dormitando efiar, ni,cocochtica. n^ixcuechotica, ni *
cochyavarica.
Dormitorio, cochiuaya
Dormiendohazeraotiodormir. ni>tecochizmaua. nitr-,
cochmaua.
Dormir mucho, ni\tequicochi.ni\cochmiqui.
Dos. bufea al cabo deíle libro donde ella toda la cuenta.
Y
)■
D
ante o & u,
Dos a dos. uuméri.
Dos años» unxiuitl.
Dos mefes, orne metztli.onfetl metzrlí.
Dos días. omilhuitLontetl tíacatli:
Dos caminos doíe parten, omaxac.otlamaxac, otlama-
xaíco, omaxalco.
Dos noches, onyual, onretl yuualli.
Dotar hifa o otra períona, nite^xcatia, nite5yucaria. nite,
nemacha.
DoteáíTi. teaxcatillí. tetlarquitütí, tevocatini. terna&hV
Dotado de gracia. oquimaceuhjOquicnopilhui yn qualli.
yeclli»
Dotorqueenfeña. uey tlamatini. tetlamatílizmachtiani,
Dotrina que fe e'nfeña. temachtilii; teíxtiamachtíliztii. te-
nonotzaliztli,
Dotrinar. nite>machtia.nite>ixtlamachtia. nite,nonocza.
Dotrinado. tlamachtilli.tlaixtlamachtillj, tlanonotztli.
Doze numero, bufca al cabo defte libro donde efta todala
cuenta,
Dozientos, bufca alcabodeílelibto donde efia toda la
cuenta,
€f Duda generalmente, neyolpoíol/ztlj. orne "
y ollouaíiztl/. netzotzonaíixtíí. nequetzaliztli ,
Dudar. nino,yolpoloa. n,omeyoUoua. nino^zotzona»
Dudofacofa. teyolpolo. teomeyollot/, teomeyolloualti.
tetzotzon.tequetz.
Dudofamence. onieyollotica. neyolpoloíiztica. netzotzo
naliztica. nequetzaliztica.
Duelo tener de al guno. n i te,tIaocol i tta. tecanitlaocoya.
Duelo aiTi, tetíaocolittaliztlú tecatfaocoyatiztíi.
Duelos tener. nmo3tequipachoa. mno,toIinia.
Dueña, ciuapiíli
Dueñode algo» axcaua. tíatquiua. cococáua. yohcaua.
Dueño decaía, chañe, cale,
Dulce, tiecutic. tzopelic. ,
Dulce cantoomuñca.auiac, tzopeliCó
D ante u*
90.
D Lilcedumbree fpi ritual, teoyotica teyplquima,
Dulce hazerfe. ni.necutia. ni,tzupelia.
Dulcemente, necutiliztica, tzopelilizrica.
Dulcorodulcura, ytzopelica.ynecutica. vel,tzopeIíca-
yod.
Dulce hazer algo. nitlauíecutilia. nitla>tzapelilia»
Dulcemente hablar, ni,uelicatlatoa. ni,tzopeli*catlato'a.ni,
tecpillatoa,
Dulce hablador aíTi.tzopelícatlatoani. uelicatlatoani. ticpil-
la toan i.
Dúo que Te canta, ontecuicatl. moncauiacuicatl.
Duplicar carta oefentura. nitla^ontlamantilia. nítla,oncai
quixtia.
Dura cofágene raímente, tlaquauac, tepitztic, tetictlaqua
Dtlic, tepi tztiaquadíc»
Dureza aflTi. tlaquaualiztli. tr pitztiliztli, tetiliztli, tlaquafti
liztli. tepitztlaquactiliztlú r
Dura por difícil y cruel, cui.tecoco.
Dura mente aflí, ouica. tecococa.
Dureza allí, ouicayotl tecococayotl.
Dura ble cofa, uecauani. uecauyííani.aquemmpchiuan^
Dura carne mal cozida, tialichtic. tlaqua&ic.
Durar mucho tiempo, n^uecaua^niuecauitia.
Duración ral, uecauabztli. uecauitiliztli.
Durar para fiempre, cemicac ninemi» nicennemi.
Duración allí, cemicac nemiíiztli. cennem¡lizdí.
Durar vn día. ni>cemilhuitia.
Durar vna roche- nicenyuualria.
Durar vn año. nicexiuhua»
Durar halla el cabo o períeuerar. uel ni.tlaquixtía,. nocona
xiltia uel nitlatzonquixtm. nitla,cemana
Duración tal, uel 1 aquí x til íztli. uellatZGnquixtiHztli.Ojritl*
axiltiliztli. tlacemanaliztli.
Durazno arbpU: durazno quauitl,
Duiaznola fruta, lomifmo,
y 4
E ante a & e¥
€f Délos que comiengan en* E~
VeI3y conjunción., yulnoyua,auh ye-
quene.
Ea.aduerbmparadefpertaroinafarcoma
quiera., r.'aque,. tlaoque. rlaeuele: tlaye-
cuele. oque» maque, maoque* mayecue-
le-macuele
Easvedandoquenofehagaaígo, xi.
ffEchacueruo, yftlaceltia yconaqui.
Echarla culpa a otro, ni&emamaltia, ñiclecemmamaltia»
tetechnicquetza,
Echarfe como encama, nínojteca».
EchadoaíTi • motecac,
Echadoeítar tendido* n^onoc.ni^uetztoc,. ní,meíauatoc.
ntn^ácantoc*
Echadoafli» onoc.uetztoc rrrerauatoc macatoc
Echar fe con muger, per metapborá, nite^eca [ tete ch-
naci, nite^nepaaoa^y tlá nieochi.nic,yecoa mc,cui\
Echarfe conmugerque duerme, nitecochuía, tetlanaquí»
Echado aífi;;: tecochuiqui.tetláacqut. u
Echarfe muchos convna* tite,quauhtláca, ti recen teepan-
tria*
Echar algo fuera faca ndoío; nírla.quíxtia.
Echada cofa aífi. tlaquixtilFr
Echar cofas 1 argas o colas liquidas fobre otra cofa, y pan-
ni ¿teca.
Echada cofa afí?.. ypatlatécTíi.
Echar conja mano. mtla,matapeua,nñ[ama>xopeua~
Echado affí;' tlamatopeuhtlí tlamaxopeuhtlv »j¡
Echar lagar algol buíca a rrojar,
Echado aíTi. tlatíaztft, tlamayauhtlL
Echar a otro en vergüenza- nite,pmauhtia..
Echar a otro de cafa, nice^totoca. nite,qu¡xtia»
EchadoalTi, tlatoto&ji. tlaquixtillv .1
Echar por fuerca de cafaaalguno. tecaiiommayaui tecana
E ante, cé 91
tTaqítzco3..tecan5tIa(-etzcaloa.nite1L»látiquíxtía.n6te>chic
calca. nonte,tzonicquetza.nitechiccanaua.
jachado aífi. y canal lamay auhtli. ycauallaiirtzcoltí. y caual
latetezca'ollu tlauilatiquix tilli. tlachrccaícjli, tbchiccana-
ualii»t!achíccanaubtli. tlarzonicquetztli.
Echar las carnes de fuera» ninO,pet¡aua..nino,pepetlaua.
Eehar algo del penía miento nicnocauaítia.wcnopppolol-
tia. nicropeua. nicnolcaualtia.
Echara mal a parte lascólas, aompaniquitra.ayuhnicca-
qui.^aoiDparuccaquü ayuhntnomati.cá-tleyítypaii nic-
cuepa»
Echara buena parte foque fe dize ohaze. qualíipanníema
ti. qua/ltpániquítta» qualli ypan niccaqui.qualii ypanictia
chialtia*
Echara puertas o perfegui r. níre,toroca.
Echarenía cárcel, quauhcalco nítet'aha. quauhcafco mtefe-
ca. teiípiíoyamtetlalia» nite,caltzaqua.n¡teiípia. teilpilo-
yan niteca'aquia .
Echarfama. tepa mcrecayntlatullí* niccemniana/n tlatol^
li. nicmoyaua.ymlatulli*
Echarías pares la muge r. ni&IacaynynáV
Echar a cozér algo, nocondaga.nocontlalia.
Echar de fi fuego, tletlnotechqurga.
Echa t a -perder o sft raga raigo, niquidacoa.
Echa ramal. mcblac.a.nicmayaur*
Echa r cacao de vna x ical a ot ra para que haga efpuma, n£
quetza. nachiua. ■
Echarfe a nadar, «qrichof oa. rconuerzú
Echarfepciílas» titauillacanequi.tocacamanaíhuia.
Echaríeet niño enel fuelo de coraje. 'nrno,£iima.
Echar tributo o derrama, níte,tequimaca. n¿re,reqiftelal
huía.
Echar fe las aues fobre ios bueuos. tíapachoa»
Echadaaffi. tlapachoqur. tía-pacha
Echar a algunode cabera enel agua,© del uga r atrohaz ía ba-
xo. mte^tzineua, ni te^oíiicquetza^tequauíc nítequeczav
E ante c*
Échadoafíi. tlatzíneuhtli. tlatzonicquetztli. yquauictla
querztli, .
Echaralgoalaguaq corre, nida^atoctia.
Echado aíli. tlaato&illi.
Echador ral. tlaatocU ti aatoétíam. . , T»
Echar algo en remojo» nida.ciaua, nitla.apachoa. nitla3atíl
.tema#nitla,atlatlalia. . ,. . - .„ '
Echado aíTien mojo, tlaciauhtli, tlaapacholli. tlaatlatemal
li.tlaatlátlalílli.
Echar las plantas, celia.ytzmolini.
Echar fuertes, nke.tlatlamanilia.
Echador de fuertes. tetlatlamaniham. tetlatlamamliqui
Echar fuertes efcondiendolas debaxo de tierra, nite,itzpo
polhuia,nite,t1apopolhuia.
Echa rma vz o cofa aíli en alguna parte, ni ti a,tema.
Echada cofa affi. tlatentli.
E-har de fialgo. notechpanitlatlaca.notechpa málaga.
Echardearriba. ni,quallaca. ni,qualmayaui,
Echaralamaroaliiarportempeílad. nitla.adatlaga .mt.tr
at!Ítepeua.nitlalatlátoxaua.nit[a3at1animayauu
E-har ñaues al agua. mtla,aeallaca, nacallaca.
Echar del termino. níre>totoca* nitctlalcaualtia.nitequa-
xochpanauikia. : , \ t -i
Echar algoenel Cuelo, tlalpan nitlatlaca, tlalpanmtlama-
EchaViarieíta. nite^lhuitUcaquitia.nitcilhuidalhuia.
Echar juvzio tetempan nhlatoa. anino^lacayocuy a.
Echar toltar ó tirar tiro, nitla,tlequiquizuiat ni,tlequiqui*
Echarhazia tras, nicampa niaiaga.notepuczconi&lasa.no
•cuitíapampa mellaba...
Echar el cueruo. ycnitlaceltia.ycnonaqm,
Eclipfarfeejfol. tonanuhqualo,
Eclipfadofol. oqualocyn tonatiuh.
Eclipfi del íol, yqualocanronatiuh,
Eclipfar la luna, meztli quaio.
E ante c i 8c %
9*
Eelipfada luna . oqtialoc ymmeztí/.
Ec/ipli déla luna, metzth. yquaíoca.
^f Edad v na. cenueuetíliztft.
Edad tener mucha. ni3uecaua. ni,miecxiuhtía.
Edad de difcrecion. ixtlamatiliztíi. tlachíaíiztli.
Edjficaredificios. ni.calquerza.ni^calmana*
Edificación aiTi, calquetzaliztíi.calmanaliztli.
Edificador oficial, calquetzqui.tetzotzóqui.toítecat/.
Edificador noorlaal finoaficionadoaedificar. inocaítia-
ni.cenca mocalriani/
Edificio, tlacaiolli.
Edificar para íi. nín.otepatia, nino,ca!tianino5t/acaJoIria.
Edificador tal. motepantiqui.mocaltiqui.irjodacaloltKiui.
Edificar a otro con buenexemplo. mte^'xcuina.nite^ia-
chiyornaca.nicteittit¿a.nite,machiyotia,notechano.no^
rechiffo.
Edificador tal. teixcuitiani.temachioyotiani.quiteittítiani
Edificar íe tomando exemplo de otro, tetechníquitta.tc»
tech nicana.
Edificar deboueda, nitIa,rerzopa;
Edificación aíTi. tlatetzupalizrli.
Edificador ta!. tlaretzopquí.
Edificio desamanera, tetzopquí. tía tetzoptíí. -
<f Eloella,pronombre. yehúa tí, ye. yehua.eua ti
Eíada óyelo, cetl.
Eíar, ceuetíi.
E/adacofa. cequalocceuiíoc.ceuechililoc.
Eiar fe plantas, cequalo.ceuechiíilo.ceuilo.
El defta mane ra o condición, ynaquin y uhquiy
EJecion teixquetzalizcíi.tlaixquetzaíiztli. rcpepena/ ízrl/
Elecionhazer, bufca elegir *
Eleto.buíca elegido,
Elegante perfona en hablar, tecpiííatoa. nematcatlatoa.
^otlatolimati.motlatolimatqui, moriatolimatmi.
fcieganciaral. ■ tecpiUitolizdi, nematcadatoltetli-netlatoli-
mariiiztíi.
E ante í & m,
Elegantemente affi. tecpillatoliztica. nematcatlatoliztic».
net'atolimatiliztica, , ,.
Elegante platica, tecpiílatoüi, nematcatlatol!.. netteol.m*-
Elegante o galana coi», dayecchiehiuhtli. tlamauizchi-
Eleaanciaafll. tlsyeccWchíualizt!¡.tlamauizchich¡ua1¡ztli.
Elefantemente allí dayecchich.uaUzoca.tlamau.zch.chi
ualíztica.
Eleeirocfcoier. nite.ixquetza, mte.pepena.
Eleliáo. riaixquetzalli.tlaixqiietzt/i.tlapepeiitli
Elegidor. tlaixquetzani. teixquetzqu.. tepepenani. «
ElSoífiiceOlohizoodixo. „elyehuatbuelynoma.
limefMoCffiiceüeselquelotomoahazerodeza. cany.
vecanvee.canveeuatl.canyenoye.
El^nternente hablar. „i>tecp¡l!at0a.n,nematcatlatoa.
ElSenlSrfonaenhablar.bufcaeleganteenhabla,
SlnT mero deles que eftan en orden en p.e. t ay acatmeac
fcvS«ltIapel1a!titicac.teyacanticac.qulyacat1t1cac.
ci fo^mdo délos tales, tlaoncayotiticac. . ..
I prfmero delo.aflent.do, por orden, tlayacatmca.ya-
ca dca°eyacant¡ca.qu¡peua!tit¡ca. qu,yacat,t,ca.
Pl fewndodelostalw. '.íaócayotitica teoncayotia.- .
h Sacar fe marau llar fe de efpanto. nm,.cau,a.m-
?f'ii*aiiia nmoxtritiuetzi, imihcantlaman.
Emb'^aS.. mícauiqui.mo.etzauiqui.mocumuetzquu
Fl^radoaíri.«laelleltil!¡.tlatlaca1ml.ni¡,.lamoc¡u¡ll¡
vZll acotal. teelleltiliztli.tetlacaualt.l.uh.temoc.uil.z.h.
5"u ^arfP nh..ellelt,a nino,tlacaualtia.nmo,mociu a.
EmuS \A^X? me e qu¡ motlacaualt.qui.momociu.q.
E ante m.
93
Embarbafcar. nitla,apauia. . ,s
Embarbafcado. tlaapauillf.
Embarcar a otro. nite,acalaquia, acalco nitetlalia.
Embarcadero» acaltecoya.
Embarcar fe, n/n, acalaquia. acalco nicalaqui,aca Ico níno-
t/a!ia.
Embarcarmeteralgeenelnauio. nitla.acaítema.aacaJco ni
dacalaquia.
Embargareíloruar. bufca eftoruar,
Embargarhazienda. nitctlatquícaualtia.nitctíatquip/elía.
Embargo de hazienda tetlatquicaualtiliztli.tetlatouÍDia-
lilízdi, n r
Embarnizar deblanco, nitla,ticauia.
Embarnizado, tlaticauiHi.
Embarnizar con azeitede chía, nitlachiyamauia.
Embarnizado afíiV tlachiyamauil/j
Embarrarcon barro efpeflb. nitlajxpepechoa.
Embarrado alTi, tlaixpepccholli.
Embarrarcon barro ralo. nitIa,ixamatiJoa. nitla Jxairii.
Embarrado alTi, tlaixamatilolli, tlaixauilli.
E^rlamannÍte,ÍXCUepa#íeCanÍn0CaCaya"a-yCni^
Embaucado, tlaixcueptl/. yca necayaualoni.ycqueloloní.
Embaucadorteixcuepani. teca mocacayauanr, ye tequeJo-
ani.tlamatquutlamatinú 4
Embaucamiento, teixcuepaliztli. teca necacavaualiztli.vc
tequeloliztlj. tlamatil/ztli. J y
Embaxada. tJatoIIi.
Embaxador4 tidantli. tlatolitquic
EnS.ara0tr0* nite>thu^tl^^^núa. nítexoco-
Embeodarfe nUIauana.nurinti m.xocomiquL
Rmbr^e,eCeJfe- *»>?**«*»• ni>chichihuiq *
Embermejecido, tlatlauhqui. chichiliuhquf
Embermejar, nitía.tlatjauilia. nit/^chicrSoa
embermejado, tlatíatiauililli.tlachichilolli.
£ ante m* |
Enbetimar. nida,tzacuuía»
Embetunado, tlatzacuuilli.
Embeuer4 nitla^hichina. notechaqui, ¡
Embeuida cofa, tlachichintli. tetechacqui.
Embeuerfeenotracofa.ytechaqui.
Embeueccrfe nitla,ixcauia.nitla,cemmati.nitfa,-cemitta.
Embeuecido. " tlaixcauiqui.tlacemmatqui. tlaceraittam .
Embiarohazer menfajcro. nitla,titlani. nite,titlam. mtla,
yua. mtcyua. . . . a
Embíadomenfajero. tíadtlantli.titlantli, tlaiualh.
Embiar a alguno con cautela. nite,naualiua,
Embiado aífi. tlanaualiualli.
Embiar algo aotro. . nite,tJatquitia. teteclinitlapiloa. t
Embiada cofa aífi. tetlatquitilli. tetechtlapilolii.
Embia radiuerfas partes menfajeros.mte,yyua.nitJa,tIaiuaf_
EmbiadosaiTí . tlayyualtin. tlatlayualtin,
Embiar otra vez. occepa niteiua, yeno niteyua. yenocuel*
niteiua. . . t , ...
Embiar adelante» achtoniteiua.achtopanitiaiua,
Embiado aflfú achtopa tlaiualli. achto tláiuallú
Embiar otra cofaen retorno. nic>cuepcayot;a# nitla,cuep-
cayotia.
Embiada cofa aífi. tíacuepcáyoriloni.
Embidia. neyolcocoliztli.nexicoliztli.
Embidia tener de otro, tetech.nino^olcocoa.tetechnino,
xicoa. ' . ....
Embidiofaraente. neyolcocoliztica. nexicoliztica.
Embidiofo» nioyolcocoqui.moyolcocoani.moxicoquí.
Embidar. niqualaquianotlanicol.nicueilia notlatlanitoL
Embite. ualaquilli.tlaueililli,
E nbiudarla muger. nicnociuatí. noquichmiquu
Embiudadamugero biuda» ycnociuatl.oquichmicquA.
Embiudar el varón, nicnooquichti. m\auamiqui,
Embiudadoobiudo. ycnooquichtli.duamicqui.
Emblanquecer algo, nitlazulia, nitla^taha.
Embianquceido. daztaliHi,
H ante m«
94
Emblanquecimiento» tlaztaliliztli.tl.aiztaliliztU
Emblanquecer fe. nrztaya,
Emblanquecido afíi. oyztaz. oyztayac.
Embocar. nitla,calaqula»
Embocado, tlacalaquilli. ocalac. otlacalac.
Embocadura aflTi. tlacalaquiliztli.
Emboltorio, quimilli*
Emboluer algo. nitla.quimíIoa.nic,quimiIoa.
Emboluedor el que embuelue. tlaquimiloani.tlaquimiloquí,
Emboluedero. tlaquimiloloni.tlaquimiliuhcayotl.
Emboluimiento, tlaquimiloliztlú
Embuelta cofa . tlaquimilollí.
Emboluer niño, nicololoa. nic,químilca.niqniIacatzoat
gmbueltoaiTi, tlaolololli.tlaquimilolli.tlailacatzolli.
Emboluer a rollando» nitla, ylacatzoa.
Embueltoaífi. tlailacatzolli,
Emborrachar fe.bufcaembeodar fe.
Embofcar fe. nino,quauhaquia, quauhyoacatla nicalaquí,
Emboícado. moquauhaquiqui. m oquauhaquiani. quauh-
yoacatla calacqui.
Embotar cuchillo o cofa aíTi. nitla,tentetecuinoa.nítla,té
pixoa.
Embotado aífi. tlatentetecuinolli. tlatempixolli.
Embotador. tlatentetecuinoani. t/atempixoani.
Embotamiento, tlatentetecuinoliztli.tlatempixoliztli.
Embotar fe. tentetecuinaui.tempixaui.
Embotar punta de algo. nitla,yacaretecuinoa. nitJa,yac«
tetepanoa.
Embotado aiTi. yacatetepontíc.yacatepotic.yacatecuintic.
Embotamiento tal* yacateteponauiliztli, yacareponauiliz
tli.yacatecuinauíliztli.
Embouecer fe mirando algo, aye nicmattica. aye niquil-
huitica.anicyeuallhuitica,
Embouecido aye quimattieni. aquiyeuailhuitani.
Embouecimiento. aye quimattaliztli. aquiyeuaylhuiliztli.
Embragar rodela o cofaaífi. chimaímaic niccalaquiá noma.
Embrauecer a otro. nite,pepeualtia, nite^tlauekuitia.nite^
z «i
E ante m*
II
giancacultitnitc^aueltia. nite^olpogonaltia, níte,yoílo-
cocolcwtia»
EmbrauecidoaíTi. tlapppcualtiíli.tlatláuelcuitilli.tlaqualart
cacuitilli, tlatlaueltillútlayolpogonaltiíli. tlayollo cocol
cuitilli.
Embrauecimiento.tepepeualtiiiztlr. tcdauelcuítiíiztíí.requa
lacacuiti'lrztli.tetlaueltiliztli.teyolpogofialtiliztli. tlayollo
cocolcuitiliztli»
Embrauecer fe.ni>tlauelcui.niqualancacui. niyoípoconi. ni,
yollococolcur.
Embrauecido aíTu tlauelcuini«qualanini. yolpogoninúyoí
lococolcuic*
Embriagar a otro, bufca emborrachar*
Embroca rQtraftornar ollas o cofa aíft. nítla^zonicquetzt*
Embrocada o traftorntda cofa afíií. tlatzonicquetztli.
Embrocaduratal. tlatzonicquetzaliztli.
Embrocar o poner boca baxo vafoo ollas, nitlajxtlapach
mana* nitlaixriapachcuepa.
Embrocado aflfí* tlaixtlapachmantli. tlaixtlapachcueptli.
Embrocaduratal tlaixtlapachmanalizt/i. daixtalpachcue
paliztlu
Embudar algo caxpiaztíca nitlateca.
Embudada cofa, caxpiaztíca tlatectli.
Embudo, caxpiaztli*
Embutir a recalcar» nitla^acatztza.nitla^tzitzitza.nitlajte
pitztíalía.
Embutido, tlacacatztzalíi.tlatzitzitztlútlatepitztlalilli.
Emmendarcafligando. nite,nonocza,nite,tlacaualtia. 5c
permetaphoram. tetlquauitlnictetoctia.atl cecec,tzitzi-
caztli tetech niepachoa* teyollo cal tititech ninopipiloa»
Emmendado. tlanonotzt/i. tlatlacaualrilli, tetKquauítf.tla-
to&illi. atl cecec,tzitzicaxtíi,ytechtlapachoIIi. y yollocaí-
titlannepiíolli.
Emmendar la vida, nino,nemiIizcuepa, niño, tlacaualtia*
nino^onotza.niccentlalia yn noyollo,
Emmendado aiTi. monemiíizcuepqui. mononotzqui^or
tlacaualtiqui»
E ante m,
95
Efnmendada vida, nenemih'zcueptli. nenemilizcuepca-
yotl.
Emmienda affi . nenemilizcuepaliztli, nenonotzaliztlMie-
tlacaualtiliztli.
Emniendareícritura. nitla,patia, nitla.papatia. nitla-3ue-
líalia. ....'■«
Emmendadaefcritüra. tíapatilli.tlapapati/íi.t/aueiJalilIi.
Emmaderarcafa. nicla,quauhtema,nitla,quauhtefema*
Ernmadcrada cafa. t/aquauhtemli, tlaquauhteremli
Enmaderamiento. tlaquauhtemaliztli,tlaquauhtetema-
Uztlu
Emmagrecer fe* ni,hyyocaua. ní,caxaua. ni.pítzaua ni tó
qur. ni,xouaqui.
Enmagrecido, yhy yccauhqui. caxauhqui . pitzaunq. uae-
qui, xouacqui. n
Emmagrerimiento. yhyyocaualiztli.caxatialíztli. piczaua
liztli. uaquiliztli, xouaquil/ztli.
Emmagreceraotro. nite,yhyyocauaItia. nite.caxaua. ni-
tcpitzaua. mte«uatza. nite,xouatza,
Emmohecerfealgo. puxcauf
Emmohecido. xoxocauhqui, ,,
E™eT^o"haqu"a0tra tó^«0n^.n"e,tentZaqUa.„i-
Elíw!id¿Cld0' t'anontfl,";«t'a«n«acutIi. &7hyy4M^
Emmudecerfe. ni.nomi. nino^entzaqua. nin.ih/yotza-
EpmaCuha!aUerde0tr°' "íte'mamatf- «"I^amati. mte.
Empachadamente, temamati/iztica. tepmaualizrira
V
E ante* m«
Empadronar» nite^tocaícuíloa» níte,tocayotía» nitela-
chiyotia.
Empadronada. tlatocayotíHi, tlatocaicuilolli. tiamacru
yotilli.
Empadronamiento, tetocayotiliztli. tetocaicuíloliztíi. tc-
machiyotiliztli*
Empalagarte, nouiceua, nechtlaycltia. mquihiya. metí*
tzilhuia.
Empalagado, yuiceuliqul. motlayeltiqui.
Empalagamiento, teuic eualiztlú tetlayelti/i/tlu tlayniya*
liztlí, tíatlatzilhuihztli.
Empan ada decarne, nacatlaoyo, nacatamal/i.
Empanada de pefeado. michtlaoyo4y aíTi délos dema s.
Empanada grande, nacaquimillulatemaltamalh. auazu*
tamalli.
Emparejar algo. nitlamamiaia, nttla,neneuilia.
Emparejado» tlanami&illi.tlananeuililli.
Emparejamiento* tlanamiailiztli-tlaneuiuililiztlu
Empecaraigo. bufeacomencar.
Empece r a otro, nite,to!inia, rntejtlatlacalmjia*
Enpecido. datolinMútlatlatlacalhuilli.
EmS^mientí*. tetolimliztíi. tetlatlacalhuiliztli.
¿ .V w^etfeopararfeduroelpanocofaaíii. tlaquaua,
.tepítzaui, ya^aaia, uapaua.quappitzaui, totopochua-
Empedernidc aíTi, tlaqnauac.tepitzticuapaaic.quappitztíc
totopochuacqin. totopochtic. tetic.
Empederneceríela nieueocofaaííu tequica.
Empedernecida cofa alTí. tequizqui* otequiz.
Empediraot^o, buícaembaracar.
Empegar. nit!a,c^ioa.nitia,uacucaloa.
Empegado, t^^lollulatzacucalulii.
Emoeeadura. tl^aloliztli. tlatlacu?aIoliztli. m .
Empegar cuero obota pa vino. nida.ocotzouia. nitIa,mo-
"rotzouia.nií'a.ccotzoaltia. -
Empegado aili. tlaocorz ouiiíi. tlaiuocotzoujllu üaoco-
E aítfe mt
96
tzoaltilli.
Empeyne. xiyott\
Empevne tener. m\xiyoti, ni,xixivoti.
Empellón o empuxon. tetopeualiztli. teixícquetxalizth\te-
chiccanaualiztli. tetzonicquetzaliztli.
Empeñar. nino,t1aquixtilia.
Empeñado, tlaquixtiloni.
Empeorar. nitla.ouitilia nit7a,tototza. nitla,tlanauatia
Empeorado- tlaouitililli. tlatototztli, tlatlanauitilli.
Empeoramiento, teouitjliíliztli, tetototzaliztli.tetlanaui
tiliztli.
Empeorarfe, n.ouiti ni.totoca.ni,t]anaui.
Empeorarfe feí cada día peor enmal. ylhuice nitíauclilcca
ti . ylhuice nouiti.
Empeorado aíTi4 y/huice tlaueliíocati, ylhuice ouíti.
Emperador. Iomifmo.
Empetatriz. iomifmo. ve/, ynami&zin emperador
Emperezar ni,tlatziui. nitlatemmati.nic^temmati.aiieí.
Empero, yece.cau.tel.
Empicotar, teixpa nitequetza. teixpá nitepinauhtia»
Empicotado, teixpan tlaquetztli, teixpan tlapinauhtilli.
Empinar o enhefta raigo. nitla,euatiquetza.
Empinado, tlaeuatiquetztli. tlaeuatiquetzalli,
Empinadura, tlaeuariquetzalatli,
Emplaflar. ni&erlaliliapatli.
Emplafiado* patli datlalililli,
EmpJaílo. patli,
Emplazar. nitc,nauatia. nit^tJateneuilia» n¡te,tonaW
chilia, a
EThiIimfd°* tIaoaüatiIIÍ*t/atIatencuí/ilW- t/atíatonalque
Emplazamiento. tenauatiliztl/4tetlateneuiljliztli.tct/arói
quechililiztli.
Emplearcnalgo/a hazienda. ypaní.tlaaquia. ypa mtlacala
quia. ypanit/apopoJoa.
Empleada hazienda, ypIrlaaquiJIJ/, ypatlacalaquifli.ypan
E ante m*
tlapopolollw
Emplumar. nite,potonia»
Emplumado, tlapototiilli.
Emplumecer, niniuiyotia, niuiyoqin'c,a.
Emplumecido, miuiyou'. yuiyoquizqui.
Empobrecerá otro. mte,icnotiIia. nite,TcnotIacatiIia. ñire,
tolinia.cococ,reopuchqui nicleittitia. cococ teopuhquite
technicpachoa.:
Empobrecido- tlaicnotililíi.tlaicnotlacatililíi tlatolinilli.co
eocteopuhqui tlattitilli. cococ teopuhquiytechtlatecfcli.
Empobrecimiento, teicnotil il íztli» teicnotlacacíliliz tli.tetó
liniliztb.cococteopuhqui teittililiztli.cococ teopuchqui te
techtecabztli.
Empobrecerfe, yenicnoti. ye nicnotjacati.yeninotolinia*
ye cococ teopuhqui niquitta.cococ teopouhqui yenotech
moteca.
Empoluorar. nitia,teuhyotica.nitla,te.uhpachoa.
Empoluorado. tlateuhyotill/. tlateuhpacholli.
Empoluoreamiento. tIateuhyotiliztli4tlateppacholiztIi.
Empoluorearfe, ni,teuhyoa. ni,teppachiui,
Empollarfeelhueuo. yul/i'. yrlacam'.
Empollado hueno. yoJqui, ytlacauhqui.
Emponzoñar dár.abeuer ponzoña, nite^pahytia. níte,pa
mi&ia.
Emponzoñado, tlapahy tilli. tí apamicrilli.
Emponzoñamiento, tepahitiliztli, tepamiftiliztli.
Emponzoñar mordiéndola biuora. niceyztíacmuia.
Emponzoñado alTi. ilazrlacmíntlí.
Empreñar, nite^tztia.nitla^otztia.nitejitetia.
Empreñada, otztli.tlaotztiili.ytetinemi.
Empreñador. teotztiani.teitetíani.
Empreñamiento. teotzíiliztli.tlaotztilizt/i.
Empreñarte, notzti, notztia, nitlacaui.
Emprenta. tepuztlacuiíoJoni. tepuztlacopinaloni.
Emprentar, tepuztica nulacuiloa.ni,tepuztlacopinat
E ante m & n* 97
Empreftar lo quefebuelue* nire,tlatlaneuhtia.
Empreñada cofa: tlaneuhtli.tlatlaneuhtli.
Empreftador, tetlatlaneuhtiani.
Empreftar lo q no fe buclue. nite,tlatlacuiltía4
EmpreítadacofaaíTi. netlacuilli.
Empreftadortal. tetlatlacuilti, tetlatíacuíítíanr.
Empreñado tomar, nino.tlacuia. temacnínotíali*.
Empreftidodé reyes. ueytíatocanetJacuifli, emperadot
netlacuilíi.
Empulgararcooballeíra. nitía,mecayotia. ni,tlauitolmeca
yotia.
Empulgadoarco. tlamecayotilíí.
Empulgadura» tlamecayotiliztli. tlauitolmecayotíliztlv
Empulgueras, tUuitolqua&lí.
Empuñarerpada.ni,tepuzmacquauhtzitzquia,
Empuñadura, tepuzmacquahtzitzquiloya, tepuzmaequ**
uítl ytzitzqui'Ioya#
Empuñar algoenel puño. nítla,mapiquí.
EmpuñadoalR. tlarnapi&li.
EmpuxaraaJguao. nite,topeua,n¡te,íxquetza.nite,íXcue
tianaltia.
Empuxado. rlatopeuhtlí.tlaixicquetztli.tlaíxcuetlanaltini
Empuxar madero o cofa af]*i. nirIa,topeua. rritla,ixieqtietza
EmpuxadoafT/. rfatopeuhtíi.tiaixicquetztJi.
Empuxon, retopeualiztíi. teixicquetzaljztli. teíxcuetla-
naltihzrli.
EmpuxandQ. retopeualiztica.teixicqtzaliztica.teixcuetla
naliztica.
Emptixando madero ocofa aíT/.datopeuaHztica.teixicque
tzaliztica,
^Enaguaear felá tierra tlaapachiuí. t/aatíatJa.tlaauaq,
Enaguazada tierra, apachiuhqui.atlatlac.auacqui.
Enagenar, nite,axcatja.nite,t!atquitia. níte,yocatia,
Enagenado. teaxcatilü.reclatquitilli.revocatilli.
Snagenamiéto. teaxcafíliztíi tetlatquitiíiztíj.teyocatilíztíf,
¿ual.uardar o en aibardar, ni,maca£lamamalpepcchfia, •
&
I .
EnaHiardadabeílía. tlariamamalpepechtií!i .tlacwtlapanpe
pechtilIí.tlateputzpepechtilP. K
Enálguna manera, achi.canquexquich. can<pascanuelipa.
Enálguna parte, cana canapa.
En algún tiempo, vea. quemman.
Enamaneciendo. ynyetlauizcalpa.ynyetlauizcaleua.yti
yetlauízcallimoqtza. ynvetlachipaua. ynyefiaichipaua.
Enamorar fe, niao.yoleua. núio.yoüotlapana. niño, j
vola cocui. .--";.
Enamorado o enamorada, moy oíeuhqiu.moyollapanquu
moyolacocqui.
Enamorara otro. nite,yoleua, nitcyoíJotíapana. nite,yoI*
cocui.
Enanooenana. tzapa tzapatoivzapar!.
Enaltarlanca. mcquatepozcotia topiilí,
E íaftadalan^a. tlaquatepozcotilli topillí.
Enaftadura aííi. tlaqua.tepozcoriHztIi.
Ei buen tiempo, quaícan, U2l/amamani.tíauelrnamani.t!a
. uelamatoc.
Encabsftrar, nire,xotemecavotia.nite,icxnípia.
Encaroeftrado. mocxttemecauíqui. mocxiylpiqui.
Eacabeftramiento. neexitemecauiliztli. neexi ilpilizht .
E icadenar. nitctcpuzmecayoíia.
Encadenado atado con cadenas, tíatepuzme cay utiW.
Encadenamiento, tíacepuzmecayotiliztli.
Encadenarfe. ninoitepuzmecauia.nino>tepuzmecayottft.
Encadenar o eílauonar.bulcaeJlaüoiiar.
Encajar, nútlaquilt.
E icalado. tlaquilli.
Encalador. tlaquííqui.
Encaladura, riaquililizrlt.
Encallar. barca o canoa,Ilega ría atierra. n,acalacanaé
Ee ncalíada afli. tlaacantlü
^ncallarfela nao. macana.
Encallecido con callos» chachacayoltic.chachcayoliul*-
E ante n*
98
qm.
Encal uece rfe. ni,quaxipe tzkii*
Encaluecer a otro . nite.quaxipítzoa.
Encaminara otro, nitcomachtia. nite,oíttitía»
Encaminado, tlaomachtilli. tJaoittitilíí.
Encandilar. nite,ixpoyaua. nitejxmimi&ia.
Encadilado. tlaixpoyauhtli, tlaixmimi&illí.
Encandilados teixpoyauani. teixmi&iani.
Encandi/amiento. teixpoyauahztli, teixmimi&iliztlí,
Encandilarfe. nixpoyaua. nixmimiqui,
Encanecerfe ía cabera. ni,quay ztay a, níjquaztaya. niqua-
iztaliui. ni,tzoniztaya.
Encanecida cabera, quaiztaílí. tzoniz ralli.
Encanecerfe la barua. m\tentzoniztaya.
Encanecidabarua. tentzonizralli.
Encañonarfe las aues, niuiyoquic, a.nini^uiy otía. "
Encantar para hurtar. nite,macpaíitotia. nitccochtlaga.
Encarado, tlamacpalitotilli, tlacochtlaitli.
Encítador aíTi, temacpalitotí, tecochtlazquí.
Encantamiento tal. temacpalitonliztli. tecochtlacaliír
ti?.
Encatarala mugerpalleuarla. nite,xochíuia,
Encatadaafl't. tlaxochiui/Ii,
Encatador tal. texochiui¿i\i.
EncátamientoaíTÍ, texochiuiliztlí.
Encapado con capa, mocapaquimiloq.
Encapotarfe de enojo, ni^qualátimotlalia. ni^tempotzoti*
motlalia.nijtempiícatimotlabá.
Encapotado, qualátimotlahqui.tettipotzotirnotlaliq. tem-
pilcan modal iqui.
Encapotamiento, qualátimotlaliliztli.tempotzotimotlali
liztli. tempilcatimotlaliliztli.
Encaramarfe, m,quahtleco,nino5cototztIalia.
Encaramado» quauhtlecoc.mocotoztlali.
Encarcelara ot ro, teiipüoyánitetlalia. nite.caltzaq.nite,!!
& q
E ante
n.
pía. quauhca'co nitetlalía» ..quaulicalco, nje@te$ft.
Encarcelado, teilpiloya tla.r1a!iiIi.t!acaIt¿acut.n¿tUip¡in.quh
caícotladalilli.quauhca'icotlateclli.
Encarcelamiento, teiípiloyá tetíalilizrli. tecaltzaqualiztli.
quhcaIcoret]al.liztluquaubcatcoteteqírf.tli.
Encarcelar daría cafa por cárcel. mte,caílalia.
Encarceladaalíi. tlacaüalillú
Encarcelamiento tal. tecali ahí izr'i.
Encarecer algo, nit!aatlacocilia. ni tla.patí y otia, nit!a,cuá-
liltia.
Encarecido, tíatlacotilillf. tlacuiTtJtiílí,
Encarecedor. tlatlaconliam.tlacuihlnani*
Encarecimiento, tlatlacoriblizdi.tlacuiliitiliztlt.
Encarecerte algo tlatlacoti.
Encarecerte tenerfe en mucho, nino.tlacotl?. nínodlacá-
tifia.nino^uicuilia»
Encarecido aíTi. motíacotlac. motJacotíani» mocuicuili.mo
cuicuiliqui. mocüicuiliani.
Encarecimiento tal. íietlacotlaliztli .netlacotililiztli necui
cuililiztli.
Encargar algo a otro. tetech nítlacaua.mctemama»tia.nt
cieteniztia.nictemiquiyantia.nictecocoltJa.,
Encargadacofa. tetech tiacaualli. temiquiyantilli. teína-:
malnlli.teteniztilH. . .
Encargarle de algo, ntcnotequítia. ñicp'ateqiHUhm.níC*
nocacoltia.nicnomamaltia. nícnomiquiyantia, mcnote-
rtiztia. . . .
Encargaraotroalgoparaqueloguarde. nítetla.pia'.tia. te-
tech nitlacaua.
Encargada cofa aíTú tepialtilli. tetech tíacauhtlí.
Encargar la conciencia a otro, ycteuic ninoquixtia.
Encargada conciencia aifi. yuicpanequixtilli.
Encargar fu conciencia» nicnomamaltia.nicnocemmamai
tia^nicnotequitia.
Encanijarle, niniiaxalíui, ninemati.
Encarnizado, maxaliuini. ©moma*
E ^anfe n/
99
Encarnizamiento, ma xaliuiljzríi,
Encartar, níte leneua. iiite.it oa.nítcnejc tía .-nitcpoxja*
Encartado» tlateneuhtli.tlanexrnii.tlapoiralli.rlairolli, ■
Encartación o encartamiento, teteneualizth. tettoliztli.r©-
" nexti/íztli, tepouaüztli».
Encaxar vna cofa en otra, n'tla.namíctia. nitla,aquia,
Encaxado. thnzmictiWi. rjaanuiiíí.
Encaxador. tlatiamicfiaril, tfciiqiuánf:
Encaxadura» tlanamicüliztl^tlaaquiliztli
Eiicaxaduta hazer. nnja.callotia.
Encella, rJachiquiuiíoní^riaxitzsIonf,
Encenagar, nite, coquiaquia. nite^oquipolactia.
Encenaga do^tlaíoquiaquilli.r/acoqüipolactiílu
Encenagamiento. necoqiMaquíliztli.necoQpoíacb'íiztlí.
Encenagarfe. nino^oquiaquia. nino^oquTpolactia.
Encender huego, m.tletlalia. nútlepitza.
Encendido huego o lumbre. tTetíáffl.
Encendercarbones, nítla xotialtia nitla,ualana!ria.
Encendidos carbones, tlaxorlalrilh. ilaualanalnlii.
Encender hazer arderla lumbre. nítia,comonalti'a. nitla;
' tecum^/t/a»
Encendida alfi. flatecuinaítüJi. tlacomonalrilíú
Encender fe la leña, comoni. tecuini.
Encender fe mucha paja junta montón de lena y arder coi*
gran furia y ruido. tetuíni5cuetlam.tetecuica.cuecuetla
ca.cocomoca. y coy ota.
Encendida cofaaflu cuetlanqur.tecuinqui. comonquú
Encender fede yra. m,po$oni.nino,pitza„
Encendido afTú p3:onquünopiczani. mopipitzqui,,
Encendimiento tal. po^ oniiizdi.nepipítzalizrij .
EnceníTar. nit/a>popochuia.nida,vyaua.
Encellado, tlapopochuiliialatíaiyauílíi.
EnceníTador otunficador. tlapopochuiini.tlaiyatiarw.
Enceniíario. tlapopochuiloni.tepuztlecaxitl.
Encentaraígo» yacuican niecui. nitia,ptualtia.ya«cuicatt
nitlatequi.
:']iL
E ante n*
Encentada cofa, yancuican tlacuitl.yancuicantrapeualtilli.
Encentadura. yancuican dapeualtiliztli.
Fncerar nitIa,xicocuirUuia. nitla,xicocuiriaaltia#
Encerado, tlaxicocuitlauiíli.tlaxicocuitlaalt/lli.
Encerra r pan ovino. nida,calaquía. nitla,tlatia. mtla,tza-
Encemdo afTi. tlacalaqufflútlatlatitfi. tlatzatzacutlí.
Encerara alguno* nite,tzaqua. nite.tzatzaqua.
Encerrado afli. tlatzacutlf. tlatzatzacutlí-
Encerramiento tal. tetzaqualiztli. tetzatzaquahztli.
Encerrarfe nino.tzaqua.n ino,tzatzaqua.
EncerradoaíTi. motzacqui.motzatzacqui.
Encerramiento, netzaqualiztli.netzatzaqualiztli,
EncieníTo. copalli.
Encima de alguno, tepatt.
Encima délo alto yepac. . _wu„„
Bncoger comocoftura. nicla^ototzoa.nitla^olochoa
EncoeidoaíTi. tlacototzolli.tíaxolocholli.
Encogimiento tal tlacototzqliztli. tlaxolocholiztli.
Fncoeeríeaffi. cototzauí.xoíochaui,
Encofer aconucarfe . nino.cototztlalia nino.tapayollal.a
nino,chipichtlalia. nmo,pichtlalia. .
Enwidoifli. mocototztlaliqui.motapayollal.qui.moclu
nechipichtlaliíízcli. nepichtlafiliztli. _ .
Encogcrlasrfpaldasquádoaíocáaalguno. m3cintlape-
choa. ni,cuitlacaxoa,
Encógídoalli. cuidapechoqui.cuitlacaxoqui.
lnco?,mientotal. CuitIapecholiztli,cuitlacaxxoIiztIi.
Encoger felosnieruos. ni,uacaliui.nuiapaua.
FncoeídoaíTi. uacaliuhqui. uapauac.
Éncrlimicntotal. uacaliuiliuli. uapaualizriu .
Fncofidapcrfonanoatreuida. cototzt.c.pmotic.
' Ejicogimicnto aífc cototznliztli.pinotili/.tli.pipinotiliztl!,
pinoyotKcototzyot/,
ante in
too
Encelar, tzínacácuírlatica nítla^aíoa,
Encolado, tzinacacuidanca. tla^alo]! i.
Encomendar algo a alguno, bnfea encargar.
Encomendar fu oficio a otro, nin.ixiptlatia, nixíptlar/a.
Encomienda affi. neixiptlatilrzt/i .
Encomendar oficios. nite,tequimaca.nire,teteqmaca,ni
tetequima&Ii.tetetequjma&íi. tete-
teteqijimaqiiiíjztli.tetetequimaqiiíliz-
tete,tequicia.
Encomendado aíTi,
tequitilli.
Encomienda aíTi.
tlí.teteteqtiliztli.
Encomendar fe a alguno, terechninocaua. ninextenía.-
tía. 4
Encomendado aíTi. tetechmocauhqui, motepieítiq,
Encomienda tai. tctechnecaualiztli.netepialtiliztli
Encomendar fu neceiTidadal mayor, per metaphorl tiic
tlacaauíloa ymmoyoliotzin acnimitznomachina.atiuirz
tzo,atauayo ypa nimitznomachit/a»
Enconaría Haga o cofa femé, ate. níte,tlanauítia. nite,fU-
naihuia.nite.totocza nite,ouit¿Iia,
Enconada Naga, ilatlanauitilli.tlattanalhuilli.tíatototzaíli
tlaoumlilli. 1U
E"Cv^.niÍ5moam-, ,tetí,anai»«««". tetíanafhufctlí teto-
totzahzrli, reouitilihztfi.
h iconada affi. tlanauhq. totocac.ouir/c
Enconamientota!, tlanauiltztli. totocaJizt».. ot.ítüizt!.
Encomiante o luego, iiiman.cánimá. nimive
Encontrara cafo con otro, rrite.namiqui. tedoemnuíca
EKUín.rotal tenamiqtnliztlKtetlocquicalrztl q f
Encontraríeafl.. monamiquUotfo&quia
Encontrarfeprieantto. niteixnamiqui teuic'neua
n°m?m °nenQ,°- nice't'auelna»«qui.n»e,!)BAiKa
Encuentro affi. terianelnamiquiliztli, tequalanaman^ui-
E mte* «♦ "
f. . ).
Encoraralgo. nitta,éuayotia. nítlaeuaquimiíoa.
Encorado, tlaeuaquimilolli. tlaeuayotilli,
EncorarfeJa herida, nexeua.
Encordio. tlaxuiztH. .
Encordio grande, totonca tlaxuiztlf.
Eticordfo pequeño, ti acoton*
Encordiootro. tocatlaxuiztli.
Encorocar. nite,amacoptltia, hite.amacaltia,
Encorocado, tlaamacopiltilli. tiaamacaltilli.
Encorua raigo. nitla,noloa.nit:a,coloa.
Encoruado. danololli.tlacololh
Encoiuadura, tlanololiztlf.tlacololiztlu
Encoruarfe. noliui.coliui. p
Encoruado aíTi. jioliuhqui.coliuhqui.
Encorporaro mezclar vnacofa Con otra.bufcamezdaf é
Encorporar en colegio, teuan nicpoua.tetech nicpoua.tc*
' uan nocompoua.
FncorporadoaiTi, teuan, tlapouhtli.tetechtlapoulitli.
Encrerparhazercrefpo. nite^uacototzoa.mte^uacoco-
totzoa.nite,quacolochoa. nite.quapopoloa, j .
EncrefpadoaiTi. • tlaquacototzoili.tlaquacocorotzolli.tlaq-
colocholli-tlaquapopololli.
Encrefpador. tequacototzoqui tequacocototzoqui. tequa-
colochoani.tequapopoloanu _
Encreítadoconcreitade pluma, quachichiquile.
Fncreiladocomogallode caftilla. quanaca. _
Encruelecer fe. nupoconi.ni.qualani.ni.rlauelcui.
Fnnuelecido. poconqui.qualanqin.tlauelcuic.
llríSde caminos, onepanco.otiamaxac.omaxac.
Encuadernar libro, n,amaytzuma.
Encuademación, amaytzomaliztli.
Encuadernado libro, amadarzontln
Bn^iiflderriadbr. amaytzonqui.
E,;a.W3oscneralmen£e. nk1V1atia nitla.ynaya. m-
tla,tlapachoa
E ante n*
lot
Encubierto, tlatlatilli.tlatlapacholli, tlainaxth. tlayyantlí.
Encubridor, tlatlatiani.tíaynayani.tlatlapachoquj.
Encubrimiento, tlatla tiliztli. tlaynayaliztli. tlatlapacho
liztli.
Encubrirfe. nino3tíatia. nini,naya. níni,yana. níno,tJapa«
choa. &permetaphoram, corttzáIan,xópetJatitIanriica-
laqui.
Encubrir o diíTimula r culpa de otro, per metaphóram. ni-
tla,tlanitlaca. petlatitlan,ycpaltitlan nitlaaquia.
Encubierta culpa, tlatlanitíacalli, petíatitlanjycpalticlán-
tlaaquilli.
Encubridor tal, tlatlanitlacani. petlatitlan3 ycpaítitlán,
tlaaquini.
Encubrimiento aíTi. tlatlanitlacaliztli. ^etlatitlan, ycpaíti-
tlán tlaaquiliztíi.
Encumbrarllegar alo alto déla fierra- ni3panuetzi. niegan
tlaca.
Encumbrado, panuetzqui,
Encumbrarfeenhonrra. ni,ueya.ni,panuetzi.ní,uecapani
ui.nijtleyoua.ni^mauizcoa.nijtenyoua.nijtocayoua.
Encumbrado aíTi, partuetzqui.ueixqui.uecápaniuhqui. ríe-
yo,mauizco.tenyo,tocaye.
Endemoniado, ytechquineuhqui.ytechquineuacypanmo
querza.yticmonaualtian tlacatecolód;
Enderecaralgo. nitla,melaua.
Enderezado, tíamelauhtli.
Enderegador. tlamelauani, tlamelauhquiv
Enderezamiento. tlameíauaíiztJi.
Enderredor,aduerbio. y yauaíoloyan. ymaíacacnoíoyañ;
Enderredorcortaralgo. n¡tía,yauahuhcatequi,
Endulcado. tlanecutililli, tlatzopelililli.
Endurar fe. necutia. tzopelia.
Endureceralgo.nitla^epiczoa.nitla^epitztiíia.nitra^etilía.
nitla,tlaquaua.nitla,tlaqua#ilía,
EndurecidoaíTi. tlatepiczolli,tIatepitztiIil/i. tlatetiliíli. da-
tlaquaualh.riatlaqua&iliHi.
AA
!
E ante n*
Endurecimiento tal. tlatepitztililiztli. tlatetililiztlí. tlatla
' quaualinli.tlarlaquactihliztli. ,
Endurecer fe repitzaui.tepitztia.tetia.tlaquaua. tlaquactia.
Endurecer leel pan. bufcaempederneceríe. -
E idurecerfe obftinarfe. ni,voiiot5tia.ni,noyol/otlaquaua.
"n¡,tzonteti.ni,yollotepuztia.yuhquintcrlmochiuanoyo
íío.vuliquitetlmocuepanoyollo.
Endurecidoaflíopercinaz. yolíotetl.yullotepitztie, yollo-
". tlaquacyullotepuz.tzontetl.
Endurecimiento tal* yoltotetiliztli, yollotlaquaualiztk
yollorepuztiliztli»tzuntetiliztli»
Eneldo, lo mefmo.
Enemigo. teyaouh.
Enemiftad, teixnamiquiífz tli. neyaotlaliztli. neyaochiua-
liztli.necocoltiliztli.
Enemiftar íe con otro, ninote.knamictia. ninote,yaotia.
Enerizarfe por frió, nijtetzilquiga.niípirieua.ni.ceuapaua,
ni*cecmiqui.
Enerizadoaíri.tetzilquizqu!.pineuac.ceuapauac.cecmicquu
Enerizarfcelperroocofa fem; jante, mo^oneua. mo pa-
coloa. . T
Enerizado defta menera. moconeuhqui. mopacoioqui.
Enero lo mefmo. vel,yccemetztíi\yncexiuitl.
Enertar fe los miembros. ni,quaquappitzaui. ni>quaquauntí.
m\uapaua,
EnertadoaíTi. quappitztíc; uapactic.
Enfermar, ni,coco!izcui# ni.cocoya.
Eníermarhazerenfermara otro. nite,cocolizcuitia.
Enfermedad. cocoliztli.Sc permetaphorá^temoxtl^eecat^
tétl.quaúífí.
Enfermería, cocoxcacalli .
.Enfermero, ticirl.tepati.tlama.
Enfermo generalmente, cocoxqui. cocoya, mococoua*
Enfermo eftar. ni,cocoya. m\nocccoua.
Enferma rgrauemente/ ni>tlanauuii,totoca.n,ouiti,
finfei ma r por mucho acceío a muge res, nino.ciuauía ,
E ante n
102
Enfermedad affi. neciuauiliztlí.
Enfermo defta manera, mociuauiqur»
Enfermar por mucho beuer. nin,ocuia.
Enfermedad tal. neocuiliztli.
EnfermoaíTi. mocuiquí.
Enfermardclas peflañas. nixrechícru'peliui.nixrempípíxg
nixrenchichiliui. nixtechichiliui.nixtenchichiticaui. "
Enfermedad ral. ixrenchíchípeliuílizrli.ixtenpipixquiijztl/.
ixtenchichiliuiliztli.yxtechichiljuiliztli, ixtechichiticauí-
Ji z tíi,
Enfermo aíTí. ixtenchichipelíuhqui./xfempipJxquic.yxten
chíchililíuhqui.yxtechichiliuhqui.íxtechichiticauhqui.
Enfermarde lamparones. ni,tocanpucaIiciuít
Enfermedad afíi, to^ampotzaljciuilizt/i.
Enfermo tal, tog ampotzaliciuhqui.
Enfermar délos ojos, n.ixcocoya .níxtelolomococoa.n,ix
chíchííiui.
Enfermedad aíTí. ixcocolíztli , ixchichiíiuiliztli.
Enfermo tal. ixcocoxqui.yxchichiliuhqu/.
En fin o en conc.'ufion. cáyc ninecaua. c,aic mtlatzónqtiix
tia.caicnitlami.
Enflaquecer a otro. níre,uatza, nite,quáuatza. nite,cícicui-
Joa. níte,cocolotia. niie,oomitj]ia.njte.omicauitia. mte3ci
cicuíltilia. :
Enflaquecido aíTí. uaequi. quáuacqui, cicicuiliuhqui, cid- .
cuittic. cocolotíc. oomitic omíztlatic.omigauhqui.
Enflaquecimiento tal. uaquiiiztli.quáuaquiliztli, cicicui
liuiliztli.cocolotiliztli.oomjtlliztli.oomitztlatiliztli.ocmi
cauih'ztli.
Enflaquecerte. ní,uaquí4 rii,quáua'quí ni,cicicuiliui.ni,cíci-
cuitia.ni,cocoloti.no.omin. rjo,omiztlat¿, no5omi§aui.
Enforrarveftidura. nirla.ixnepaiioa.
EnforradaalTi. t/aixnepanolli.
Enfrenar, ni.cauallo tepuztemmrcavotía; ' , r\-
Enfrenado, tlatepuztemmtcayonlli/, ■ . ,\ , "
Enfrenamiento, tete puztemmecayotiliz tli.
AA i)
E ante m
En frente de algunacafa. recalixpari. tequ¡yauac.teca|
tempa» . .
En frente de alguno, roxtentla- mxpa.
Enfriar agua. nitla,itztilia. nitla,cecelia,
Enfriadaagua, tliitztililli. tlacecelüilli,
Enfriarfeelagua. ytztia.eeceya.
Enfriar cofa caliente. nítla,ceuia. nitla,cecelia»
Enfriada cofa aíTi. tlaceuilli. tlaeeceuilÜ.
Enfriarfe. ceui.ceceya. . . . ,
Enfriarfe mucho, n,itzcapinaui\ n,itzcapintia. n,itzcaí~
paria. . . .
EnfriadoaíTi- ytzcapinauhquí» ytzcapintic. ytzcalpa-
Enfriamiento tai. y tzcapinauiuztU.y tzcapintiíiztli.y tzcal
patiíiz tli.
Enfundar, ni,tIacalíotia.
Engañar, tecaninocay aua. nire.quequeloa.
Engañado. ycanecayauhtli.tlaqucqueloHi*.
Engañador o e ngañofo. tecamocayauhqui* tequequel»
ani.tequequeloqut.
Engañarfe, ninoztlacauia. noca ninocayaua* ninoque-
Encaño. * teeanecayaualizttf . tequequelbliztlí. teixpopo-
. yochiualiztli. .
Engañofamente. recaneeayaualiztiea. tequequelolizüca*
teixpopoyochiualiztiea.
Engañar a otro no fe dandoel val or délo quecompra. ni-
te xixicoua.tecaninocayaua. nite,ixpopoyochiua.
Engañado aíTú tlaxíxicoUi.ycanecayauhtli, tlaixpopo-
ybc-hiiihtíí* . .
EngañadoFoengañofodefía manera, textxicoani.tecamu
cacavauani.tecamocavauhqui.teixpopoyochiuhq.
EngañoaíTú texixicoUztli.tecanecacayaualizth.teixpopo»
yochiualiztli.
Engañofamentedefta manera, texfxieoliztica.tecanecaca
yaualiztica^teixpopoyochiuaíiztica»
E ante nt
toj
jéngañaraotro con aparencía de bien. níf ejxcuepa, ni-
tia,ixpanía. nielada notíauelilocayo. ni>tfccaneci.ní,rJa-
cáitto.
Engañador o enga ñofo afíu teixcuepani tíaíxpaníaní.qtii
tlatia ytíauchlocayo,tlacanczqui. tlacaitto»
Engaño taL p*teixcuealiztlr# tlaixpaniliztli.tíacanexiliztlu
tlacaiftalizth.
Ensañofa mente afíi. teixcuepaliztica. ¿Iaixpaníliztica-
tfacancxiliztica.tlacaittaliztica.
Engañarfc o hallarfe burlado, nino,nencoa» nino,nen.
caua.
Engaño aílu nenencefíztfr, nencncaualiztE
Engarrafar, nite,motzoIoa.
Engarrafado, tlamotzoiolli.
Engarrafado^ temetzoJóanr.
Engarrafamiento» temotzclolíztlf.
Engañar como en oro. niiUaCalIatía^ niría fecuirfacaf-
lotia.
Engallado aífú thcsllotilti, ríateocuitracallotilíi.
E nga fiador tai. rlacaííoti. f ¡ateocui tlacalIotiV
Engalle aiH tfacal/otiíizfli, t/ateocuitJacdlbri/izfFi.
Engendrar, nitía, tfacatilía. nixe3chiua. ninG^pilhuatía^nvIa
cachíuatnino,xinacíioa.
Engendrado. tíafJacarzIiíIí.'tíachiuhfJj.
Engendrados teiíacatiíiani. techiuani. Jnopiíhuatfaní>mo
xin achoqui*
Engolfa rfe. aytíc n/»ca^aqui» anepáf ía níacalaqui.
Engolfado, ayticcalacqui. ancpatla calacoui.
Engordar algo, nitía^acayotia.nitíajnacaizcaftia.niría^G
maua. núlajiieyíia, nírla,nacauapaua»
Engordadacofa tíanacayot/íli. tíanacaizcahilíi, tlatomaub-
tli.flaueilifli.tlanacauapauhtli,
Bngordarie. nino^iacayotia^nincnacaízcaltja.ní^oniaua
n/,ueya.
Engorrar, buíca tardar.
Engrandecerá otro, mtejmauizcotiatmte/feyotia.nít^te
E ante. nf (
yoptía.nite.tocayotia. nite,uecapanoa. nitcueilia. nite,
Engravecido. tláraau¡?otiIIí.t1atIcyot¡IIi.tlatcnyocilIi.tlato
cayotilli.tlauecapanolli.tlaueylilli.dapatia^alli.
Engrandecimiento» temauizgotiliztli. tetIeyotiííztIi,te-
tenyotiliztli.tetocayotilizdi.teuecapanoliztii.íepantlaca
liztíi.
Engrandecerfeeleuarfe vanamente, yzninoqmxtia.yzni-
noquetza.nino, nechcapanquetza. nin,achipanqtza% m-
no,yeuatilia.
Engrudo, tzacutli.
Engrudar» nitla,tzacuía. nítla,tzacuuapauaé
Engrudado, tlatzacuilli #tlátzacuüapauhtli\ '
Enhadarme alguno» nech,amana.ntch,mociuia.
Enhadarlavida. bufea darenrortro.
Enhadarfepor la tardaba. nino,xiuhtlatia»nino,patía.
Enhadadoaflu moxiuhtlatiqu.i.mopatlac. mopatlani.
Enhadamiento. nexiuhtladliztli. nepatlahztli.
Enheílar algo, bufea empinar. . . -
Enhetrar alguna cofa. mtla,pacoloa>nitla,pa$oualia.
Enhetrada cofa. tIapa90lolli.tlatapa50nal1l.if.
Enhieftoeftar, n,icac.nino>quetzticac.ni>cat¡cac.
Enhilar agu^a» nitlacpayotía. riitla.mecayona.
Enhilada aguja, tlacpayotilli. tlamecavotilli^ -
Enlabiar engañando» nite,tentlamachia. nite3camanal
Enlabiado» tlatentlamachilii«tlacamanalhuilli» ^
Ei'abiador. tetentlamachiani.tecamanalhuiani.
Enlabiamiento. tetentlamachiliztli. tecamanalhuiliztli.
Fnlabiaralamugerohalagaraalguno con palabras bladas.
nitctlatlacauíloa. nite,pipichoa. nitcpipiloa. mtc,coco-
EníabiadáaíTi . tlatlatlacauilolli. tlapipicholli. tíacococlite
aii. tlapipilolli. . . .
En abiadortal. tetlatlacaauíloam, tepipichoam. tepipiloa-
nñtecochtecani.
E ante n*
104
Enlabíamíentoafli. tetlatlacaauiloliztli, tepipicholiztli l
pipiloliztli.tecocochtecaliztli.
Eilacopadclarbol. ymalacayocg.
Enla cumbre de alguna cofa» ytzoyoc.yytzcalloca. vmi-
auayocl
Enlazar con lazos.
níte^tzonuia.nite.tzonuszuía.nite'jme
tíatzoui.t/atzouíani.tíatzouazuianí.tlameca.
cama.
Enlazador
uiani.
Enlazado, tíatzonuil/f. tlatzouazuiI/í.tJamecauilIí
Enlazamiento; tlatzoüiliztli.tlatzoüazuiliztíi.tlamecaui
liztlí»
Enlazar fe nino,tzcufa.nino,tzouazuia, nino,mecaúia.
Jbnlizar tela» nftIa3xiyotia.
Enlizada tela, tlaxiyotilli,
Eníodaraígo, nitla^oquiuía.nitía^oquineloa.nítla^oqal
tía, nitia,coquiyotia. s
Enlodada cofa, tlagoquíuilíí.ríacoquínelolli.tkcoquíaltilli
coquiyo.mocacoqijitl.cocoqiiiyotiili.
Eníodador. tIacoauiu¡.tIacoqneIo.tIa9oqaItf.tlacoquívoci
Enlodamiento. tlacoqu.unutli.tlacoquialtiíiztl^Iacoquu
Enlodaría nino,?oquiuia#ninoJcoquiWba.riíno,coquial
tia.nino,coquiyor¿a. ¿y^iai
Eníolar. nitla.temana.nítlatzfapalmana.
¿nlolado. tlatemanrií.datztapalmamli
Enloquecer a otro, nite,maua.nire.tíaucIiíocatiíia níte th
Enloquecido tlamauhtli.tlatlaúeWocatflíHí.tJatlauelfloca
cu^ini.tlatlauelilocamaaJi.tJayoí/otJaueíiJocarll,!/
Enloqueamíento.remaualízt/i.tetlaueljlocatihliztlitetlaue
mno^tlauehlocaraaca, ni,ydIIotIauelilccati,
E ante !*♦
Enlutarfe poner feluto, nino.miccacaua.
Enlutado. moniiccacauhqui n*!*™*'^ - , íma
Enluzirlocfcuro. nitlaJixauia.nitIa}ixamatiIoa.nitiaJixyaa
Enmiriempo. nopan.nixpan.nixtla.nomatian.
Fn mi niñez. nopiltian.
Ennegrecer algo, nitla,thloa. ™t\*£ll™*>
EnnelrecidoaiTi4 tlatlilolli.t ad.lhuiIU.
Enneirecimiento. tlatlilloliztli.tlatblhu.iizth. ]
Ennelrecerfe. ni.tliliui.nitlileua. iW«^
Fm^recidoaiTi, tliliuhqui.ttileuac.caputzauhqut^
IrnmgunTmanera. nimaamo.cannirnlamo.nunaauel.
Inninfunlugar. tctn.nim.n^i«n^«^
Ennmlun tiempo, aic^nimanaic.gannimanayc,
gnnobiceraalsuno. niwccutília ;nite,pilnlia>
Ennoblecido, tlatecutiliili. tlapiltilillu
Ennoblecimiato. tlatecutiliztlutepiltiWiztlu
Inotra malera, occentlamanth. oececniycae.
En0traP'rtroCTeCrrc,oyercauhcarca.ocoyenechca;
E ante n*
105
torramaf* nit!á,xiuhyotia. ,nitIa,qüauhxiuhyotia.nití«>
quauhxíuhquimiloa.
infamado. tlaxiuhyotilIi.tIaquaúhxiuhyoi3lIi. tlaquaufe-
xiuhquirailolli.
inrredar algo, nítlaimatlaiiía.
inrredado. tlamatlauilli.
ínrredador, tlamatlauiani. rlamatlauiqul.
inrredamiento, tlamatlauiliztli.
inrredado hecho.como red . tlamatlachiuhtii.
inrrexar cerrar con rexas nitIa,quauhchay*uaflotia jnifla,
quauhchayauacayotia,
im rexado cerrado a íTi. tlaquaúhchayauallotilh* ■tíaquaüh
chayauacayotilU.
inrrexar de hierro. nitIa,tepuzmachancayotia ;nitla,te*
puzquaiihchayauacayotia,
inrrexadoaíTi. •tlatepuzmachancayotílli.tíatepuzquauh-
chayauacayotilli 4
inrriqueceraotro* nite>tIamachtia.miteiCUÍltonoa.hitcJ
netlamac!iitíitia;nite,necuiltonoltia.
inrriquecido. tlatía machtilli.tlacuiltondHi.
inrriquecedor. retíamachtiani. tecuiltonoani.tenctlamacll
tilti. tenecuiltondci.
ínr riqueci miento, tetlamacbtil/ztli. tecuiltonoliztli, tenc-
tlamachtíÍiztÍi.tenecuiíronoIiztIi.
inrnquecerfe. nino,tlamachtia<nino,cuiítonoa.
inrrifcarfe. tepeouicanicalaqui.q.tiauhoiiicannicálaqii?.
te xcalouican nica/aquí. niao¿u]canaquia.ninoítexcaíhuia
In rrifcado. tepeouicara calacqui. quauh ouicá calacquí.
texcaloiiicancaíacqiiú*tiQUicá;aqqui.motexcalhuiqui.
inrronqmecerfe. n!itozA'ananaliuitni>tozcachachAliui.ní,
to¿caaanalca,ai,9auaca.
in rronquecido- tozcananaltic* tozcachachal tic. tozcana-
nalca.ycauaca.
inr ronquecimiemto. tozcananáliuiztli, íczcachachaliiá-
liztii tozcananalcaliztU.ycauaqiiiliztíí»
i&rrofcaife la culebra, moyaualoa» amilana.
BB
E ante
n.
EnrrofcadaaíYi. moyaualoqiiLmomanqui*
Enrruuiarfelos cabellos. ntno^tzoncogaíhLua^nino^tzon-
coztilía.
Enrruuiadosaífí. tlacogalhuillútíacoztiJilJí.
Enfayarfepara algo, nmo,yeyecoa.nino,mamachtia.
Eafayado a íTi. moyeyecoqui.momamachtiqui\
Enfáyamiero tal o éfayo.neyeyecolizth.nemamachtiíiztíí.
Enfayar fe aponer bien la rodela para feeícudar, nmo,raa
mana.
Enfafcaraíabando.bufca alabar o engrandecen
Enfalada. tlanenelquilitl.tlanechicolquih'tl.qui/nenel,
EnraUdahazer.nitla>nendquiIchiua.nitlaJlaechicoloJchiua<
Bnfalmar. gantlatoltíca nitepahtía.
Enfalmo. ^andatolcícatcpatilixtlí.
Enfalmador. gantlatoltíca tepatíanv
Enfalmadebeltiabufca aibarda.
Enfanchar camino ropa,o cofaaíTi. nitía,patlaua*
Enfanchada cofa desamanera, tíapatlauhtli.
Enfanchador, tlapatíauani.tlapatlauhqui.
Enfanchamiento. tlapatJaualiztli,
Enfanchar fe. patlaua.
Enfanchar eafa,cQÍtai,vafos o cofa aífi. ni tla,coyaus»
Enfanchada cofa aíFi. tíacoyauhtli.
Enfanchador tal. tlacoyauanútlacoyauhqui.
Enfanchamiento affi. tfacoyaualiztli.
Enfanchar fe defta manera, coyaua*
En.fangpft ar algo. nit¡a,tzoloa..
Eníangoftado. tlatzoloíli^
Enfangoftarfe. tzoíiui,
Enfangoííadura. r/oliuiliztír
Enfangrentar algo. nitla,ezuia. nitla)ez£otia.nitla,ezneroa
Enfang reatada cofa, tlaezuilli. tIaez£otilíi.daeznelolli.
Enfángrtéarfe.nin,e/uia.n,ez5oa.nin,ezneíoa.nin.,ezgotia
Enfañarfe. bufea enojar fe.
Enfartar como cuentas» nida^oco».
Enfar cadas cuentas. tlacocotL
E ante n.
io5
Enfartador. thcococ. tlago^oñi.
Enfcnar. nociyacacnitlaaquia. noyomotlan mtlaaquia.
Enfeñar. nite,machtia.
Enfeñado. tlamachtilli. ► %
Eníeñador. temachtiani. temachtiqui. temacnti.
Enfoñanca, tcmachtiliztli. . .
Enfeñar doctrinado y atufando con amor, mte^ixtlamacii
tia.nite,tlachialtia.
Enfeñorearfe. ni,tlatocati. mtcpachoa.
Enfeñoreado que fe enfeñorea. tlatocati. tepacho.
Enfeñoreado lo quefeñorea. tlapacholli.
Enfeuarvntarconfebo. nítla/ebouia.
Enfeuadacofa. tlafebohuilli.feboyo.
Enfilarpan nítla, tlallancuezcomatema, tlallacuezcomsc
iSadopm tlatlallancuczcomatentli. tlallácuezcomac
- tlatlatilli.
Enfíilarcaualloomula. níclíalia yfilla.
Enfillada beftia. tlafillatlalililli, tlafillayotilli.fillayo.
Enfobemecerfe. nino,poua.na,tlamati\ni\cuecuenoti.
Enroberuecido.mopouanumopouhqui.atlamatqui.cuecue
notquí. - . .
Enfordecer a otro, nite,nacaztzatzatilia. ntte>iiacaztapal
tilia, nitcnacaztapaloa.
Enfardamiento tenacaztzatzatililiztH.tenacaztapaltihliz-
tli. tenacazrapalolfztlu .
Enfordecer fe» ni,nacaztzatzatí.m\nacaztapaiiui.
Enfuzíar algo» n¡tla,catzaua»nitla,tliIoa»nitlaxatzactiIia.
Eníuziadacoía» tUcatzauhtli.tlatlilolIitlacatzactilillj. »
Enfuziarfe. ni,tliliui,ni\catzaua.ni,catzactia,
Entablaralgo. nitla,uapaltzaccayotia. nitla^uapaltzacca-
yotema.niría,uapaltzaqua.
Entablado affi , tlauapaltzaccayotillf.tlauapaItzacutJi, tía
uapaltzaccayotentli.
Entablamiento tal. tlauapaltzaccayotiliztli.tlauapaltzaccá
yotemaliztli.tlauapaltzaqualiztli. _■
Entablar con tablillas angoílas o có anillas delgadas, nitla,
BB í)
E aiife m.
1 'Mi
&amattiítema.n¡tJa,xamanilteca;
Entablado afíi; thxamaniítentli. tlaxámanilteetTi.
Eimblamiento tai. tlatíaxamaniltemaliztli#tiatlaxamanS
tecaliztlí.,
Entallar, núquaulitlacu t/oa: n i\quau1iicuiIoa¿ni,quauhtIa*
cuicuii ní,quauhríámati. ni,quauhtuítecatl..
Eritalladaeofa». quauhdácui/oíls,t!aquauhicuiIoIl!.quauhtIa'
cut'cuiri quauhtiamachdí.q uauhtultecayo.
Entallador, , quauhtlacuilo, tlaquauhicuiio. quauh tíacui-
cuicquauhdamatqui^quauhtültecatl í
Eñ tallad u ra. . quauh tíacuilolíz tli¿¡l a quhicuiíoliztli i quauk
tlacuicuiliztli.
Eñtallecerfelas yeruas, ¡ quiy otí. quiyoqui£a;
Entallecidas yemas, quíyotquí; quiyoquizquí.
En tátoenquato. . yxquich ynquexquich. xníxquich>que*
qpcüL
En tato que. ynoc.ynoquic.ynocn©* ^ynixquichcauitl.y no*
quexquich eauitlVynixquichica .
Eii tatogrado de parentefco; , y zquitlamampl.
Eátenderalgo¿ nitla>ca quíe,.
Entendida cofat tlaca&íi.
Encendedor, s t/acaquini* tlacacqui, ,
Entendimiento.' tJacaquiliztli .
Eñ tender muy bien lo que fe dize o compre Hendé río. nfc
tía, acicacaqui.nit/a>macica caqui. nítla,nalquizcacaqui.m
tía itlameíauhcacaqui ¿
Entendida cofa aífr tíaacicaca&Ii. tlamacicaea&Ii.tlanal
quizcacaftlvtlatlameíauhcacadH.
Entendimiento tal. tlaacica eaquiliztJi. tla»macicacaqu^
liztlútíanaíquizcacaquiíiztli . tlaclamelauhcacaquihztli. .
Entender hazera otro» nitevtlacaquitia:
Entender en fola vna cofa. mtlaiixcauia;nitla;cemmati.
Entender folo en algún negocio; nicnixcauia, .. nicnocel-
cauia. .
Entender en folo lo que Ié toca ; nintxcauia: nixcoyl
Eateraxoíá. mocquitica¿ , macuica* centettiea: cenquizj
1
mtt m
roj-
ee motquítinemi, oc macitincmí, occhal-
rica;
Entera ■ Virgen;
chiuirl
Enternecerfe, n?;yamaníav
Enternecido* tlayamanil/ñ tlayamanililli.
Enternecimiento, tlayaroanililiztli..
Enterrarmuerto,. nite^toca.. mte¿íl*lláaquía. nite,tlaía*
íjuia,-
Enterrado, tfatocU\ tlatlalaquil^t/atlallanaquiím.
£nterrador. tetocani. tetlaíaquiani; tetlaílanaquian?.
tattrraraiento; tetoquilizcIi.tetlalaquiliztliV tetlaüa aquí-
Enterraríe: ninoJtocai.nino,tIaIaquia.jiínoitIaIláaquia¿nii
no,tiaItoca. ^
Enterrar otra cofa, nitla>toca..
Enterrado aíTi. tlatoftli..
Enterra.db*tal?. tíatocant;
Entibiada cofa, tlayamanilli,.
Enribiarfe.. yamania.
Entibiarfe ^enefpropofitoviimaciaiilicanequi, níiio tlatzinfv
í^ad^íH; mociauhcanecq^jnotlatóytóhS^.
xiuht/atiquvtlatIatziuhqui;mociauhcauhqUi q
toíibiamientotal.. nedauhcaneqüiiiztli. rUíatZiuh™^
liztli. nexiuhtlatilizt]¿,tlattó dfetfi. neílat2,uhcaua*
ca, nonelo. ypaoca; vpaoc cencolj
Enpo^Cerfee,pÍe' nocxiceP°'>^nocacecepoua;n¡icec«
Entomecidopie. cepouhqui. cecepouac cecepouhqui.
111
¡
E anto, n*
Entonador afli cuicaito. cuicatlazquu
' tetozcatlapaltililiztln . «iiivtornui
Entorpecimiento, aocyeuar m¿xu.*w ;
E^SÉt n.x.eloloptóni.nixcaxiui.nhpatzaua.
lriÍ:;ronre,y=xtin.ynneUlncUa„neuá-
EZmbascoraslargasoanch^ yomexti.
ya.teitecya.
Entrar. nijcalaqui.
Entrado, calacqm.
llSáfli; „íichtacaca1ac1ui.„ino)tla«t¡ca-
Eante* n
iog
laqui, ni ,naualealaqui.
EntradaafiFi. ychtacacalaquiliztli. naualcafaquiliztl/.
Entrar ajomalo a foldada. ninp.caláquia. niniítoa^nin©
nanamaca.
Entrealgunos. teñí, tetzaíá. tenepat/a»
Entre arboles, quauhtzala.
Entre fierras, tepetzalá.
Entre los dedos, tomapiltzala* y allí délos demás»
Entrecuero ycarne. ytic topanieuayo.
Entredía, tlaca.ynoctlaca.
Entregar algo a otro, niftemaca*
Entregado, temacili.
Entredezir, bufca vedar.
Entremeter entre otras cofas, ytzaíaníccalaquia.ytzatzaía
- mccakquia. ytzarzalan/caquia, oiftfatfatlalilia
Entremetimiento tal. tetlanneíchfquiliztlútetlaneuilana
iíztli.tet/ancalaqujíiztli.tettlanaquj'/ztlí
tzl^ yt/anicana4ytlanicaana.,ytzalánicana.r
Envtta1átíaaáatíÍt yt/átIaantíí< ydatlaaatlí.y tzalltfeantli.
Entretanto, ynoc.ynoqmc. ocquíc. ynocno. ynoquix-
flchca.ynixquichcauiri. 7 H
fctretexida cofa, tf axmepanolli. tlapetlachiuhtli
Entretexer,como feto, nitJa,machana.
Entretexido affi. tlamachantJí.machanqui.
bntrcuemrponiendopaz. níte,tíaceceüilia.nite,ceceuía
mte,nemacaualtiat 5
Entruenir rogando .níte,tladat/auhtiiia,tcpan nítlatoa»
Entreuerada ezcuicuiltic.
Entricadacofa. yxneliuhquí.
E ante
tu
ElSefaor.«etlaocoltiam,eicBotI.am«ht¡am.tene„«a
E^^^Sócoya.n.c^amat^atUmati.
l^Sag^ocofaaffi. jiúla.moyaua.
Bnuiruiadaagua, tlamoyauhtli.
Énturuiarfe. moyana.
ÍSr^e^^Se^ca,«p,yyocca^
l"uararfern¡qUappiuaulun,aUapaua.
E ante n & r*
109
EnxabonadoaíTi. tlapapa&I/.tlapaccotlauhtli. tlapacteaií
fcnxabonamientotaL tepapacaIiztI/.tepaccotfaualiztli tk
pactequil/ztli. .
Enxalmar.bufca enaluardar,
Enxaluegar. n/tIa,auitcqui.nitía,íxnaUía.nítíaixamatiíoa.
fcnxaluegado. t/aauitcaii.t/aixauifli.tlaixámatiloIli.
fcnxambredeauef'as. miequintin quauhnecucayultin.yxa
v chintm quauhnecucay ultin» * f "*?
Enxerir. m\quauhcaloa.
Enxeridor, quauhcaloqui. quauhcalo»
Enxerto. quauhcalol/i. *
EnxugaraJgo, nitla,uatza.
Enxugado o enxuro. tf auatzt Ji.t/auatzall?
Enxugarteconliencoocofaaill nino,uatza.
fcnxutoaii!, mouauatzqui.
Enxugarfefm liento. ni,uzqui.
Enxundia, xuchiyotl.
Enxuto hombre, uacqui. pitzauac.
Eizina, auaquauirl.auatJ.
Enzina! auaquauhda.aauaquauhtla.auatla.a auatfa.
Erade^utndtlalacaa;ji Ú^^.^ñ^m
Eredad/ unta con la caía. calJalíi
pfdaIileíCOmün# caímilí,-ca,ne«^tlíaltepcmili;.alte.
Eredarporteftamento. nechcauilitíuh.nicauiliíotiuh
Eredero tlacacauili/otiuh. ytechcaualotiiih
federo dexar. retech nitlacacauhtíiih.
trencia. tetlacacauililli.
Eredero vniuerfal. tlacemololo,
Erenciaafll tlacemolololiztli,
tregia, teotlatoIitlacoliztli.teot/atocueteaTiztTi
ce
ante
¿i & C
R
Erizarte el animal, bufca eiiefizar fe
Iirnanomayor. teachcatm. nachcauh.
Erma no menor, teíccaun. ;.
Irmanamayor. tcudtiuh.tcpi.tcc.uapo.
Erjuana menor. teicu. l
Ermanadetupadre. auitlt.au i.
Ermano de tu abuelo, colluecol,
"Ci-míina de tu abuela, citli» tecu
E manodetubilabndo. achtontli. teachton,
¡£*£2S*arssK¿«¿ f
Frmira teocaltepitoateocalcontlf.
Er&queandaaíTi. ttixpolot¡„em¡.m¡xpolotmenc1uí,
Erroraffi. netlaneu.üztl. neixpolohztU.
Errarhazermal. nitla.tlacoa.
tí»moli. tetlatemoliqui. - ■■;:.
Efamen. tedadaniliztli. ^""«g,^'poneCoa,o canta
pan niquic-a»
■
E unte X
no
Efcabullido. temacpa quizqui. temacpa euac,tematirlám
paquizquí.
Efcabulíimiento, temacpa eualíztli.temacpa quígaliztli. te
matitlampa quijal iztli.
Efcalarfortaleza. ni,tepant/eco. m\tepantemo#
Efcalador. tepantlecoc. tepantleconi.tcpantemoni,
Efca lenta r algo. nitla.totónia»
Eícalentado. tlatotomlli.
Efcalentadorel mítrumento. tlatotoniloni.
Eícalentamiento, tlatotoniliztli.
Efcaíentarfe. nino,totonia*
Efcalentar fe al huego. ninozcoa»
Efcaíentamiento alíi. nezcoliztiñ
Efcafenta ríe de calor o fohorñarfe. nipipíxquí*
Efcalera de palo. quauhecauaztlúecauazrii,
Efcalera de piedra o cofa aíTi. tlamamatlatl, \
Efcalon. tlamamatlatl.
Efcamadepefcado. micheuatl. michxoneuatf. míxxinca
yoth
Efcamarpefcado. nitla.)eijayotlaca.n^mixxoneuayotlacia,
ni, mixxincayotía^a,
Efcamado alti# tlaeuayotlaztli. tlaxoneuayotlazth. tlaxin*
cayotlaztlí/
Efcamparlal/uuia. quicá.mocaua»
Efcanciar. m\vinorecat ni&eca vino»
Ef candado vino, tlatectli.
Efcáciador, vinotecac.
Efcaño, quauhicpali/,
Eícapar fe de peligro.- nino^maquixtia.mjteoquica.n^ma
qui^a.nmo^layecoltia.
Efcapar fe antes que le echen mano, teixpampa neua.teixpl-
pa nicholoa.nino,yelna
Elbapado affi. teixpampa hqui. tixpampachoíoqui.
moyeltiqui.
Efcapar í¿ de éntrelas manos, temacpa neua, temacpa ni-
qui^a. temacpa nicholoa.
CC jj
E ante f»
Efcapado affi. temacpa euhqui.temacpa 'quizqui. temacpa
choloqui.
Ffcaramucar. niniycali. ninoyayaotla.
Efcaramuga. ncicaliíiztli. neecaliliztli. neyaotlaliztli.
Efcaramugador, moyayaotlani, micalini.
Efcarauajoquebuela. tecuitlaoloio.
Efcarauajoquenobueía» pinacatl.
Efcarauajoponcoñofo, tlalxiquipillu #
Efcardar. nitla,xiuhtlac> nitIa,xiuhtopeua. nitla3xiuhcui-
cui.nitla,xiuhpopoxoa. mtia,xippopoa. nuIa,xiuhoch-
EfcTrdada. tIaxiuhtIaxtIi,tIaxiuhtopeuhtIi\tIaxiuhcuicuitI
tlaxiuhpopoxoUi.tlaxiuhpopouhtli.tlaxiuhochpatli.
Efcardadorelqueefcarda. tlaxiuhtla^ani. tlaxmhtopeua-
ni.axiuhcuicuini.tlaxiuhpopoxoani.tlaxiuhpopouhqui.
tlaxíuhochpáqui. n-:
Efcardador/achuelooefcardillo, tlaxiuhtla^aToni.tlaxiuh
topeuaíoni\tIaxiuhcuicuíuanittIaxiuhpopoualoni.tlaxiuh
ochpanoni. . ; . t- t. * • t
Ercardadurá#tícIaxiuhtIa9aliztIi.tíaxiuhtopeua¡iztli.tlaxmh
cuicuiíiztli t/axiuhpopoualizch.tlaxiuhpopoxoliztli.tla-
xiuhochpanaliztlú
Efcarnecer. tecaninauiltia , teca ninotopeua. tecanmoten-
queloa. tecanmetzca, tecanmotimaloa.
Efcarnecido* ycaneauiltilli,yca netopeuhth. ycaneteque-
lolli. yca uetzquiztli. yca netimalolli.
Efcarnecedor, tetlatelchiuiliquutecamauilti. tecauetzcac
tecamoropeuani, teca motenqueloani.tecamotimalo
Efcarneclmiento. tecaneauiltiliztli. tecanetopcualiztli te-
canetenqueiohztli. tecauetzquiztii.tecanetimaioliztli.te
tlatelchiuililiztli, '
Efcarnecerdelqueleacaecio algún defaftre. tccanaha-
uia. tecamtlatelchiua, nite,rlatelchiuilia. tecampa-
EfcTrnecedor tai. tecaauiam\ tecapaquím.tecatlatelchiua
ni- tetlatelchiuiliani.
.,; '
E ante t
m
Efcarnecido aíTi. ycaauialli\ycaríatelchíuallí.yca paquilli
tlariatelchiuililíi. tlatelchiuhtli.
Efcarnecimiento afli. tecaauializtíi.tecapaquilíztLtecatla
telchiuaüzdi. tedate/chiuililiztli.
EfcarneceroburlardeJoqueotrodize. nite.tlatolpinauia
r níte,tIatolpipinauja#'
Efcamecedor ral. rerJatoIpinauiani. tetíatolpipinauit-
Efcarnecido aíTi. tladatoípinauil/i , tlatla toípipinsui-
Efcarnecimiento tal» tetlatolpínauíliztli. tctíatolpm'mzui
liztli.
Efcarpin. tilmaca&Ii.
Efcaruartierra o cofa alTi. nicla,tataca. mtla,uauana.nitla
xexeioa. '
Efcaruada tierra»tlatataaii.tlauauatli. tfaxexelolli.
Efcaruador, tlatatacac, tlauauáqui# tlaxexelo. riaxexe-
loani.
Efcaruadura. tlatataquiliztli. tlauauanaliztli. tlaxexeío
iiztli.
Efcaruar ios dientes, nino,tIácuicui. mno,tIátataca.
Efcarnadientes» netlacuicuiuaníjnetlátataconi.
Efcaruar orejas, nino.nacaztataca. n¿no,nacazcuicui ni-
no,rjacazmamaIi.
Efcarua orejas, nenacaztataconú nenacazcuicuiuani ne-
nacazmamaliuani.
Efcaflb. tzotzoea.tzotzocateuitz.tzotzocapa.teuye teo
yeuacatini. tlatlaimetí.&permetapho. amocotoVlani
atlequicaualizdama ti.
EfcaíTezaenefta manera, tzotzocayotl. tzotzocapayotl
teoyeuacatiliztli. r ;
Efcafíamente- teoyeuacatiíiztica.tzotzocayotica.anecoto
Efcafla cofaen pefo oen medida, tlatzinquixfilli. tlailoch-
ti\h, tIactwcoxelolIi.amotlaaxiitiIli# amoc aci, amoquina-
E ante, f,
Efcatimstr. nidaJxitta.nitla.tzmqiuxtiVnin.ellcItianitl»
ilochcia. nechixmauhtia. nechixcocoa.
Wcauar arboles. n¡t¡a,racaxxot¡a.nitla,tecochyoti*.
Ilauadordearboles. tlatacaxxotiani.tlatecochchot.anl.
BOauaduraalTí. tlatacaxtli.tecochtli.
ltorecerfeoafamarfe.n¡)mauizti.ni,tenyoUa.n,,toeayou»
tíi,uecapaniü..n¡)mauizSoua.ni,tleyoua.n.cauan..n1tau1.nI,
EfcIatTer o afamar a otro. nite,tenyotia. nite.tocayotia.
E „?te,uecapanoa. „,te,mauiZSotia. nite.tleyot.a.mte.ytoa
Efclarecida^tlatenyotilB. tlatocayotilli. tlauecapanoH/.
t!eyo,mauico.teiiyo.tocaye.
ErcUrec¡m.éto. tladeyótiliztl.. damaimf ooliitb. tlaten-
votilizili.datocayotilizdi.teuecapanolizth-
Erclarecereld.a. tlauizcaleua. tlatlaüch,paua. tlanec. tía-
uizcallimoquetza.tlaztaUatluetzi.
Efe auina. nenencatilmatli.otl.catlatquul.capa tep.to.
ircobaparabarrer. yzquiztli.tlachpanoni. ochpauaztl,.
EfcXpequefia o éfeoba jo. yzquiztepiton. tepitó yzquiz
ESoT^
Efcobilla oa limpiar ropa, xolhuaztli. tlapopoualoni. ;
!lodapaPradorarpiedras necocyacapatlauaetepuztex.-
maloni tlaixteeonu tlaixyea.lom.da.xxipstzolom. ¡
Efcodardolarpiedras. ni.teixteca. ni.teixmana. m.w
ESnISarma'dera, «lachichiconi. tlaixteconj ¡
Ifcoaer lomeior. uel nitla.pepena. uel ninotla,tlata 1.a. ni-
h fiSxtii.yyacacnitlaana.nida)neuhql»xt,a n.tla.tzo.
nana n tla.pepena.& per metapho n.no.mift.a.
ÉfcoSC uellapepentli.ueitlatlactalirr lacenquixn -
tl^yacac laátIi.tlaneuhqmxtiUi. tlarzonáth-tlapepentl.
E ante £
112
Efcogedortal. uellapepenaní.ueJ motíatlítmliani, tlacerí-
quíxtiani. yyacac tíaanani, tlaneuhqiiixtiani. tiatzonana
ni. tía pepe n a n i.
Encogimiento afíi. ueflapepenaliztli.uel net¡atlattiliíú' tli.
tlacenquixtilrztli. yyaeactlaanaliztli.ilaneuhgxtjiiztli.tia-
tzonanaliztli,
Efcogido entre muchos, tlapepentli.tlaixquetzalíi, tlaueí-
italli.yyacactlaanríi.
Efcoger algo, nitla^ pepena, ni no, tlatlattilia<niquiy rta.
nicnanilia.
Escogedor allí, tlapepcnqui.motiatlattiliani.qujmaniíjani.
Escogido alTi. tlapepemli.tlatiattalJi.tlaanrli.t/ayyttalli.
Escogimiento tal. tlapepenaíiztli,neflatlartililiztji.
EscolafHco. nemachtiloya pouhqui.nemachtilovapoujy
Escoderre.nino,tlatiatnin,inaya.amoninonexría.ámonino
te,ittitia.&:pmetapho(cotzalá>xopetlatifIánicalaq. xomtilco
; tlayouayánicalaqui.t/ayuuallinicloca,tlayuuaí!inicnotoc
tiatIayuuallinicnottitia.xumullí,caltechdinicnotoclia.
Esconder aigo, nitla,tlatia.nitla,ynaya.niría,yyana.&per
metaphoram.períatitlájycpaltítlánitiaaquia^ ye paliiila ni
< tlaaquia» -
Escondidacofa. tlatlatiíli.tlaynaxtli.tlaynayal/i\tlayanalli
petlatitlá ycpaltitlá tlaaquilli.periatitlá ycpalt/tlatJat/apa
cholli,
Efcondidarnente, ychtaca.ychtacatzin. & per meraph©ra
ychtacatlayuuayan,xumuIco.caftech,
Efconder fe para acechar. nino,naualíatia,nichtaca tíachia.
Efconder fe entre las yeruaj. o matas paraefpiar. nmo,ca-
canaualtia.ninoxiúhnaualtia.
Efcondrijo de hombres, netíatiloya. neynayaíoya.
Efcondrijo de fieras, ouican,texcalco. oztoc. tequanime
yn netlatiayan. tequanime yn ncyanavan.tequanimcvn
chan,
Efcopir, nichicha.
EfcopirlancádoIafaliuacomocQxeringa.ni.chichipiacoa.
E ante U
112
Efcopir gargajos» alauacmcchieha,
Efcopetínaquefeefcupe. ehichitl»
Efcopetina que fe faíe. y ztíaftli* tenqualacfcli.
Efcoplo* tepuztlacuícuiuani.uiteconi.
Efcoplear. nitlaacuicui\ nitla,uitequi. ¿
Eícoria de plata, yzta&eocuitlatl ycuitl» yztactcocuitlatl
y tlail/o. yzta&eocuitl ycoquiy o.
Efcorpion alacrán, colotl.
Efcoteenel comer pagando cada vno fu parte, tlaqualixtla
ualiztli.tlaqualpatiyotiliztli
Efcotarenefta manera. ni,tIaqualpatiyotia. m,tlaqlixtlaua
Efcotar cortar algunacofa como veílidura ♦ nitla,tlatequi t
lia.nitIa,ilochtia;
Efcozer. necheocoa. nechtoneua.
Efcozimiento. necocoliztli. toneualizth.
Eícriño. quauhchíquiuítl.
Efcriuano publico, amatlacuiloefcnuano. tlamachiyotí,
tlamachiyotiani. . , , . . .
Efcriuano principal, tlacuilccatiachcauh. yntiachcauhyn
amatlacuiloque.uey amatlacuilo, uey tlamachiyotí.
Efcriuano délo que otro dize. tetlatolicuilo. tetlatohcuilo-
Efcnuano de contratos, nenonotzaliztlacuilo,
Efcriuano delibros, amoxtlacuilo,
Efcriuaniapublíca(ftlicet)ellugar, tlacuiloloyan. amatla
cuiloloyan. oncantlacuilolo, amatlacuilocan.
Efcriuania publica, eloficio. amatlacuilolizt i.
Efcriuanias. tlacuiloltecomatl. tliltecomat/.
Eíciiuir comoquiera. nicla,cuiloa.n,amatJacui!oa.
Kfcreuirmatriculando/nitcicuiloa.nitctocayotia,
Efcreuir firmado, nofirmani&lalia.nitIa,neltilia.nino,fir
matia. . . ..
Efcreuir por minuta, notlalnamiquiya niquicuiloa, none-
volnonotzayaniquicuiloa.nitlatquiycuiloa. \
Efcr'iptor q cSpone» tlatollaliani.tlatlaliani.tlatohcuiloaní,
Efcripturacomoquicra. tlacuilolü,
E ante £
"?
Efcriptura contra otro, tetlacuilollo/tctlatollo.
Efcripturaenlasefpaldas. tlaycampa tlacuilolli, ycampa
tlacuilollu
Efcriptura de propia mano. ueltetlacuiloL
Efcriptoi de propia mano, uelynoma tlacuilo. uelynom*
tlacuiíoani. ynomatca tlacuilo.
Efcriptura faifa, yztlacatlacuüolíi.tlatlapiquicuilolli, ychta
eat/acuilolü,
Efcriptor verdadero, nellitJacuilo.uelIacuilo.melauacatla
cuilo.
Efcriptuara verdadera, melauaca tlacuilolli. neltiíiztlacui
lollí.
Efcuadron batalla, cet/amantin yaoquizque.centcnamitl.
cencuemirlcentecutli.
Efcuadra cartauon, tlanacazanoni, tJatlamelauhcaittoni.
Efcuchar de noche. ni»y uual lapia.ni,youal/acaqui.
Efcuchasdeeampooefpias. yaotlapíxque»
Efcuchasdelas cibdades. calaquínime, quimichtin. tetla-
nenque.
Efcucharcomo quiera. nitla,caqui. nino,nacazquef za.
Efcuchar defecreto. nicbtacatíacaqui, ychtaca ni,tlacaqui/
ychtaca nfnonacazquetza ni,nauallacaqui.
Efcudo. chimalli.quauhchimal/i.
Efcudar fe» n!no3chimaíca/tia.nino9chimaltzacuiIja, chi-
maítitlan nicalaqm, ninochimaltia,
Efcudado con efcudo.mochimaliapacho mochimalcaíti,chi
maítjtlan calacqui. mochimalti.
Efctidar aotro. nite,chimaJcaIt¡a, nitechima'Japachoa l chi
ma/ titlan nitec alaquia,
Efcudero que hazeefeudos. chima/chiuhqui.
ETcuderoquelQsI/eua. chiiTjaJitquic. chimaj/i quitaiñ.
Efcudar fe. nino.chimalcaltia.njno^himaiíapachoa.chimal
titlan nicalaqui,nino>chimaltia;
Efcudriñaríoqueay en algún lugar cautelofsmente o con
curiolidad. nitla,ixtemoa.nirla,ixtotoca.nouianiK)nitz
twh.ninvixpetzoa.nouiannineiiH.nitia.ixDef/íeuía,
DD
!
E ante' C
Efcudnñadoram/tlaixtemoam.tlaixtotocam.oomaonitz
tani.mixpetzoaní. . .
Efcud finamiento, tlaixtemoliztli, tlaixtotoquuiztli.nouia
onitztaliztli.neixperzoliztli,
Efcudriñar laeícriptura o cofas arquas. nitía,ixtemoa .no-
uianninemi.nidaáxpetzteuia,nino,yolnonotza.naaci.
Efcudnñada efcriptúfa. tlaixtemolli . tlaixpetzteiulli.
Efcudriñadordefta manera, tlaixtemoani. moyolnono-
tzani.nouia nemini, tlaixpetzteuiani. aacini.
Efcudriñamiento tal. tlaixtemoliztli, tlaixpetzteuiíiztli.a
axiliztli. ',«'', - ,
Efcudiíla, canauaccaxitl.chilmuieaxitl.tlauhcaxiü.caxco-,
mulíi- ,
Efcudiíla bruñida como vidriada. petzcaxirJ.
Efcudiíla de tortillas calientes, tlamatzoualcaxitT.
Efcueladonde deprenden, nemachtiloyan, nezcaitiloyan.
Efcueladedancar, nenetotiliz machtiloyan,
Efcuercoofapo. tamaculin, ...
Efculpircauar en duro,como en piedra* nitla,cuicm.ni,te
tlacuiíoa. . n.
Efculpidacofaenpiedra, tlacuieuitl. tetlacuilolli.
Esculpidor tal, tlacuicuic.tlacuicumi.tetlacuno.
Efculpturaaííi. tlacuicuilízdi. tetlacmloliztli.
Efculpircauarenmadera, nítla.quauhicuiloa. mquauhtía-
cuiIoa.nitla3cuicui.
EfcuipidacofaalTi, quauhtlacuilolíi.tlacuicuití. ..
Efculpidordefta manera, quauhtlacuilo.tl acuicuic, tlacm
Efculptura aííi. quauhtlacuícuilmli. quauhtlacuiíoliztli. tt
E'bur^cofa.1' tlaytiuayan.mixtecomac ouican. yuhquim
■miaian.ytihquimmicquiytzinco.
Efcundad, tíayuualli, tlayuuallotl.mixtecoiriaffl!.
Efcuro no muy claro, achitlaztaztcc.amouüllaneci.achito
EfcuFecer'fe. ni,tlayoua# ni>ixteco*naaia,nimixtec
E ante f.
»4
macti.
Efcurecer otracofaohazerfombra. nit/a,yuuiíia,nitla,ce-
ualhuia,nitlatlayuuilla.mtla,yeyecauilia.
Efcurecunientoo fombra, tlayuuiliztli. tlaceualhuiliztli.
tlayecalhuiliztli.
Efcurecer otra cofa con mayor luz. nitía,popo!oatnitIa,pa
nauia.nitíaceuia,
Efcureceríé tarde, tlapoyaua.tlatlapoyaua.tlaíxmiqui.tla
ixmímiquí.tJaixmimidoc. tlaixcuecuetziui,
Efcuí'ar fe» nino,tIacuepiiia. nino,quixtia.
Efcufacion. netlacuepililiztli. nequixtilizclí.
Efcufado. morlacuepili, moquixti.
Efcufadoralfi. tetlacuepijiani. tepatlatoani*
Efcufar fe echado a otrolaculpa. tetechmnotíamía. tecaní-
noquixtia.
Efcufacion allí, tetech netlamiliztli, .tecaneqirixti/iztli.
Efcufada cofa?noneceltana» amomonequi. amoneccní.ca
nent]achiuhth4cánenca.atlevnecoa.
Efcufado porpriuilegio. tlamauízcotiJIi.tlaicnelilí/.tlanaua
tillí. tlatzinquixtilli.
Efcufacion por priuilegio, tlamauizcotiliztli. teicneliííztíi
tenauati/iztli. tetzinquixtiliztli.
Efecutar, mcneltilia. ye nicchiua. ypánínemí.
Efequias, tetoquilíztli. miccacuicad, miccatlatlatlauhti-
liztli.
Efequiashazer, níte,tcca» nimiccatlatlatlauhtia,
Efento. tlaicneliilí>tIacneliiíi,tíanauatiIíi4tyatIaocoIiIJiítía
tzinquixtilli,
Eíencion. teicneliííztíi. tenauatiliztfi. tetlaocoliliztli , teí
zinquix tiliztli.
Effuerco. yolchicaualiztíí.yollotetiíiztli, tíapal tiliztli, ua-
paualrztli.neellaquaualiztli.chicauahztli,
Efforcaraotro. mte^yollochicaua. nite/iapaua. nite^tla-
paltjlia. mtexhicaua, nite,eliaquaua.
Efforcadooaniniofo. bufca animofo.
Efforcariepaaigo. ixquichnotlapaínicchiua. nino^íapalti
DD i)
E ante
lia.nino.uapaua, ninochicaut.nin.cHaqua. ninovyollochi
chilia,niccentlamia.nino,tzomocoa.
Efforcadoaflfi. y xquichitJapalquichiua.motIapaUiJiani.mo
uapauani mochicauani.chicauac.mochícauhqin.moyol
Iochichiliqui.quiccntlamiani.motzomocoani.moyolchi-
chiliani» ,". ' . , , ... ..
Effuerco eneftamanjera. chicauaIiztli.netTapaTtilili2tIi.nc
iiapaualiztli.neyollochichililiztli.tlacentlamiliztlitneízo
mocoliztll» t .
Efgremirelefgremidor, moycyecea.moyaomacntia.mo
yeyecoa ynqueninteuitequiz. moy eyecoa y nqmn cipa-
da quitJacaz. ¿ . .
Ergremidorque enfena a ergremir, temacquauhmacmianu
temacqtiauhmachtia. . „
E gremidor queefgrime. moveyccoani.moy aomachtiam
Elgrima. teniacquammachriíizth.teuitequiLizmachtiIiztii
Eilauo de cadena, repuzchicollí.
Eilauo de pedernal- tepuzrletlaxonu
Efmeralda piedra p'eciofa. quetzalitztlii
Efpacio de tiempo cauírl. .,.„.,. - -
Efpaciodelugar* tIacauhtTi.cauhtica.tlacauililli.t1acoyoya
E >acio o in terualocomo enel cato o dado gol pes ceíTado de
darlos dequádoea¡ndo. mocacaua eaaimani.caÉhtietzi.
Efpaciofacofa como de lugar ancho vefpacioío. tkcaiiili-
ílñcauhtimani.tíacoyaua tlaueytlalti.tlacoyonililh.
Efpaciofa cofa tardía, tlauecauant.tlatlatziuhcachiuani. a-
yaxcaqchiua.
Eípaciarlepor via de recreación o paílatiempo. nm,aana
nmíaauiltia.nine)ellHquixtia.n5elíeIqui$a.otIiniaotoca.
Efpada. tepuzmacquauitU
Efpaderoqlashaze. tepuzmacquauhchiuhquuepuzmac-
quauhtecac.
Efpada de dos filos o cofa allí, necoctene.
Efpada f lino: ni tla,puchina .ni tla,yedia.
Efpada ña ye rúa, tolpatlaclli.
Efpada pequeña, tepuzmacquauhtepito.tepuzmacquaute
E ante G
"5
tontÜ.
Efnalda, cuitlapantli. teputztli. tocuitíapa, toreputzco.
Efpátar oamedrentar, nite,mamauhtia. nite>mauhtia. m'-
te.ygauia, nue.tlacmauhcia. mte5tlaquigauia. nite.nen-
rnauhtfa.
Efpátado aíTi. tlamamanhtiJÍ!. tíamauhtilli. t/ay^auilli,tla
tlacmauhri/Ii tfatlaqujc.auiHi-tlanenemmauhtiHn
Efpátarfe. ninoJmauhtia.nín,i9auia,nino,nemmauhtia.ní
no^íacmauhtia.ninOjtlaquiyauia.nucecepocatiquiíj'avyuh
quinacanechquauítequi.nino^onalcaualtia.yuhquinaca-
atlnopáquiteca.
Efpatoé aáiue, temamauhtilizrlí. temauhtiíizríi, teí^aui-
liztli. tedacmauhtiliztli. tedaquiga/íztli. tenenimauhtiljz
tli.tetoíialcaualtiíiztíú
Efplto .paííiue. nemauhtiliztíi, nemamauhriíi'ztJuieíc, a •
uilizdi.netiacmauhtiüztlí.netlacigauijiztlucecepocatiq-
^aliztli. netonalcaualtilizdi.
Efpátarponer miedo a otros, níte^maui^aqui/ia. nite>nia-
uizdalilia. nítejyolmauhtia^
Efpátablecofaq poner temor, temauhtitemamauhti.teí^a
ui.tetlacmauhn.tetlaci^auí.teyolcuit/atzayá.tecuecuech
mi&i.tequacuecueyotz tecuecuechauh»tenemmauhti,ce
cepatic. f equacecepouh. tecocototztlali.
Efpataríe del precio grade de alguna cofa que fe vende,o de
ver gragentioj untólo de mirar alguna cofa honda, ni-
nixmamauhtia.
Efpátadiza cofa, momauhríani. momamauhtiani < mauhq
cuechmicqui. tzimpil,
Efpátajo. tíapeuibm.tlamanhtiloni.
Efparto, xomal/»
Efparteroquelo labra, xomaíchiiihquí. xoma/petJachi-
uhqui,
Eípartefias calcado deíto* xomalcacUú
Efparzir. nit/a^eGemmana^nida^xixitinia.nitlaxixinía.n!
tla^ueueloa^icla^momoyaua.nitla^hachayaua.nítla.cha
chayatza.nitlapipixoa.nitlatetepeua*
E ante» f.
Efparzirfeeí olor por todas partes, centlamamanivc auíac
nouiá aciynlauiaca. nouiáaciyniueíica. nouíáaci y ni am-
allo.
Efpecular, nitla,nemilia, nitIa,femoa. nino,yoInonotza-
cammmachneminoyollo.
Efpeculacion. tlanemililíztli. tíatemoliliztli. neyolnono,
tzalktli. .
Efpeculatiuo. tlanemiliani.tlatemoani. moyolnonotzani.
canimmachnemiyyollo.
Erpeculatiuaarte, r/anerailizamoxtli, tlatemoliz amoxtii#
tlamatthzamoxcíi.
Efpecie de cofas, rlaxexeloliztli, tlanononquaquixtihztli,
tlacececniquixtüiztíi.
E'pccial por feñalado, tlapanauía. tachcauh.
Eípecíadeefpepiero. caftillá chi/Ii.
Efpecieroquelas vende, caftillá chiínamacac.
Efpccierialu?ardondeIas venden. caftillanchilnamaco-
van. . . . . . . .
Eípedirlo impedido. nitla,yecoa. m,quica. ni3tlami.mtU-
tzonquixtía. .
Efpedicion afl'i. tlayecoliztli.tlatzonquixtilrztíi.
Eípenderogaítar, bufea de (pender. .T . . .
Eípeiopa mirarle. rezcatl. nettoni.netezcauiIoni.nei»-
■jnachoni.
Efeni o pequeño, tezcatontlí.tezcatepiton.
Efpeio dedos hazes. necoc xapotezcatl.
FÍeosráde. coyauactezcatl.uey tlauílli. _
Efpeíuzarfe, ni>.o.mauhtJ3.ni\quacccepoca.ni,quacuecue
"voca.ceceVacamoquetzaynnotzon.
Efpeluzado/ moniauhtía. quacecepoca.quacuecueyoca.ee
cenvacamoquetzaytzon,
Eípencacofaredondacomobola. cloltic.tolontic.tapa-
Efpe°rara!gun bien, nino,ch¡xcaca. nino,temachia. yuhea
noyolbynnitlaocoliloz.
Efperanca, net.machiliztli.n: chixcayelizth.
E ante f.
u¡>
Efperar a alguno. nite,chia,
Efperanca aíTj. techiaíiztl/.
Eíperado. chía/o. chieloiii.
Eíperar con deíTeo !o q ha de venir, cenca nitlateniaehia.
ca yzca yn noyollo ícenca yenoconnequi. ca noy cijo y-
paca.
Efpérimentaroprouar. nitlayeyecoa.njqiHtta.niqu/xijna
t/'.ypan'iquica.
Efperimento. tlayeyecoliztí/'»
Efpenmentado. yxtlamaíi, yxtlamatqu/. rnczcaíía ntuchi
Oquitac» muchi oquiyeyeco.muchí "oypáquiz.veyxpsca.'
Eíperimentaroauerhecho todo/o poíTible en algún nego-
cio pa que ouieiTe eífedo y no aprouechar nada, oueltla
tlatlá. otlánentlá . ctlayeyecauhí. atlequimonamicha. atle-
quimopahchiuia. oueílaíalá.
EfpelTarhazer efpeíioíc raro como engrudo o batudo. ni
tla5tetzaua.'
Efpefíadó aiTi. tlatetzauhtíi.
Efpeífa cofa aíTi. tetzauac.
EfpeíTura aiTi. rlatetzaualiztll .
EfpeíTaroayuntar envnó3como haziendofetodecañasca
ía de paja ótela de mata &c. bitia3tilaúa. ni tía, téípit he a
nitla,pachoa.
Efpeflacofaaflfi. tlati?ai|htlí¿ tlatecpicholli. tlapacholli. mi,
tílaaic.tilauac4quauhti!aaic.repeílatic. quauhíenetlatic'
tlatztic»
EfpeíTura tal. tIatilauaíiztíi,tlatecpicholizrIi.tlap2choIiztli,
EfpeiTamente. bufcaamenudo.
Efpiar o acechar. nite?pipia. nite,chichia. ninote,pacln'uia.
nonte, cacaqui.
Efpiaqueacecha. tepipiani.techichianí.motepachiuianí te
cacaquini.
Efpia de batalla, yaotlapixqui. yaotlachixqui.
Efpiga de trigo, centlaquechcuitl caítií/an cen'íli.centzon
tecomatl.
Efpiga de trigo mocha . otzontepeuac centlaquechcuitl.
I
E ante C
Efpigar coger efpigas, nitla,tz6cotona.nitIa, tzontepoloa,
nitla,quechcotona.nit1a,quechcuu
Efpiaarelmifmoeogerdefpigas, rlatzoncotonalrztl.. la-
tzontepoloIiztIi.tlaquechcotonalizt1i. tlaquechcuiliztln
Efpina. uiztlútzaptli.auatl.uizcolotl.
Efoinal uiüitztla. tzatzapda aauatla.chica1otía.uitzcolotla.
Efpinofacofa. uitzo iiiuitzo,tzatzapyo.tequaqua,tetzapi-
ní.tctzopini.auayoLchicaloyo.uit¿aIoyo.
Erpíno árbol, iiixachin.uitzquauítl. •
EfDmadepefcado. niichauatl.michomitl.
Efpinaropungar, nite,auauia.nite>tzapinia.mte>tzopinia.
Efpinilla déla pierna, tjgnftztli* totlamtz.
Efpirarecharelhuelgo. jjitIaíayou¿a#nini,hyyotia.
Efpirandoo reíIbHádo, yhiyotica^ecayotica,yohíiztJca.
Efpiradero. neyhyyotiloyan.
Efpiraderodetroxe» cuezcomaxictli.
Efpiradero de baño caliente, temazca xiftli.
Erpirituofoplo. ycIilizcIi.tlalpitzalizth.yhyyotTeccat/*
El pi rí tual cofa de efpiritu o Copio, yoliliz$o,eecay o. jy hiyo
Efpi ritual cofa diuina. teoyott,
Efpiritualmente affi, teoyottea»
Efpital de pobres, cocoxcacalíi
Efpital de huérfanos, ycnopücaíli-
Eíponia piedra. tepoxa<ftli#teconectli.
Efponiofacoia. pqxaaicpuxauacconcitic.
Efponjarconeíte efponja. nitla,chichiqui. nitla.teconuia,
nic/atepoxacuía. ■ _ ', . ...
Efponjadura defta manera, tlachichiquiliztli.tlareconuiíiz
tli.tlatepoxacuiliztli, ../. _
Efponjadela mar.lomifmo. vel,ylhuicaapan mochiua co-
EfportiUa. coyatanatli.coyatanatontli. tompiadi.coya-
chiquíuitl. :
Efpofo. teoquíchiri.texiamic,najiuct».tenemac,
Eípofa, teciuauíuetechitauhqui, tenamic. nara8Ji,tene-
mac,
E ante f«
»7
Efpofas pri fion. fepuztemaylpiloni.
Efpuela de hierro, tepiizuitztlutetzapiniIonistepuztetza-
pinloni.cauallovtzapiniloca.
Efpolear herir coneíla. nitJa,tzatzapinfa.níscauaIIo tzapi-
nía. nit/a,tzatzapitza.nitJa,tepuztzapinia.
Efpoiada. tlatzatzapitzalizr/j.caual/otzatzapitzaljztli.Gt
ual/otzapiniliztlr.
Efpremirofacar cumode yernas o cofa aíTi. nitla3patzca
nit/a^xitaza. nit!a,ayoquixtia,
Efpremida cofa aíí/( fií/cel) /as horrprac que quedan deloea
premido. tlapatzquit/.tlaxitzaJJi.tlaayoquixtil/j
Efpuertadeefparto. cacatanarli.xumaltánatJi.
Eípuma de agua. apopocoquilior/. apoc onaMorf*
Eípuma de cofa cozida* poconallori, poconi/Iotí.
Efpuma decacao o cofa afín cacauapoconal/otí "
Efpumofacofa. popocoqui/lo.poconca} o. poconallo po
coniííofpopCcocac, r * ftMU-*,°'
Efpumofa cofa/lena de efpuma. ceneauelpopocoollo ce
capoconcayo.cencapoconi/lo, * H *
Efpumar,quitarlaefpuma. nitla^popocoquíJIotlaca. nitla
po£oncayotIaca.nirIa,poconcaquixtia.
Efpumarhazer efpuma. mtJa^poconia. nitJa^poconaltia
Epumadeoro. cuzticteocuitla popocoquíllotl
Efpuma de plata, yztacteocuit/a popocoquilloti '
Efpuma de eftaño, amuchipopocoquiJIotí.
Eípumade plomo, temetzpopocoquiJIor/'
Efouero o boifa pequeña de dinero, teocuitíax/quipi/ton-
tli. tomín xiquipiítonrli. M *"ílw-
Efquilmada cofacomo tierra. tlalcuepallí.catíalcocoxnui
otíatziuh. aodíe ueí mochiua. w™ ^1*
Efquilon, p?aztic campana.
Esquina decaía, ca/nacazdi.tJanacazrli.
Efquinadacofa. nacace. danacaztilfi
Eíqu.uaPeríona: ayeíiatoa, aye] tenotza. iyel tema, amo
EB
.
E ante f.
trú-iiiiihatetechacmi.acanteicniuh.
EfquiulS aíT,. aycl teittalizcii.acan teicmuhyod.acan mP
Eroutan^ni'te.tlaJcauia.a.etechninomati.atetechnaci.nÓ
iffemlfmo. ^move.canyeye.Sannoyehua,l.ca,>yeyeua.
E¿3S^1annoyeua.,a„yeye.$anyenoye.ían„oyui.
EftffletT/as. cauaílotlaqualti'oyan. cauallocalli
|ftaab!ohazerocaualler,za. . nUauallo calquetza. cauallo
vtlaauavannicc'aloa,vel,nicchiua,
Efficofaque eua. cenca xan cenca, ave nuquanc.mu-
i *. u, u, imnaliztli tlatecpanaliztli. tlateneualizth.
Iftacaparaplantar riateteah.quauhtoah. qu.uhx.nach.
Ertacadep antas poner, niquauhaqma. m.quauiuoca
IftacadecWntodecafas. quauhtzotzoml.. atzotzon -.
Eftadoomdoenqueeftacadavno. yehzth. nem.I zti..
Pft^nerandeaffi ueyveliztH.ueycayotl.mau.zco .
Iftado! edfano lanepyá.layel.ztli.t!anepan,,anenulrztl,
líadobaxo quitzacuianem.liztli.qmtzacu-aychzth.
IftadodTcauk yeoncan yauh.oncannem.. oncantlan
kSonc\n«cJyntiatolh.oncantzicauiynnetellhu.lz
E ante ft
u§
tli.oncan acítiuh. oncan onocíub.
Eftal/ar rebcntando. m\cueponi, ni,tlatzini.ni >xíttocuepo
ní.ni^íttont/atzinún^xittoncapani. ni^xittomoni,
Eftallidodefta manera, xittomoniJjzt/i.xittoncueponiliz-
tJi.xittotlatziniliztli.xittoncapanihztli,
Eftábre de lana o lino, tete&li.tlatete&Ii.
Eftancar,parar fe yendo andando, nino^telquetza* níno,
caua.ocninoquetza. ninoquetza.
Eftancar fe el aguaque corría, motzaqua.momana.tlatzi-
coa^ylori.
Eftancia de veladores deías fembradas. miJ/apixcalli.milla
pixcaxacalli.tlapixxacalli,
Eftancia de veladores en batallas, yaotlapixque yn y ey a,
yaotlapialoya,
Eíianciadondeafgunoefta. netlali/oya.yelouaya.yeyanrli.
Eftandarte. quachpantíi.quachpanitl. quachpanutl,
Eftaño metal, amuchitl.
Eftañar. nitla.amochíy otia.nitlajamochiuia.nitlaíx amochi
uia, nitlaíxamochiyotia.
Enanque deagua o xaguey. amanalli.acaxitl, atecochtli.
atialiíii.
Eílar/er, nica.
Efta r cerca, amoueca niteitzticíi. rerech nica, amo uecan
nica. achitetlan nica, nite,techuia.
Eírardebaxo, ^aninica.tlatzintlannica. tlalchinica*
Eftarencima, pañi nica, ypan nica.
Eirarencimafobrepu/andoa otros, nitla,panauitica.ni pí
quiztica. ni,panuetztica.
Eftarencima para caer* ni.ualnopiloa, ni,ua!choIo a.ni ua
uetzi. \
Eftarloque fueleandar, nino^quetza.nino^elquetza.nino
tzicoa.nino,caloa '
Eírarenpie. nino,quetzticac,ni3cac. nLcaticac. ni,quauh-
teuhicac. nijtzapinticac.
Eftar echado, ni,uetztoc,n;onoc,fiin,acantoc. ni.melaua-
toc.ni;piaciuhtoc. n,onotoc.
EE q
E ante, f«
Ffl-ar Tentado, n.euatica.
Filar recortado. nino,tla¿tica.nino,tlaztoc. ;
Éflardeiante del fcñor. teixpan mcac te.xpan mnoque*zti
cae reixpannicaticac.ni.mauízicac nunauhcaicac.
Rilar ene! campo, milpannica.milpannmemi.
niacanino.namaca.nino,patiyotia.nino,tlaxtlauia.
Eftaren derredor afrentado, nitcyaualotita,
Eftar en der redor en pie. nite,y aualoncac.
Pilaren derredor echado, nitcyaualotoc.
ttí coouiteixiptla.teixiptla,
EíSiuSSoquelas haze. tcquacuilxinqui. .quauhtemptla-
xinqui.teixiptlaxinqui.
TílWftaefto. yehuatly.vehyn.ynin,
Iftldtmeenlarsonmo.melaua.n-no.melaaeca.mncpu,
Eftendimientoaffi. nemelaualiz.ü. nemelauaca.ecahztli.
EftSS^^auecatla?tóto^^
ES,;rr;S1U,oUa.veln¡t.a,ío,
Eftendidacofa, tlacouhth.
Ellera generalmente, petlatfc
Eftera de cañas, acapetlatl»
Eftera de palmas, coyapetíatl
Etoade juncia, alauacapedad. T
iftera deotra .unciaojunqui lo. tdg¡
Eftera de arboles como palma. &°&¡™m
Eftera délos tallos délas cipaaanas. w
Ita labrada, ¡¡ggj^SS^
Ffterco ar el campo ,o huertas* nuia.ii«\
dau^nitlajoq.Spachca.mtla^tocpa.hoa.
E
fte t
119
}?ITe:Toiadoanr!.t!ana;o!laMiui'í:,dacL'JtIsLiínf»t!aroqpacÍTÓ
Ili.tláatocpachplíi.rl.aáícycoilít,
Eílercobdor. r!atlai:oi]aihuiani,t!i:cinfIai]ianJ.f!a^crui^a
clioani.tíaarocpachcíini.
E íre ni hebreo muge r. tetza,catfiééfe£te$í.
Eilenlidadenefta manera, rerzacavotl.terzícayctL
Eíleril hazerfe. ni,retzacari.ni\rer/icati.
Efterodemar. amaytl.axomuih yíhuicaamaítl.
Eftcua de arado. lo mifmo.
Eíleuado de piernas. metzcacaltir.rJanitzcocoIric.
Efh'ercol. cuidad. xixt/i.nemanauiíli.tíajííi.
Bñúo o coílunbre. yuhr!am»mT;ztli\yuht/amanaIiztíí.
Eítiloocoírumbiede hablar, yuhtíarohzrh^uhrlárolo.
Eftimar tañar oapreciar. nit]a5tenyotia. hi^Iaríaiia.nirk,
tzatzilia. nit/a^eneua.nitla^ccayotia.
Eftima^precio. tladaliliztfi. tlatenéualizthflatenyótiliztli
ííueneualizt]i.t!arzatziti]izriifrIatocavotii¡ztlj;
Hílimacion rai Jomifmoesquepreciooej]ima.
Eftimador taífador. tladalianuíateneuam, tlatenyotiani
tíateneüaríi.tlatzarzitiani.datocayoriani»
Eííima de eftado, tecuyotl.mauizcod.tlatocayot/.
Eftirnablecoíade precio.' tlac,ot1i.pariyó.
Eílintaríe en mucho. nino,dacotla. nino,ueynequi, niño,
ueylia. nino,uecapanca.
Eftimarfeen poco, niiio.tlanítlaca.nino^tepitonoa.atíeipa
ninotta»
Eíhmaren mucho, niela, tíacocamati.nftla^ieícamatú
Eíhmaren poco oen nada, a'deipaniquitta. amo nictlaco-
tiljaatleycnict/acotilia.nícteicmua.adeypánicniari.cání
tnáadeypanfquitta.
Eírio parte del año. tonal Ja. tonalco.
Eftitrca cofa que reftnñe. tetzintzacu.téctutíatlaJi.
Eftiual mayz quando efta tierno, tona/elod.
Eíbual mayzya Teco, tonalcentli.
Eíriual fruta, tonalxochiqualli, tonalxocotl.
Eílio tener en lugar, centonal cananinemi.
ni
E ante U
Eftoque. tepuzmacquauitlyacamímiltic, tepuzmacqua-
uitlyacapitzauac.
Eftocadas dar. tepuzmacquauhtica níteíxflú
Eftomagola boca del. telcoyonya» toyolloixco,
Eftomago. totlatlaüayá, \ -
Eftomagarfeenojarfe. nellelaci.nijqualani.núquaqlam.n!,
popo^oni. nin,elpupucaua.
Eftomagado. yellelaci. qIani\popá£oni,yelleipopocauaí
Eftopadelitio omaguey. ychpacolli. ychpupulli. yyefti
loca.
Eftoraqueolor. cartilla copall i.
Eftornija de carro, tlatíatzicoltiloní, quauhtemalacatlyel-
quauhyo .ytlatzicoltiloca.
Eftornudar. nícuxoa.
Eftornudo* ecuxoliztlí.
Eíloruar. nice^líeltia.nitc^lacaualtia.
Effcoruo. tetlaeaualtiliztlúteelleltiliztli.
Eftoruado. tlatlacaualcilli.tlaelieltüti.
Eftoruaralque habla. nite,tlaco]cotonae nite?tíatolcauaI.
tia nite,tlatolmotla. nirctlatolilochtia, nirMatoIpaloa,
Eftoruo enefta manera, tetlatolcotonaíiztli.tetlalatolca-
ualtiliztlutetlatolilochtiliztli. tetlatolpololrztli.
Eftoruar o detener al que camina, nite^uetza. mte.tzicoa
nite.caloa. . „ ¿ .
Eftrado. mauiztililoyyeya. tlatoque ynyeya. tetlatzontc-
cuilique vn yeyá. tlatzontequüiz icpalli.tlatocaycpalh.
Eftrado pcíner, nitla,tocaycpallaiia ni, tlatocaycpalteca.
Eftragar. nitía,ytlacoa.n¡tIa,nempoloa. nitla,tIailoa,nma,.
Eft ragadá tlay tlacoüi . tlacatzauhtlñ tlanempolloli. tlatla-
Eft ragador. tlay tlacoani. tlacatzauani. tlanempoloani.tla
Éíhígc^ytlacauiliztli. catzaualiztli. tlanempopololiztli.
tlatlaelohztli,. «...
Eftragode muertos, yxachimmimicquc.xaxamacatoque.
E ante fíí
120
tnixtlaritoq?.
Eftrañq o eftrágero. uecat/acad. ueca chañe, uecauitz.ue-
canalena, anauacatl. toueyo.
Entraña cofa, uecadacayod» uecaualeuáflfciauacayoti.atíe
yuhquín nica.ayicyuhquintiquitta. acanecí. amoyuhquí
ticnemiria. ^
Eíhañaríe. nite,t!alcai?ia. atetechninomati. atetechnaci.a-
tetechniquic^atetechnipachiui. nino3nonqqi¡ixua.nonr
quamnemi.
Eítragurna tener. nin,axixtzaqiia»n3axixcocova.
Eftrangurrja aíTi. neaxixtzaqualizdi, axixcocoyaliztíi,
Eftregar colas manos. nitía,xaqloa.nitJa,maxaqua!oa,
Eftregadero para eüregar, tlaxaqualcloyá, tJamaxaqtía-
íoloya. l
Eftrep arfe o raícarfe, nino/;hicbiqui\nino,fafaca.nino,xa
qualoa.nino,moniotzoa.
Eíhegaderopa rafcarfe. nechichico) á.netatacoy^nexaxa
qualoyá.
Eftrecha cofa como entrada de puerta o como veílidura o
vafija. amocoyauactzoltíc.
Eftrechura aíTi. tzóliuiliztlí.amocoyauaíiztli.
Eftrecha cofa como agujero pitzcóyoqui. piüzcoyodic
Eítrechutatal, pifzcoyoniliztli.
Eftrechar algo, nitla ,tzoloa, nitIa,yJochtia.
Elrechamai entredós tienus. vtzoliuhyáynylhuieaad.y-
pitzauayáynylhuicaatl.ymonamicvá mylhuicaat/
Eílrecha tierra, amoueytlalli. ytzoíiuhyáindalh .ypitza-
uayaintialh tlatzoíiuhyá,
Eílrecha cama o mefa, piazdc. amopatlaüac. amocova-
uac. tzoític.
Eftrella. cítalli.
Eílrellado. citlallo. cicitlallo
EiltrzfntiFeql,ena' citUitó^¿rfaítepiio, c¡daItontIi.cítlaI-
:i ; ■
E ante f & x*
Eftrcmada cofa, mauiztic. mauicauhqui. uecapi
Eftremidadde alguna cofa, quac.quaytl.
Eftrenar. nitla,chalia.
«Eftrenadacofa. tlachalilli.
Eftrenador. tlachaliani. tlachali. :
Eftribodc filia, tepuzcaaii.tepuztlaccaloni.tepuznequet-
Eftribode edificio, tcpatliychicauaca.tepátliydamamallo,
tepátli yylpica. .
Eftribar. nitlacxotía.nimMilinia* terechmnoriapaltiiia.te-
techninotlatziczquilria.cetechnmopiloa. , • .
Eftropecarotropegar, ninoJtccuinia.umo,tepotiamia.m
no,tcltia. : .....
Efcropieco o tropecon. netccumiliztli, netepotlamiliztü.
neteltiliztli. .
Eftruendojiazer conlos pies o coa golpes, ni tf a,tetecuitza
nitIa,cocomotza.,
Eftruendo aífi. tlatetecuitzaliztli. tlacocomotzaliztli.
Eftruendo decofasquebradas. chachalacaüztli. cácala»
lrzt/j.xaxamacalizth.tzitziiicalizrij.
Eft uche de cui M ¡anos, tepuztepatfloni y coyonyo. tepuz-
tepatiíoniycalío»
Eftuchedepuncones. coyol Dmicallt» #
Eftudiante. momachti. momachtiam.momachtiqui
Eíludiar. nino,machtia.
Eftudioo diligencia, netlacuitlauíliztli. y xtlamanhztli. ne
matiliztli. eííotí. eltijiztii. nezcatiliztli.
Eftudioíó aíTi. motíacuitíauiani. y el. ixtlamatqui. mozca
liani.yullo.tlacacqui.. ,. « T •
Eftudiolamentedeíta manera, nezcalica. nematca.elloiti
ca. ncriacuitlauiliztica. tlacaccayoda. ^
Eftufa > bañoíeco» temazcalJi. ncuaccatemaioya.
ffgxede cano, qLiauiíernalacayoMod.quauhtema-
ia^aeiquauhyóti: quauhtemalacatlytic onoc. quaulv-
temalacatl ycdacotl , quauhtemalacatlyccotoc;
Exe,oxcádoal perro, xi. xa. ¿un.
E ante x* & F ante a, m
Exearpeno. niYzcuinaua.nftzcmmpeuia.nitzcuinziuia.
Exemp/o que tomamos de otro» neixcuitil/i. nemachiyo-
tilli. neo&acatiíli.
Exemplo que damos a otro, ¡temachiyotiliztli. teixmachti
Iiztli. teoftacarilíztli. teoftacamaquiliztlú
Exemplo o dechabo de donde faca mos. Jieixcuítiíli, ma-
chiyotl. odacatl-
Exempliricar poner exemplo. nite^machiyoílalilia.níte,©^
tacatlalilia, nite,machiyotia»
Exerciciodeluxuria. neahauiItiIizt/i.aodIacanemiIízíl].a>-
uilnemiíiztlí.
Exe reicio de ob ra que fe exe rcitsi. tlachiuaüz til
ExercrqoteneraíTí, nicchiua.nay,
Exercitarfe, ye ntcchiua, ye ni&equipanoa» yeúpánínc-
mi.yenay.
Exe rcitador de negocios, muchiuerquichiuanúmuchiqui-
motequiuhtiani. muchiaynf.
E xercí ta dora cofaafTi . uel chíualoní«ueIay uaní*
Exe rcitara otro, . nitejinamachtia.
fDeiosque comienza en fe
Abricarhazerporartiñcio. /nítlavt/aíí^rii
tla5yocoya. nida,piqui. míla.tol teca u/a.
nida^iemilia, nitla^olteouia. nino^yoí-
nonotza.
Fabricada cofa aifi. tlat/aliili.rlayoccxrl/,
tlayocoyaíh. tlapidli, datolrecaui'/í.tla-
nematcayocoxtli. tlanemililli. neyolno-
notzalizdi .tlayolceouill L
Fabricador, tlatlaljani.tlayocoyani.tlapiquini.t/aíolteca--
uíani.tlanemi]iani.tlayolteouiani.moyolnonorzarii.
-abricacion o fabrica, tladaliliztli.tlayocoyahztli.tlapi-
gztlutlatoltecauiliztl^tlanemililizdi.tlayoiteoujiiztli.ne
y oí n o n otz a 1 i z ti i.
Facultad paíTibiUdad. ueljtiliztli. yekhiualiztli, one ualizüiá
ü
F ante - at
Faciícofa. amootii.ayouiitiochiüa.iielchiuaíoni.yciubca-
chiualoní. ■ . , . . .. L.\
Facüidadliaereza. uclchíualiztli.yciuhcacliiijaliztli^
Facilmétehazerle, ayoui mochiua miciuhcachiua.yciunc-
ca mochiua.amo oui mocluua,'
Fayían aue, coxolitli. ■
Falfar contrahazer. nite jxcuepa.tecaninocacaya.ua, nitJaz
t1acauia.n¡te,qucqueloa;tecanínau;Icia#.
Fairedadalíi. teixcuepaliztli.tecanecavauahztli.tlaztlaca
uitiztli tequeqloliztli. tecaneauíítilrztti.
Falfadacofa. tlaixcuBpallitlaqucqMelülü.tlachichwaUí.^
Faifa cofa que engaña, teixcuepani. tlaixcuepam . tequeq-
loaai.tlaztlacauíani.tecamaiiiJtJani.
Fatíamente. rfapic*cánen,amoyui\yztíacatiIiznca.
Ealfarioefcriptor tálfo, motlacuilocatlapiquiani. yztlaca
tlacuiló. yztlacatlacuiloam. tlacuüolpiquini. ychtacarla
FaClfo dezidor. yztlacatlatcani, tlapiaiatcani.yztlacatlato
Fietlapicfcíarole. " .... ,
Falfo propheta. yztlaca propheta, motlapiquiaui prophe-
ta.teíxcuepaniprophera. '; ¿J/Ls
Ealfaprophccia. Uatlapic propheta y tohztlr, tlatiapiae-
FakH^cuípa. tlatlacoíli. rTapilchiuallí . tlapilchiualiztfc
Faltar aiTi. mrIa,t1acoa.nitIa,pilchiüa. .
Falta cofa queeíta falta, amo.macnica, ytlacauhqui. y tía-
caiihfica»
FaltaalTi. vtlacauiíiztH, .
Falta por mengua, atley. aofttey. aoneuaLztíi.aommaxi"
FaUar él que auía devenir, ayac, oommocauh, amoualla.
ayacoualla.
uiávtohztli.cacauamliztli.tlatolchitonilizt.i
famapequeñadenueuas. tlawlnioyaualutontii.tlatokhi
F ante a«
122
tonilizrontlf.
Fama con mucha honrra* uey tenyotl,uey mauiygotí.uey
yíauhcayotl. ueytocaiti.uey teitoiiztli.uey teteneualizííi
Fa mofo eneíra manera, tenyo» tocayc. mauizgo»ytauh-
cayo.
Famofamente aíTí, tenyotica. tocay ótica, iaauizc.onca.y-
tauhcayotica.
Fama mala, aquallí.teitoliztli. ateyequitoliztli, ayoftlaca
yorL pina uhy orí.
Famofo en mala parte, atlaqualy tollí. motenyotiani, ote-
pá motecac, mitolotlanúcecemorl^cecentiáquiztl^yca y e
yeloac.
Famofamente aíTi, atetlaeaittaííztica.
Fama mala tener. amoqualIinotenyo,nihtoJoca. tepanni-
noteca.nouian nihtolo. nicecemotii. nicecentianquiztíí.
noca yeyeloac.
Familia. cenyeJiztIiVcencalIi.cencaItin.cemithuaItinltecha
daca,
Familiarcofa, tetechmorna-ti. tetlannemini, cencateíc-
niub.cenca paquiní.
Familiaridad, terechnematiliztli.ycniuhyotl.necniubtiliz
tlj.nedagotia/iztli.netíacauüiztíi.
Familiarmente, tetech nemachiliztica. ycniuhy ótica. nec
niuhtíliztica.
Faraute de lenguas, nauatfato.
Fatiga del .anima, cuecuechraiquiliztli* yolmiquiliztli.yo
Jaactiuechiliztii.neyoltequipacholiztii.yoitoneuiIiztli,né
tlamatilizili.
Fatiga teñeran! ni\cuecuechmiqui. ni,yoIaactíuetzi.ni,
yoUequipachiui,ni,yoItoneua.ni,nentíamati.
Fatiga del cuerpo, ciammiquiliztlú ciciyauiztli.necocohz
1 1 i , n ecocoti zcui t i Ilztí u
Fatigado o cafado, ciaui,cic¡aur.ciciammicqui.mococoua.
Fatigar a otro. nitr,ciauitia, nj,tecocolizcuitia. nife.tlacia-
uiítia.nite,eJíeiaxiua.nite,ciammidia.nitetzontecontua.
nite,eichiquiuheua , nite,tequipachoa.
FF íj
F ante a & t\
Fáiiorecer con grita, nite,euitia.n¡te,tzatzilía. tzatzfztica
niteeuitia.nite^oíacocuí.nircyoleua, '
Fauorenefta menera. teeuitiIiztIi,tetzatziIiHztli,teyoIcua:
ííztli.teyolacocuiliztli.
Favorecedor aflí. tecuitiani.: tetzauiliani. teyolacocuini* ,
teyoÍéuani¿, #
Fauorecercon voto, tetlan nitecalaqma¿ tetlan wteaquia¿ ,
teuan nitepoa,
Eauorenefta manera. tetIateaquiIiztIi,teimntepouanztIi.
tetlan tecalaquiliztli,
Fauorecedor aíTi. tetlan teaquiani.teuan ¿epouani. tetlan
tecalaquianí,, . .
Fauorecerfocorriendóaotroen algún peligro, teuic runo
quetza.teuan neua.tepalneuaítepanneua. nite,paleuia.
Fauorecer comoquiera o ayudar, nitcpaleuia. nite.nanar
miqui. nitenanquilia¿ ; . ,
Eauorenefta manera, tepaleuiliztli, tenanamiquili zth.tena
quililiztli, . . , * ... .
Fauorecedor tal. tepaleuiani.tenanamiquini.tenaquiljani.
Eauorablecofa. paleuiloni,.ypantIatoloni. ypanneíxque-
tzalóni,,nanamiconiY .
Fáuorablemente. tepaleuiliztica^tenanquiíiliztica. tepan ;
tlatoliztíca. . ' . . ,
Fauor de) pueblo, altepetl ytepaléuiliz. .altepetl ¡y teicneit-
liz.altepetlytlaoccl, #
Fauorecedor de pueblo, altepepaíeuiam. altepetl ypan tía
toan**
Faxa. tlaxochtli.neIp¡loní,\ ,
Faxar. nitla5tíaxochtecuia.nitlajtIáxochicuia¿
Faxadacofa. tlatlaxochtecuiyalh, .
Faxa de pechos, tlaxochtlineeliJpilom..
Faxademuger, nexilianyípiloniiciuanelpilom.ciuanecun
tlalpilóni,, , . . . .
f Fea cofa, amo qualneci. temamauhti.tetl.aeki, amo-
qualíi.tlaelpul.
Heamuger ohombre. amo tlaeaneci. amoyucuxqui..amo>
F ante c & L
123
rlacamatil
Fealdad aíTí . amo tlacanexiliztli. ayucuxcanexiliztli. atla-
canexilizdi.
Fea cofa defhonefla*. amimatí.amomalhuíani.apínaua^
Fealdad aíTí» anemachiliztl/,anemalhuihztlisapinaualiztl;.
Feeocreencia. t/aneltoquííiztli.
Fee o c reencia délo que fe díze. : ti auelcaguilíztli y olpacluV
UlIÍZtli;
Fenecer acabar fe. ni^tlamí; ,nimiqui¿ nipoliui, tzonqu-ca
nonemiliz..
Feria mercado. tiamicpan..tianquizpan¿ tianquizittoyan,
t/anquizmanaloyan,
Fe ría lugar de mercado, tíanamacoy á, tiamicoy a. tían*
quizco.' "
Ferial día o feriado, ylhuitl pieJbní.,
Fe riar vna cofa a otra, n^tlapatla.
Ferias enefta manera, tlapatlaliztli. tlacoualiz tlf.'
Feria de cinaxen cinco días. macuiltiaquizthV
Feria de nueue en nueue días, chiconauhtiáquiztli.
Ferias de vey nte en veynte días» cempoualtilquiztlí.
Feriar aíTi, , ni,tianquizy tztiuh, nitianquiztoca# nitlaoíla^
tottia,,
Ferocidad, temamauh'tiliztlí.-tláuellj.cucullíí
f Fiador poner ala gorra, niíla.mecayotia. níííá;
mecayotlalia,.
Fiador a ÍT/. tlamecayoriloni» tlamecayotlali/oni.
Fj adóretela perfona. tequixtiani, tepammoquetzaní.
Fíaca déla perfona. tequixtiliztli, tepánequerzaíízrJi.
Fiar enlahazienda abonádola, nitla ,uelyoIlotia. nin^ixque
tza. mcnomamaltia. onca nínoquetza# ,
F'acatal,. tlauelvol/oriliz t\i. tepamieixqueízaliztli- oncan
oneixquetzaliztíi.
Fiador défta manera, teueíyolíotiani. tepammixquetza-m.
quimornamaltíanu.tepammilacatzoani, moteteuiztiani
Fiarfeaeotroconfiádofedel; tetechninorlacaneaui. tereco
muocaua. ninote,pialtia tetechninotlíuiat ili&, ■
Hfí
P ant< i\
Ficion fingimiento, tlapíquílíztlí. tlapi&Ii. tlayocoxtli.
Fietdda balaca, pafoynepítlaycac. pefoyyollo.
Fie! cofa de quien confiamos, y tech nedacaneconi.ytech-
neuelyollotiloni.teuelyollotiam-
Fielmente enefta manera, tetcch netlacaneqmliztica. w-
techualyoüotiliztica, ,
Fieldado fidelidad tal, tetechnedacatiequiliztli. tetecnucl
n^vollotiliztli. ' ■■■ai: „
Ficlquecree. enlafee, tíaneltocani. tlaneltocac. yeech yf
Fielme^íteaíTi. tlaneltoquiliztica. yccyolotjca
Fiel délos peíbs o medidas,o almotacén, «aqinztlamocui-
tlaui.tiáquiztopiUe.tiáquizua. .
Fiebreo calentura, atonauíztíi. totonqui. tlctl.
Fiera cofa, temamauhti. tequani . tlauele. cocol*
F era cofa vn poco. achitenunuuha achitlauelc.achico-
colé.
Fierabeftia. tequani. » .
Ficfta de guardar, ylhuitipieloni, pialoni.
Fluradetresangulos. V^^mpa nacacemaduyotl
Fiauradacofaaá yeacamparlanacazmachiyotilli.
Figuradcquatroangulos. nauhcampanacacemachiotl.yar
fi del os de mas' .
Figura fin anaulós. vaualticmachiyot , 3
F,|ura .hutod.ta-da-b.xo yancha.rnba. quamaquuzm
FiSratJid^raíibayanchaabaxo. t^máqui.qua
fI^SSp^ n.tla.machivodalia. $fe*&
F^cSÍadamachiyotnh,kmach¡yolIaI,Hi,Iauaua
FiSSSte. mach¡yot¡ca,t1a„ezcayotil¡zt¡ca.
F.¡fd«SKdeeof.tín. cuch.Ho y<en¡tzuca.cuch,Ho
ycenatca.cuhiilotentli.
F ante i.
124
Filo tener el cuchillo oefpatfa. teñe.
Filosophia.amor de fabiduria. tlamanfiztfaiforfalíztH.
Filofophar dar obra o éxeicitár la fabiduna. hi,t/amatil¿z
tlacptíá,
Filosopho amador de fabiduria. tlamatiliztlaeotlam.
Fiiofopho fingido el que finge ama ría sabiduría, motlama
tiíiztlacotlaíiziíapiquiam".
Fi/osophia fingida amor fingido de sabiduría, tlapi&lama
tilizclagor/aliztli.
Fin de cada cofa, tzonqmc, áí izt K . tía m i f ízt rf.
F/nal cofa» (filicet) /apoilreía, tzonquigayotl.tlatzacca
yot!.
Finalmente, £ateplcadatzacclinyeyuhqui.yeonca#
Fina cofa como grana, cenquizrica.mocemacirica. motqui
tica.pairic. cencaqualJi.chipauac.
Fina lana o algodón, chipauac. yamaqui. mcmuitka.
Finarfede riía.nonrnimi&oc niuerzca. ni\tequiueuétzca.
Finado de rifa, teq uiueuetzcac, cmmirmCroc uetzca.
Fingir, nitla,piqui mtla^pipiqui. ni(Ja,yocoya.
Fmgídacofa, tlapicHi. tíapipiili, t/ayocoxth.
Fingidamente, tíapiclíca.tiapipidica.
.Fingidor. r;apiquini, rlapipiquini.
"Fingir que duerme, nina^cochcatfap/
nequi,
quía. nino,cochcane
F ingsdo aíB. mococíicatiapiqui.mocochcatíapíquiani.nio
ccchcanenequi.
*"¿ngjrqueeníiende y fabc bien qualquieracofa, much-
nicnocaccay etoca, muchnicnocaccanenequ)'. muchnic-
nothuiyec-oca. muchnicnothuitoca»
Fingidor afí?, muchquimocaccayetccani. ihuchquimocac
canequini, muchquimothuicayerocarri. muchquimcthL'i-
yetocac.
Fingirqueefra muerto. nino,miccanencqui. ninosmkca-
tlapiquia. niño, mrccay etoca.
Fingido aífi, momiccauenecquí. momiccatlapiquic^iu^
miccayetccac^
F ante 1,
Fingimiento aíTi. nemiccanenequiliztli. nemiccatlapiqi»-
liztli«nemiceayetoquiztli. . P&üú
vcftoca.nihóxiualtQca. . . *
Fingidor tal. m¡!^
' ciui/izcii.neycctpquia¿tli.ncqua toquilizta.
Finzidacofa tlapíaii.tlapiquUiztíi.
Fíl¡ríeíabianin^lamatiUztlapiquiaKnino,tIamatcancquu
motlamachitocani.
Fingir amenudo.nitU.tlapiqui. nma.tlayocoya
F nf.mientoafli. tlat(3P>qt»lUtI..tlayocoyaliztli.
F"|ir?«rnoconoceaal§uno.amomnotej.x.m«canene.
Fingimiento affi. ancteiximatcanenequiliztli. :
Frmecofa.chícauac.nlina.tlapaltlc.:uapauac.uelnelhUay0.
Firmemente. chicauaca.tlapaltJUtica. uapauaca
Fi^iSpK^^
cavcuiloa. nida.neltilia.
Firmadaefcriptura.firmayo.tocayo.t1aneItiUlU:
Firmarofortificar. n..laíchlcaua.nuia,t.lm1a.nnla,t.apalt.
F.fcohaziendaae! rey.tlacoani ycechdapouaUulatoam «la
axcatilli. tlatoanitlatlatqumlli,
Fi%a, tlaxiehtli.
¿gcquL.dCicuiltiC.cocolouc.amo chicauac
F ante 1.
»5
Flaca cofa doliente.cocoxcanacayo.uiuíxquí.yayacatzin*
tl/.£anquenimmouícatiuh.£aquenim mouiuicatiuh. c*
ompetticauhtiuh. caquen onotiuh, ayoc uapaua.^a om-
pettiuh.
Flaca cofa no rezía. amo tíaquauac.amo uapatiac, amocht
cauac.ayouitlapani.ayouipoztequi.aytechmaxitíani4
Flaca cofa fin tuercas, ámotiapaltic. £otJauac4 £otla&ic.
aocuapaua.ciuanacayo. ococototzauh. aocmochicauac,
aocuelmomapatla.oyetix.
Fíacoque no puede pelear, amo oquíchtIi,amo tiacauh.tla
paltontíi, amochicauac.
Flaco que nofe puede tener, uiuíxquhuíuitomí.cocoya yni
nacayo.auelmoquetza.
Flaqueza de cofa magra, anenaeayotiliztl/.achícaualiztJi.
oomiyotl.quhuaccayotl.cocoloyotl.cicicuiíotí.
Flaqueza dolencia. cocoxcayotl.yayacayorl.uiuíxcayotZ.
petticayotf4
Flauta, uilacapítztlUíapitzalIi.cocolocl:!!.
Flautero que las haze, uílacapitzehJuhquiVdapítzalchíuh-
qui.cocoíoechíuhqui,
Flauteroel c\veUs tañe, tIapitzqui.uiJacapitzo,uiIacapitzo
ani.cogolocpitzqui.
Fiera r naue.nacacal íaneuia. nacaJpativotía.ninacaíIaneuj'a.
Flete que paga eípafla pero* aeallaneóuani.acalpatjyor/.
Flocadura, tfotenüu tlatenchayauacayotj, tempocoiica-
yod.
Florgeneralmente. xuchítl. cueponcayot/.
Floro rofa de caftilía. caítillan xuchitl.Rofa.
Flor de granada, granada yxcchiyo, granada ycueponca,
granada yxotlaca. y aflí délas demás»
Flor muy olorofa de hechura de coracon. yolloxochít/.
Flor otra comomacorca de mayzcó fus hojas.yeloxuchit?.
Hor otraquafi déla mifma hechura, quauheloxuchitl,
Flor déla muger. nemetzuilíztli.ciua vncocoliz,
Florla lapa del vino, ytztzorzoliuhcayotl.yxtetzauaíiztíi,
FloreíU. xuchiquauhtla.tlaceltia.tlaceJpatia,quaquauhtla'
GG
F ante I &
Florida cofa, xuchiyo.cueponcayo.
Florad- naos guando naueSan. acall.tepeuhtiuiz. acalh
acalliquitzacutiuitz.
Fioxa cofa enel cuerpo, cotlaftic aüspauac a chjcauw.
Flokhdenelcuerpo. cotlaual.ztii. auapaualuth. ach.ca-
f£"mI animo, amoyollotlapaltic.amoyollochicauac.
atleytlalnamtquiliz.atleyyoilo.amoyollo.
Fioxedadair.. yollopoimilrzuUyolloch,caUal,zu>.ayoIlo
tiaoilcíliztli.atlalnamiqoiüztli.atleyononhztl,
Hoxipor negligencia. t¡atziu¡n..qu,temmat..ayel. cu. la-
íotlac.cuufatlol.cuulatzcopic.cuiclananaca.macoyotlac
Fr.ea'a'damo'nésiigenc.a. tlatziuiliztn.quitemmatiliztli.
maVo?otlacyotlcu¡tiatzo;yotl.cultlazcopicyotl.cu.tlaM
nacayotl.cuitlamomotzyotl. _
Fluecoaelana. • ychcatextic. ychcateuht.c
f Fofa cofa. poxauac.pochictic.poxactic.conca.c.pa
FoCothTa^amoyollo.yticoyunqui ytepochinqui.
Fontanal luzarde faen«..ameyalU..meyálco. atlmoloya.
Forafterooeftrangerc.bufcaeftrangero.
Foreofa cofa q fuerea.qmtecuitlauut.ani.
Fórcofamente. tecuitlaciiliznca.
Fo calóes monequi.cencamonequt.uelmonequ..
Forfar n,retla)cu,t¡auiltia.mtejtlach¡ualt,a.n1te)t!ach,nal:
FoltSÍ^^cuitlauütilli.tlachiuaJtillulachiualianilli.
Fo!Í vlrgenoa otra qualquiera. niccuitlauiltia nite,cu¡
f^2SS^^^«^.™^;#í
níno,paoa.ytechn.no)quapP.Ioa,nlno1ochul¡a.
F ante o & n 126
Forjar,dezirpalabras forjadas» nit/a?pipiqui. ni3ílatoIcue-
cuepa.ni,qualaaquia.
Forjadura aíK tlapipiquiliztl/. tlatolcuecuepaiiztli.tlatola-
aqui/iztlí.
Forma o manera, y uhquiyotí.yuhcayotl. y uhcariliz tli y ui
nin.
Formar reduzir acierta forma. nítlajChiua.nitla^Jacatilia,
nitla.tlalía. nitl achichina»
Forma de materia, yuhcayotl.yuhquiyotl» yuhcatiliztli,
rtlatíamantiüztli.
Forma deletra, letra tlalilíztli. letra chiualiztli.
Formado en dos maneras, ontlamantliyctlachiuhtlioccl
ycacycflachiuhtl/.
Formadoent res maneras, yetlamantliy&íachiuhtli, ecá
y cae yctlachiuhtli, y afli délos de mas.
Fornecer o fortalecer. nitía^chicauanitla^apaua.nitlajtla-
toquilíotia» nitla.tlapaltilía,
Fornecimiento. tlachicaualiztíi. tlauapaualiztli. tlatíato-
quílíotiliztli. tlatlapallotiliztli»
Fornido, tlachicauhtli. tlauapauhtli. tlatlatoquiííotilli. tía-
tlapaltililli.
Fortaleza de varón» chicaualiztíi. tlapaltiliztlj»cqijichtil/z
• t]¡. tiacauhyotl,
Fortaleza edificio, yaocalli.
Fortalece r. bufea fornece r.
Fot taíecer fe. nino,chicaua, nino,napat?a. nino,t?apaítííía.
€¡Fragofacofaafperade piedras, teuiuitztía. letla cu]
can.
Frayíe religiofo de fant francifo. fan francifeo teupixcui.
Frayle religiofo de fant Domingo. íanto domingo tei pix>
qui\
Frayle religiofo de fantaguítin. fant aguílin teupixqui,
y aiTi de los de mas frayles celas ordenes.
Francolibe.al. tlatlacati. amo teuye.atlequiíemachia. aríc
quitlacotla^tle ytlaco.
Franco priuilegiado. tlacheíilli.
GG ij
F ante t.
Franquezaliberalidad. thcayotl.ateoyeuacayotl.atlequi
Francamente, teicndihztica. tlatlacayot.ca.
Frecha o flecha. mitLtlacochtlt. ,.-,'•
fíecherooflechero. ,laminqu..tlaminan¡.tIiin1ím.tIauIto
F'rX'rooflecheroelquehazeflechas «"icfeiutó. ■
Frecharel arco. nitla,atilia.nWaJxacaloa. nltla)noloa.m-
Fr5aímnit1a,xaquafoa. nitla.maxaqualoa.nitla.matiloa.
Freídrllaxaqualolli. tlamaxaquatolli. tlamaulolli. tl.
Fregad*' tlaxaqualoliztH.tlamaxaquaWiztli.tlamatflo
Ftegarvnoconotro. nm*&*&z*9s*>*iI,iá*?e*tn'
FrnesXa"r^"«ecl1xaqualol¡ztli.tlanepanxaq«alol¡z
ptarrhrntííeíeuhxaqualoa.nitla.teteuhmatiloa.
Fregarmucho. nma^ m mat.IolI|
FÍe|ar vnacofaa otra, ytech „icJxaqualoa.ytechmc)ma-
Freg°ar pordebaxo. tlanipa nitla.xaqualoa. tlanipa nitla,
F^aaStes, netlanxaqualoloni.netlanpopoualoni. ne-
FÍegSafíol'vafo, nitla.papaca.nitla.xaxaqualoa.ni-
^ tla-P^0v!»fos tlapapaaii.tlaxaxaqualolli.tlapopoohtlü
SgftS! 'tSapacaliztli. «lapopoualiztH. rtaxaxaq-
F «gar^ regando, mno.chjchiqui. nino,xaxaqualoa. m»>
iychiqui.nino,tataca.
F ante r*
127
Fregadero afíi.nccruchiconi, nexaxaqualoloni.netataconí.
neyychiconi.
Fregaderode vafosoeftropajo* tlapapaconi.tlaxaqualolo
ni4tIapopouaIoni.
Frey ren farten* nir!a,tzoyonia.nit?a,tetzoyonJa.
Frente parre déla cabera» yxquaitl. yxquatí.
Frente de qualquíera cofa» tlaixquatí.rlaixquairl.
Freno para cauallo o muía* ytepuztemmecayocauallo.yte
puztenilpica cauallo.
Frefco rezien te. yancuic.yamaiiqui.atíc.ceític.celpatic.ha
uic.yancuipatic.
Frefcamente. célica yamanca. yanctríca,
Frefco por frió, y tztic.y tzcaltic.y tzcapintic.
Frefcor ofrefcura. rlaceceyalizr/r. tlayamaniíiztlr.
Frefco ay re muy teplado y málío, ecaxo&li. ecapeyactít.
Fría cofa, y ti tic. cecee.
Fría cofa muy fria. yt/capmtíc. ytzcalalatic#ytzcalpatic*
cecepatíc, y czcapatic. y tzcahic.
Fríamente, ytztica.cececa.
Friera de pies, y cxixoxalli . ycxixix/pochauiliztlú
Frió, cecuiztlú y tztic.
Frío tener, ni,cecui, ni>cecmiqui.
Frío tener antes deh calentura. nite,tetzilquiga#
Friíár comopaño* nitla.ixpochina.veljtepuzticanítíajix-
puchina.
Frito cofafrita. tlatzoyoniífi. tlatetzoyonilli,
protalde aítar.lomefmo.vel,alrar yyxquen. altar yyxtlapa
chiuhea,
Frótera o delátera de cafa . caí ixquatl. cal ¿xquaitl, cali xcopa
Fruta generalmente, xuchiqual/i.
Fruta de farten» tlatzcyonilxochiqualíi.
Fruta de corteza, moxipeuani xuchiquall?»
Frutaíarboí. xuchiqualquauitl.
Fruto de cada cofa, nepapan tlaaquülotl. tlaaquillotí.
Fruto déla tierra, tonacayotl.
Frutuofo/oqueda fruto, xuchiquallo.xocoyctzapoyo.tia
aquilio.y tech tíamochiuani.
úí
F ante. u,
panificare! arbolocofa aíTi. ytech tlaaqui/yiechtlamo-
chiua móxochiq Lia! lo tía.
.CFuellcsparafopIar. enatfcpirzaloni. ¡
Fuelles pequeñas, tepitoneuatlepítzaloni.euatlcpitzalo.
nito» . T
Fuente manada!, ameyalli. atlmolom.
Fuente pequeña, ameyaltontli.
Fuente déla palma déla mano, macpalyollotlu _
Fuentes para lauar manos, tlatocanematequilom.
Fuera a lugar aduerbio, callampa.quiyaiíacpa.
Fnpraenlusar. quivauac.calfan #
Fueícahazer a oí roo videncia. nitetla.cuitlauílt.a.n.te.te
quíuia.nite.tequicuitlauiltia.mtctequ.ch.ualtia.
FuercaaíTioviolencia. tecuHiauilfJiztlj.tetequ.uiIizth.te
teguicuitiauilciliztlí.fetequichiualtiizti.
F»e?carez¡ura. chicauauztli tlapa tFztU.uapauahztl,.
Fusrcabiua. tlaqiiaiializtli.tepitztiliztli- ....
Fueíf hazera muger. nicte.cuicuitlauutia.^cu.tiuetz..
tlapaliuhcauíliztli.
Fuerte cofa, cbicauac.tlapalnc.uapattic.
Fuertemente. chicauaaíuapauaca.daquaub. tlaquauaca. ;
F3S po^iugar de iuizio. ^¿nt^^ttf&owr
FunX'caxadecalizodecofa femejante. toptli.tlacon-
FJndar poner fundamento. (fnicet)quando echanla pie-
dravmezclaenlacanja. nitia.tetoca.
Fundadortal. tlatejocani.
KSÍSSSiíáSSSÍ? &&tó# Te hedida
páreddeídeelprmcipalfundamentohaftamed.oeíiado
F ante u. & G a;:íe a, ug
enalto. nitIa,Tet7oneua,niffa,íea,
Fundador tal, riatetzoneuhqu/.rJuatetzontlaíiquú
Fundamento aííi. tiatetzoneiihtlií.rlateuiliztlí.
Fundaroprincipiaralguna cofa. mt;a,peualtia» mth3tzm
tia.nit¡a,neíhuayona.
FundadacofaaíTi. tlapeualtíílí. tTanelhuayotíIlí. tTatzín tilíí.
Fundador tal. tjapeuaítiani.tíarzmtiani.flaneíhuayotiani,
Fundamento aííi. dapeualtiijztii.tlatzintiliZthVtíanelkuayo
tíhztli.
Fundir metales, tepuztíi nícatiíi'a.tepuztli nicpitea. y aííi
délos de mas.
Furia o furor. tiauelli.qualantli.cocolli,
Furias del infierno, micHan netolinilizt/i. mielan tlay hi-
youiíiztli, toneuiztli. chichinaquiztli. vei^tlatiacatecolo,
tetlayhiyouiltiani.
Furioíb de enojo, tlauele.cocoIe.yoíJococole.quaíanins.po^
conini,
Fufta genero de ñaue, cartilíanyaoacaííi.
Fuftá. ychcatilmatli.ychpochinqui tilmatli.
Fuziáofiuzia.bufca confianca.
^"Delos que comienza en G.
Aeapodeeone/o. tochconet!. tochtepito,
^afo4cocototzáuhquit uauapaua. coaciuh
-jayta. euauiíacapitzrli.euadapitzalí;
3aytero, euauilacapitzo.euáuiiacapitzo
.;' ani,euatlapitzqui.
Gajodevuas/ cenqúauítI.ccniochoIIitcé
Gat!i¡zr£ua/n^
Gue/neS^qiÍÍ- .W,necí- «oyecchichiuhqiii. uelirtom
uemezquj.mímatinj.mopanitia.
zalama. uelnexüiztli. rtemanl¿2tli,ncyccch¡chiualiztli tf
M\
G ante a*
tiliztica. nífp tlaxtlauKi.nitcicnelia.
GaUpalodelamarotortuga ayoteftli.
oaup*5 ft-vacalli.vaoacalli.
Gallina. ciu»""°''%t]afatotolin.tlaelazquitololia ...
Ganatenerdecomer n -xro
Ganatenerde hazeragí « , dema¡¡
GanaTmSr ychcSeñ^oneque.&c.
Ga"aí™lCftorychcaprxqU1equaquappixqui.&^
G mtc al
ng
Cansciofo fe r. nino^laixnextílía, m\tIacnopiIhuia.
Ganancioíó, tlaixnextiani. tlacnopilhuíani. motlaixnéx-
tilianú
Ganapá, tetlatlaaylia. inomamanamaca. motetlatlaque-
ualtia* momamaytoa.
Ganar la vida, lo miímo csque ganacioíb íér#
Ganaran juego, mte^ani. nnlaftlani.
Ganareonquiftado. nite^peua, nite^poíoa. ní,tIalpoIoa.
Ganarfueldo. nitlaxtlauíio.
Ganar amordeotro. niquicnopilhuia intetlacotlaliztl/,
nícnomaceuia intetlacotlaliztli.
Gafo, atlatlalacatl. tlalalacatL
Gacho depaftor. ropilchicollú yacacliícoltíctopilli.
Gañan que ara, tlalcniuhqui.daícolotl .tJapaliui. elimigni.
tlaaxqui#tlaayni.tlaljnaití#inikhiühquí.
Gazua. ychtecca riatlapoíonú
Gañir eí perro o rapofo. choca.tzatztí.
Gañido eneftamanera^ jchoquiztli.choquiliztli. izatzi-
liztli.
Gañir contra otro. íiítc,crioquilia»3iite,tzatziIía.
Garañón cauaílo. tequetzanicauaHo. tíacuinicauallo.
Garañón echar. ni,cauaíIotlacuitia.
Garauato. chicolli,
Garauato de hierro. tepuzcíiicoiuY
Garauato de palo, quauhchicolli.
Garauato depalopara facaragua depozo.achicol/i, qtiauh
chicolli. l
Garcaaue. aztatl. tlacaaztatl, uitzaztatl
Garceta, aztatepiton. azta tontli,
Garcon, auiltelpuchtonrii, telpuchtlauelilocatontl/V
Carbonear. ii,auiltejpuchri. r^auiltelpocati. nKteJpuchtla
ueli/ocatL
Garconia. telpuchtlauelilocayotí.
G a reo de ojos, yxcocoztic.
Careos ojos, eocoztic yxteíolotli.
Garfiopara facar carne» terjuzcolíi yacamaxal tic* naca-
HH
G «ánté a.
■
ni
quixttlom.
Garfia, tepuzcolíi.
Gargajea/* nino,tozcaye&ía» |
Gargao tozcaqualaft/ú
Carga nra de monte, tepetozcatl. tiatozcart.
Girgita o cuello de animal, ma^aquechrli.
Garganímo. patica'necamapacaíiztli.
Cargarifmo hazer. pática nino,camapaca.
Ga rgucro. tlatolhuaztli. cocotl.
Garrapata, maca atemitl. ^
Girrocha. quaquamminaloiir.tlam-inítnaioni*
Gallaren bien, nic,nequi.nic,popoloainnodatqui.ymo-
neq-iian mcnequiyndatquirí. <
Gaitaren-mal. nitla,nempopoloa. nitf^aiHiquixtia.mtl^
nenquixtia nitlaatocfcia.
Gafar víándo. nitla,popoloa.notechmonequí»
Gafarlo que perece, nitla^popoloa^nitía^lamia.nicla.ne
tíamia. , 1t .
Gafhíívfpsnliendo. níte^Iamamaca. nitejtlaxexelhuia.
nite.tlauhtia. .
Gaftard mafiada. nitla jxpoloa. amo nitlatxtamachrua*
amo mtlaixveyecoa. tm!a>auiltzitta. nirla.yliuizpopoioa.
atle nicnemitia.amo nimapapachiuhqui.
Ga<la dórenlo demafiado. ti aixpopoloani.ariaixramachi'
uani.atlaixyeyecoani^tlaauilizitcam.tlayUurzpopoloani
atlequinemítiaiTi. - \ .
Ganador en mal, tíanepopoloani.thauilq^xtíaníttlanenqurx
tiani.tlaatoctiani* * ', , . .... .. t -
Gafto en mal. danempopoíolizdi. tlaauílquixtiliztir, tlane
quixciliztlí.tlaatoáilizdi.
Gato, .mizto.
Gatopaus. u^umatl».
Gato montes, ocotochtít.
Gatear, ni,tepantleco. n^quauhtíeea.
Gatear aíTumenuáo. xuittMMmmmi.x&tCQcoyonenemu
Gante
8c e4
130
níno,pepetzcoa.
Gauílan, tlotli.
Gauijan flor leca de algunas yerua^quebueJa que algunos
llaman flueco o milano, moícncayotl.
fTGemircon dolor. iii,tena.ni,quiquinaca.nítla,quauli
uia,mtla,elefeuia.
Gemí r al gemido de otro, teuan nitena.teuan niquiquina-
ca» teuan nitlaeleleuia.
Gemidor elque mucho gime, tenaní,quiquinacani, tlaele-
leuiani.
Gemido con dolor, tenaliztli, quiquinaquiliztli. tlaeleíeuf -
Uzüi
Genealogía por íínage nobfe. tíatocamecayotl.tJatoca tía
caxinachchotl.pi!Iotl.tecuyotJ.tíatGcayoti\
Generación» tlatlacatiliíiztli.tetechquicaliztli#tlacatiliztli.
Generación otra vez, ye oppa tlatíacatililiztli. ye oppa tía >
catiliztli.
Generación venidera, qtiíntlacatiliztli. >
Generación comolinage. tlacamecayotl.tlacaxinachyotl.
nelhuayotlvquauhtzonyotr.qi)auhtzonteyori.
General cofa o generalidad, nouianyo. ypanocayo.
Gene rofodebueulfnage., pillt,tetechpatlacatl.& per mera
phoram4teezon.teizte, tetzicueuhca, teilapanca. tcezc,o.
tetlapa'Io.tetentzon.teixqüamul.
Gene rofidaddefta manera bufea genealogía.
Género de qualquier cofa, cecentlamantli yyeliz.nonqua
quicahztli,
Gente o gentío, tlaca.maceualtín.
Gentil cofa de gentiles o coftumbre gentílica, tlateotocani-
me quinemitia .tlateotocanimeyntlamanitiliz.
Gentilidad enefta manera, tlateotoquüiztli.
Gentilhombre o muger, yecnacayo. nouian qualnecíyni
nacayo.acan ytlacauhqui yninacayo.piltic.chipauac.ypl
ocan cuiílotic.
Gentileza tal, yecnacayotl, chipaualiztli . chipauacay otl.
piíticayoti.
HH íj
G ante t & i & !«
Gentilmente aflL chípauacayotica.pflticayotica#yccnaca-
y o tica.
Geftaía cara* xayacatV - .1 . .
Celios. hazer con vifajes: i^íxtTamatLrvxyoyomom.n.ix:
quequelmiqunmtxuetzca. in . /jo| r . ...
Geftodefta manera., yxtlamatihztlr. yxqueqüeimiquiliz-
tluyxvoyomoailiztli. yxuetzquilrztlr.
¿Gigante, quinametli.tlacaueyac
Giñete.. cototzyetiuhypan caualloganyetiuh..
Girifalte* ueytlotlkcuitlatlatlotli. .. . #
Gironde veftiduraquefeqtiita. tlaantlHilmatli.tlaquixt^
GitJnquefeañadei. tratraquechilIotI.traaquiIIotlitlacoya-
CGloria. papaquniztli.ahauia1iztli;netimaIoIiztlí. .)
Gloria vanav cannempapaquiliztüi c.annenahauialiitli.$a
nennetimaloliztli. .
Gloriaverdadera. nelii papaqinljztlunelliahauíaliztíi.nei
itnetimaloHztli,. . .ü . . .
GJonar fe o glbriffcarfe^ninovtimaloa.na^auia^i^apaquio.
nino,tlamáChtia,ninoiyeaeneija:.. &¡ .
Glorificación tafl netimaloliztlKpapaquinztIi;ahauiaIiztIic
nexlamachtilíztlL j .
GJbrificardar gloria aotro% nite\tenyotia.nite,t]eyotia,m;
te,mauicotia.nite,uecapanoa;nrte,yea5netja.
Glorificiontal. tetenvonliztlHtetíeyotiliztli.temauízcotiv
Iiztlf..teuecapanx>lizrli; tcyecteneuaiiztlr*
Gloriofo, tenyo,tleyo^mauizcKoiuecapanitIauecapanoI/v
tlayecteneualliV
G!onofamente4< tenyoticaitleyoticavmainzcoríca.-
Gíofadeobra. tíacaquiztilironi;tiamelaraaloni,yh.ytolocai.-
Glaíar* ni>tlacaquiztilia.nicl:íaliaynirnelauaca.nitla,me;
Glotón * uey tlaca?olIi. xixicuin\ xiuixcoKuey apiztlua-
pizteutl.cuitlaxcol.laueWoc.amoyxuini;amoterninr.anio«
p achiuinittequitíaquani..moxuitiaiii, et per metaphay ti
G ante 1 8c o>
W
. xruuvel,itexiui.cuetzpaf.
Glotonear. ni,tlacactoloti.ní; xixicuintJ.mVpogatíin^a-
pi'zci,an,fxui\ani,tenii^iii,pachiuini,Gueizpalri.
(jj Gol fo de mar; anepanda.ay tic»ay olloco*
ayjeftlL
Golondrida.cüicuitzcatL
Golondrino polio nueuo de golbní riña, cuicuítzcaconetl
Goloíbv Hioxochr poioanr.mo xochpoloa ani.xochtIaqua
m^tlaca^oIotK n
Colofinear. nmo,xocnípoToff.ninoíxoenpoIoa,ni,xuchi
tlaqua^nijtraca^olri.nixíxicuinti;
Cyfofma,. nexoc%olGl¿ztIi;xochitíaquaIiztiÍ.tracagort¿-
Golpear o herir, nitr^tzorzons.nitfa^efzotzona.nrcrau^
_ tequí.nitlavtepinJa.nit/a)cocomonia.nit/a,tétecuinia
Golpe, tía tzotzonaliztli. tlauitequi Iiztlí. tlatepiniliztlí
tlacomoniliztlútlateteeufriilizali.
Golpe darfe coíacabega o darfe cabegada.ninoiqaachalaníai
Tíiíiosqúatetzotzona. ■
Goma de árbol, cocopalftquanhnanaua tr^oauhoGotzotf
Coma para tinta, mizquicopallr.
GomoroIIenodegoma.copalfo.quauhnanaDayo.ocotzovo«
Comitarovomítar. nin^ot/a nrn,ixochtia
Gomita rquerer. ninor£otomaua. noztlac cacapaca.nmo>
uayeltia.ninojtoffiaua. eV:t Vr*
Gomito. negotraíiztlf.nexocritiííztlr.
Gomitadoracofa. micotfcmi. niixocritíaní
Corda cofar romaáac tomaepu/, cuirlaroíó^cuitíana-
natztjc».
Gordura.. .onrayotf. tomsaaliztlí. «¡t/atapallotfxui-
» tiananatz€ayotL r
Gorfe»r^aUe% £ch*cMs?*¿ «tffe*<M¿ ni,t¡at!atoa.
Go llelZZmd0,hSaUeS- Jniichach«'>aiaca,ni,cacaU2ca.
vS ° «'«orgear délas auesv chachalaquiliztj,.
yeauaquiztlh ycauaquili/ttí. tlarfatolmfi. H
<*ofgíadoraaue. chachalacaniVyGauaisni.riailatoanfc
I;
G" arite o,
Goreoiomiecome el trigo, yacatototl.yacstotenía.ocuilir».
Gorgojo pequeño. yacatotontH. yacatPtonato,ocu.lcotli.
Gorsoritashazerla redoma ocofaafTV. uaiiafca.
Go me" auecoaooda. molotl.qnach.ch,). roolotototl.
rCaauádocae. cenclachipintli.centlachipm.il.
romerádescaerquídollueue. chachapanimquUUitl.
Gotaspequeñascaerairi. chichipini ¡nquiauitl.
Gotapequeña. centlachipmiltontli.
<-r,r3a20ta,aduerbio. chichipiniliztica. ;;
S a c°Sl o morbo caduco. yolpatzmiqmhztl, cómica
qJíliztli.yolcotlauaUztl.. cuecuechmiquihztl.. tlayoual-
Go0tad?STficoaciuiztli.xococototzauil¡ztli.;
Gotofodeftágota. coaciuhqui xococotorzauhquI.ycxl-
Go^SnUcshVcoac^
GóSdeftamaneta. macoaciuhqui. macocototztic.n.»-
tZÍtZÍ COltiC t!W \ ,
Gotera, tlaxicalíztii.pipicaliztlu
GrrdPofdXprenXmachilia„,aca,ueIcecani.
Gozarfedealgocomodcfin. nic,paqui.n^ ,
G . ante o 8c r.
«P
noa.nino.tlamachtia.
Gozoasíí. papaquifíztíi. ahanialízíli. neciíiltonolíztíi. ne-
tlamachtilrztli.
Goioío enefta manera, papaquíni. ahauianlmocuikonoa
ni. motlamachtiani.
Gozque perrillo» ytzcuintontli. ytzcuintepiton. chichiton
€¡1G rada enhcrmofura. chipaualiztli» uelnexi-
íiztli.qualnexifiztli.qualtiliztJi.
Gracia tener aííí, nixhipauac, ni,qualnezqüí. ni.uelnezqui
Graciolkmenteé chipauaca.<qualnezca,uelnezca.
Gracioíoencftairnanera, chipauac, qualnezqui. uefnezqui
qualíi,
Gracia en hablar, chipauacatlatoíiztlf.uellatoliztü.qual-
riezca tíaroliztli.uelnezcadatoliztlí.qualíatolizth.nemat
catlatoliztíi,
Graciofoenefta manera* chipauacatíatoani.ueílatoani.ql
riezcarlatoani. uelnezcatlaroani. nematcatlatoani.
GraciofamenceaíTi. chipauacatlatoluca. qualnezcatJatoí
tica, nematcatlatoltica.
G raciofo dador de balde, terlanemmacani, nentetlauhtiam
Graciosamente affi. c.ánen.
Craciasdar. nitejcnelilmad mte,tJacocamati.
Gracia comoquiera, qualtiíiztJi. ye&iJizdi.
< 'ir acia merced, rdcnelilizt/i,
G aciofo comoquiera, quaí/i. yedli
G rac.ofa mente aííi. qualtiliztica. védiíizrica
O radapaíubir. tlamamatlatJ.mamatlatl
mat/apárada>adUerbÍO* cccent,amamatlac.cecentlama
u ztlaj papa tíamacií,zdume,maüízcomaca vpaparlanu
coííi t ^a»au«?°™a*;ypápa tlamati!izt/i. ríamauiz
^ama^zfir lianlUd]- «^^'MainailtíypSp,
Cwmayerua. tequixquicacatl.cac.noualii., facaonut!.^-
G ante J%
c£S latinneelatolmachti.
Gramatícoenfeñadoenella. ínolatrntlatolmaditiqui,
Grana queeftaporafinar. nocheztii,
Granacolorafinado. tlapalli.
Granadoarbol. granadfcmauítl.
GranadafrutadeftearboL lomifmo^elgTanadaxocotl.
Grana o femilJa de yernas* ¡achtli. xmachtli. ....
G racas de trigo, y tla^alío trigo yyeaJocatngo.
Grícofolienodegracas. dagollo.tlayelio. .
Gra^ecoía. ney.ueypui.yxaclii.yxachipul.
Grandeenedad. yeuecauhtieRii.yeuecaua.yechicauac .
GraSali. **M0*U^^
•cíandc en palabras. ^eytIatole.?uittato^puicatIatoI(%
Grandeza tal. ueytlatoliztli.ouitlatolrztlL d¿
GrandedetragoL^
cSStotal. daueycachiua^
Granillo de vua. xocomecayollotl.
Granizo, teciuití»
Granizar, teciuu .
G ranocomodefal. y^^f f W*5
Oranodeateunrazimo. centetl capulloti.
Snodefemilla. centetl y.inachchp.cen.etlyachcte.
Grano de oro. cuztic teocuitlaxaltetl, •
araffaporsrofura.chiyauizíotl.chiyauacayad.daixsot!.
G ante ti
m
tnumutzcayotl.xochíyot/»
Crafienroüeno de grafía, chiyauac.chiyauiz¿o,chiyauaea
yo. t'aixxo.mumutzcayo.
Grafía paraefcreuir, tIar¿cácopaI//.
Gratificar al mayor. in\tiacnelilmati\ nulatfacocamatí.
Gratificar al menor, mtetlaxtlauía. niteicnelilmati, nuetla
cocamati.
Gratificación, necnelilmatiíiztlí.tlatlacocamariljzrli
Grauecoraquedapefadumbre. teyolhtIaco.terequipacho
teellelaxití tetlaciauíltí. ^ -
GrauedadaíTi.tetequipachoíiztli.teyoIitlacoIiztli.teelíelaxi
tiiizrli tetlacrvauiltil/ztl/.
Grauemente aiTi.tetequipachoIiztica. teyolitlacoliztica. te~
ellaxitiljzrica.teílaciauíltilizíica.
G raue períona de auftondad. ymacaxdi.mauiztic.
uiaznarelanfar. nanalca. tzatzi.tJatoa. I
G aznarlasaues. bufca cantarías aues,
r Zt ?ara aM°bar paños' tíal?^alíc.t/alrzacutlí.
Greda tierra blanca. yztactla/cacalic.y2íactlaltzacutlr
Gneta xotzatzayanaIrztIrxo\eteconauiIiztlt *
Cri nf íf r'e d?cí&arra- d^P^n.cuicuicani.cu cu/caníto
G ni/os pníion de pies, tepuzteicxi ¿IpiJoni.
6S^ ^chichíqm/iztzatzi.
GnSuhcatzS
r rn^a}emÍdQt n\:ch0^^^zu ní,miccauacat,,
G^^
Gruñído^n,1'0- cota,0f*?ui(luí^^.nana/ca.tzatzi.
Giunidodepuerco.cotaíohztli.quiquinaquí/iztJi.nanalca
II
G ante, t & u<
''il
liztli.tzatzjliztli- au¡au¡nacam.iianalcam.tzatziní.
Guadaña.Io mifmo. v0vaue.íele.omocliiuhJon©tlauc
Guav,interjecion. yyo,yy^y
Guante. maJe"a^ * 2uarda. tlapixqu». tlapia.
Guardaelmumo 5 {
Guardador affi.tlap'xqui^^
chii«.ra.tl«Iameti. uhtentzonpiXqu¡.
los de mas í m vchcapíxqy aiTi délos amas»
Guardar comoquiera. >$SK£
Guardarfe. nmo,p.a. n n^ aiiaT.ztf¡ima^
Guardólo dejo . íu^Q. '«hfógir. níñ.y ana.nini, naya.
Gua!ecerfedelaplu»aena¡gunt S cailoyj]oyan
Guatíd*.'.. ^y^SS^ifleYaothlfK.ya^net^
Guaridaparadetenaeric. i
nantlaMoyan. nino,yaotía1¡a.
Guarecerle, X£CT X'cencaua. nkla.yecch.ctaa.
Guarnecer °^^auC. tlayecchichmhtli.
Guarnecido, tlaee Iam¡mtin yaoqurzque.
gSSffiáS® n^yaocalcencaua. «..yaocallapala-
lia,nr,yaocalchicaua.
G ante «,.
«34
Guarnecergente* ni\yaoteca.ni,yaochichiua.nite,yaopa
leuia.
Guarnido decauallo,cauallotIatquitI.caualloychichiuhca4
Guedi ja de cabellos o vedija. papa$ht/i.aquitzontli»pilin-
qui.malichtic.
Guedijudo. papachtic.papaua4
Guedija enhetrada, tzompa^olli.tzontatapachtlü
Güero hueuo. ytIacauhquítotolteu\oyyax,opaIan«
Guerra, yaoyod.necaliliztli.tlayecclizdi.&permetaprio.
mitI.chimalli.atI.£lachinoll!.vel,teuatJ,tlachinolIi.
Guerra hazer* nite, yaochiua. nitejycali^nijtlayecoa.yao-
yotl nicchiua. nite,peua mte,yaotIa.
Guerreador.teyaochiuani.teicaíini.tlayecoani#teyaodaní.
Guerrero. Jomefmoesque guerreador.
Guiao guiador. teyacanam.teyacanquí, teixpan onotiuh,
teixpan ycatiuh.
G uia por el mefmo guiar . tey acanaliztíi. teixpan onotializ
tli.teixpan ycatiaíiztli.
Guiar. nite,yacana. teixpa nicatiuh. teixpá nonoriufi. .
Guiaramenudo. nite,yayacana. teixpanihicatiuh.
Guirnalda de flores pa poner enla cabera, ycpacxochitf.
xochit/ate&Ii.
Guirnalda larga de flores, xuchicuzcatl.
Guirnalda poner a otro enla cabega. nite,icpacxochitia,n¡
te,tlatecl:ia«
Guiñar del ojo. nitejxtlaxiíia. n,ixt/aroa.
Guifar majares* ni,tlaqualchichiua. ni,moIchichiua .nitla,
yecchichiua»
Gula, apizcotl» tJacacoI/ctl.cuitlaxcoIíauelilocayotl. xixi
eumyotl. xiuixcolíotl.
Gufa no generalmente, ocuilin»
Gufano de madera , quauhocuilin.
Gufanode feda. tzauhqui ocuilin.feda ocuilin.
Gufano con cuernos, ocuilin quaquaue. macacouatí.
Gufano de maguey* meocuilin*
Gufano de carne* naca ocuilin,
ii a
';: ¡
% .
G ante u & H ante a*
Gufano lanudo. auatecolotl.auatl.xochauatL
Gufanoderofa. xochiocu.ilin*
Gufano gordo, ueyocuflin,tomauacod¿ilin#
Gufano délos dientes o muelas, tía ocuilin.
Gufano de eftiercol o vafura.. nextecuiíln.
Gufano deyeruas. quilocuilin.caca ocuiun*
Gufano de mayz en majorca, cemocuihn. cin ocuiiin. _
Gufanos tener. n,ocuilloa.
Gufanientacofa. ocuillo, ;
Guftar. nitIa,yeyecoa,nitla,paloa.no camacnicmatu
Cuito.' tlayeyecoliztli.tlapaloliztli ,tlacamayeyecóliztít»
fTDelos que comienzan en H»
Abíaiv ni,t!atoa.nite,notza.
Habla, tlatolli.thtollztli.
Hablador* tlatoani.tenotzani. ¿
Hablar con retierencia o acatamréto»
te,maüiznotza.
j Hablar con otro» níte,nonotza.nite5notza
__J ¡Hablar vno por todos.nite?tlatalhuia»
Hablarelégatemente* nipülatoa. ni,tlá£otIatoa.ní,nemat
catlatoa. nic,n¿nemachiha nodato!.nite,tlaconotza.-
Habla alíi pillatoih;tia$otlatcl¡únematca tlatollunemacht
liztlatollí.tetíacononotzaliztlatolli m
Hablador vano» yliu¡ztlatoanútlapiaiatoant.$anetlato-
anr.auiltatoani. nStlatoaní. , • . * ^ v -
Habla enefta manera, yliuíztíatoliztli.tlapictlatoliztlí.ca
netlatoliztli.auillatoliztli.netlatoliztlu
Habladorde cofas altas.uey quitoani.mauígauhcatlatoani.
ouícatlatoani.tlaueycatenquixtianiamotlatolaxihztii.
Habladeftamancra. ueytfatolH.mauigauhcatlatoIli.ouica
tlatollr.tIaueycatenquixtiliztli. %
Hbladordefoberuias. mopouhcatlatoani.atlacatlatoanv
Habladefta manera, nepouhcatlatobztlí.atlacatlatoliztlt
Habladorquchablamucho. papal. tIatlatoarovtIatetoa-
nc
H ante a»
ijí
ií, atlatollamini. tlatolueyac,
bladeftamahera. papallotl, tlatíatoliztli, tlatetoliztíí,
tlatollamiliztli, tlatolueyaquiliztlí.
blar confejas. m\tlaquetza. nite,tiaquechilía. nite,no-
lotza. nite,$acanilhuia.
blador de noueías o confejas» tetlaquechiliani. tenono
zani.tec.ac.amlhuiani.
bíadeítamanera. tetlaquechíliztli#tlatlaquetzaíiztli te
lonotzaliztli.te^acanilhuilizt/v
alar entre dientes, niccamapachoa not/atof, ni popólo
a. n,ichtacatIatoaé
^Jarbaxo. ani)nauatúc>áquemmachnitlatoa.
J'ar contra otro, teuicpan^tlatoa. nite,y toa. tetechna
ntlatoa. t
?Ia enefta manera, teuícpatlatoliz tlí. tetechpatlatoliz-
'i.teitoliztli.;
:a. tepiton cauallo. cauallo tepiton.
:e o haz de cofas menudas, cemrnecatl, ceritlalpillí cé-
napíchtli. centJacwif lalpüli.
:ezíI/o pequeño, cemmecatontli.centlapiltontli. cenia
[chtont/i,centJacuitlaIpiItentíí.
•jm ayuntamiento de hazes. tlacuicuitlalpií/acentema
i»tlatlalpilíacentemalli,tiatlatlalpiltitent/j. '
:ma deleña, quauhquetzalli.tlatíatilquauhquetzalli
:ha pa cortar leña, tepuzquauhxexeloloni.
íhapalabrarmadera* tíaximaítepuztli.
:ba pequeña, tlaximaítepuztontli.
:hapaa/umbrar, malínqui xicocuitla ocotl. uevx/co-
Jitíaocotl,
ba que corta de dos partes* caíKIJá tlaximaíoni ñeco-
■hade tea o ocotí pa alumbrar, ocopilíi. tlepilli
lo o ventura, tlaciuhcayot/, *
igar.^ nitcahauilia.nite^ece/tia.nite^latlacaaui/oa
agueno. tea,auilianú tececemeltiani. tetlatlacaauílo-
H ante '*»
Ha!a5o. teahamliztli. tececemeltiliztli, tetfatlattaca».
Hlíidoatraer. nite3dyaUia. nitc.yoleua, nite.yolla
HafasaioulOVaafri. tececeltiani.tedakiam.teyoleua
hSo S m-era. tececehihzeli.teciyaltihztln «ey
uatatliteyoilapanaiiztl-.tetlatlacaaudol.ztU.
H^SS^^aefayo. cuexldU,cucxa
Hatoquearraftrl m,ouiIanatilmatli.ueya«ilma«li.
ya&laquemitl.
Halduda cofaalTi. dauiu.lanani.
Haldas poner encinta, nino.xincuiloa.
Baldas de íiérras. tíamapan.tepemapan.
Halla7fémaiyhal¡arfeatajadodea15unaafbcmnfinr£
dio ^^canueii.acanuel nfcchu.a. acanuel ,au
Hambre mayanal1ztIi.teociuiIízt!i.ap1zmT..ztl..ap
Sambrtento. mayanani.apizmtqu.m.teoc.u.n..
g 1 éar a^erhakre. n.apizmiq. «fcjgggg
Hembrearcomer muchas vezes fmpoder hartar (e. W,
mragania. Sannen nenúltetU. can vl,U1zne,n.l.ztl>.$
picnemiliztli.
Harda. quáuhtechaitotU
Barda otra» daltechalotlmototli.
H ante a.
136
riña, yoltextli.yotextli.
rinalófotildeila. Ycencauhca ynyoltextli.yuhquíyuitl
extli*
rinadehauasofriíbles. etextli*
rnero. tlatzetzeloloni.tlayectiloni.tlatzetzelhuaztli,
ronabeília. tlatziumi -macatl.quitemmatimacatL
rre para aguijar afnos. xi.
rrearafnos. nitlaxíxiuia.
rnero. oztomecapixqui.oztomecacauallopixqui.
rpainítrumentomuíko. mecaueuétl.
rpar cortar paño en muchas partes. ni,tiitnatetequi.ni,
ilrnaytzeltilia.
rpon. tieytepuztopíIchiVniquilíí.
rtar. nite,temina.njte,pachiuitia.níte,ixuitia.
rto. tenqui.pachiuhqui,ixuic.
rtura. temiliztli.pachiuilizrii. yxuiliztli.
narfe» n^xui.nipachíui.nijtemi,
rtar fe con haftio, nouic eua yntíaquallí, nino,ttayeItia,
íiquihiya.aocnel niquitaz4 aocniccelia»
trto y enhaffr ado. yuic euan^motlayekiani. quihyyani.
aocquiceliani, aoc yelquittani.
irtura con haftio, teuic eualiztli.tetlayeltiliztli. dayhiya
liztli.
ifta,prepoíicíon. yxquíchcauh. ynoquixquíchcauh.yn-
yxquichcauitl, ynoquixquichcauitl.
iítaaqut(íiíicet)l/egares* can oncani^annican.canycí.
eanyz.^anoncani.
lila aquí o halla agora,por el tiempo paffada ynicotiua
Haque.yxqujchcauíil ynic otíuaUaque.
iftaquando. quexquíchcauítl.ocquexquichcauúl,ocquex
quichca*
lííaay do tu eftas. yxquíchca y n tica. -yxquíchca o.
ilia allí do ella alguno, yxquíchca yn nepa, yxquíchca y n
nechcapa,
afta aquí doefío yo, yxquíclicayn nícan.
aíla a!li3aduerbio, yxquichcauh.c,any xquíchica.yxquích
H ante a.
■
ií
H
ca.yxquichcauitl. J J
Haftío, néxiuhtIatilizfH.nepatíal!Ztl!4 ^
Hataca para mecer* ueyqnauhxumaclí. ...
Hato de ouejas» centlamantin y encame, mieqiiintm ychc
me. ...
Hato de vacas, centlamantin quaquaueque, miequintin
quaueque. y alTi délos demás.
Haualegumbre. caftillanetl.caílillan ayecotli.
Hauar. caftillariemüli.caftillanayecomilh. vel,cuemití.
Haua de beíhas macaquetolcocoliztli.
Haz batalla ordenada, neyaotequilíztli. neyaocuecucnt
liztli, ,. t
Haz porla cara del hombre, yxtli. xayacatl,
Hazdeotraqualquieracofa. yxtli.tlaixco.
Hazalejas paño de manos» nemapopoualoni tilmatli.
Hazaña, tetzauitl.tlamauicolli.
Hazañaenbien. tetzauhtlamauicolh.mauíztlachiualli.n
uíztic. . . , i . ,
Hazañofoenbien. íetzauhmauiztíc. mauíztlachiuale.m
uiztic.
Hazaña en mal. tetzauhoui. temamauhti#teygaui. tetz
uitlmacaxoc. _
Hazañofo en mallo mil mo es que hazna en mal.
Hazerobradefueradefi. mtla,ay. nitla,chiua.
Hazcraírjamenudo.nitIa,aay.nitIatla,chichiua.nitIatIaJa
nitla,tlacelia. . ; . . .
Hazer nafta el cabo. nitla>tzonquixtiaénitla,tJamia. nit
yecoa.nitla,tzopa. . . .
Hazedorhaftaelcabo, tlatzonquixtianutlatlamiani.tla
Hazedorohazedora, tlachiuani.tlachiuale, tlaayni. tlay
coyani.tíapiquini. ._ "'.'. .',
Hazer algo dentro de fy. niticnitfanemitia.niticniriaay,
Hazer del 010. nite}ixtJaxilia.nixtlatoa.
Hazercofas malas. n,ayeftUchíua. n,aquallachiua mt
tlacoa,nitía,pilchiuar
H ante a.
'37
Kazer cuenta que es pafquaohazer cuenta que es día defi-
efra,ocofaaiTi. maypan ricmadca ynyepaíquamayuh
ricmacican vn ye pafcua. ynyei/huítl,
Hazer delmayar a otro. nite^otJaua. nite>cuecuetlaxca.
níte,xiuhtlana.
Hazer en vano. nitla,nenchiua. nino;>nencoa.ninenquíctaf
nino^nencaua.
Hazer plazer, níre^ueílamachtia. nite,papaquiltía. nire^ce-
celna. nite.ellelquixtia.
Hazer peíar^níte^equipacrioa nitc,to]ínía.anite,atlainach*
tia.nire,teopoua.anontetlayecoíria.
Hazer vellaco a otro. nife,tláue]iIocacuitia. nite>tIaueliIo-
cat¡iia.nite,tlaueIilocaaquilia.
Hazer bien. nite,icnelia.mtc,tlaocolía,
Hazer mal. bufcahazerpefar. &,nite,cocoa«
Hazercaer lapaleti/ía al niñopornofaber darle amainar,
nitetetzoponia.
Hazer parcionero a alguno de alguna cofa» nite,ueuechi-
ua.niteilamachiua.
Hazerfrio.ceua tlaceceya.tlaitztia ceuatocytztíceuatcc
Hazer calor, tlatotoma. tlacacauaca, cenca tona. y por me
tapora, yuhquicornic.yuhquin temazcalco.
Hazercíaro o fereno. tteneztimani. tlanecütíanaliuhtoc,
tíayamanixtoc.t/aquaícantniniani.tIayecGantitimanútIa
tot ónix ti maní,
Hazer niebíaonieblína. ayauhtimani. tlayouatimar.i.mix
tecomac»
Hazer niéue. cepavauhtimani.cepay auiri urtzí. cepayaui,
Hazergranizo. tec¡ui.teciiml uetzi.teciuhtimani,
Hazer agua, quiyauí.quiyauhtimani.
Hazer gran agua, tilaua. tiíauatimani. tlayelquiaui.tlayel
tilaua.
Hazer gorgoritas, uaualca.
Hazer cacao parabeuer, n,aquetza.
Hazer dulce alguna cofa, nirla.necutilia. nitla,tzopeIilia.
Hazer fe de rogar, nino,cuicuilia.
KK
I
E.
H ante a*
Hazer fe de muchos granos de nieue vna pella o cofa afli.
: mocentetiliamotquitimotlaíia.
Hazeríecobdiciarelhombre ola muger, nmotenectia.ni-
notenenecrJa nínote.eleuiJtia.
Hazerloelhobreala muger. nite,teca.mteyy ecoa.tetechn,»
ci.nkcui.niccuicui.
Hazer lo el hombre a otro. nite,cuilontia.
Hazerlo la muger a otra, mte ,pa'tlachuia.
Hazer lo enlas mifmas manos. nina,machíua.
Gazer traycion í a muger al marido o el a ella» nic,maxaIo*v
Hazer de barro, ni^oquichiua», ;
Hazedor de barro. c^qUichiuhqui\conchiuhqui»
Haz¡a,prepoficioti» teuic.teuicpa,
Haziaca. yzual.nicanuaí.
Hazialacibdaddemexico. mexicopa.mexicopauic,y ala
délas otras. ...
Hazia dofaleel fot tonatiuhyquícayampa, tonatiuhyqu»-
cayanpauic.
Hazia eí cielo, ylhuicacpa; ylhuicacpauíc.
Hazia elynfierno. miaiampa.miaiampauíc,
Hazia dentro, tlaticpa.
Hazia dentro de cafa, caíiticpa*
Hazia fuera, quiauacpa. quiauacpauic,
Hazia riba, acopa, dacpacpa»
Hazia baxo. tlanípa.tlanipauic. tfamuicpa.
Haziala mano derecha, tlayeccampa.tlamayauhcampa.t»
manematcápa,
Ha¿ia la mano yzquíerda.topochcopa.t/aopochcopa;
Hazia donde preguntado, cáyepa^campa^canm^
Hazia do quiera. 9a90campa.$ayoyncampa.5acaapa, ga
canin.^agovncanin.
Hazia tras. " ticanpa.toteputzcopa. tocuitlapapa.
Hazienda o riqueza. axcatLtlatauit/.necuiltonolii.yucatl5.
cococatl:
H azienda difminuida,defperdiciada,o robada, aaitlaxtli;
tiaa&itla£altí,
H ante
138
*THébra ^e k,ío ^e 7,n0 ° ¿ea/godon. ce y cpatT.
HebradehiIodcmaguei.ee ychth.
He,aduerbioparademoftrar. o.vzca.yzcatquvlaxiquita.
Heaqui,aduerbio. ca yzca.yehuyzca.o.yzcacqui.tlaxi-
quitta. n
Hechizar, nitc>tIachiuia,nife,xoxa.nítc3tIanonoclifliainitc,
yojioqua. mte,cotzqua. nite,otIaxi/ja.nite,ixcuepa
Hechizero íetlachiuiani.tetlachiiJi.texoxqui.tetJanono-
ch^a.teyoIIoquam\tecotzquani.teotIaxiliani.tejxcuipani
Hechizero que mi raen agua, atían teit tañí.
Hechizos, tecanecayaualizpatJi. tetlapololtilizpadi.teiz-
tlacauíliz padi.teyolmalacacholiz patli. tetlachichiuiliz-
patii.
Hechizacofahecha. tlachiuhtli. tíayocoxtli. tlachiualíí
Heho,nombre fuftantiuo. t/achiua/I/ 4tlayocoztIj*
Hechodebarro. coquitlachiualli.
Ilechura de obra, tlachiualiztli.tequitiliztli.
Heder, n,ihyaya.ni,potoni,
riedificar.bufca edificar.
H|edor. hyayaliztíi.potoniliztlí.
S^eKarÍZeS- yacaPoto1n,'iiz^í-yacahyyayaIiztIi.
¿tlf °?' can3aP°^nilizt/ñcamah yyayalizt/i
mojde cabrón oíbbaquina. ciyacatoquayyayaliztli to
quayayalizth.chipayayaliztli. ] n ydLlzw'to
ledor de piedra cufre o coía feme/ante, ílequiquiz tlako
quiyac.xoquiyayahztl/. l "imzuilxo
wl^dem/niaqUemada'PaPeI °PIun3a- ízoyayaliztí/
íeígaduradedientes. tlancoyoncayot/. tlantzLayanca-
yotltlammacauhcayotl.rlanuiuixaliuhcayotí Y
fplaVao:heí^
[eloaqui. yzca.nicanca.nican catqui\yzcatqui.yehuatl v
embraenqualquier genero. ciWl.couatJ qui"ycfiüaíIy*
embra pequeña, ciuatepito.ciuatontíi.couatepito coua-
KK íj
H ante e*
Henchir nitla.temitia.mda.pexonia. «ida pexonalm.
H enchtaiento. tIapexonaUiUztU.tlatemmI.ztl..
Hsnd"r como quiera, nitla.tzayana.
tiliztli.tlatextihliztU.
Hender con cuñas, nitla.t at 'lhuia.
Hendimiento con cuña,, t at atldhu l.zt • ¡no macaua.
Henderfeporfimeimo.ni>tzayan..n.,xeiuj..n
Cderfedeftamanera tzayan..xe^ mo«,acaua.
Hendido. «^«^'-f^f'^Xnxeloloní.
Hendido en muchas partes. uatzayaqui
He"Sr'chipauac.qualnezqu;.cencaqua.„ezqui.
tilia.
Herir. nite,uitequi. nite,cocoa.
Herida, tlauíteftli. tlacocolli.
Herido, uítecqui.tlacocollu
Herirconlamano. nite,maceloa.flite,tepmia.
HeriS tematelolizdi. tetepiniliztlu temayden
HeSVara. nite,tIacouitequi. nne,tlacopitzacuia.
He"da^ÍCtetlacouitequilizdi,edacoPirzacutliztli.tel
HeX1natraconotra.nicia)netechmoc!a,nnIa,aetec
H ante c*
ijg
tequi\nitla,r!3techchalania.nitla,netechca/ania.
Herida aíTi* tlanetechchalanilizdi, tlaneteehcaíamJiztli.tla-
netechmotlaliztl ¡. tlanetechuitequiliztli,
Herirfe vnas cofas con otras. mo,netechcacaIatza, mo,ne
techmotla. mo,netechchachaIatza.
Herida aiTi. tlanetechcacalatzaliztli.tlanetechchachalatza
liztfi, tlanecechmodaliztli .
Herirvnacofaenotra. nicla,chalania.
Herircon hierro. nite,tepuzuitequi.
Herida con hierro, tetepuzuitequiliztíi.
Herir de eltocada. nice,yxiií. nite,tzopmia.
Herida aíTi. teixililizth.tetzopinüizrli.
Herida de cuchillada, tepu/macquauhuilizth. teimequi-
liztli.
HeriraíTÍ, nite,tepuzmacquauhuia. nite.uitequi.
Herir conel dedo, nitla,mapíJhuiteqni.
HeridaaíTí. t/amapilhuitequiliztli.
Herirliuianamente» nire,yocoxcauitequi.nite,yuiáuiíeq,
nite,nematcahuitequi.nite,quemmachuia,nice,quémach
uitequi,
Herido fe r del rayo, ni,uiteco. nopátIatlatzini# nopatla-
uiteco.
Herrada pa facar agua, atlacouani. atlacuihani,
Herrada pa ordeñar, tlapatzconi. chichiualpatzconn
Herradura debeília, tepuzcaétír. cauaüo caftli,
Herrarbeílias, nitía3tepuzcacl;ia. ni,cauallocac1:ia. ni,ma
pacadla.
Herrador de beftias. tetepuzca&i. cauallo cadi. maca-
caai.
Herrar ganado con huego- nitla,tepuzmachiyotia. nitla,
machíyotia.
Herrada beftiaaííi. tlaeepuzmachiyotilli. tlamachiyotilíí.
Herradordeíia manera, tlatepuzmachiyotia ni, tlamachi
yoriani.
Herramienta, tepuztlatlatquití. tepuztlachichiualoni.
Henamentaí, cauaíío tepuztladatqunl.
H ante c & t\
f!
i j
1 !
Herrén o alcacer, xoxouhquimagatlaqualli. o&o&li ma-
natí aquallú
Herrero, tepuzpirzquí. tepuzua.
Herrumbre, tepu/puxcauhcayotl. tepuzxoquiyaflotí.te-
puzytlacauhcayorl.
He ruin ni,pogom.ni,popogoca» ni,momoloca. n/,qua-
qualaca.
Heruientecofa. pogonini. popogocanñmomolocani.qua
qualacani.
HeruoraíTi. pogoniliztli.momoloquiliztli.popogoniliztli
quaqualacaliztlí.
Heruir la olla aborbollones ola fuente o cofa alTi. amolo-
niamomoloca.
Heruirla mar. pogoni^mocuecuéyotia.
Heruor déla mar. pogoniliztli.cuecueyotiliztli.
Heuilla oheuilleta, tepuzy auallalatzicoltiloní. tepuztlal-
piloni.
Heuil las quitar. ni,tepuzyaualquiquixtia» ni,tepuzyaua>
totoma* ni,tepuzyaualchichitonia»
Hezes generalmente» xayotl. xayocuitlatl#goquiyotí#
Hezes de vino, vinoxayotl. ocxayotl. xay ocuitlatf.
Hezesquítar. nitía,xayotlaga. nitla,xayocuitlatIaga.ni
tIa,goquiyotlaga, nitla.papaca.
€f Hidalgo, tecpilli.calpapillñ
Hidalguía, tecpil/otl. calpápilíotl.
Hidionda bol uer fe el agua, tlayliuiinatl.ytlacaui.
Hidiondo. hyyac,potoní.
Hiél, chichicatl.techichicauru
Hienda o eíhercol. bufca eftiercol.
Hierro metatal»tlilt/ctepuztli.
Hierro inftrumento de gurujano. tepuztepatiloni.
Hierro para herrar» tetepuzmachiyotiloni. tepuztlama-
chiyotiloni.tlamachiyotiíoni.
Higa pa afrentar, temapiltepilhuiliztli. teixmapiltepilhui-
Higasdar» nite>mapiltepiihuiíia. nite,ixmapiltepilhuilia.
H ante L
140
Hígado» eltapachtli. tehapach.eIIi.teL
Higuera. hrcoxquauití.
HigueiaI,hícoxquauhtfa#
Higo frutado rmfmo. veLhíco*i
Higo temprano o breua. quiy acatia hicox.cá cueJmochi
uam hicox.
Higoantes que madure, hicox xoxoaetí.hicoxtexoxo&ii
Higo dolencia de! faluonor. nemexuah'ztli.wusn^^/^
Higo do/encía déla cabeca. qtjaxixipochauiJiítJi.quaxixi-
quipiliuihztli.quaxixittonauíliztfi, quaxoxaíii.
Higo feco fruta, hicoxuatzalii.hicoxuacquüiicoxtetzolli
Higosenferaia?. hicoxuatzalíi t/atepitztentli tíapacholíi
Hijo genera/mente, tepilrzin.tetelpuch.ylasmugeres dí
zen.noconeuh»
Hijo o hija mayor, tiyacapa. yacapatli.
Hijofegundoohi/afcgunda. tlacoyeua.tet Jama mallo
Hijotercerooh^atercera^uartaoquínta. tiacoteicu '
Hijoohija menoropoítrera. xocoyotl. texocoyouh'
Hi;a teichpuch. tepiltzin, dizencUos y ellas.y íolamente
ellas dízen. teconeuh» J
Hijos y hijas, tepilhua. & permetapho. ctizcatl. quetzalíi
tecuzcaul tequetzalhuá. H wa u
Hi/bs hijas y nietos, tepilhua. teixuiuá.
Hijo de animal manfo. macatf tlacaciuhquivconeuh.
Hijo de anima/fiero, tequanconetl lequampiltontli
Hi|Q de principal o fenador. pilconefí. tecpilconetl*
H'jovnofoío. centeconetl.ycelconeri.centet/
Hijaftro quafi hijo, tlacpauitectli. dizen del o*s hombres
y chauaconetl.deías mugeres. *««*res.
•J'jaítraquafi hija, tlacpauítedli.
^ilar. ni,rzaua.
í /a !i el mifmo exercfci°. tzauaíiztfí.
-íilador. tzauhqui.tzauam.
^pacuXdPareCe"enlaVrÍna- axíxtet^uat;Ztíf.axíx,c-
Hilazasparaherida. tlapopochmtli.dapopochinalli.
H ante u
K.;-!
•'h
H.'LdadepiedrasoIadrilloen lapared. cempanth.
Hiluanado. tlacuecuecotl.
H.lauanaduta. ''"W0''2''", '
Hinrar nitla,aquia.mtla,tetzoHoni.
H ncar'vná coral otra, niria.quammma. nubjepuzmiM.
H.ncartrafpafTando. nitlanalqmxt.a.
Hmcharfopando. nitla.yhiyotema.
Hinchamientoam. riayhiyotemahztl..
Hinchazón, ^auali/tli. Po?auacayori.
Hinchazón de podre, tlaxwzdi
Hmcíarreeneftamanéra. ni.popocaua. n¡,xíxiqu.pfl¡U.\
„¿:£ manera, popocaualiztli. xixiquíp.üuiz.K.
H,"círS"n"tía.ni..1apexonia. nida pexonaltia.
H ch r de vianda, nite.ixuma. nucremina
H no|o, caSliilan acocotli.
Hipareieftomago, ni,tzicuuoa.nuuitzicunot
H ante i 8c o.
141
Hipo afll tzícun oliz tli. tzkzicimoliztH.
fljfHobacho. otlacziuizcuic.ompa omomaéopiltíacvttf
naca yo. r 7
■íoce podadera. *ocomecateconi.xocomecayecMoni.xo-
comecatlacuicuililonf.
joce para fegar. tepuz otíapalhuaztl/.otlapalhuaztli.
iocicocomode puerco, tenchimalli. rentomaftíi;
iocico pequeño» tenuúzoaontli.tentomaclontli.
tocino para/eña. tepuztJateconi.
íogar. decuíl//.
fogar pequeño, tlecuiftontlí.
foguera llamas de huego. tlecueca/íotl.t/emíyauatl.tlene*
nepuii.tjecoconioctli.
oguera para quemar muerro.micqui>tJatJaya,tedatiJova
oyohazer.nítJa3faraca,n<'tIa,coyonia. J
oyó o hoya.tIaxapocht/i.tJacoyodii\tIatafaaii\
oy uelo hoyo pequeño, tlaxapochtontíi. tlacoyoctontl/,
tiatatactontJí, * *
oja de libro, cematlapal H. cemmatlapalli.
oja depargam/no. cemadapallieuat/.
o/apequeña. cematlapaítondi'euatí.
puzíaTenaMnSada' tCpUZ amatI'tePuztI*tzott©mIi\te
Dja deco ragas, tepuzuípí Jlauipantli.
3)a delata, tepuztlacanaiiailí. tlacanauacatzotzontli.
3ia dearbol. atlapaí/i.quauhatlapalji. ouauhyzuatl
3ja deycrua. xiuhatJapaiíi.xiuhizuati.cacaadapallr;
)jaderoiaofior. xuchfatlapalii.xuchízuad,
>ja de mayz verde, tocyzuatl,
)ja de mayzíeca. tocyzuauacquu tlaxouatztíi.
3ja de majorca de mayzverde.elovzuat/.eíototomochílí
Día de macorca de mayz feca. cenyzuatl, totomcchtíL
centii yzuayo. *
))OÍa cofa con hojas, aat/apallo. quaquahatlapallo. qua-
quauhizuayo.yyzuayo. H \
>jas echar los o arboles, moxiuhyotia. mo.quillotia, mi
JwJLrf
íf
H ante o»
«SeSel mayz. mozuayotia. matlapaltit.
Soijaí n^aSrSWtia nino.ceceui, nino.que-
Ko£n^. neahanaliztli. neahuiltiüztli. nececeuiüztli ne-
S ni,|a,ycca.nitlaJcximMfloa. mtl»,i«ixaqualoa m-
riaycx.po^oua.ypann^choloa.ypannino.quetza.nula,
«oTaXaf ¿laiccaliztli. tlaicxi xaqualoliztli tlaicxípopouí
HHztl. thcximatiloliztli.tlacxiquequeíaliztlu
Solle o dequalquier cofa, euatl. euayotl.
Ho líndehuego cuichtli.calcutcht .,
„o niontodlhollin. cu.cheho. cataclicho.
Sollindebañocaliente. temazcalcuichth.
Sollindehcrno. texcalcuichtli.
Comanache. tlatlamati.temamautaa.
Ha para tirar, tematlatl. tía teroadamlcm.
Soñdero. tlatematlaui. tlatematlawan..
SondacofaproRmda uecatlan-centlam.
T-londura. uecatlayotl.centlamyoti.
Hondo" wmitlytzinmanca.yainp.muayanToint!ai
SonPeprado/?acananacati.quauhriananacatI.tla$o
nánacatl. . . .
Honaoponcoñoio. micoara nánacatl,
Honloqueemborracha. xochinanacat .tcpexinanacatl,
tlauaGlnanacatl.macauacannanacatLteyuíntinanacat
Hongo de a rbol. quauhnanacatl»
Honrrar. níte,mauiztilia.nite,ixtilia»
Honrradoatíl tlamauiztilflli.tlaixtililli.
Hoarraroafwareihijoafuspadrescoeroycoshechos. i
H ante o,
142
te,fto!otFí,
Honranales. apatzquit!. acTitchiyauí t?.
Horadar, nitla^oyonia.nit/ajXapotla.nitfofcuítlaeoyonía,
nitlacuitlaxapot/a.
Horadar y paflarala otra parte. nitla,naíquixtia.
Horadado endos partes. tlaoccancoyoni'IÜ. tlaoecá xapo
tlaílí.
Horadadoen muchas partes, tlamieccan coyonillí.tlami-
eccan xapotlalJi.tlaxaxapot/a U.
Horca para ahorcar, tepilolquauitltepücloni.reniccanü
quauítl,
Horca lugar donde ahorcan- tepiíoloya. temecaniloya.
Horca de dos gajos, quauhtzotzocoíli.
Horca para rebol uer los triaos, quammaxaloni»
Horcajo palo de do* bracos, tJapipilhuaztli.
Hormade empato. cacuapaIIi,quauhxocpalIi.
Hormiga animal ceñido, ázcatl.
Hormiga pongoñoía, tIat1auhquí&zcatI.tIiTazcatI,tzicat?,
Hormiguero. azcaxalli.tzicateped#azcaputzallit
Hormiguear bullir, ni,cuecuey*ca,
Hornaza, texcaJIi*
Hornada vna cogedura, centexcallí»
Hornazo de hueuos. eoroltetlaxcalli,
Hornaguera tierra, poxauactlalli, '
Hornaguearla tierra. nitla, moleua, nitía,popoxoa.
Horno de cozer pan, rexcalli* t/axcaltexcalJi. *
Homero o hornera. tlaxcahxcac tlaxcaíicuxiti.
Hornería oficio de hornero. tlaxcalicuxitil¿ztii.tlaxca -
lixcaliztli.tlax calixquihztl?.
Hornear vfarcfte oficio, ni,tlaxcaíixca»ni,tíaxca1icuxitia#
Hornerízo hi|0 de puta, ychtacaconetl. ychtacapiltontli,
yliuizpütontii. tianechicolpiícontÍ!f
Hornija^tamarao retama para horno, tla^oítextli.quauh-
tla.^olli.
Horro o horra de efelauo tlacuitlatlaxtli, tlatlatlacolla^alli
clacuicatlajalu. tiatlaocolilli, riaquix tilli. & pet metapho
LJL íj
M
i¡.:A H ante o 8c tí
ram,tíapapa&Ii. tlacotonililliyaztauh ymecaxicol; ydel
varón dizen.tíatequiliili yLiicyrhecapalydelaniuger.tla:-
.^tequililliyauhymet^ymalacyrzorzopaz^
Horro libre como quiera, tlacaxoxouhquú
Hofco bago en color, yaya£Uc,catza&ic»
Hoftigar, nite,uitequ/.
Hoftigamiento. teuitequilíztíi.
f£Huego generalmente, tletí,
Huego pequeño, tletontli.tletepiton.tletzintlj.
Huego de poluora o de alquitrán, tlequiquiztletí,
Huego pegar, nitía,tlemina. nitla,tlequechia,nitla>tkcauia.
Huelgo de aliento, yhyyotl. . ?.
Hueifanodepadre.ycnopiltontli.ycnopiítzintluycnopiiii.
Hueíte gente de guerra, yaoquizque* T • •
Huir comoquiera, ni^choíoa.nino^laloa.nino^eltiajiino
maquixtia» nino.choltia. teixpampa neua.
Huida enefta manera, chololiztIi.netialoliztli.neyeItihztii*
. nemaquixtiliztlí.teíxpampaeualiztli. ; .
Huiramenudo.ni^chocholoa.nino^Iatlaloa^nino^yeyeltia.
teixpampa neeua»
Huidor, choíoani.motlaloaní, moyeltiani. teixpampa eua-
ni.momaquixtianf. l . .
Huidizoloquehuyo.ualcholo.ualmoyeíti.ualmomaquixtr»
Huirhazeraotro.ni'te)chololtia,nitla)choJoltia.nit!a,yeltia!
Huir de lugar, niuaíchoíoa.niualnoyeltia.niualnotlaloa^m
ualnomaquixtia. teixpampa niualeua.
Huida deíra manera, chololíztli.ualchoíoliztli.neyelnliztli.
Huir alexos* uehca nicholoa. ueca nino,tlaloa.ueca níno,
yelda» uecaninoroaquixtia.
Huir atrás, niloti.nino^uitlacuepa.ninojcuepa nínotlalos*
ninortlalochcuepav
HuydaaíB. ylotiliztíi. necuepaíiztíí. necuítlacue{>aliztli,
Huy r délos c ont rarios. ni no,tepu tztia. teixpampa nicho*»
loa.teixpampa ninotlaíoa.teixpampa neua. teixpampa ni
noyeltia. nino,maquixtia.
Huida cal. teixpampa chololiztli. teixdampa net!aIoíiztIít
H ante u<
145
teixpanipayeualizdi.nemaquíxtííiztli.neyeítiíizíl!
Hudoraffi. moteputztiani\teixpampachoIoani teixmm
pamotlaloani teixpípaeuani.moyeltiani.moiiiaqxc aní
Huir para falúa r fe. nino,maquixtia. Á™™i.
H1lfmaT anÍm° dS t0rnar' mi>n¿mí* motíatíaní. teñe
K& ninocnotfca: ninocnomati. mno^aíchitJaca.
Humilaad. necnotecahztli, necnomatiliztli.netklchitlaja
Humillación. lomifmo es que humildad,
«umillalíara ocro conmiibricordia paraque fe emmiende
nite,icnonemachi'tia, M crajaienqe.
HumildadaíTí, neteicnonemachiltiliztli
Humillarfe apocando fe o anichiiaudo fe. nín,at/etilfa ni
no,tepitonoa, ' Uüa' m'
Humillaraotro coqyra vengando fe del, nite rianidaca
rute ^|tIalchít^a,nite,ycnoteca.nítenecnom! ffl$$¿™&
Humillación affi. terianidacaliztli tedalchidacaliWIi L
notecaliztíi.tenecnomachitiliztlf. ?alUtlL teic"
Humo, poctl/.
Humofacoíaílenadehumo. pocvo cenrannrvn ^
wcaízca.Pocxixitica.pccmimi?cay ^^BWBfSSq*
.Humo^cofaciehumo, pocyo.popocani.
Humofoloquehazehumo. tíapopotzanl :
Humear. m3popoca. v
Hume roo chimenea, tíecalíi.
fobreen0a,apS| eIatabai°P'«« forte áuerafétado
Hundir ceharglo hondo, nitl^polaa.v
H ante u«
Hundidordefta manera, t/apolaftiani
Hundida cofaaflV tapóla».
Hundimiento tal, tlapolacniwtii.
Hmdiramconlamano. nitlamapolactia.
Hundir con el pie. nida,icxipolactia.
&^8&& da,ixiIiuanf.tleuauanom. texcal.
tíXaSarconeios, y tzcuintepiton tochquixtiani.
Hu^^Sn]do,vaíb. maünquitecomatl, necoc
teneatliuani.
Hurtar, nichtequu . /
Hiirtiblccofaafli. ycntecth.
^«hJpSo-Í. naltepedarqu.caychtequi. rife
tocatlatqutychtequi. yChrecqui. tlatoca
hSS^] ,1tePctlatq«¡caycteequil¡Ztli,Iat0.
catlatquiychtequ.tiztli ¡ctóMií tlateoclicWiis!
Hurtarlo fagrado "'•te^iSuílü& axca ych-
pan nichtequi . ni.teotlatqui yehtequi. m.rc V i
Hrodelofagrado. teopa tIatqmychtequ¡'¡»I¡. teopíax
nitlateca.
Hufo para hilar, malacatl. .
I ante a & o & u,
144
€£Delos que comienza en i. confonate.
A cinto piedra preciofa, tlapalteuilot?,
lalde color, cuztfcapetztli.
Iaula grade, quauhca J/i,
I au/a pequeña, quauhcaltontlí. quauhcal
tepiton.
lardm. xochítla. xoxoehifla.xoxochitfa
Ta rdmo,v^T « 7 xuchitcpácaili. xuchichinácalli;
l^tq CUr^ ****** xuchitepaca/catí. xu
Iarrodevino. vinoapilolli. vinotecontondi. vino con
La^iqUa lqT,rx «»Wfc tecoaromli.
t KS^ tecontepiton, tecomoml/.uicolton-
ni. uicoítzinth. ujco/tepiton.
fi " tex(?X0^^ltteretequiIitzIi. *
Jaliaclor. texoxotlanu tctetequini.
jafpe, tecpacuicudli,
lazmindelosvergeles. u/Jacapirzxocnid.
!¿ioya. teocuítlacuícarl.
iSquev?nd^°^s- ^ocuiJacozcanamacac
Jornal preciodetrabaiode vn día. «femiifokiaxrfcmiro
lornakroelque logaría, motedaqueuakía ni.
tlaDU^Tn,0derT,lílon- IonilTmo- veí.te.
T K-T t,aP0Po,hui!izxiuirJ.
I"deriaayunamientodejudioS,,udiomeynneccntIaIifc,
I I ante u* 1
ludio, ju^fo ilacata judío oquíehtlí.
ludía, judio ciuatU
ludio retajado, tlaxipmteftli indio.
ludíegacoía. judioyotU judiocayotl.
ludicialcofa. tlatzontcquüiliztli ytcchpoui.
juego de palabras, camanaliatolli . auillatolh. tentlamacn
tli. uetzquiztlatollí.
Iuegode veras y no de burlas, netlatlaniliztli.
luego de plazer, neauiltiliztli. néauiltiloni.
luego de fortuna, patolln amapatolli.
luego de axedrez, quauhpatolli. . .
luego de paíTa paña, tetlachichiuililizth. teixcuepaliztlL
tlamatiíiztíi. . , , . T
luego de bolos, nequauhmomotlaliztli.nequaulitelolomo
motlaliztli. nequauhtelolomimilhuiíiztli. nequauhtelolo
luego de pelota conla mano^neitiatotopeuiliztíi.nemata
payolhuiliztíu «^;
luego de pelota conlas nalgas, ollamaliztli.
IuegocÓrofascomoquienjuegacon pelota, nexoxochi-
tlaxiíiztlí.nccecencatouiliztli.nececentelhmhztli.
luego de con dos otres pelotas echándolas enalcoytorna
dolas arecoger. tapayollalacalrztli.
luego de naypes. amapatolli» \
luego de pelota conla rodilla, netetennuí iztli,
Iuelosde^^^
Iuegos de pelea, neyayaotlalizth.
Iue|osacauallo. cauallopá neauiltiliztli. cauallonetlatla-
loliztli* "" . . . ..
Tuto decaña*, cauallopanemiminaliztli.
luego para defencjarfe. neelíelquixtiíiztli.netlaocolpopo
IuSefvn día déla femana. lomifmo, vel, tlamacuilti. ye
macuililhuitifemana»
Juez ordinario, tetiatzonteqniliani.topi/c» (
í uez délos edificios. teKotzoncadatzonrequmi. üaxttt-
I ante u.
»45
uifveyecoaní.
Juez délos Jad roñes» ychtecca tetTatzonteqüilíani,
Jugar juego de fortuna. ni,patoa. n,omipatoa. n>ama~
patoa.
JugaraiTi con otro. nite.patouía.nifeamapatouía.
Jugador enefta manera, patoani, omipatoani,amapatoa-
ni.repatouiani.
luga raí os bolos, nino.quammomótía. nino,quaubtelolo-
uia, ninbjquauhtelolomimilhuia, ninoquahtelolomomo
tía.
Iugadortaí. moquammomotlani.moquahtelolouiani.mo-
quauhteíolomímilhuiani.
lugar ala pelota conla mano, níno.matotopeuía»
Jugador allí, momatotopeuiani-
Jugar ala pelota conlas nalgas, n,cIíama.nzn,olíamia, ní-
te,ollarñía.
lugador tal. ollamani. teollamíaní. olíaqui.
Jugar co rofas, nino,xoxochitlaxilia. nino,cecencatoíhuia
ninOjCecentelhuía.
Iugadortaí. moxoxochirlaxiliani.mocecencatolhuyamV
moxoxochítlaxilí. mocecenratol huí. mocecenre] huían/.
Jugar con dos o tres pelotas echádolas enalto y tornádolas
a recoger, ni,rapayolIalaca,
Jugador alí/. tapayoJIalac,ani. tapayoílalazqui.
Jugar alos naypes. n^amapatoa. nin^mapatouía,
Jugadoraffi. amapatoani. mamapatouiani*
Jugado ponería candad de dineros que en tres o quatrojue
gos le ha ganado fu concrariopa que en vn folo juego fe
defquuedetodo,oqueelotrolegane ene) vltimo juego
otro tátoquatoenfo^ otros tresoquatro le a ganado, ni,
cenquica. ycni,cenquica.
íuglar. t! adaman, cacamanaloa. tetlaueuetzquití, tetlatía
ueezquiti.tladaxochti. teclatlaxocht.i.
fuyzio. tetlaczontequiíiliztli.
luliomes. lomimio.vel/ycdiicont«etlmetztli\yncexiuitl,
[unco delgado, xumalin.
I ante ií*
Iunco gordo y largo, oztopilin. tdi mí m'úíi. yztáftolín..
luneta, atolin.ytztolin. .
Junio mes Jo meímo vel, ycchiquaccm metztli yncexiuitl.
lütar o ayuntar vna cofa co otra.nitla,netechpavchoa ñifla,
necechrlalia. nirIa,netecb$aloa# n/tla,nami&iat nitla^e-
panoa.nitla,centetiha. ,,,.,. ,• t
Juntura afljr tlanetechpacholiztli.tlanetechtlaíiliztli.ílane
, techpacholi^tli. tíanetech^aloHztli.tlanetechnamictiiiZ'
tli\tÍanepanoliztIi. tlacentiliztli.
luntadedosfios. ycetcavnomeatoyatl.ynepaniuhca, ^
Iunteradecarpintero.tlatémelaualoni.tlanacazcopinaloni.
Juntamente adu^rbio. cenxepan.sazcen.
Iuntoconocracofa tocándola» moquanamiqui, moquami
na.moquacaloa»
lunturaaíTi. nequanamictiliztli. nequacaíoüztü.
luradocnlacibdad. tecutlato.
Juramentado, juramento oquichiuh.
Juramentar, nítenauatia y nchiualoz juramenta
Juramemalo meímo vel,tlalqualiztli.
Jurar hazerjuramento. juramento nicchiua» nictennami-
quicruz.velmitlalqua. . no ,
Jurar felfa nictlapictennamiqui cruz, niaiapicchiua jura-
mento, niquizriacachiua juramento.
Jurídico», tlapacholiztli.tenauaciliztli.. . . .
Iulrar. cauailopíniteix.h.cauallopannitetTalochiiamiqui,
Iuftaafft, cauallopan teyxililiztli. cauallopan neixnanuc-
Yxilili'ztli. cauallopan netlalochnamiquiliztli.
lufta cofa, quinamiqui.neneuhqui .caci.
Iu.ftamen.te, melauaca.
Iuílicia. tlamelauacachiualrzth. tlatlamelaiihcachiualiztlí.
Iuftic¡ero-}'uez. teclatzomeqmliani.tetlatzacufltiani, chica-
uacatlatzontequini. chicauacatedatzacuiltiani.
Iufticiar. nitctlatzacuiltia. Hite.tlayhiyouiltia.
Iufticiado. tlatlatzacuiItillí.tIatIavhyyouiltilIi.
IuílicaaíTi. tetlatzacuiltiliztli. tetlayh.iyouilnliztU.
Juzgar, nite^tlatzonteqwilia. nite3tlatlalilia.
y ante a d 8c ¿ 14S
Iuzgado* tlatlatzontequililli. tlatlatlaíililli.
ifYelos quecomienc, an en, y vocal.
coniímcion, yuati,noye. yequene.auh,
Ya,aduerbio de tiempo, ye.ca.caye.
Yazer. nijUetztoc.nonoCinonotoc,
Yazija. iietztolizt/i.onoliztli.onotolizcli.
^fYda. yaliztli.
Ydo/o. tequacuiII¿,teteotí. nenetl.toptli,
coloth
Ydoíatar. nítJa,reotoca.nit/aztIacateotoca. nitíacatecolo
notza.
YdoJat ría. tlateotoquiliztli. yztíacatlateotoquihz tíi. daca-
tecolonotzaliztli.
Ydolatra. tlateotocani.yztlacatlateotocani. tlacatecolo-
notzqu/.
Ydropefia. ytixiuiliztlí. ytexiuiliztli. ytexiuízt/i.
Ydropico. ytixiuini.ytixiui.ytexiuini.ytexiui.
^¡"Yegua. ciuacauallo. cauallociuatl.
Yeguada de yeguas, centlamantm ciuacaualfome.
Yeguarizo que ¡as guarda, ciuacaual/o pixqui.
Yeguarizo que echa garañón, cauallotlaciwtiani.caualío re
quetzaltiamV
Y elo ociada, cetí.
Yema de hueuo. totoltetlycuztíca»
Yema de vid. xocomecatí yytzmolincan.xocomecatl yto
Ymoliuhyan.
Yermodefiertoconarboles.quauhixtlauatl.quhtlaeacatla.
Yermo fm a rboles o galiana grande» y xtíauatl. y xtlauacá*
caeayxtíauatl,
Yermacofa. yxtlauayo. cacayxtlauayo.
Yerro, net/apoíolnliztli. neixcuepahztli.
Yerno marido de hija, montli.
Yerno marido de nieta, yxuiuhmontli.
Yerto eltar de frió. niceuapauafni,cepoua.
MM íj
i
Y ante é & g*
Yertopararfeelmuertoquandocfpira.moquappitzoa.ua
paua. ; . t
Yema generalmente, xiuitu
Yeruacomeftible. quilitU
Ycfuabuena. caftillaaepagotl.
Yerua mora, tohonechichi. ,~
Yerua parabeftia?. macatlaqualli.
Yeruaxaboneraquefirue dexabon. hamoli
Yeruadeballeftero. mipatli. .
Yefcadehueeo.tkxotlaltiloni. tlexotlaltilonu
Yeffb Zuauac.tlaltzacutli. te9oquitl.xicalte4 teticati
ÍVgíefía.lomefmovel,teopá.teopantli.teocaliuteopan
Yg'ualcofacomo hombres mantas ópalos, neneuhqui.ne
Ylua&^
cemixmanqui.t/auelmamli. tlayxteftli.
y SÍSSSSSSfeS: ni„o,calno„otza. nino.dacecc
SgSSttEf "n^xmana. ni^xteca. n.tla.ue.-
Yp coSa ketS'xmantl¡. tlaixmaaalli. t.aixtea.,. tía
Yg^adenefta manera, tlaixmanaliztü. tlaixtequiliztli,
YgaalcolaaíTi. tlaaeneiuhüv
Y ante g j 1 & m i47
Ygualdad tal. tlaneneuili/iztli,
Ygualarcon otro» nite,neneuilja.nite,neu]uiíia. nítcací,
Ygualarloafpeío. nitla,ixpopouatrtitIa,,ixmanaf nitla3ix
ye&ia. nitlajxquahuia. nitla,ixxípetzoa.
Ygualcofa afíi» tlaixpopouhtli, tlaixmátli. tlaixye&iíli.t/a-
ixquauhiíli.
Ygualdad tal, tlaixpopoualiztli» tiaíxmanaliztli. tlaixyecH-
Jiztli.tlaixquauhuiliztli,
Ygualdad de día y noche, neneuhquiyntlacatliyuual/.
g Yjada de pefcado. ytipaneua. vtieuayo.
Yjada parte del cuerpo, tomiyauayuca.tocoyóya.tocuel
pachíuhcá»
Yjarés, tococoyonyát rocuecueípachiuhca,
Yjadaenfermedad. quauhtilizti/. uapaual/ztlí,
«JfTlíuftre cofa Famofa o efdarecida. mauiztic.ma-
uicauhqui . teneuaíoni. motenyotianú
Ylicitacofa, amomonequi. aneconí. achiualon/.
Ylicíto aíTi. anequiliztli.achiual/z t/i.
Yluminarlibros. nitla,tlamachia.
Yluminador de libros, tlatlatlamachiani.amoxtlatlatla
machiani.
Yluminacíon delibros, tJatlatlamachilíztli.amoxtlarlatla-
machihztli.
Yluminadoslibros. tlatlatíamachiU'.amoxtladatlamachilJi
^[Ymagen dealguna cofa, teixiptla. tJaíxiptJayut/.
Ymaginar. nitla.nenulia. nino,yolnoiiotza. nidaJnamiq
nitla3tlalia.
Yniaginada cofa. tlanemili/I/, t/ayolhuill/.t/alnaín/cl/i.tía-
tlalilli.
Ymagínacion. tlanemililiztl^neyolnonotzaliztli. .rialna-
miquiliztl/.tlatíaliíiztli»
Ymagenfacardeotracofa. nitlacopina.nitla.quixtia. niela,
oclacaana. nithumachiyoana.
Ymagen Tacada aííi, tlacopintli, tlaquixtiIJi. tíaoéí acaaicíi
rlamachiyoantli.
Ymmoi tal cola, amiquini. auel miquini, ayemiquín). amo
Y" ante m*
yolillZtli. .
Ymírnltie.tUueUotica.coconotica.adapaccayhi
YmPSea;efe, niquele, ni.cocole. núqualáquUní,
Y;S^S^^^
tzicoa nite,tlalia.nite,9aloa,
Ympedimento afli. neeüelt.liztli.netequipacholiz.li.
ymportlmo(i tiempo, cen a ¿^. teelle!axitia.
^S^rrauhqui.atetlamachtiani.amoto
Y ante m & h* 14S
. ji!,piícatínemi. anJxtlatziui. anino,xiuhtlatia. nite.elleía
xitia. teixílám^natinemi. anite,caua. anite.atlamachtia.
anino,totocacama. aninonauatilrna.
Ympominidad aííú cenca tetequipacholizth.teixtlapilca
tineniiliztji.ayxtlatziui liztli.anexiuhtlatiiizrli. teellelaxi
tiiiztli.tcciammiftiliztli.teixtlammátinemiliztli atecaua
lizrli,
Yíiiportunamete. ate atíamachtíca. teciammicliíiztica.
teixtlápiícatinemllíztica.teixtlammátinemiliztica.ateca-
ualiztica,
Ymponer por encima, ypanictlalia, nit/a,tlapiuia .
Ympoficion defta manera, tepátlarlalilízt/i.tíatlapíuilízt/i
Ympofible loque no fe puede hazer. a ueli\ a ue! i ti , a ueli iría i
Ymppfibilidad. aiJelitilizcotUuelitilízrli. auelchiuaJizrii.
Ympotente cofa, atleyúeli. atleuelqui'chiüa.atle uelay.
YmpotenciaaíTi. atleuelitiliztli.auelitiliztli.auclchiualj'ztli
Ympotenrepara engendrar, totomicqui.o tlamicti.tzim
micqui,
YmpotenciaaíTi. totomiquiliztli.tzim miquilizrli, thmi
ctiliztli.
Ympnmir comolibros. ní,tepuztIacuiloa»
YmpreiTa cofaaiTi. tíatepuzicuiíolli.
Ympresfortal, tepuztíacuiío,
Ympresfionaílí .(íilicet) elafto deimprimir teowtte
culloliztli, ," fM*-"«
YmpreíTionlaymprema. tepuztíaCüi!oíoni.
fiYnabil cofa, cánetlacatí.atlacaquini.cánencnú
matetepon.matzicqua. ? y m
YnabiíidadaíTñ catientíacayotl.cánenemilizcotJ.rnatete
poyotl.matziquayotU * l',AKlc
Ynclinarfe. ni,toloa, mno,pachoa.tIaIpanni,tlachfa.n¿-
no,pechteca.
Yndinacfan tal, tolotoli. nepacholútli.nepecluequifoti/,
I
Y ante «,
ynd¡oarfoahc.ona'f $^™¡& y|«rizchiua.n¡,«l.x
$SS£SS£. yunocue.uepqui. amoyol.ochicauac
Vn^n'enteencofadepamon auelmotlacaualcia.
YnJigeftiÓ. ayatemolizt .ayantotcm ^ iemil|an¡
yXftriaam. nemauliztlvlatlal.liztli.tlayocoyaliztli.tto
Yñdüt'nciaperaon. .ayhiyou.lizcaxaualiztli.tetlapo.
polhwliztli.tetlaocoliliztli.
y ante n,
«49
yiKfuTgaicn delpapa. «fenefilfedí. fedaecolilátí/
Ynduzírpor razones, n/re.tlato/dyakñt. nite no 'otza m
te>yolmaxi|t,a,nite,yollapana. n"e.nonotza.ni
Ynduzidoreal.tet/ato/ciy^/ani.t.nonotzani.teyotaaxil
f SSffi** tet,^^^««on0^^
. auijqwxSa. C 'taueI,,ocatoc9«tePaní"^teca.nite,
;^^;^^:^-^oca
Yn ftmab^^1' ^sS5ffi§*"* *í
Y^^£ao^ÍÉS#S^
Ynfernalcofa. miál¿n«y^ P ann"C£<>-"awl<Iu«ti¡o.
Ynneldequiennofefia. avtechneflaran^-, •
infidelidad eneftíi manera. aterechnef¿ra»~, -r ¿
fegr 3m°^^P9S.-?eyP6„h
nfinidadailli, attamiI¡ztr/,ápouahzrf/.
NN
mM
ante «V
Yermado. d.ao!,ot«H.tIapoUndÜ.tIad«o'mel«.»n..-
ÍSfc. tepPnaüh„an,.tetelchi1,ani.tecamocayaUanI.
yZnarccpaUbras. n.te.rlatdpmauht.a.
Yniuria loafi- tiadatolpmauhnlli,
liztli. .
cMtUcaycac.aquiyeuaiihuu»acactaae.
Y ante m
»50
y nquíetar molcñar. nite3amana, nitcniociuia, nitc^tíapo-
ioiua.
Ynquietado. tlaamantli .tlamociuilli. tlatlapofoltil/í.
Ynqnietud aíí/. teamanaíiz tli .tlamociuiliztli.temociuiíi'z-
tlí. tetlapoloítílizflí.
Ynfignias riehonrra. tetJauizmacrli. tlauiztli.
Ynfigujas de vencí miefo,tiyacauhtlatquit].oqtjicht/atquit!#
Yníranciapneífa. reiauíriliztli.tetorotzalizt/i,
Ynftinclo natural. yuhqujycIiztli.yollayxjmachiJiztJ/,
Ynltruir.bufcadotrinar.
Ynftrumentodequalquier arte, tlachichiualoni. tolteca-
tlatquitl.
Ynibumento muíico. mecaueuetl.petlacalmecaueuen\tla
pítzalíf.
Ynftrumemo de quatro cuerdas, mecaueuetl na ui y meca
yo.vel,nauitemiymecayo.
Ynítrumétodecincocuerdas. mecaueuetlmacuilli yme-
cay o,y alTi délas demás.
Ynterprete. nauatlato.
Yntetpretaren otraíengua. m\nauatlatoa»
Ynterpretacion tal. nauat/atoliztli.
Ynterpretada coía deffa manera, rlanauaitollf»
Yntricar o enhetrar, bufca enhetrar.
Yntroducion de platica o fermon. tíatolpeualiztli.tlatol-
tzinti/iztli.
Y mienta río. tJacentlaíi/amatU
Ynuenta r. ni* ,tla t/alia4 nitla,yocoya.nitIa,nextia.nitIapiquf.
nírla/yol/oteuía,
Ynuentada cofa aíTí. tlatlaíiíli. tlayocoxtli. tíanextilli.tlapíc
tli.tlayo/teouilii.
Ynuencion tal. tlatlaliliztli, tlayocoy aliztli. tlapíquilíztli.
tlanextiliztlí. n
Ynuentor delta manera» bufca ynduftriofo.
Ynuernartenennuíerno. ni,tonalquica.
Ynuernalcofadeinuierno. tonaüacayotl.tonaTcayotl to
NN 3
' - Y ante n o p & r.
nalcó mochiua.
Ynuemal fruta, tonaltzapotl.tonalxocotl.
Ynuernai majorca de mayz tierna, fonalclotl, yaflide
los demás.
Ynuiemo. tonalco. . ,
$TYo primera perfona, neuhatl. nc.ni. pronombre
Ypocrefia. neyeaoquiliztIi\nequaltoquilizth. tlaixparu
liztli.teixcuepaliztli. m .
Ypocrita íimulador, moyeétocam, moqnaltocam. motla
canenequini.tlaixpaniani» ytlacaquiaytlauehlocayo $a
quitlatia.teixcuepani.
ífYr. ni.auh.ni^atiuh.
Yr por agua, non,atlacuitiuh. non,atlacmz»
Yralugar. ompanUuh,
Yrporleña, ni,quaquauitiun.
Yrpor madera. ni,tlauilanatiuh.
Yr creciendooyraumentandofealsuna cofa, macoqtz
tiuh. ualadiuh. tlapiuixtiuh.
Yrallamar. nite.notzariuh. Ji^A
Y rdetemendofe por temor, nino,teIquetztiuri.
Yraver. nite,ittatiiíh.ni,tlachiaiiuh. ".'¡■I -
Yr a ver a menudo. nice,y yttatiuh. ni,tlatlach.atiuh,no.
tíatlachia. nonte,iytta. . ,.
Yr a ver otra vez. yenoceppa nonte,itta, non,tIacma.
Yr porfus pies. n,icxi.nenemr.
YraíTiamenudo. ni,ycxmencmi. ^
Yrpor debaxo, tlanini,qu,ca. tlamni,nenem,, tlan.m,
«feas? s=s?
?sawíS^sssss5Mi¿iiw
Y ante t C &
u*
151
qui^aliztlñ po $ontiuetzr/iztIi.ay ouiquaianiliztli.
Yra euuegecida. iiecauhqualaniliztli. uecauhqualantíne-
míliztjj.
Yra de dios, teoqualanilizt/i.yqualamliztzitotecuyo dios
ytiaueltzinyndi'os.
Yrado fubitamente* ayouí quaíanini. ayouipoconini.ayo
111 rlauelcuini. ayoiíímomociuiani.
Yrreguíar. anauanlpiani.atlatJaíilizpiani.
irngularídad. anauatilpializtli.adat/alizpiafeli
xrregularmente. anauatilpia/iztíca. at/atlalizpíaliztfca.
w €£Yíla tierra cercada de agua, ueyapacatlalli ueya
jpacaaítepetlallj.anepádacaaítepet/aíli.tla/uadli.
Y íopo pa rociar, teauachiloni. teatzelui/om.
ilroria. nemüizamat/. tlatoí/otl nemi/izcotl.
1 ítoj ia deloprefente. quinaxcá nemi/izamatl, quinaxcá"
tíatolli, - ^
£ft°riadeañoenaño. cexiuamatl.cexiuhtíacuiloli;.
Yítona dedia en día, cecemilhuirJacuiIoTH. cecemilhuia-
moxtli.
¥ íioria délos tiempos antiguos. ueuetlatollí, yeuecauh-
Jfltonador. tlatolvcuiloani. nemilizt/acuiloani.
tfííonalcofa, tlatlalilli. tlacuiiol/i.
€f Yten^coniuncion. oc yuá. ocnoyuá.yequene,
Yugopa vñir. quaquaueqyntJauilanaya. quaqua-
uequeynquauhquechrlauilanaya*
fugada de tierra, quaquaueque vnceniiJhuitlaelj'mic,
aunque de hierro, tepuztlatzotzonaloni.
f unta de bueyes o muías, centlamátin,
ifYzquierdo^ opuchmaye.
Yzquierda mano, topuchma. opuchmairl.
CfDelos que comiencaen L.
L ante a*
Abio.olabtio. tentlí tínxipalfi.
Labrartierra. n.elimiqui.ni.cuéchiua.m,
tlalchiua.ni.tlaay. ,
Labrada tierra, tlaelimiatli.tlacuecmuh
tli.tlalchiuhth tlaaxtli.
Labrador tal. elimiqumr. tlaaynicuechi
uani, quenchiuhqui.tlalchmh'qui.elimic
LabTa'dofmlHco. millacatl.millarlacatl milpanecatl.
T lA adorcomoyo. nomillacapo.nomillacavcr.iuh.
I ab anfá de^erraarte. elimiquilizth. tlalchiuahzth.cuS
'chiualizcotl.elimiquiHzcotl.milladacayotl.
I abrardeaguja. mtla,ixaquia.
Lado o marchito, cuetlauhqui.cotla&c cocoxqm.
Laderadecuefta. tepetl yxi lan.tepexdantl..
Ladilla, yxocuiti.yxtamacobciuizth.
Ladinacoía. nauatlato. tetlatolmatm,
i ^Ivírmofiniertro. totzcalco.ytzcalh.
Ladrara perros nitla, uaua.oa. m.nanalca. nitla.ua
I adrar cónotro. teuan nitla.uaualoa. teuínitla.uaualrza
Ladra'rcomratr1; nitcuaualtza.nite.uaualoa- nitela
Ladr^odeperros. teuaualtzalizdutkuaualtzaliztli.tlana
Ladnrarpord¡Üérras partes, nouianpani.tlauauaualtzati
V!emi nomanmtlananaltza tinem.. nou.anpa m.tlauaua
L^iSdoStlaxamixcaUeaii.tlaxamixcalmandi. j
tadr'ttáreliuelo. mtla,xam.xcalmana.nitla,xam.xcal
teca.
L ante
a».
152
Lalronefconclido, ychrecqui.vchteqtiíri».
Ladrón publico. tetJa xutcuihani.tetlatialochtiani, teich
tacamictiam.tetlacencuiliani.
LadronicioaiTí, tetÍacuicüihliztli.tetíatIa!ochtitiIiztIj\tetIa
cencui/ilizth.
Ladronicio en efcondido. xchrequiliztli.
Ladró délas rentas pubiicas,bufca hurtador»
Lagar do pifan vuas. xocomecaquequcc, aloya.
Lagar de viga, xocomecapatzcoya.xocomecapatzcaloya
Lagartoammaí. quauhquetzpahn,texixincoyotl.
Lagartopon^oñoío. acaíterepon.
Lagarto grande de agua. acuetzpalm.
Lagartija, cuetzpafin. topitl. topitzrn.
Lago de agua, ueyatezcat/.
Lagofta déla tierra, chapulín, acachapulín. acáchati.
Lágoífa déla mar. lomifmo.
Lagrima quecae délos ojos, yxayotl.
Lagrima pequeña, yxayotontli.
Lagrimofa cofa, choquizco. yxayoyo*
Lagrima] deíojo. tix xomul, tixcuííchil. tixtencuflchii.
Lagur a o lagunajo, ueyatezcat!.
Lamedorquelarñe el doliente, tlachichiualnecupatí/. tía
tlaciznecupatl'.
Lamer, nicía,papaIoa, nitla,ixnenepilhuía. nit/a.ixtctzca-
loa.
Lamida cofa, t/apapalolli.tlaixnenepilhuilli tíaixretzcaíoIH
Lamedura obra de lamer, tíapapaloiizdi.tíaixnenepilhui
li/tli.
Lampara. lomifmo.
Lamparones, quechpaíam'Iiztli.
Lampiño, rlalhuatic.
Lana de oueías. ychcatomitl.ychcatzomitl.tzonirrf.
Lana de cabras o pelote, tentzon ichcatomit i, quaquauhfl
tzontomiuV
Lana grueíTa. chamauacychcatomitf,
Lanamerina, yamanqui ychcatomiti,
L mte a«
Lana fuzia. tlayll© ychcatomitl. ayamotlapa&liychcate*
mirl.
Langa, tepuzropilli.
Lancadajierida. tlaxiíIi.tlatepuztopilhuillL
Lanzadera de texedor. pacyoacaltontli,
Langarjomeímoes que echar.
Lance echar, nitla^matJatlac.a.
LanceafTi. tlamatlatlac.aliztli.
Lanceta de fangrador, tegouani.teízminabni.
Langucia pequeña Ianca. tepuztopiltontli.
Landre q mata é peírilecia.temauh.ayouitemjfticocoliztíi.
Landres del cuello. queehtlatlaolIotl.toquechtlatJa.ollo
Lanterna olenterna. tlauilcalli.ococallot!.
Lanudo. pacha.pa90Uic.0lI0,
Lapa oflor de vino, yyxpoxcauhca yn vjno.yyxtzotzoliuh
caynvíno,
Lapidario de piedras preciofas. tlatecqui.chalchiuhiximatg
Largo liberal, aquitetlacomacaniyaxea.ueltetlaocoliani.
tedauhtiani. ,«„.,.,■,,
La rgueza aíri.atetlagomaquiliztli.ueltetlaocclihztli.tetlauh
túiztlu £ :.J . . '
Largamente oliberalmente, atetlacomaquiliztica. tetlauft
tiltica. .
Largo en luengo, ueyac.quauhtic.uetlatztic. anquí,
Larguraaííi. ucyacayoti.quauhticayotl.uetlatzncayotl,
uitJatzticayotl,
Laílarpagarportodoslosque pecaron* muXcemmama.
nida.ce mololoa, notechjtzopi.
Laftar pagar por mi folo. nitlaxtlaua. ni3datzaquat
Laílre déla ñau?, acaltetl tlatilmcateconi.
Ladrarla ñaue, mtlaacaltetemanitla.tiiincateca.
Latínlengua latina, latin tlatolli. .
Latinidad defta lengua, latín tlatollotl latín tTatoliztli.
Latrinapriuada. axixcalii.cuitlacalü.cuitlapan.axixpan»
Laudinftrumentomuftco. mecaueuetl.
Laurel árbol, ecapadi,
L ante a 8C e.
«53
lauredal lugar de laureles, ecapaquauhtlá*
Lauar. ni,tlapaca.
Lauadacofa, tlapa&Ji.
Lauador. tJapacaní.
Lauadero lugar de 1 auar, tfapacoyaru
Lauadero lebrillo, apaztli. tlapaconi,
Laua jo o laua jal como de puercos, ccquitja ♦tiemimiJoíoy í.
Lauazas, tlapac atl.tlapapac at/.
Lazada» tíaxittomon ylpiíli.tiatzouaz yjpilli. tlátzouazíla
iilli.
Lazada dar. nitIa,xittomon ylpia.nitla^zouazylpia.
Lazo, tzouaztli.
Lazo para tomar fieras, macamecatl.tequammecatl.maca
tzouazrii.
Lazeriapor mezquindad, tzotzocayotL tzotzocapayotf.
ceoyeuacayotl,
LazeradoaiTi. tzotzocatl. tzorzocapa.teoye.teoy eua.
iJTeal cofa, ytechnetlacaneconi, ytedineuelyollotilonú
y tech necaualoni,
saltad aíTí. tetech neuelyollotiliztli.tetech netlacanequi
liztli. n
talmente, teuelyollotica. tetech netlacane quiliztica.
-ebrada, cinacamulli tlate xtililli.cinacaetzaíli.
-ebraftílía* citepíto. citomli,
.ebre/. ytzcuintlitequani.macamaniytzcu/ntli.
-ebrilio grade debarro, apazyaualli.ueyapaztli.
-ebnllo pequeño. apazyaualtontIitapazyaua]íepifon
,e bruno cofa de liebre, ciyotl.
-eciondelquelee. temaehtilíi» tem a ch ti Jiz tí i\
-ecionqueda el dicipulo, tlapoualizcli, neyeyecoliztli.
nemachtilizrli. ' J
-eche generalmente, chichiualayotl.memeyallotl.
-echedarv nitexhichitia,
.echo o cama, bufea cama.
-echón» coyametepiton.coyameconetl.pitzoconet?.
-echugaJomiímo. uel,quilechuca.
oo
I'
j&í »i E 'ante1 e# - \
Lechuguino. « fechagatéaii;tepiton lechuga.
Lehcuzaauedelanoche. chiquatli.chichtli.
Leer n,amapoua.rramoxpoua.n,amoxytoa.
Leer áflfi arnenudo, iiíaamapouá.n,aamoxpoua.n3aam
oxytoa,
Leer hafta ei cabo, n.amapouhcatzonquixtia.
Leerotrávez. yenocepan.amapoua.
Legado deí papa, santo padre ytitllueiteopixca titlantli.
Legacía aflfi. santopadreytetitlaniz.uey teopixcateutlan*
Legi íliletradottlatzontequiIíztíamatini.
Legitima cofa por ley. uelteaxca. ueltetJatqui. ueíteya
% cauh»
Legttimaraalgimo. ninote,piItzirma.
Lego ndof denado. altepetlácatl. quiyauactlacatF,
Legumbre» nepapanetl.
Legua, cen netJaloili.cenneceutlli.
Ley generalmente. nauatüH. tenauatuli.tlatlalilli,tlatec
panalli.
Ley natural tíacanauatilfi.
Lei delpj3b!o.alcepeclalilli.a!tepenaiiatilli. .-
Lsydei pontífice* uey teopixcanauatiWi. Tanto padre y te*
nauatiltzin.ytlatlaliltzinueyteopixquñ
Ley dargeneralmente. nida.nauatia. nite,tlarta-liaa.tiite*
nemüizuipana.nite^nemiliztecpanilia.
Leyquitar. ni,nauati!poloa.ni,nauatiJxinia.
Leyble cofa quefepueJe leer, uelpouafonr.
Leydohombrequeleemucho. amoxpouani.tlamatinu
Le/enda. nemiliztiatdíotUnemiliztlacuüolli.
Lenceroque vcndelíencos.ctf nauaca namacac. petztica n*
macac.yamacanamacac.
Lendroíbllenodeliendres.. aciiío.acello.
Lendrerolugar deliendres, acikitlan. aceltiülan*
Lenguageneralmente, nenépfllif
Lengua de buey ye rúa. ío mefmo.
Lengua de cierno ye rúa Lo rriefmo*
9L ante *
154
Lenguaje propio, ueltctlatoU
Lentecer fe hazer fe lient o4 ni,y amanía. ní,cueclíaua.
Lentejas íegunbre. caftillan pitzauac etl.
Leña pa ra quem ai\ tlarfatilquauitl, ,
Leña Teca para qmar. uacqui tlatlatilquauitl.quauhuarzal/i.
, ^uauhticauatzalli,
Leña hacinada, quauhquetzallu
Leñador que v* porleña* quaquaukjui^uaquauícquaulig
Lenovnofolo. tlequauid.
León animal, miztli.
Leona hembra, ciuamiztJi.
LeonciIIo. miztontli. miztepiton.mizconetl.
A-eonadocoIor. quauhpachtli.
Lepra.teococoliztlí.teococoliypalaniliztli.
Leprofo. íeococoxqui. teocoeoxcapapaJanqui.
¿-erdo, tlatziuhqui.quitemmati.
Letanía» tlatlatlauhtilonáfantomeynnotzaloca. ramón*
yntzatziíiíoca.
Letor que lee. amoxpouauani. amapouani.
j-etordulceyfuaue, nematca amapouani.
tlaaroHzri/te°* VCÍ' m*chi*otl> tlatecpanom\ machio
Letrado. tJamatim\
Letrado malo, aquallamatini.
Letrado bueno, y ectlamitini. ouallamatini.
Letra carta menfajera. amatlacuilol/i.
Lendarl1C I6"38- 1Ietray°*tIa/etrayotilli.t/atlatollotiI/I;
lIuaJa Pn' "J^^otwufa. nitía,xocotexneloa.
LéSSX' 1tJaxo^texui]I,.xocotexxotJaxcallí;
Leuaduraparaloleudar» xocotextíi.
napaloa"°tra ^ rói*>*CQf ■ ™lMcoquixtia. nitla, '
.euamarfe. nineuatiquetza.niao^uetza.nin^ua.mn acó
00 q '
L afcte c& %
LeXtaíoaíft. meuatiqu.etzqui. moquetzqui>euhquí.
L SiStoto tal. neeuatiquetzaliztíUeeualiztli.neque*
Lficzaliztli.neacociiiliztli. _ .
Leuaatarfeocra vez. occcpa nineuatiquetza.occepa nmo ,
Leuantado otra vez, occepa meuatiquetzqui, occeppa mo
Leuantamiento tal» occeppa neeuatiquetzaliztli, occeppa
neeualiztli. . ~ \
Leuantarfeconotro. teuinineuatiquetza.teuanninoqtza,
Leuantamiento affi. teuan neeuatiquetzaliztli, teuan ne-
Guetzaliztli. . .
Leuantarfecontraotro. tcuicpa rieua. tewcneua. mte,ix-
Le" amado alTi. teuicpa euhqui. teuic euhqui teixnamicg.
Levantamiento tal. teuiceualiztli.teuicpaeualiztl..
Leuantarfeenvno» titocemeua.
Leuantamiento aííi. necemeualizth. _
LeuanSparteoriental. ompa ualquica tonatiuh. tonat.uh
vauicavan .tonatiuh y xco. m
LeSvientooriental. tonatiuh yquieayampa ytztiute
Leuante del ynuierno.ce eecatl.
Leuantedeleftio, tonal eecatl.
Lexia. nexatl, -m .
Lexos. ueca.onnechcattica.
Lexosdela verdad, niman amonelli.
Lexosdeduda. uelnelli.$anellLcencaneiIi.
CLibelo difamatorio, "tetentlapiquilizamatlacuilolli.te
mauizpololiz amatlacuilolii.
T itvrallareo. bufcafraco,
Ubemd flacaxoxouhcayotl. tlacaxoxouhcat.lizt!.. tlaca-
Lib°anPodetoazeoIi?aS.lomefmo. veMlatamachiualoni
L ante ú
'55
tlapexouiloni.
Libra y media, centlatamachiuaíoni ypantlaco.
Líbraselos y media» ontlatamachiualoni ypantlaco.
Libras tres. yetlatamachiualoni.yaflTideías demás.
Libreta, tlata macihiualoni to,tepitotlatamachiualoni4
Libramiento de dineros* teicnelilizamatlacuilolli.
Libiá^adedinerosjomifmoesqueíibramiento de dineros
Librar dineros. ni,teocuit/anemaftia.
Librar de feruidudre.permetaphora. nite,cuidatlag.a .nite,
tlatlacollaga.
Librador de feruidubre# tetíatlacollacani.
Libramiento afli. tetlatlacolíacaliztJi.
Librarde peligro. nite5maquixtia.nite,manauia.
Librador de peligro, temaquíxtiani.temanauiani.tetíatza
cuilia.
Libre aluedrio.nenomauiliztli.neneuianuiliztli.nenomaui-
lom.neneuianuiloni. neyocoyahztli.
Libre hecho de íie ruó. tlacuitlatlaixtli.tlatlatlacollaxtli.tla
maqxcilli.
Libre nacido en libertad, tlacaxoxouhqui.tlacaconemini
Librea de vertir, tetlannencatilmatli.teaachtilmatli.xolo
t ilmatlí,xoxolotilmatli.
Librería, amoxcalli,amacalli,amoxpialoya.amoxtlatilo
yá.amoxtlacentecoyan.
Librero que vende libros, amoxnamacac.amanamacac,
Librero que efe riue libros, amoxtlacuilo, amoxicuilo.
Libro como quiera, amoxtli.
Libro pequeño, amoxtontli. amoxtepiton.
Libro de cuentas, tíapoualamoxtli.
Libro acabado, tzonquizqui amoxtli. yecauhquiamoxtli
Licencia comoquiera, tenauatilíztli. temacaualiztli,
Licenciar. nite,nauatía, nite3macaua.
Licenciado afTi. tlanauatiíli.tlamacaualli.tlamacauritli
Lid en trace de armas. neixnamiqui/iztJi.neyaochiualizrli.
necalilizdi.netlauel cuitiíiztli.
Lidiareneita manera. nite,ixnamiquif nite,yaochiua
L ántc !♦
tc,ycali. nite,tlauelcuitia.
Lid enelpleytó. neixnamíquilizdi#nechalanüi2tli\netla*
uel cuitiliztli. neauíztli.
Liebre animal, citli.
Liendre, aeilin. acelin.
L ienco paño de lino, yztac petztic.yztaccanauac.
Liento por humidad. cuechauac.
Ligaeneloro, cuzticteocuitlatlaneliuhcayotL cuztícteo
cuida neliuhcayotl. tlanellotl.
Liga para tomaraues . tecpatli, tlacaloloni. tla£alli,tlacpa
Lhuilonú
Ligaenlasamiftades. nececeuiíiztli. netíaceceuiliztli. nec
niuhtlaliztli. nenorzaliztli. neyolceuih'ztlw
Ligar con hechizos. nite,tlachiuicaylpia. nite,tJanonochi
lícaylpia. nit^cocolicaüpia. nite3tlepa quetza. nlte,yque
uilotla. nite,yo!malacachoa. nite,quequeloa#
Ligadura aífi. tetlachiuicayípiliztíi. terlanonochiliztli. te-
cocoiicaylpilizrli. tetlepáquetzaliztli.teyqueuillotlaliztli
teyolmalacachoíiztli.tequequeloliztH.
Ligera cofa, yciuhcayo.totacani.tzitzicuini.amoetic.
Ligeramente. yciuhcayotica^otoquiliztica. tzitzicuíni-
liztica*
Ligereza, yciuheayotl, totoquiliztli. tzitzicuíniliztli, aeti«
liztli.
Ligero de pies, mocxiymati.mocxiymatini.ycxitotocant
mocxiquauhtiliani.
Ligera cofa de hazer. amooui. amoouicayo*
LigerezaaiTí. aouitiliitli. aouicayo.amoouicayotí»
Ligeramente, aouitiliztica. aoui.
Ligeramente traer algo, ni^aílayciuhcaitqui.ni.uaííaiciuh
cacui. ni}quaInotlalochtia» ni#qualitquitiuetzi. ni,qualto-
totza,
Ligeramenteyr. n,iciuhcayauh. ni.totocatiuh. n,ixtoto-
chcatiuh. n.iduhtiuhnjxtomauatiuh.njxquiquiztiuh. .
Límapalimarhierro. tepozychiconi. tepuzpedaualoni.
tepuzchíchiconi» tepuztecom.
Ir« ante í
i$6
]Limar hierro. ni,tépuzpetlaua# ni.tepuzchichiqui.
Limado hierro» tíapetlauhrli. tlachichictli.
Limaduras de hierro. tepuztlalli. tepuzcuechtli» tepuztla
ch.chi&Ialli»
Limaelarbol» limaquauitl.xocoquauitf
Límaíafruta defte árbol, lomifmo.» vel,xocotllima.
Limón el árbol, limón quauitl.xocoquauiri.
Limón la fruta, lomifmo, veI,xocori limón»
Limaza ó bauaza. tetzauacayotl. .yolcayot/. vcl,ytetza-
uacayo»y yplcayo.
Limofnahazer. nite,tíaoco!ia. ni re,tlauhtra.
Limofm. tetlaocoli;izt!i,tet/auhtiliztíi.
Limofnero, te tlaocolianLtetíauhtiani.
Limpia cofa» chipauac.amocatzauac.chipa&ic.chipacco]
, tic.celpatíc.cecelpatíc.
Limpíamete. cbipaualiztica.i:hipauaca.
Ltmpieza»chipaualztlracatzaualiztli.
Limpiar nítía,popoua» núla/:hipaua,nitla,yeaíainiti&,
qualti/ia,nitla,yea!lia. '
Limpiaduras. tlaixpopouhcayotl»tíaixcoeua#tlaclacuicuiíi
cayorí. panieuacayotJ.
Limpiarlas nariz es. nino>yacapopoua.niivtzomia.nino,
yacacuitlacui» nrno',yacacuitlatlaca.
Limpia Jero quaíquiefa. tlapopouaIoni»tIayectiloni» flacha
paualoni.tlaquakiliJoni.
Lnage. t7a<;amecayotf»mecayotí.quauhtzonyotI. ueüemé
cayotl.
Linaza ñmiente delirio, caxtillan lino xinachtli» lino vach
cho.linoxinachtíi,
Lmdacofa, uel nezqui. qualnezqui.chipauac,
lindeza» uelnexilizdi.qualnexilíztli.Ghipaualiztl/, chipa-
uacanexiliztli. 4 r r >
Lindamente» ueinexiliztica.qualnexi!iztica.chipaualiztica:.
'Tzoeiltlití"ee^edadeS, cluaxochtIi'tepantli.mikepantli.tIai
*<2'no« lomeíroo.
ll
L ante i & °*
uSfnXmanera. t.acoco.li tlavt.acom damiami.
L, fion aiTi. tecocoliztli.teitlacol.zth.tenna.l.zth,
tifonla. techachamaml¡ztIi.,tep.p.chohztli. teatlamach
tiliztli.temamachodabztli, . i;„.-,« <»<i.li-
Lifomeando. teehachamaualizt.ca. tep.p.chohzt.ca.teatla
machtiliztica. temamacnotlauztica*
LiftadTcofadediuerfa»coloreS tlatlapalh.tlatlapalpouh-
nui.tlatlatlapalpouhtli.tlapapalh. „.„„„„„,.}
Liu.anacofa. amoeric. ioneft.c.acocqin.acouetzqw.
Liuianamente. coneAiliztica .
t uianoeafefo. an,oyollotIaquauae.am.niat..
L.ulano'obofesdeafadura. chichul.tochich-,
..Lizop4raordirytexer. xiyotl,
«"Loar, bufca alabar.
Loable cofa, y eaeiieualoniuecapanolonl.daSonotza1om.
gótica,
Loado, bufca alabado.
Lobanillo, xoxallú
Lobado enlas otras animabas, xoxatln
tocodemr traueúloc.yolIotiaueí.loc.yoUococoxqu.,chl
cotlaueliíoc.
L ante o,
*57
tocürá desamanera, tlaueliJocayotl. yolIotlaueliJocayotf.
Lococomoquieía. amimati. xolopith rompoxtli nextecuí
?i. motlapololriani.yol/opoliuhqui. amozcaliani.
Locura aifi. xolopiyotltojnpoxyotl.nextecijillotl.yollopo
liuhcayotl. *
Loe, a vaío de barro, ta palca rl,
Lo^anoogaílardo.' padiriemi. arleqtríyolitlacoa.atlequi-
macaci.yuhqui oyuíntic.aocmoquimati.
Locania aíti. pactinemi/iztlí.anevoJitlacol/ztíí.
Lodo tierra mojada y fouajada. ^óqiiipololli.coquití.coquí
tlaülti» .
Lodoío, ^oquiyp. ^oquípoioIÍQ,
Lodofo lugar. c.oquitla c^oquida.
Lograr de alguna cofa. ní,tiacnopilhuia»nic,paquí.nit/a,ma-
uiqoa,
Lograrfe. mocnopilhuia.mopaquí.momauicoa.
Logro enlavfura. tetechtlatlapiuiliztli tetech tíat'aaco
querzaliztli.fcrech tiamieccaquix tijiztli.tlanecuilolizili
rlayxtíapanalizrli.
Logrero, ter ech rJaixtlapananútetech tlatíapiíijani. terech
t/aa ccqui-tzani, tetech tlamíecca quixciani. tjaneci; lo
ani.
Lonbarda, tomauac tíequiqujztli.uey tlequiquiztl/.
Lonbnz deeftomago. coatí chichilocüihn.
Lombriz del perro, tzoncouatl.
Lonbriz. quaí quiera, chichiíocuilin.
Lomo de animal, cuitiapan ciyotcay ot!. cuitWmimí-.
liuhcayotl. teputz mi miiiuhcayotl. cuitiapan quauhy orí.
cuitlaxiloyotl.cuitlapanxilotcayotl.
Lomo delibro, arnoxth ycuitlapam mimiíiuhca.
Lomocnne íulcoy íulco. cuemitl cent/acuentedli.
Longaniza, covamecuitlaxcoilit/anacatentii
tíllcír ueyacayotI- ^"auhticayoíl. ueyaqujliztl¡.uitlatz
Lonja detocino. centlatedli tocino
Looroalabanja.burcaalabanja, '
PP
ne
W L atitr 6 &T u,
Loriea ocotade malla, tepuzmatlauipilli.
; Loro entre blanco y negro; yay aftic. amo ehipauac*
Lofa para tomar aues. tetlapeualh, repatla&h,
'Lofaparaenlofar. ytztapatli.ytztapaltetl. •
gfLucha délos quelucha. nemayztlacoliztli,
neuhcauiliztli. . .
Luchador aíTi. momayztlacoani.moneneuhcauíam.
Luchar, nite,mayztlacoá.niténcncuhcauia,
Luziernaga. ycpitl.copitl.
Ludir o fregar vnacofa con otra. ,nitla,netechxaquaIoa
nitla,netechchichiqui . nitla>netecheua.
Lueeo.aduerbio.níman.nimanaxcan.nimanyeica^nimari
amo uecauh.nimanye.nrmayeicapa.ganyeicahu yecuei.
canaxcampa.can ycapahi.
Luegoque,cojuncion.ynoyuh.ynoacntopa.ynoatto.yno.
Luenaa cofa, bufca largo. * . ^
Luenzovnpoco, ueyacatontli.quauhticatontli.ancatotli.
' Lugar en quceftá alguna cofa, ónca tlacaca. oncatlaonoc.
Lu^re^'S
lulardondealgofegúarda» tlapialoya-ttatlatiloya
Lularadondehuímos- nemaquixtiloyan.neyanaloya. .
Lufár donde juzgan, tetíatzontequililoya.tecutlatoloya.
Luna planeta deícielo. metztlw fo'ttiui
Lunes día deía femana, lo mefmo,vd,yc omrthmtl fema^
na.tlaomilhuiti. ' . . r, t .*
Luna demediada/ tlapariquimetztli.cotonquimetztb. cS
" tlacolmetztli. . . T. T- i
Lunallena, ye yaualtíc metztli.oueix metzth. oyaualiuh
metztlf omacíc metzfli.otíapaliuhcatmerztlu
Lunanueúa. yancuícmetztli.ouaímoman metztli.oquica-
l>LuríaTíuzd?lakjna. metztonalli.metztonallotl.
Lunar fenal del cuerpo, tlaciuiztli.totlacmiz*
Lunar pequeño, tlacíuiztontli.
Lumbre** tlanextli. tUufflfc
L ante u¿
158
Lnfnbrerd. tlanexiílof?. tlauíííótU ?
Lrfmb roía cofa. tJauiIlo.t/anexilÍo.
Lumbral de puértajo baxo. t/atzacuiliotl y tzmtlan.tlatza
cuülotlycayan»
Lumbral de puerta loalto. rlatzacuillotl yqt/ac.
Luftre enla pintura, tlacuilolch/paualiztli.y tzotlancay pe
petlacaca ynt/acuilolli. :
Luto que fe pone por el muerto, miccauacatiliztli.micca-
uacayot/. ' ?
Lutodeveítídura. ne^aualízmíccatlatquitL
Luto quitar, nictlaJ/a ynnecaualizmiccatlatquitl, nicquix
tia.ynnecaualíz miccatlatquitJ,
Luxu ría. aui/nemiliztlí.nemecatil/ztli.
Luxunofo, auilnenqui.auimemini^momecatiani.
Luxurjofa cofa que haze'Iuxuriar. tetlacuirí.rJacuiuani*
Luxuriofamente. auilnemiliztica^nemetatiliztica.
Luxuriar. n,a aui/nemimino,niemecatia#
Luz.buícaclarídád. ■ -
Luzero eítrel/a déla mañana, ueicitlalin. cítlalpol.
Lüzio o luziente, tzotlanqui :pepetztic.cueponqui. tlanex
tía pepetlaca.mihiyotia.motonameyotia.
Luzíovnpóco. c>hquehíri tzotlaní, canquenteltzotlaquL
1 motonameyoti, ™ ,
Luzirorefpládecer. nitlanextia. n^cúeponí. ninihiyotfa
nmotonameyotía. . •
Luzirhazía otra cofa, teuicnitfanextia y alíi délos demás,
i-uzir fiazer. n»te,tlanextiltia.níteJcueponaItia. nite,pepc-
tIaquiItia.nite,tJanexiIIomaca.
Luzímientoaírñtlanextiíiztli.pepetlaquiliztli.cueponiliztlí,
neyhiyotiliztli.tonameyod. *
Liizir con piedras preciofas. quetzal tica,chalchiuhtica ni
tianextia.ni,cueponi,ni,uelneci.
Luzírvnpoco 9anquentelni5tlanextia.canqueninni,tla-
nextja.yaíTídelós demás. * H
LlaSarezienteconfangrekcrijpeuiliztliezquiztica.
waga con materia, chipehuiliztü temalIo.timallopalaxu%
PP 1
L ante ar
Llagadoüeno da llagas. cWchipeliuhqui.yychpeliuhqui.
tlacocolli.tlaxoxoleuhtli.
ÍSSÜ1SS niceVocayotia-tetoeaycnuenorza.
KX^r^;U«cocayaenouani;
Llamar a bozes, nite>tzatz'lia.
Llamado affi. tlatzáte».^
Llamamrentotal. tctzatzililiztlu
Llamar conlamano. nitcmanotza.
Llamadoaííi. tlamanotztli. du
Llamado aflT.. ^^^"''.w^ii.wyaotlalhuiliztli.
Llamamiento»!, -^^^ta ¿SLnáynieniceiwta
Llamar tocádoconla man o, ni« la," ,
Uamaralapuerr, «£W»K8& „.
Llamam.entoaíT. tlatzacu, , tIene ,,,,
L.arrroto.yKmanaiztli.petlatimaa¡U«U.cemixm.-
nilizdi.cemmamliztli. ^^
Llaauradecápo. **-*«* £" mamüztli-
Llanuradeagua. »y*«»££¡¿ yuií.yocoxcanenqm.
L ante a e & e>
iS9
Lllta de col. quiltedli. yquaniloni quilitl.
Liltenyerua, toroncapatli.
Lláto. choquíztli.choqiiilíztlí.choquiztzatziírztli.
Liítoha¿er, ni,choca. ni,tzatzi. ni,choquiztzatzi.
Llaue para abrir, tlatlapoloní»
Llaue pequeña, tlatlapoloniton.
«fLIenocofallena. tenqui\ tlatemitilli. tentica.ten
toc.tentimani. tenticac.
Lleuar. nitlatqui. nttla,itqui\ nítla,uica»
Licuado aflfi. tíaitquití. tlaut&Ii.tlauicallí.
Lleuar algo enlos bracos, mtla^napaloa.
Licuado allí, tlanapaiolli. . . _
Lleuarcídelas en/as manos, nomac ycatiuhin cadete,
L/euar Ja carga a otro para que defeafe. nite^ceuia, nite^tla
mamalceuia. " .
^Llorar con lagrimas. ni,choca.n,ixayoqui9a.nin,
ixavopaezca. n^xayoniematema»
Llorofaafli.. chocani. y xayoquicani.mixayopatzcam\ mi
xayomatemani. . .
Lloro, choquizrli. choquiliztli. yxayoquicahztli.neixayo
patzquiliztlr.neyxayomatemalizd!.
Llorofamente. choquiztica. yxayotica. neixayopatzcaíiz
tica.neixayomatemaJiztica*
Llorar con bozes. niachoquiztzatzi.ni>chiquiIiztzatzitnN
tecoyoua. . . , . '■ ... ..
LloroaíTi. chaquizt/atziliztli, chichiquiliztzatziliztli.teco
youaliztli. . . *
Llorofo desamanera, choquiztzatzini» chiquiliztzatzini.
recoyouani. .«• i
Llorarcoa golpes. nino,choquiznenmiÉtia, nino^choquiz
quaiihteuhtla9a.nino,choquiz50tlaua.
Llorar nmchoel niñoconcora.e. n^tlaololoa nitzatzi,
Llorar generalmente, m\choca. m
Ltorarmucho. nsllelaciynnichoca. nellelquigaynnichoca
Líouer» quiaui.
Llouer mucho, tlaclquiaui, tlayeltilaua. xaxauani. tetexa
u
L ante' o & % 8c M Unte a»
maca, yuhquín xicaltica tlanoqüilo.
Uouer gotas grades, chachapaca. chachapani.
Llouergra efpacio. mocemmana ynquiyáuit/. ocemmo-
ma inquiauitl. aoconqu/ga. tlapaquiaui, ceuaíatl moma-
na. tlapayani,
L I ouiznar. chichípini in quiauitT, ; auachiquaui. auachpixa
;ui. auachtzetzetzeíiuhtoc.
ffLIuuía. quiauíd, vel,quiyauitl.
Lluuiofo. quiyaunyo.
Lluuia fangre. ezpipicaliztljYezxaxauaniliztli.
CfDelosquecomiencáen M.
-Aga para majar lino, quauhtlapuchinalti
| loni.quauhtlauiteconi..
I Maga de porte roe teocuitlaquhololli.tla-
I tocamauízgotl.
Maceroelqlalleua,teocuitlaquhololnapalo
M agacotc pa folar. tlatleatil illi vidrio, atic ¡
' teuilotl.tfatleatililli.teuilori.
Maga decarreta. quauhtemalacayoHotl.
Maciza cofa. picqui.macitica»motquitica.macic.
Ma£o para majar, quauhololli.tlatetzotzonaloni.
Mago pequeño, quauhololtontli.tlatetzótzonalonitó.
Mago grande, uey quau, ololli, uei,tlateczotzonaloni\
Mamonear. nitIa,tétzotzona..
j-naconeador. tlatetzotzonanú
Magonadura. tlatetzotzonaliztli.
MagoreadehJlo, cemmalacatlycpatí. cemmalacatentfi
Magorcade mayz aribes que fe quaje el grano, xilotl,
MagorcalamiTmayaquajada. elot/.
Magorcaefta mifmaya feca. centli.
Magorca aflfi generalmente, cemolotl.
Macorquica pequeña, ceTuolotontli.
M ante ¿
160
oiioti.
nitla.,xamania.
nit/a,pitzínia. nitla,xa
M ahorca el coraron della defpues dedefgranada,
Magorca de cacao, cacauacentlí.
Majorca con hojas, tlatzicueuhtli.
Macorca fin hojas, tlacoyauhtli.tlaxipeualli. tlaxípeühtli
Macho en cada efpecie. oquichtli.
Nachorra terzacatl, retzicatl.
Machucar cañas xicalas o cofas aífi«
Machucada cofa afTi. tlaxámanilli.
Machucadura raí. tlaxamanilizt/i.
Machucar fruta hueuos o cofa allí.
qualti/ía."
■ Machucadacofa aíli. tlapitzini/Jí. tlaxaójltiliU/.
'Machucadura tal. tlapitzinilizth. tlaxaq/tiliiiztli.
Madera, quauitl,
Madero, quauítl.
Madero pequeño, quauhtontíi.quauhtepiton.
Maderarco madera nitla,quhtema.nitla,quhtetema.niriaí
qiiauhcaloa. nitla^uauhtzaqua.
Maderamiento. tlaquauhtemaliztli. tlaquauhtetemaliztli
t/aquauhcaJo1iztIí4tIaquauhtzaqualiztif.
Madexa. tlatet«ftli.cent/atete&lf.
Madraftramuger del padre, chauanantli.
Madre. nanthVrenantzin.teciztli.
Madre pequeña, nantontli.
Madre de mis fuegros. moncoIIi. moncitli.
Madre de aflicion. tetoImicanátli.tlanueJnamlí
Madre docóneibe la muger. ciuayorí.tlacarcayotl áan&í
Madre enlos otros anima/es. ciuayotl. tlacatcayotl riítli"
Madre de no. anantli. f nf¿'*
Madriguera de conejo. tochcalli.tochtapacolíL
Madrina debaptifmo. nequataquiliztica tena, teoyotiea
teñan, teoy ótica nandi *
padrina de boda, nenamictiliztica teñí, teoyotiea tena.
Madronoarbol. tepetomatl.tepetomaquaunl. tomazml
Madronolafruta. tepetomatl.tepetomacapulfn *
Madrugar, y ouac nica.youac mneua.tlauizcalli nfgtzroc
¿•'i,
M ante a#
Madrugada, ocyouac ocuehca youae. youatzinco.
Madura cofa, vcucic.ochicauac.omacic*
Maduracofa muv madura, cuitlacuicic.
Maduramente aíTi. ycuxiliztica,
MadurezataU vcuxiliztli.
Madurarotracofa. nit.a,cuxitia-.nitla>ciixiltit.
Madurarle. n,icuci.
Maeftre de orden, tiachcauh, tepacho. teyacanquv
Maeftradgodignidaddefte. tiachcauhyotl.tepachocayotU
íiüñvo de alguna arte, tlamatmí. temachtiani .tdtrcatl.
Maeft.opequeño, tlamatinitó.temachtianito.toltfcatotli.
Maeftrefala tlatocatetlaqualtiani.tlatoca tlaqualuipanani.
Maellrode arte íeruiL tlachichiuhqui.tolteeatl. tetolteca-
machti tetlachichiühcamachti,
Maeftria temachtilizc^I.tlamatiniyotljoltecayotl ;
M ieftrefcuela.tlamatiliz tetlatzontequilian..tlato1patianu
Magnifico enlosgaftos. temieccatlauhnant atetlamach
tlauhtiani.aquitetlacomacaytlatquí, fetlauntiani.
Magnificencia tal. temiecca tlauhtiliztfc. aretlarcaehtlauh
nliztli.atetla^omaquiliztli.tetlauhtiliztli,
K„í^a^^
Mignam mámente, uey yollonca. „._,_ _„,!,:<,
Malra carne, nacatl motquiticaamoceceyo.amoxocnio.
M^rac^comohombref/aoo. amonacayo.omiz.Ia.tr.
tlalhua.tecoomi.cocollo.cicicinl,
M ?recerfeVpararfeflaco. ní.uaqui. ni.quauhnaqü.., o-
tm nonacayo. ni.cic.cuil.ui. m.tlatlalhuan. n.,tecccm.t.<
jÓSca^e. n,,nacaxaquaIoa ni.nacaxaqualtilia.
MasLiilIadacarne. xaxaqualtic. papar/tic. .•
Malulladu» a de carne. luacaxaqualotoh.nacaXaql..l«tlr.
M ante a#
161
Maherír para h guerra,apercebir o feñalar. m^yaotlatoa.
nite,yaotlatalhw*a#
Mahenmiento deguerra, yaotlarolli. teyaotlatalhuilizti».
Mayo mesquinto.lomcfmo, vel,metztlimayo. ye macuilíi*
metztli yncexiuitl.
Mayor cofa mas grande, occenca uey.occenca tachcauh.
occenca t/apanauia.
Mayor vn poco, ocachiton ycuey. ocachiuey.occachivc
tachcauh.
Mayor de todos, tiel teachcarn tlacenpanauiaynycuey;
centiachcauh.tecemachcauh.
Mayormente,aduerJbio, occenca y ehuatj.cencayehuatl.
cacencayehuat/, ocuelye.
Mayora/, teyacanqui.tepacho. tiachcauh.tlayacatL
Mayordomo de otro. ca/pjxqui.
Mayordomia. ca/pix cayot!.
Mayor hi)0.tíyacapan,achtotJacat.
Mayorazgo de aquefie, tlacopilIatquítl.tlatocapillatqiBt l
tiyacapantlatquitl.tyacapanyotl-
Maitmesjomifmo.ye^youainepantlaneteochiualiztli;
Mayz grano, tlaolli.t/ayolJ/.
Mayzfccoenmacorcas. centli.cintli.
Mayzblanco. yztacrJaoIIi.
Mayz negro, yauh tlaolli.yauíU
Mayz amaril/o. cuzti&laulli.
Mayz colorado, xiuhtocHauIIf
Mayz pmtado doeoíores, xuchícentlaulli.
Mayz/eonado. quappachcenriaulli.
Mayz que fe haz e en cincuetad/as, xíuhtocWtl tentó
^tlxfof* ^^^'^^^^naloni.t/atexo/ouiloni
Malaíconm^
xZtcil «1^^,xolouíatnidaJtetzotzona.ni
aa
i- !!
M* ante a*
Masada opofadl milpancaMi.yevanrli
Majada -devanado, quaquauequeyncochian. ychcameya
Ma^eftád. cequizca máüiz^títL cenquizcauey tlatocayotí,
usytleyotl
Majuelo* yancuicxocomecamilli.
Mauelo plantar. nUocomecatoca, ni\xocomecaaquia.
Mat nombre fuftantiuo.aqlriKztli.tlauelilocayotLayccyot^
Malacofa. aqu«dli.ayecmdaueIiIocayotl%ayecyotI,
Matayfalfamcntc ayecyotica#yzc!acat¡hztica.yztlaca-
mIi°o malamente, aqualíotica, ay ecy ótica. tíaueíiíocayoti
ca.amoyui. . ....
Malpunto.ynterfedon. yyo onotlaueliltic* ,
Maloeftar! anino,uelmati,nino,cocoa.ni,cocoya.anicuel
Mmatiynnonacayo. m -■ .
Maloefarmuchoquafialamuerte. m,tlanaui. n^totoca,
&permetaphoram>yeícnonoc.noconcacauhtoc.nicana
noeequiuruyc onechtecaque. ¿^3fi¿ÍÍ
MatIÉ tíaueíiíocayoti, &ca^^^yot^^
Maldezir de otro. nite,aquálitoa. mte,ayequitoa. yj&jte:
lia níff> teoutzitoa4nite,uexcatoa. .
Mdffi «aqid y toIiztH.teayequitohz.h. «teput»
llétíaueUlocaytpaai. tetelchiuani. tetlatelch-u.l.am.te
Mteptiwitoani. teuexcaitoam. . •, tIave]itta
MaMeziralao. nitla.aq toa. nitía.telchiua. nitla;tia\eiirta.
Madiciontal. tlateláiualixtli.tlatlaye «atad,.
MiMitacofá tlatelcluualli.tlatlauehttaUí.
MalenS atleyyecatleyuelmach. adeypac.amo pa-
¡MÍm at¡eyecyotUttePacyotl-atIeuelmachcho.tf.
M ante a*
í6i
Maleficio, tetoliniliztli. retía ixpolhuiliztli, thvélilcc&yotl
MaJefico hazedor de mal. tetoiíniani. tet/aixpolhuiam.f7a
ueliloc.
Maleza o breña, quauhputzalíi, quauht apacoJIi.quauhiiia-
tIat/4
Malhecho. aqiiallachiuall^ayefrlachiualli, tetolini.
Malhechor, aquallachiuani. tetoliniani.
Malicia, tlauelilocayotlaqualtiiiztli.ayectiliztli.
Maliciofo, tlauehloc.atlacatl. at/acanemi. atlacaneci.ayuh
momatini.mochicomatinúayuhteittani.
Mahciofamente. tlauelilocayotica atJacanemiliztica.
Maligno, cenquizca tlaueliloc, atlacatl.atlacanemi tetoli
niani.
Malignamente, cenquizca tlauelilocayotica. atlacanemi-
liztíca.
Malquerer. anite,tlacotIa.anontenequi. nite3cocol/a,ano-
tloc nicnequi\nite,tlayelitta.
Malquerencia. atetla^otlaliztli.aotenequiliztJ/, tedaelitta
Malquifto. a daca nemi, tía ueliloeamachoni»
Malfin. tetzala tenepátlanemini.tenetechcuam.tenetech
chalamani.tetzaiantenepantlamotecani teyoUococolti
am. maquizcoatl,chiquimoIin mochiua,
Malua*yerua conocida, tlaiaala.
Ma/uarlugardemaluas. tlalaalatla
Maluado. atlacatl.tlaueíiloc
Malla oarma de malla, tepuz matlauMli.
Alalleroque haze malla, tepuzmatlachiuhqui.
Mamar, ni^chichi. • .
Mamantón o mamón, chichmipul,
Manadaatfn^d0^nVd00may°r- «"tlamamin.
aa -n^!i j™o ' ne2nioIom.nezpipica.
Mana, a/godeocraíofa. twechmey aPte techóla, ceiech-
do, n
■
M ante a*
niolonutcteclipípica. .
Manarpordiuerfaspartet. iticmeya.momoloni.
Manaderoo manaltial, a ameyaila, apapatztla. achichan
tli. achichiapan.
Manantial cofa, a ameyallo.
Mineo de manos, macotonquúmamicqui.macocoxqm.ma
tzicoltic. macuecue.
Mancar de manos, nite,macotona.nite,mapuztequi.
Manco de pies, xocuecuepqui. xocuecüelpachtic
Manceboquandocrece. telpuchtli»
Mincebiajuuentud. telpuchyoth
Mancebo crecido, tlapaliuu
Mancebo pequeño, telpuchtontíí. teípocaron.
Mancebía mocedad deftos «telpuchyotl. telpocay ot!.
M anceba de cafado, teichtacamecauh.
Manceba de foltero. temecaub.mecatl.
Mancebo hazer fe ni,teIpuchci.ni,telpocati.
Mancebo tornar feotravez. occeppa mno.telpuchtiiia»
ni no.piltilia.
Mancebía putería. auíanicalíi.netTaneuhtilizcalíi.netianeuii
tiloya. netzinnamacoya. netzincouiloyan»
antaño árbol, texocoquauitf,
angana fruta defte árbol, texocotí.
Manzanal, texocoquauhtla. [
Mincanillayeruaconocida, caftina#tonaIxiuitI.
Mancebo aun no baruado. ayamo te nuone telpuchtli.
Mancha o manzilla. chichiaii.chichicauiztluchichicaumz
ManchadoomáziIIado. chichicyo.chichiaic.chichicauh
Manchar o manzíllar. nitla.chichicoa. nitía.chichiailia.
M anda de teftaméto. miccanen auatiliztli.miccatetlama
maquiliztli.
MandarhazeraOlmada. níno,nanauatia.nite,tlamímaca
nite^laxexelhuia.nino.cauhteua. >
Mandar de palabra, tlatoltica nino>nanauatia.mteítiama-
M ante «
16}
maca. ... ■.
Mandado'de palabra, tlatoltica nenanauatfliztli.tetlama
maquiliztli.
Mandado en retorno* occeppa tlanauatilli. oppanaua-
tilli.
Mádar aííí en retorno, occeppa ycnitla,nauatia. yenocue
Iicnitla,nauatia, oppanitlainauatia.
M a dar a otro lo que a el auiá madado,como quldo embia a
algunoa alguno parce, y el embia a otro, nicitlá necuil .
Mádar el principe. nite,nauatia.nitía,nauatia. quigamni-
híyo, in notlatol. ni,tíatocatIatoa.
Mádamientoaflli. tenauatiliztli.tlanauatiliztli.riatocatía
nauatiliztli. tlatocatlatolli. rlatocatenauatílli.
Madar comoquiera. nite,nauatia.nitla,nauatia.
Mádadoenefta manera, tenauatilizth. tlanauatiliztli.
M adon que muchomada . atztzá tlanauatiani. achichicá
tlanauatía.canicnemfyntenauatia.
Mído. tenauatiliztli. tlanauatilrztli,
Mídragulayerua. tepilJaíililonipatli»
Manera de veftidura. tíatíaliloyá.
Manera modo o forma, y uhcayotí. yuheatiliztli. yuhquí-
yot^
Manearbeítias ni5ma^amailpia. ni\cauallomayIpia.
Alaga de verdura, damaytl. camifamaytl, yaíFide los-
de mas.
Mango decuchillo, cuchillo tzinquauhyotl.cuchilloytzirz
quilova.
Magorrero cuchillo, uey cuchillo.ypáocmonequi cuchi*
llo.muchiytequiuh.
Magonada. teixtlacaliztli.nematla$ahztli.tetelchiuaíizd¿
tíatlauelchiualiztii.
Manida dejornada, cochiuayá. neceuiloya»
M manilla, teocuitlamaquiztli.
ManiCeíiar dar a conocer. nicte,iximachtia. ¿
Manifiefto. uel neci. uel nezqui. teixpaneci. teixpaca,
ManifieíUmente, uel teixpa\ teixpá nexüiztica»
JMl
M
ante
H
AUnife/hr. nicte,machiztia. nicnextia. teixpa ni&lalia.
uel niftenextilia, uel nicnextia.
Manifeftacion. temachiz til tztlu tenextilñiztlL teixpátía-
liliztli,
Manifiefto fer. uel macho, uel neci. ueíteixpáca. yuhca te-
y olio, pánica, yxnetztica.
Majar generalmente, tlaquaííi. qualoni»
Májardehauas. emulli. epauaxtli. epauaxmullí,
Majar comoquiera o guifado. mullí,
Majar decarne, nacamulli. totolmuIIimacamuJlúy affide
los de mas.
M an jar de peleado, michmulli. cueyamullí, y aííi de los
demás.
Majar de hueuos. totolte mullí.
M ajar de auacatl. auacamulli.
Majar de yeruas. quilmulli.
Majar de chilliy tomatl. chilchomulli.chiluacmulli.
Maña, tlariamachiíizt/i. tlaimati/izrli. tlamachtli.
Manear, mqu,imati. nitla>tlamachia. nitíajmati.
Mañero o mañoío. quimatiní. tlat/amachiani.tlaímatini.
Mañofameme. tlatíamachiliztica, riaimatiliztica*
Mañana del día. youatzinco, tlauizcalpa, tlachipaua. icip
pa, nonchipa.
Mañana defpuesdeoy. muztla.yciuh.
Mañera queno pare» tetzacatl. tetzicat/.apilhua.
Mano del hombre, maitl. toma.
Mano pequeña, matepito . matontlí,
Mano derecha, nomayec, nomayeccáV nomaymatca#no
rnanematca.
Manoyzquíerda. nomaopoch. nopochma.
Manojo o manada, centja cuiríalpilli» cent/aípiíli. cemme
catl,
Manojo a manojo^aduerbio cecentlalpilpa. cecemmc-
capá .
Manopla armadura, tepuzmaeuad.
M ante a.
164
Máfa cofa, ve noyó, aquenca yyoílo. cenca tlacatí.amoco
colé, amo tlaueüe.tlatlacatl,
Máfedumbre, ye nouacayotl. cencadacayotl. acocoleca-
; yotl.tlatlacayotl.
M afo de brauo» tlacaciuhqtii.
Aiáfaagua, yxmatiuhatL^ámatitih atí.
Mata generalmente, tilmatli. ríapatidí.
Mátadecama, camatlapachiuhcayotl. camaixxotl. cama
íxquemitl.
Mata pequeña de cama, tilma pepechtontli\quachpepech
tontli< cochiuanito.
Mata de pared, quachcalí/.
Manta de marras, veftiduradellas o cofa afTí. ocotoch til-
matli.
Mata para combatir, ueyuapalchimalíi. uey quauhclii-
malli.;
Máteca de vacas, quaqüaueycbiyauaca^quaquaueymáte
cayo.quaquaueyceceyo. uacax ymatecayo.uacaxchia-
uizcotl. r
Mateca derretida, tlaatilillimáteca.chiyauacatíaatilií//.
Manteles, mefá tlapachiuhcayotl, tlatlapachiuhcayotí,
manteíex.
Alanteles pequeños» mefa tíapachiuhcayototíi. matelexto*
Alantener. nitevtlaqualtia.niteuapaua4niteizcaltia4
Aiantenido. tlatiaqualtiíli.tlaizcaltilli, tíauapauhtlí.
Mantener fe. nino,nemilia.nixcoyanninotlaixnextilia.
Al antener fe del ay re elaue» necachichina.
Mantenimiento, nencayotl.tlaqualli. cemilhuítiíoni» coch
cáyotl.neeuhcayofí, neuheayotí.
Manual cofa, campan quaiíücanipáye&li, ganuel ■motc.uiri
nemiVcáquaí. ton. -;
Mazilla. bufea mancha*
Aiázillaenel cuerpo o cara. yayapaleualiztli.yxiycuxiJizííi.
y.xcuicuiliuizdi»
AlázilladoalTi. yapaleclic.yxicucic.yxcuicuiljuhqui»
M ante a*
Manzillar desamanera. nite,yapa!eua. níte,ixicuxítia»nr
re,ixcuicui!oa* ,
Manzillarfe. ni\yapaleua.n,ixyapaieua.n,ixiycuci. n,ixcui
Manzilla auer. nitejenoy ttat.eca ni,tIaocoya.nech,tIaocol
ria.teca núnentlamati. teca ni no,tequipachoa.
Manzillapormifericordia, teicnoittaHztlj.tetlaocolitta-
lizrlí.tecatUoGoyaliztli.tecanentlamatilizdi.tecaneté*
quipacholiztli. _
M apamundi o bola de cofmografit, cemanauíttü y m*
chi\ Qttlalticpactliycemittoca.
Margeneralmate, ueyatl.ylhuicaatl.
Mareftrecho. ueyatl y pítzauayá. ámopattauáCUiyit^
Mar a1ra.aauecatlá,ami&lan. ueyauecatlá.cetlani
Marbaxa. amocencaauecatlá,amocencaami£l*.
Marauilla, tíamaui$olli.tetzauitl. ' m m
Marauilloíb, cecatlamaui$cltic%cecamauiztic»t¡ty©.iiii
uizco.tetzauhyo, :
Marauiloíaniente. mauizgotica, tleyotica.uelmauíztic.
Maraui!Iarfe.nítla,maui9oa.nino,tetzauia.
MarauiHado, rlarnauigo.motetzaui,
Marauíllarfe mucho, cenca muey tlamauícoa.ninojtetza
uia.nin,ic/«uia» .
Marauedú tepiton tepuztla coualonhtepuztlacouaionito*
Marcar plata, nizrafteocui damachiyotia.
Marcada plata, yztac teocuirlati rlamachiotílli.
Ms'codeplata. lomeímo. vel,yztacteocuitlatltíatama-
chíuhtlj, •• ' . ' . /•'.•.
Mar^o mes tercero, metztli marea vel ye yejmetztii yn-
cexiuitl,
Margalcofa deÍTemes.margocayotl.marco ypanmoem-
uanifmar$oytechpuhqui. #
Marchitarre.ni.cuedauía.ni^quelocbaui.ni^ilichauí.n^pili
chuaqui.nucototzuaqui.
Marchito *íT¿. cuetlauhqui.queíochauhqui.pmchauchquL
püichuacqui.cototzuacqui.
M ante a.
i5j
Marchitablecofa. cuetlauiani.cuctlauíni.püichaüini.pt-
lichuaquini.cototzuaquini.
Marea viento déla mar. a eecatl.uey a cecatl.
garfil, manatí elefante y coatlan.tlan omití
Margen delibro* amoxtentli. amoxtemmalbuilóní. amox
,tli ytemztaca» amozth ytenchipauaca, amóxtcnyztalli.
Alarhojoomohodelosarboles. pachtli.chachaua.
Marido. teoquichuittenamic,ciyáua.mocaühqui.namique.
Marido o muger,cafadosf tenamJc.namiaii..
Mandabíecoía. nenamíftjloni,
ca"otf>,CWd** nena,ní^i/iznem,7íztIí'.nenaniiailiznet^
Marina cofa defamar, iieyapancayotl.ueyatJácayotJ ucv
«pan mochiua. ' ríh
Marinero, acaí/amocuitlauUcalíanélo. tlanelo.atlacatJ
Maripofa generalmente, papatonV *
Maripofa gi ande pintada, xixicaltecon. xícaftetccon, t¡e-
COCO/%
Maripofa pequeña, papaíotontb, papalofepiton.
Marmol piedra marmoleña. acHalchiuití.tezcaln,tepuchtíi
Ala rmo] coluna. terJaquer?alJ¿ .remimiHi. tepia2tli. f
Marmoíejoco/una pequeña, tetlaquetzalíótlí.teiíiimiltotí/.
i tcpiaztontlí.
Marques. Jo mefmo.
Marquefa. lo mefmo.
Marquefado, tlatocayot/. marques r/atocayot/.
Marranocochinodeaño. yecexiuhtiacoyámet/.cexiuhca
yot/ coyametl. omonamic coyametl.
Martaanimalconocida.lo mefmo. vel,ocotochtíí#
Martes diadela femana.lo mefmo. ve/,yc eylhu.tl femana.
^Jartj ar# nitla^euía.nitla^epuzteuia.njtía.tetzotzona.
m « ri«teuiIIí.tlát«zotzontli. tlafcpuztéuillf. ■
Martillo, tepuztlateuiloni.tepuztlatetzotzona/oni.
Warti/ogio. tonalpoualoni. tonaíamatl.
Hartir» tianeltoquiliztli ypampamiqui,m¿quiztica tlanet-
RR
M ' ante a, v
M^'ílScomparatiua.occencaye.ocyecer.ca.ocye
M^cÓajunclon. ™ynda.auhyntIa.aWhynt1acamo,
Mí ^^S^n^occcncaueyanonecuin.
MaS^n"Sa^nfqu,occe„cayenicIudeuiaf
tlaccntlalilli tlacalaquilli.
Sdeganado. |M|g^S&^ ' -
M"a0rmn'onIacmiqu¡.uC1nite,mia¡a.nite,1atlaeia.„ite>Po-
¿dor. ymacntóuani. «eUemictiani. .edat.atiani te-
j^aftdor tal. te.ctocamiaiam.atcnemachpantemia^
M ante a#
m
Matar animales o fieras. nijmacamiéb'a.niVequammi&ia*
Matador deftas, wia^amidiani. tequammidiamV
Matar facrificando animales o aties. nhl^mi&ia.nufajquech
cotona, ni ti abotona.
Matador alfi. t/ami&iani. tíaquechcotonani. tlacotonani.
Matar facrificando hombres alos ydolos. iii,tlacami¿tia.
nité.altia,
Matadorenefta manera. ti amjdiani.tlacami&iani.tealtiani.
Matador de padre. motami&ianié
Matadordemadre, monammi&ianú
Mataralimefmo» ninonomamidia.
Matador defi mifmo. monomami&i. m onomamiftiani.
Alatanc,a. temi&iíiztli. temac uelmiquilízrli,tctlttlatiliztli#
tepopololiztli.
Materiapodre. temaJI/. timalli.
Material cofa grofera, adayolizniatcachitilttlL tlaylíuiz-
chiuhtli.
Materia tener. ni,temaIIo.
Materia de donde Tacamos, machiyot/, octacatl. amama-
chiyotl.
Material perfona, atIayoIizmacachiuani#
Material obra, tlayliuizuílli.tlailiuizchiuhtli.
Matiz en lapintura. tlapoyauaíiztli. tlapoyauallotl. poya-
uac, tlamachíyotilizth'.
Matizar en la pintura. nitía,poyaua.
Matricula de nombres propios» toca amad, tepoualamatí.
Matricular, nite.tocaycuiloa, nite,tocatlaIia.
M atrimonio, nenam i&iliztli. teoyotica nenami&iiiztlí,ne-
manami&iliztli.necetiíiliztli.
Matrimonial cofa. nenami&xIizc,otI. nemanamiftitízgotl.
necetüiliz^otl.
Matriz gene raímente, nanyotl. tenantiíiztli.
Matriz de codornizes. £0£oltin ynchan.
Matriz délas cibdades. altepenanyotl.
Maxcara o carátula, tlachichiualli xayacatl, xayaca tlachi-
dnuatti.
RR ¡j
(%%
M ante a 5c e«
Maxcar. nítlaquaqua.
Maxcadacofa, tlaquaqualli. .
Maxcada o maxcadura. tlaquaqaaliztli.neauíyaliztli.
Maxcarelpanalos niños, nicpaniaynpiltzimli.
Matrona mugerhonrrada. ylamaiciuhqui. ylamatlamat-
qui,mauizticc¡uatl.
Mazmorraprifion. . oufcátecaltzaqualoya.tetIafla caltza-
qualoya. .
á*Mcar. nin,axixa.atImc,noquia.
Mearcon otros, teua nin axixa.teuan,anoquia.
Mcarfedemiedo. ni,mauhcam.qu..nin,aaxixa. nMnauh
caconequi . nmo,tzmyaItia . yuhquin cuidatzayamno-
yollo. . .
Mearalcádolaorirta. nitla?piazoa.
Meadacofa con meados, tlaaxixtli. aaxixxo.
Meada de meados , a xi xtlí .
Meados las orinas, axixrlu
Mecapal, mecapalli.
Mecer. nit!a,neIoa. nitla^neneloa .
Mecedor, tlaneloani.tlaneneloanw
Mecido, tlanelollutlanenelolli.
Mecedero paramécer. tlanelolonr. tlanenelolonn
Mecedura tlanefoli/tlutlaneneloliztli. .
Melervnoconotro. nitia,nepáuiuixoa. n.t^neuanui-
Metído afli tíanepauiuixolíu tíaneuíuhiixoHí.
MecedortaÚ tlanepauiuixoani. tlaneuau.urxoani.
Meleduratll tlanepauiuixoliZtli;tíaaeuau,u,xol»zt i.
GTuixoa. r . .. ' «
Mecedura eneftamanera. tlauíuixotiztfu
Mecedor tal. tlauiíiixoanu teu.u.xo, teumixoam.
Mechade cadilolampara. ycparlau, on. .
Mecherode c§dit olantpará. ycpatlauíilatzicolnloni.
Medida braca- ceiiyoltotli. - • f .
M ante c>
Me&íacofia. cendacolquamatlatl.
Media/una. centlacol metztlí. da páquimez di.
Medianoentregradey chico. ca tlaco, c,a quatti\ca ypa*.
tlaconemi.
M ediania aíTi. dacoyod, quallod, tlaconemilizc.Gti.ypa-
ni yod.
Medianamente aítí. tlaco, nepatía.
Medianamente hazer algo, achiuei nicchiua.
Medianamente dezir algo, achiuei niquitoa*
Medianeroen compra, tetlatcnnonochili, tedatentoto-
quilf»
Medianería aíTi. tedatennonochifizdi. tedatentotoqui-
I/ztlí. í
M edianero entre dos. tedaceceuiliani. tenenotzaltíani,
teneda$odaIciani.renecniuhdaltiani.
Medianería raí. tedaceceuilizdi. tenenotzaltilíztli^tene-
rla^otlahiíizf/i.teicniuhtjaltjíiztl!.
Medianero comoquiera, .tenepahdamoquetzani.ne-
pandaycac.ytechnecauaJoni.tecamoyoiidacoani.
Medianería den* a mane ra, tetech necaualizth.tenepada
moque n aliztli nepanda ycalíztli. teca neyolitlacoJizdi
Medía ro demediar henchir nafta lamitad. mtla,tlacaxifia
Mediado odemediado. t/atíacaxiríllr.
Mediar odemedíar gaftar hafla fa mitad, nitla^lacoui*
Mediadoo demediado aíTi. dadacouilli.
Medico o ñ fleo, ticítl, tepati. tepatiani. dama»
Medicinal cofa. padi.
Medicina, padi. nepatiíom.
Medico de oíos . teixpati, teix telo/opa ti,
Medicina de ojos, ixpatá neixpatilonúixtelolopadí.
Medicode orejas, tenacazpati, tenacazpatiani.
Medicoexperimentado. mimatiniticithdayeyecoaniíf-
citl. yxpáca, mozcaliani.
Medicina experimentada, dayeyecolli padi.
Medicoquefabepocq. amo cenca mimariniticid.
Medida como de v ara. day ey ecolonUlaoclaeaanaiij,
,.
M ante ¿.
M^Macomodeceleminoarroba. ttatamacWualoni'
Meí3ade"diezPieS. matlacxocpallatamaduuaiom.ma
tlac ycxitlatamachmalom^ mach.uani>
^fdtrt^/Suact.atamach.uani.tlatlamelauk
Me1i^toUaniria,necu1ltamachiua. ^fffe*i*«j
chiuani. tlachicoíamachiuani. #_
*, 3 Si ^w<*h* tlamelauhcacamachiualonu
ffití«lSUw« trapalcan,-
£&&& jssssa» . •
Med dorTel mudo, ce manauaftiatamachjuam.
Medida delmúdo. ««•^fi?WW****'
tlapouani.
M ante c,
i6S
acaltontíí.
Aiedioafládo. achitleuacqui*
M ed i o com i do, chicoquaticxhicoqua i chicoquaqua*
Aledio bíuo. achí yolli.c/aquenyolli.c.aquenyoltoc.c, aquén-?
ytztoc.
Medio muerto, caquen quimattoc. yuhquin omic.
Medio quemado, achitlatlac,
Alediocrudo. achí xoxouhqui#
Medio pie, centlacolicxitl,
Mediotono» fJacotono.
Medrarpormejorar. nino.cnelia.ninotíajxnextilia.nino,
yocatia.
Medrado aíTí. mocnelt, mbtlaixnextfli. moy oca ti.
Medra porme,'ória. neiCnelilTztli.netlaixnextililiztli.
Médrofopor naturaleza, momauhtiahümicauiani. mauri-
catlacátl.tnauhcanemi. manhcayóllo. mauhqui.
Mejor nombrecomparatiuo, ocyequalli.
Mejoraduerbio decomparatiuo, ocyequalÍi,occenca yée
tli.occencaypani. :;
Me jor vn poco, achí qualíioc cachi qualli. quentel quallu
Me/or;arcada día, bufeamedrar,
Me/orarén falencia, yeninimati, yeachininjmati.yeqn
teltzin, ye ni,y olli. yeninozcalia. ye nihiyo niecui, yeqz
Mejoría de dcíencia. achí quente/. ycachi quentel.
Mejoría en cada efpecie. ynoccencaqualli.ynoccencayec
tlí.^accenca ye.
Melcocha, necuiíacatztl/, necutlatzoyonilií.
Meicocheroque las vendí*, necuilacatz namacac,necuitJa-
tzoyomlnamacac. :,
Melena de buey, yxquapepechtl/.
Melezina echar, buíca ayuda echar.
Melocotón árbol conocido, melocotón quauítl.
Melocotón la fruta del. xuchipal duiazrjccuztic duraz-
no, xocotl melocotón.
Meló n fruta co.nocid,a,lo miímo.
'M^ ante e* r "
Melonar, melommfipan. ¿.^«JiiS
Me.oxalauadurasdem.eI. ncquatl.ncuqtíaíxpac atl
Mcltar m^mvtfo: „itla,tcntlapana.mtla,tentzicueua. m-
da,tenchitonia.nMa,tencotona.
Mellada cofa affi. tentlapanqui.teutzicueuhqui. tencoton
MX o nSaTa " ^apanaliztli. tentzicueuilizri i.ten* \
cotonaliztli.tenchitoniliztli. .
MKladoenlos dientes, tlancotpnqui.tlancopmqui.tlanco
toftic.tlancopiaictlanuetzqui.
Membriiloarbolconocido. membrillo quauitl.xocoquitl.
Membrillo fruta del lomifmo. veUocotlmembrrllo. ,, ,
M-mb rudo degrandesmiembros. ypanocm uey yn.na-
«vo ueuevpul.totomacpul, nouian tomauac. . . .
Memo;rtXmiqu.lIZtlUotlaloamiqua.totlaInam.gI.Z.
Memorial, tlalnamiconi. ;
MSKéfSí demanda, motlatlayeui.motlayeula.
nrmodatlliclaniani.motlatlaltlani.tepalmoocno.toa.te.
Me'nearflso. ñirla.olmia. nitla.cuecuetzoa.
gSfc ^SSSn^cue^i
Menear etech monequili.tli.monequ.l.ztl..
Me"éfteíaJer. notech monequi.nechnequ,.
M^letrXm'otoTniMdeytechmonequi.at.eiaxca.ane
ciniynitechmonequi.tlatemachwm.
JM zntt e
i%
M enguante Se luna, ynecuepaíiz y n metztli. ye i'Ioti yin*
metztfi. ycpoHui ymmetztli. yetniétiuh ym metztli, yc-
tlantiuh ymmetzüi. metztli ynecucpaliz .
M enguante dek mar. my ailotüiztlU uey atlyylorca, uey
acl ynecuepca.
M engua ynopia. y uhcadatíIiztlUtle iuetztoIiztIi\mtdlira-
1 iztlu y cnot]acayotl,cococay otl. teopouheay otLatls one-
ualiztlñ
Menguado. yuhcatlacatlmotoíima.ycnotTacatl.
Menguar. ni,:t/antiuh,n¿,t>oIiuhtiuh.!ni>caxaua#
M enor,nojnbre¿:ompatiuo9 tlacotepitoii.achitepitojí vdS
tepiton* *7^
M enos^duerHoeompamiuo. ¿occenca amo. íocyeamo*
quenoqiieyjiamo*
MenorJefidadqucíCÍladeBaxodetuton jlazcatólliáfaua
paualliayamo tIachia.áyamo mozcaua.ay aquímati4
Mwonadeeihdztfi. ¿iazcalulizc,©^
Menj^edar* atleípan niquitta.atlcipanmcinatí.atTcipa
ni/taactoa.atíeipa níte,mati„atLeip| nite¿tta.nuevtdchiua
ayacipaniteímati.ateijcco^tdcj^cjiitlachia,anite3mauli
caitta.anitejxirta.niteicxotla»
Menofpreciado '• atMj^nittaili.ííatelchíuhtlUt/ainauhca
ittaiIi.atIaixt¿IiIli.itIacxotIaIli.
Menofprecíador. arie^aníeitta^tlcipantematlatleípan
t!achia,tetekhJmni.atdxco^cicpacíIachíanjUt€in¿jh-
caittani^tejxittan^teicxotíanj.
Menofpreciando^dueíbio. *rfeipanteátaliztka,atlejpa
tematijízíica.me?chiualmica.atm«talizfica, ^
S^****^* tcteldiiualiztli.ateíxco.ateícpaaia
^n^boomenpa. íedaauiIquixtiJiIiztIi.tetJaauiJpo-
poIuiMutli. tetoímüiztli. teicnotili/iztlí
^eu°* tiíUn5íhtitlaHOni^QtitlaniniíMantIi.5c per
iaecaphQramtteix4tenacaz, * pw
SS
Lili
1
tía nonocza.fiUtlatblncx/ttfl. ;".'« v
MenVa.er&devamdad. auiltitlantli.cannem.thntU
MenfóWoemredros. nep.ntlaqu.cat.tlan. £"*£**■
uattlli titla^Vucmetlacatl yatlan. necotolanth.
S^Sci^elani.», jiaín^f
tli,tenqualactl.. , át¡ ¡tU.t) ¡ ¡^
^^f^^fe nÍZdÍCaPa'
xiana.n¡,cxitotoca. ...
Menudencias, textitrcat laten*!,
^odeteafeca -^ ^o^eyod.omiceceydo.
Meepanuia. „anaiihtli.t!anamaqui1iztli<
M.rcacerqué vende ; F*™££ J, otIj t,anamaquil.ztl,.
MSSormifericord.a.te.laocolilizdúteicnoKtaliz.ü.t*
M ante <4
170
tetlauhtíiztíi. teícnelil/ztfü
Merced auer. n!te>t/aocoíia.níte,tUu!itía,níte)ícneIjat
Alerchantejomifmoesque mercader-
Mercada cofa para vender, necuilolonulanecuilolli, tia-
mi&Ii.namaconi.
Mercaduría de efclauos. tlaconecuiloliztli. tkcanecuilb.
liztli.
Merdofo. cuitlayo, cuicuitlayo, nemanauillo. tlaillo.tla-
yef/o.
Merecer. nitía>cnopiIhuia.no,maceua] ti\ no.cnopilti.njic
nopilti. J
M erecedorj tlacnopilhu/ani. y maceual tíni. y ycneliltim.
yycnopiíríní-
Mererimíento, tlacnopílhuiliztlí. maceualtiliztli.
Mereceré, amor de otro, mte,tIacctlalizicnopilhuia#nite,
t/acotlalizmaceua.
Merecimiento grande, ueytlacnopilhiiiliztlj.ney tlama
Merendar, nino,t?acauia.
Merienda, nedacauílizríi.
Merma ene! peíb o medida,
Jiztlí. tlachicoxe/oliztli.
Mes parte dozenade/año.
Mes y medio.
tlaco.
Mefa donde comemos, tlaqualoni mefa .ílapechtIL
Mefa de metal, tepuzmefa. Ti
Mefademarmo/, teuapaimefa,
Serstra.t,acon,eii- *»* ^ maá
Mefa enlos lacrilicios. damanal mefa.
Me aderVr7le' íáCCycx,n,e,a-ce'c""'era.
Me-aetnSr8- r"CXeJmela- V««»P»v«e mefa.
lcomefaPOnen lo vend,b!e- t.yamicmefa. ypatían*
Mefadecamtódoroblco. teocuitlanecu.Ioljz ifi&M
SS í}
t!aczonc!a;aIiztIi. tlaiíocfm-
merztlí.metztlapoualiztlí.
ce metztli ypá tlaco. centetimetzt/iypan
M ante u
¿Í StíSSSk tlaepítil.lii mela.ePat¡t<*«veft.
^„«cSSchivalcall¡.tech¡aloyá
rSS «cochitiani.. tecochíti: techoquiaienene*-
MÍftraoUde mueer; nemettuilfetlí. cmacocolli;
S£r nTt"a%nepanoa.nitla,neneloa.n.tla)cennelo1
Meter/ ¿itla,caláqgia.n.tla,aclu.a.,
Metido tlaaquiUi.tlacaíaqwlli; .
Sí, ^calaquiani^aq^ n
nitlatlalaqui* ■ tíalTaipachoVr^tIatlalaquiUu
^Sdi^^^^^4^^
M ante c & U 171
Meterfe o colarfe entre otros o por atarugar efírecho. m -
nopitzmamali.nite,xeIotiuíu.
Metido affi. mó pitzmamalquí.texeloqw.
Meter enelfeno. nidajCíyacapiqaiVnitUjayaGapacíioa,,
no ciyacac ni,tlaniana.nitta,cry acauia.
Metida cofaaírienelfeno. tlaciyacapiaii.tlacjyacapacír-
olli. tlaeiyacauilli. .
Meterfe en pedazo de eredado tierra ajena?. nite,tepan-
xo coa. nite, miIxoc©a.nite,tcpantopeua.
Mexilladelacara.. tix.teliuhcaryxteliuhcatl.
Mez ciar. nida^ncnepanoa»nitIa,nene loa.nitla,cen neloa,
nitla,cennepanba;
Mezclada cofa* tlaneneloni..tlánenepanollr.tlacenne3ollt
tlacénepanolli. .
Mezcladaménte; ttaneneloliztica.tlanenepaiioliztica.tla
cene loliztica^lacennenepanoliz tica.
Mezdaaífi - tlaneneloliztliltlanenepanoliztli. tlacen nelo
liztJi ti acen n«panoíiztli.
M ezcí a de cali tenex poíolli. tenex goquitL
Alezquíno. bufca eícaiTo*
Mezquinamente, teoyeuacatiliztica. tzotzocayotícav
Mezquindad, tzotzocayotli. tzotzocapayotl> teoyeua-
cayon\
Mezquita.. mahomatlatlatíauhtilizcalEmahomacalír.
€£Micofa,pron6bre- n>axca,no,yocauh,notecht
pouiv , , ,
Miedo,. nemauhtiliztli.nei^auilizíli.mauteyotI.maaíz
tli.
Miedo auer, nino;máufttia.ni,maui. ni^ciy ocopiniV
Miel deauejas.quauh neeutlic
Miel que nace enlas flores, xuchinecutlilxuchinenecutli,
xuchi memeyal/otl.
Miel rofada, xuchionecutli. rofas necutli.
Miel dé maguey cruda, menecutli.necuxoxouhqui. necftl.
Miel ella mefma muy cozida como arrope, necurlatiatilli
■
■ íi
M ante i#
tiecutlatetzaualli, necutlatlacallí.
Miel efta müma cozída vn poco» necutfatotonilfi.nsquatf.
Al reí de canas de mayz. ouanecutli. necuixquiuill/*
Miel hazer las auejas. ni,necutlalia. ni\necuchiua»
Mi"mbro,parte del cuerpo, centlamandi tonacayoyno
quaquic^hztonacayo.ycecniquic.aliztonacayo.y tlacoyo
y cotonea yntonacayo.
M lembro a miembro^aduerbio» cececni quíc, aliztica.
Miembro del hombre. tepulli.tototí.
AliembrodeJamuger» tepiíli. neúetU
M ietral o miétrasq.oquíc.ynoquixquichcauh yníxgchcaufi
Alierco'esdiadelaíemana. lo mefmo, vel,yc nauilhuirl
í emana. '
Mierda. cuirJat^nemanauilIi.tlayelli.tlailli.
Miefes. tonacayotl cogauíztoc. co£auiztoc,uactoc ccntlf#
otzomman.oquiz.
Migas de pancozído. tlaxcalatolli.
Migajadepa. tlaxcaltextlútlaxcalpapayantíí; queqxolli.
Alígajasdequefo, quefopayantli.yafTídelasdemas.
Mil numero.bufca aícabodftelibrodódeefta toda la cuéta
Milagro, tlamauicollj. tetzauhtlamauigollí.
Alilagrofo, mauiztic.mauicauhqui. tlamauijoltíc,
Al/lagrofamente. tlamauicoltica.
Mi agrofo hazer algo» niteímauizc.otía.nite,tIeyotia, nke,
tenyotia.
M ilag ros hazer» tlamauic, olli nicchiua.
AüUno. cuixin uinetii,
Aldla. onrzonrl- ypanmatlacpouaJIíneicxíanaliztlí.
Minon(fiÍJcet)mií cuentos, buíca en fin deítohbro donde
elíatoda la cuenta.
M mar hazer mina, ni, tlallantataca» ni,tlallan oztotataca»
Aliñada cofa, tlatlal.antaracl/í.
Aimafoterrañacueua. tlaloztotf#
A\inido,aduerbio. tlatial/an tataquilízríca.
Aiimdor. tiallanoztofatacac.tlailaa oztocacacani, tlatlalll
tatacaoulariallaatatacac.
M ante u
172
Mineral cofac! minero(filiceOdequalquier cofa que feaefa
debaxo déla tierra, oztocayotl.
Minero de oro, cuztic teocuitlaoztotl «cuztic teocuitlaqx
tiloyan.
yzta&eocuitlaoztotl, yzta&eocuitla-
Minero de plata,
quixtiloyan.
Minero de cobre,
tepuzoztotl.
Minero de fal/trc,
AHnero de greda,
chichil tic tepuzquixtiloy an. chichil tic-
tequixqmcuiuayan.
tlaltzacuquixriíoyan.tlaltzacutataco-
yá.tlalcacalicacuiuayan.
Minero de piedra $ufre. tlequiquiztlalquixtiíoyan. tlequí-
quiztlaítatacoyan. tiequiquizrJalcüiuayan.
Minerode aguzaderas, tepuztlatenriloni yquixtiloyan.tc
puztlatentiloni quixtiloyan»
Mio,coíámia pronombre, naxca» no,yocauh%
Mirar. nitlachia. nitc,itta.
Aliraderoíugar de donde miramos, ttachialoyan. teittalo
yan.tlatlattoyan.tlatlachialoyan.teyttaloyan. ceualcalli.
Mirar amenudo. non,tlatlachia. nonteiítta,
Mirar al traueso de trauefia, ni ,nacaztl achia. nite,nacazit-
•ta.nite^ixtlapalitta, no,nacaztlampa nitlachia.
Mirar o acatar confiderando. niquitztiniotlalia.
Miraralcielo, ylhuicacpani^tlacliia.na^copatlachia, n,aco
tlachia.
Mirar atrás, nicampa nitlachia. noteputzcopa nitlachia.
noteputzco ni,tlachia nite,teputzitta. ninalno^cuepa»
MiraralexGS, ueca ni,clachia, m\uecatlachia.
Mirar por diuerfas partes. noüiampani,tIachia.ypanocan
nitlachia. nonoca nitlachia. nonelo ni3tlachia. nouíampa
nitlachia. nouiapa nste,itta, auic ni,tlachia. au icnite,itra.
Mirar de anbaabaxo. tlani nitlachia. dalchipa nitlachia. tía
ilápani}tlachia.tlani niteitta. tlachipanitejitta.tlalanipani
teitta.
Mirar adentro, caliticpa non tlachia. cal ificpa no nteítf a,
tlaticpanoilachia. tiatkpa nonte^tta^tlecopa non^tlachia.
n
■&]
i
M ante i 8c o,
t!ecopanonre,itra.
Mirar fe por todas las partes del cuerpo* nino^tlatlatrilía,
Miraren derredor ¡jirio^malajcachoayíiQiílachia.nino^ma
íacacmoayn mmm*
Miradorelqüeiníraaín, fnomalaéacnoca tlachianí.ino-
analacachocairtani.
Mirarariba, ii>aco,tlacte.n,acopadahii.aieoijie«i,tlachísi
acouicn onfeítta .note,acopaitta.
Mirar aotrp coenojo o andar eo otro roñtri tuerto, nite,
ixcueilítta.ñitejxcüelhuia.
M jferia contraria de dicha, peroniíiztli. nequicajiztíi
ycnotlacayotl, ' "
MiTericordia. íetlaocojíiztlj^einoittalizílKtedaocolitta-
liztli,ycnoyoualizt&
Mifer^rdiofo. t etlaocolíaríí» steicnoittani.;tetla ocoliz-
íttani.ycnoyóuaniyyollo, ,
Aüfericordiofamente/ tetlaocpliliztica, teicnoittaüztica,
tetlaocoliliztica, ycnoyoualiztica. ^
MÜmcor&ia auernite.tlaocolitta.nlte/Iaocolia. mte,icno
Itta. necht3aoco!tia, # ,
Mifcriá depobreza, netol/níliztli, y<:iJ0yot!,ycnotIacar
yotl .ompaonquicayncococ teopouhqui^ynyCrtopilIotL
roaeuiztti. chichinaquiztli . anecini yncochcayotUcuü
cayotL -,
M iferabie pobre, y cnotkcad, motoiinia.
Mife rabie, bufca mezqujno/
MiíTa.- Jomifmo, vé^teouemmanaliztli. teoyotl,
M ¡lía dezir, niquitoa milía, nicchiua milla.
MilTal. miflal amuxtli, teomuxtli muTal
Mitra de obifpo. teopixcatlatocayotl.
iTMocosdenanzes. yacacuidatl,yacatolli.
Mocofo!lenodemocos#yacacuicuitJa.yacacuitJaporíOtzé
yacacuicuklapol.yacatzotecuicuit/apuK
Mocofofer, ni,yaca cuide, nl,yacacuidapotz. m,yacacuí^
cuidapul. ni.yácatzotecuicuitlapul.
j^o^odeedadpequeña. telpuchth.telpocatL
M ante 0,
*7J
Mofa de edad pequeña , ychpuchtlí. ychpocar?.
Moyuelo de edad maspequeña, telpocapiítpntli. teípoc»-
coneton, oquichpiltontli. tdpuchtzi mli.
Mocedad de aquellos* telpuchchotite/poeayotl*
M ©cuela deedadmas pequeña, ychpuchpiltontli .yefipudí
caconetonrii.ychpuctontli, ychpuchtzmtj¿ ycíipuch-
piltzíntlii ciuapiltzintíi,
Mocedad de aquellas, y chpuclipilíonyótl, ycfipuhcacó-
neyotl. ychpuchpiltzinyotl. ciuapíJtzinyotl.
M oeedad como niñería de niños, pipillotl, coconey ótlM
puchpiltonyotl. teipochconeyotJL íelpocapiitony otl teí-
pochcaconeyotl,
Mocedadcomonifleriadejiiñas^ yehpucfctepjtoyotl ycli
pocatepttonyotLychpuchcaconeyotl.
Mo^ocrecidpl ^ínaciftelpuchííi,^iiiacicyyoíiocoteípu
MocecadoWueltos, omacic telpucfachGtl.vyoTIb co~
telpuchchotl. * 7
Mo$acrecida. omacicydipuchdi,o«iacicy>rol/ocoycí^
Moco deferuicio. xolo. f etllnemitexolonh. teadivteaacTí
tet/an motlayecokia. tetlaaenéqu, tepaínemi mS
Moca deíermcio. cocp.tedannemi.tecocouh.tepi S
Alocodefpuelas. tetlatotomilí.
Mt¡SKandad0S' ÍÍHdanfliíeíünwffli-»<«¡«t!an<.mo,
Mogo que mudalaboz. yetlatomauaoütontli.
yetentzonquiea telpuchtli. «UW«/
M°o?MaddyetaaSfte- ^^"^ualizt/Uétzóquifalizt!/.
Mochacofa fin cuernos, amoquaquaque. afleyguaqüauh,
TT
M «ante ©+
MoctaeloaCeconocida. qoammecatecolot/.
Modefta cofa. yuiannem¡nuyucuKcanemin..tIaixyeyéCO
animimatmi.nt¡maccanemini.riacaiiemraf. ,
AS yuian nemiliztlí. yocoxca nemiliztli.tla.xyeye-
^ta fnematiliztlj.tlacanemiliztli. mimatcanemtetl..
™ ¿Xméte vuiayotica.yucuxcayotica. yuia,y ocoxca.
9acaui.ayeholóavaitcholoa.tomPoxtI. -
*A*Sír nixolopití. n¡>tompoxri.anicmamati.n,>xtoto
*a 3™™ la xolopiyotl. tompoxxotl.aquimamatcayptl.
HÜdonalavigiHaantesdelaluayaquequiere amanecer;
ilíínlto nice.quéqueloa. teca ma;auihia.te>
«!,;«« cavaua carne nite^ueloa.n.te.tlarelchtuilu.
*# ^urioSto. tequeqúeloliztli. .cafce^,^
Mdtecan^tS.caaicceiUeque^^^
M^ar. .nft¿niuidpa^t»t^i.>infcaqüli¡a.ycmte;íir
,^^S^..yxPoxcauhcayotl.yxPox.
^oSnó. yxtzóuoliúhcayotl.yxtzotzoliuiliztli.
H» poxcauhqui yxpoxcauhqu..
M arite m
174
Mojáríe por de dentro, tlanini,paltff tlanfpanúpalti.tlani
pa ni>chaquani.
Moja ríe mucho, cenca nipalti.cencanichaquani.
Mojadura. paítiíiztli.chaquaniliztli .goqui uliztli. ■
Alojar a otra cofa. nitiápalti1iá.'tütepaltilia.hite,chaquaniaé
nite^oquítilia/
Mojado, paltic.tíapaltiliíli. tlachaquanilíi.
Mojón piedra. retlquaxochrnachiyotl.tepám roachíyorl
Al ojón o linde dé eredad. quaxochtli.mil tepantli.
Al oide vaziadizo de y ma^ines^o eñampa. teixipríacopi-
naloni.tlacopinaloni.
Mole r harina. ilitlá,t€cí.ni5tecí.
Molida harina, tlatextl/.
Moler colores, ni\tIapalfeci\ni,fIapaJxaquaío«/
Molidas colores, tlapallatextli.
Al oledor de colores, tlapaítezqui. tlapalterini, tíapalxa-
qualoani.
Moledor con que fe muelen, tlapaltéxoni.
Moledura de colores, clapaltexiliztli.tlapaíxaqüaíoliztlí.
■ Moleftar. niíe^cífnia, ni té^equipachóa. nite,y olitlacoa
nite.mociuia.
Móleíria, tetoliniliztln tetequipacMizt/i. teyolitíacoíiz-
tli, temociuiliztli,
Al olefta cofa, tetoIini.tetequTpacno#teyoh'tIaco. temo-
ciui,
M oldtado. tlatolímlli.- tíat equipa cholíi, tlay oíitlacolli, tía
mociuilli,
Aioleftador. tetolinianí. teteqúipachoani. teyolitlacoani*
temociuiani,
Moleítamente, tetóliniliztfca. tetequipachoíiztica. teyoíi
tlacoíizrica.temociuiliztica. ,
♦Moleftardádo mucho enojo, nite,yoíquixíia.nite,quaIa-
cuitia. nite,tlauelcuitia. níte,ellelaxitia, "rrite,yoípocionia.
A] oleftia aíTi. teyolquix tilizlli. tequalácuitiliztli. tet/auel-
cuitiliztli.teelíelquixtiliztliVteyoIp9goniliztIi.
Aioleítado delta manera< tlay olquixtilli, tlaqualacuitilli.
TT i/
Mi
M áñte óf
tJatkuelcuitfllí. tlaellelaxitílli, tlayolpoconilfi.
Molefrador^al. teyolquixtiani. tcquaiacutfiani. tetlauck
cuitiam.teeIÍ€laxitiant»teyolpqgQniani>
Molino deaguapara pt texonú texouam molino*
Molinero quelo cura, caftillá tlaoltezqui, tlaoltecinL
Molienda, texiliztli.
Molino de azeire. azeytemolino. azeitetexoniv
Moíineradeazeite» azeitepatzcac. azeitetezquL
Mollera. dekcabe^a. atl. tauh.tQaluaxicalymonantícya.t#
quaxiealytiopyá. toquacoyoyáV ¡
Mollete pan muelle*/ caMaratlaxcal$oneari. tlaxcalya-
Mollejaenlasaues. tememetlatl*memetlatl;aytztetl*
Mollir' lo mifmo esque amollentar.
Mollido, tlayamaniHitlafotlaimtli.
Mollidura. tlayamaniliztli.tJacotlaualiztli,
Mollir la cama, nijpepeehacocui . niípeeh^oneua.nijpe-
pechyamania.. -. ■
Mollidura tal, pepechaco<^^zdj*pepechconeualiztli.pe
pechyamaniliztli* ■ ,, . t .
Mollidacama. yamaquipepechtlivconeuhquipepeclitli^
fomento de tiempo, c.anixquichcauitluca cueíachic. c*
adiitonca.caaehitzinca. .
Momocontrahazedor. tlatlamati,tetlayeyecalhui.
Momo prineipaL yníeachcaubyntlatlamaíj> ynteyaca*-
cauhyntlatlamati*
Mona animal conocidoi c^umadi.a^aundi mat.
Monacordio. peülacalmecaueuetl» u
M*>nazilIo de clérigos, miilatenáquilipiltontli.
Mondar algocomohauas fruta ovarasverdes, nitlavj£ipe
. m nÍÉla»yeuayotIa^a^
Mondada cofa afli. tlaxipeuhtlwlayeuayotlazth.
Mondaduras eneít* manera, xipeuhcayotl.euaptl.euat]..
Mondaraígocoiao;§¥ya9OSO!ai"0^ nitla,tlaeuieui.ia.ni~
tla.yeto. Jg . a.„.
Mohda-c£ra&a& ríaá*eia^Ml tlayecMi.
M ante <*♦
m
Mondaduras deíta manera, tíatlacuicuililonr.
Mondar como pozo, nítla^tlagolcuicuilia» nttla^tlacur
cuilia.
Mondada cofaaíTi, atíacolcuicuilililfi.
M ondaduras defia manera* tlatIa£olcuicufliliztIi.ríatTacui
cuililiztlí»
Monda orejas, nenactzpopoualonú nenacazcuieuiuani.
nenacaz ye&iloni. nenacaztataconr.
Mondadientes, netlácuicuiuani netlápopoualoni. netlart
yeftiloni» netíantataconi.
Moneda* tlacoualoni. teocuitlacocoüaloni. tfacocoualon i.
Aloneda faifa, yztIacatlacouaIoni\tlachichiuhtli, teyxcue
paliz tlacoualoni.
Monedade oro* coztictaocuitlatomin* cuzticteocuitla-
couaJoní.
M onedero que haze moneda como tomines o qrtos, teo-
cuitlatíacoualehiuhqur. rominchiuhqui. quartochiuhqui.
Monefteríp de monges. teopíxcacallí. teopixcachátli. teo
pixque ynchl.teopixquein cal»
Monge foíítario. ríatlatlaühtianiteopíxqui. yyoca tlatla-
M tlauhtiani teopixqui.
M ongia, teopixcanemiliztlú
Mongil veftidura de monge. teopíxca tJaquemirf.teopixca
tilmatfi.teopixea neolololli»
Monipodio délos que venden, teca necetla-Iíztíi.tecá ye
íoualJztIi\neaqlcentlaIíliztli»
Monja» ciuateopJxqu/.ciuatlmopixtinemi\
Monoanimal conocido. oquichogomahtli.quaun€mmai;
Montar» m océpoua. m oeen ti alia y ntlapatiy orí.
Monte. tepetL
Montaña, tepe tía quauhtla.
Montáñescofa demontaña, tepepácayotKtepetlacayctl
quauhtíacayotl.
Montañero que la guarda, tepepixqui.qiiappixqui
Montefa cofa de mote» quauhtlachape.qua uhtlaua!«u&
quauhtlamochiua*
M ante o*
Montero calador de fieras, anquiamini.
Montear cagar fieras, nami.
Montería ca$adefíeras. amílrzt/u *
Montón de cofas menudas. ceíJatepeimtitlaJiIIi.centla-
jtzoneuhtli cétiatzoneuacatlalilli. „■■■..
Montón de tierra. cendatepeuhtidalilii rlallí.
Motaría deíey rabie.. tepapaquilticáquauhílá,tececemej
ticá.teellelquixtican. ^
Montañefacofaafi. quauhtlacayod.tepepacayotl. ,
Manrofacofa aira. cuecue tlanqul repetí, cenca repetía.
tepeouican. tetel/a, m
Montón de muertos, nimíqüe tepeimticate^Qxauhtjcate
Moral arboí conocido, amaxocoquauitj.amscapolquauia
Mora fruta defte árbol. amaxocotUmacapulin.
M ora de $arga . couaclanxocotl.couatlancapulin,
Morar, nica.mnemi. . .
Morada, yelouaya. nemouayan. techan.
Morador* ne^qui¿jri^irii.
Morar cerca dealgíí tugar. ytíoc,ynauac nincrai*
Morador eneítamanexa.' ytlóc,ynauacnemini.
Moradaenefta manera, ytlocynauacnemili/tli.ytlocyna
uacyeloualiztii.velnemoualiztl/, L ' m
•Morar con otro. retían ninerni. tepalninemí. tetlocninemí
Morador con otro.tetían nemíni.tepalneminútetlocnemí
ñuten a,uacnemini. .
¿Morada c5 otro, tetlaninemiliztli.tepalnemiliztli.tetloc
nemiliztíi.tenauac nemiliztli.
Morador de cafa ajena, tepal ca. techan mocallansuia. te-
pal mocallotia, ... •
Morador de rio. atoy ateneo ychan. atoyatenconemi. aro
yatenco chañe, aróyatencatí, ...
Morador de bofque. quauhnepantlachane.quauíticnemi.
quauhnepantlanemi.quauhtlacarl. . #
Morador de monte, quauheenco chane.quaühteco nesmu
quauhtencatU .
Morador de campo. millaad,m%anecatl .milla nerm.mi
M ante o,
176
Ilaychan.
Morador del cielo* ylhuieácchane.ylhuicac nemí.
Al orado color efeüro, camopalli. camopaític.
Morcielagoaue de noche, tzinacan.quimichpatlam
-Morcilla, coyamecuítlaxcolli tlaeztentlL tlaeztemitil It\co
yamecuitlaxcoíli,
Mordaza. tenenepilpacholoni. tencnepifquappacholomV
Morder o mordificar. nitlaqtzoma.nítlacampaxoa.niteq.
Mordedura aíTi, tlaquetzomaliztli.tIacampaxoliztli.te
.qualiztlú
M orena cofa baga- y ayactic. catz actic. camile&ic.
Morezillosenqueeítala fuere, a. tacoJteuh*. ,
Mo ri r# nimiquí. nipoliui* tzonquic, a nonemilíz . onaefeo
■ yn nacían, yn nopoliuia^innoxamanya, ynnopoztequia T
ytechnaci y'ntíaltecutli. yeoncan ca notequmh*
Morir decoraje, nitlauelmiqur.noquaian ypan nimiqui.ni
qualamiuh.
M orí r de frió. nipi>ieua.nicccmiqui.nitetzíríui.níretzilg9a .
Morir de hambre, napizmiqui.
Morir cayendo, nimi&iuetzi.
Mortaja, rnicca tequimilolli, miccaquimir/uhcayotl.
Mortajar al muerto, niniiccaquimiloa.nitequimiloua.
Mortajador de muertos, micca quimiloani. tequimi/oann
Mortal cofa que mata. temifri,temi&iani\micouani.temic
. tiloni.tetlatlatiIoni\ tepopololoni.
Mortal cofaque muere» miquini.poliuini.t/amini.
Mortandad aíTi» míquiíiztl/.poliiíiztli. tlamilizcli.
Mortero* temolcaxitl.tiatexolouiloni.tlatexoni.tlátetzQ
tzonaloni.
Morterueloefpecie de faifa, tetzaual molíi.
Alortezmo cocolmicqui.
Alortuorio. bufea efequías.
Mofea volatile conocida. Cayulin.
Mofea grande, miccagayulm,
Alofca otra mayor, tecú^ayulin.
Moícardaqueauienta las vacas, teanilotl^
M ante o«
Mofcador para mofea», ecaceuaztli. ^ayulpeutlom.
M ofcador para hazer ayre4ecaceuaztli;neecapeuiIoni.
iUofcador grande para hazer fombra* tzacuiluaztlf.
M olead a nuez, necutica tía tzoyunilli nuez,
M ofcatel. yztac xocomecat^tetzauac^exxOiahuiac,
Mofquear. nino^ayulpeuia. ninotlapeuilia,
Mofqueadorlo inifmoes que mofqueadero.
Mofquito- moyotl
Mofto. ayamochicauavino;ayamoqualIivHK>.
Mofto vino demaguey, ayamochicauaoctli. ayam&chf-
chíaodlí.
Moítrar con etdedo, nitetlaittitia, nitemapiluía»
Mottrar. nitetlattitia. nitetlachialtia.
Moftrarlascofasdecafay retretes alque ñolas a Yiíto. nit«
tiaixtlatia.
Moftrar letras o do& riña, nítemachtía.
Moftrar fe convanagloria» ninoteitritia.ninotcfnaui^oKit.
Moílrenco. $ ane nenemi. canne nenemúxoniulco calteeb
Mnemini.
Moftruoen naturaleza, tlacacemele.
Motete», cuicatl,
Mptetelaftimero. choquizcuicatL tlaoculcuicatl;
Motejar, nitenaualaua,nitepinauhtia;nitenauallacaquiaik,
nitetiacaquitia.
Motejado, tíanaualahualli. tlapinauhtini.tlanauallacaqtitti,
tlacaquitillí, . t
Motejador. tenaualauani\tepinauhtiani.ten-aua!lácaqtian!#
Mote, tenaualauaiiztli.tepinauhti/izdi.tenauallacaquitiliz-
tli. tetlacaquitüiztli.
Motiuo, neyollapanaloni.neyoleualonú
Moueraffi. ninoyoleua. ninoyollapana.
Mouido aíTi, moyoleuhqui. moyollapanqui.
Mouera otroaíTi. niteyoleua. níteyollapana*
MouídoaíTi. tlayoleuhtli.tlayollapantli.
Mouedoraífi.teyoleuaní.íeyoJlapanani.
Mouimiéto deíla manera, teyoleualiztlúteyollpariaiiztli
M anfe o
&
it
177
Mouertklugar. nitlaquania.tlanauacniclaquania.tlana
uácnitlafeca.
Mouidacofa aiTi. tlaquanilli.tlanauac tíatectli.
Mouerhazia otra cofe, tetech nidaquania» teuicnitiaqua
nia.tetlanitlaquania.
Moueramenudo. nitlafiaquania.
Moucr aparte, chico nitlaquania..
Mouerendiuerfas partes, niieccápanitlaquania,aui<^m
tlaquania.
Mouercon dificultad, ayaxca mtlaquania. ayaxcá nitlao
lima.
Alouer Ia muger o aborta r^bufca abortan
Mouiblecofa. rnoIinianr.oIinini.miquaniam\
Alouedura dejo mouiblc. tlaoliniliztii. neolimliztli. nequa
niliztli.
ifAluchas vezes. miecpa.attzan .achchica.
Muchas vezes mas. cenca miecpa uei miecpa.
M uchedumb re. m iequi 11 1 i n . m i ec ti »
Muchedumbre de hobres.miectlacatI.miequintintmiectiti.
Muchos en numero, míequintin. miectín.yxachintin,
teuhtique.
Muchosalgu tanto, amocecamiequin.canquexquichtifl» *
Mucho en cantidad. miec.yxachi.teuhti#
Mucho, aduerbio. cenca.
Mudar de vnlugar a otro, nitlaquanía,
M udadoaffi. tlaquani/Ii. tlaiquani I/i.
Mudable cofa aíTi. yquaniloni.
Mudablemente a fifí, nequamliztica,»
Mudanza affi. nequaniliztli.
Aludarfe. niniquania.
Mudar cafa de lugar, ninocalpatla. ninocalcaua. ninoca-
caca.
M udado afl"ú mocaipatlac.mocalcauhqui. mocacacac.
Mudanza aíTi . necalpatlaliztli, necalcaualiztli . necacaca
líztli.
Mudarlos dientes el muchacho, nztlanuctzi, nitlancotoni*
vv
■ m
M ante u*
Mudecer, nfnonti.ntnotentzaqua.nfnotlatoUzaqiitk
Mudo o cofa muda, nontli.noaotlú
Mueble cofa, tlacquití.
Muela déla boca, tlancochtti.
Muela-cordal. ■ totlancochquaquauh. . ^
Muelaparamoletv temaíacatUtlatexonn t
Muela para amolar, xaltemalacatl.tlatentilort!.
Muelade.manoparamoler. temalacatl. matexcuant.
Muellecofa blanda yamanqui.yamazticpapatzttc.
Muellecofavnpoco, aelüyamanqui. yarnactontli. y ama
catondlachiyamaztiayamaztonth.
Muellemente, y amansa» -
Muermo de beftía. ma^acocolrztw,
Muermoíblleno de muermo, macacoeo rz<;o.
MueftTa de vanagloria* ncchachamaual«tl.. rMeylli*.
dfyznequi^
Ijztíi. nedecaniil ztli. nctopa1ifoliztíi ncachipaquetzaliz
tM neveuavtoiizcli.nemauico'laniíiztii.
Mueft rlde cofadecomer. tedaeatolniorx.teriayecolft-
• Mueftrade mercadería, teitfaittltilfctli. ^^f
Mueftraen otra manera o indicio. tlanexxotlaUztlv
Mueftrao dechado, bufea -dechado.
Muerte miquiüztli.miquiztli. ,. ,.
Muenecrueh tccocoeamicnlizdi tetonroacapoToliztlu.
Muerto, rnicqüi- micquetK.
Mijito del todo, ouefjiiic. ueíomic.
Mu;;!oquedeltodoremuere. cemmiqumLcempobumE
Muerto de-hambre, teociuhqui.apizrmqumi.
Muerto de íed. amiqumi.
Muaer-caftavhQnrrada. bufea matrona.
Mu?er calada panda, ciuaripilu a>.
^«varonil ciuatloquich^Uo.oquichnacayociuad
chicauacciuatl. Ifc.
Mu«et demarido, teenmuh. ter>armcv
jtofermachorra- ciuatloquicíitic.
M ante tu
178
Mugerpequeña, ciuatomli. eiuatepíton.
Muger que lo ha¿e a otra, tepatlachuiani. íepatischui.
Mugen/cofa, ciuatic.
Mugeriímente. ciuateuh,
Mugerii hombre aficionado a mugeres,noen mala parte.
ciuatla^oua.ciuaiiemiíice.ciuaimpach.
Mugrón de vid* claaquillixocomecayxíptlayotL
Muy mucho,aduerbio, ocualca.c,a occenca.occenca.yeic
Muy mucho, céca miec> cenca uey, yxachi. cencay xachí
Muy mucho o co vehemécia ,aduerbio, occenca tlaquauh
occencamolui.
Muía, lo mifmo.
Muladar, tlacolpl»cuitIapá.axixpá.
Multar penar con dinero, nite,tlaxcíauiltia. nirepenatia.
Multiplicar, nitla,tlapiuia, nitía^miequiíia, nitía3 tonaca
tilia.
Multiplicado, tíatlapiuilli, tlamiequíhlli. tlatonacatiluli»
Multiplicación* tlatlapiuiliztli. tlamiequihliztli. tlatona-
catilizrli*
Multiplicador* tlatíapiuiani»tlamiequiíiani.tlatonacati-
tiliani.
Mundo, cemanauac. cemanauatl, ti alticpac. tlalticpactli;
Mundano o mundanal, tlalricpacayotl. •. *
Mudanoamadordelascofasterrenales,o codiciólo aellas*
tlakicpacayoeíeuiani.tlaltícpacayotla^otlani*
Muñeca de niños, quauhcoconetl. nenetl.
Muñecaparte delbrac^ maquechtli.tomaquechtla.
Murezillos* acolli.
Murmurar. nite,chicoitoa.nite,teputzitoa* ^
Murmurar co otro. teuannite,chicoitoa,teuanite,tepüE£
itoa- -. .. ,:
Murmuración* techicoitoliztli.teteputzitolrztii*
Murmurado, tlachicoitolli.tlateputz itolli.
Murmuiídor. techicoitoani.tereputzitoanú
Murmullode gente. chachalaquiliztli.ycauaqufliztli.y~
cauaquizt/i
H vv n
W ante u» & {si ante a*.
Muro de cibdad o villa . altepetenamitl.
Mufica arte decantar . cuica tlamatiliztli.
Mufíco enfeñadoenefla arte, cuicamatini. .
Muflo por parte de dentro ♦ tomaxac.
Muflo por pate de dentro y defuera» tometz.metztli¿,
Muflía peribna, tequipachiui.netlamati.
Muftia*planta# cuetlauhqui.
ffDelos que comienga en K^
Aboluengo y delgado, mímilt icnabox.
Nabo redondo, ololticnabox,
Nacarde perla. eptapaJcatl.
Nacerá nitlacati. iii,tlai.ticpacquica.
Nacer deí pues de otro, tepani, tlacati*
Nacer dédeiitro. tlaticpa ni,tlacati.
Nacer par fuera, pañi ni,tlacati : ^
Nacer Iaplanta. , n^ixhua.njtzmoíinj,,
Nacer conotra cofa. , teuannixua.teuanmtzmoIim>,
Nacer otra yez.; occeppani,tlacati^
Nacerlos dientes., niVtlanqui^a.nijtlanixhua»,
Nacido. otlacat.
Nacido encafaeiclauo. tfacatlatoctlr^
Nacido al alúa, tlauizcalpan tlacat.
Nacido de pies, moquetztiuh tlacat.
Nacido en verano, xopantla tlacár.
Nacido en y nuierno. tonalcotlacar.
Nacido con otro, coatí..
Nacido con otros dos. tenamaztli. ,
Nacid'ostresdefta rnanera,tenamaztin. .
Nacido de materia» tlaxhutztli.
Nacido de materia pequeño, tlacoton.
Nacimiento de cofas anunadas. tlacatiliztJu.
Nacimiento délas yemas y arboles, yxhualizííU
N ante a,
¡79
Nación de gentes, cecni tíaca;
Nada,ningunacofa. atlei.machitla*
Nadar generalmente* nitla,maneIoa, ni\tlacxíufrequí.;
Nadar con otro^, teua nitla^manelóa. teuá ni>tlacxiuite~-
qui\
Nadar porencima: atíixcon^tlácxíuítequi, atlixconitlai
maneloa.
Nadar debaxodelagua. n,aauit20caíáquié
NadarpaíTadodevncaboaotro. m\pano.
Nadador que nada< tlamaneloanú tlacxiuitequinú -
Nadadero, tlamaneloloyá.tlacxiuitecoyá»
Nadie,por ninguno o ninguna, ayac.
Naypesjuego. amapatolliV
Nalga, tzintamalli»
Nalgada o herida aíl i. tetzintanialuirequi/iztli.
Nalguear dar de nalgadas, nite»tzinta maluitequiV-
Nalgada de tocino.tccinometztlí.
Nao para me rcader ia* tiamic acalli,
Narájo árbol* narájaquauití*.
Naraja fruta defíearbol. na rija xocotl.
Narval, n arija quauhtla. xocoquauhtla. ..
Nariz del liombte. yacatl. toyac.
Narigudo delargas na rizes, yacaui&ic. yacauitzt/c vaca'
medapil. 'y
Narigudo de gordas narizes yaca tomauac.
Nariz aguileno, yaeapiaztic. yacatemimiltic.
Na nz romar yacarapayol tic. yaca ololtic*
Naíia para pelear, uey chiquiuirt michmaloni. .
Ñafia para trigo, cuezcoma chiquiuitl^
Nata que nada íobrela leche. ychiyauaea,ynchicriiuaía»
yotl.ytlaixxoynchichiuaJayotl.yyxtzotzoliuhcainchi-
cniualayotU
Ndtacatn/IcíiUraíeZa* teydíz-yüCa5;orI-yuhcllli?aliZíIí.yuh i
Naturalcofa. 9áyeyuhqui.yuhcayt/achiua//o.yuhquiz
Naturalmente, yuhcayotiea.y.uhcaqui^aliztica^
N ante .a. & A
Naturaieza,tierra de dondees alguno, tctlacatyl tetlalpl
«el techa»
Natura de macho, tepulh.tototl.
Natura de hembra, tepilfi, nenetl, . . m
Natural de otra tierra, ueca chañe. uecatlacat?. cauitz.ca
canapauaíía. -> , • . i- r
tf áuáía debarbero, ytztíUeximaloni.neximaiitztJi.
Nauaiadeiaualin. coyametlycoarlan.
Najasagu^reljaiulin" motlachichiqw. motlatentia yn
coy a me ti
Ñaue peneral mente. caitHJaacal-li.
Ñaue pequeña, caftilll acakcpiton- caft.Haacaítontíi.
Ñaue de paíTage. tepanauíloniacalli.
Nauetadeencienfo. copalacaltontli. _
Naueeabié cofa, uel pauauítom. uel.onca panoua.
Nauelarconvelastendida^ quachpáyoacalhycnipano.
NaueSar con remos, auicricampaao,
•MíiiiPMrhaftaelcabo. apalticanacu .
Sauefar paraplazer. nm^aíhuia.acaiucam^ahauu^
n,acalpapano.
Mauesechar al agua. n,acaflaca. acalauixtia.
Ñaues facardelagua. mcacanayn acallí.n^calquixtia.
Mauegaciom acal tica paño hztli.
Nauegante. acalticapanom acal tica nemmi.
Nauídad, tlacariliztli. tlacatilizilhuitl.
NaUÍO-ÍNme^ranqSamachiHZtlüaqU¡m1mataix£lú
NecXe°íariaycoft. monequini, mechmonequini.
Neceflkiiament* uelmonequu ™°™f'; ,.
calli. , • r
Necio, aquimamati.xolopitii. .
Neciamente, aquimamatihztica.xolopiy ótica.
N ante e»
tía-
Negar. anicno,cuitia, anicnamachitoca.
Negación tal. anecumlizdi.anemachitoquiztli.anemachi
toquiliztli.
Negar que no lo hizo, an k n o chiu al y etoca.
Negación defta manera anechiualyetaquiliztíí.
Negador allí, aquimochiuaJyetocani.
Negar con juramento, j-urament ótica anrcno^cuit/av
Negación enelra manera, furamentoticaanecuitiliztíí.
Negar meneando íacabec;a. ninotzontecouiuixoa.
Negación aíí'í. netzonfecouiuixoüztíf.
Negador tai. raorzonteco oiuixoañí,
Negarlo pedido. a-níc,caualiztlama.ti, aníclemaca.
Negar de todo en Jtodo. c.annimanamonicncmachitoca.
cannimanamo nicnocuítia»'
Neguijón de dientes, tlanquaquaíoliztíi, tlaiipafanafiztlí»
Negligente o deícuidado.tfaauílmatmi.tiaauilcauanj.tlaxic
cauanh
Negligencia aífí. tíaauílmatilatírtlaaüilcaiializtíi.tíaxicca
caualiztK
Negligentemente alTr. tlaatiiÍHiatiííztiea.tlaawilcaualiztica
tíaxiccaualiztica.
Negocio, tequiyotí.tracoyotf.
Negocio particular, nococol. notlatlacoT.
Negociado que tiene muchos negocios, miec y tequiuh.m©
tequipachoqui.
Negociar, ni^equiti.nijtíacoti.nino^tequipachoá.
Negociador, tequitini.tlacotinj.motcquipachoaní.
Negociado tal, tequitiliztli.neteqinpacholiztli.tlacGtiIízdíV
Negociador en-mcrcade ría. puchtecatini.
Negra coía. tliltic.
Negro vn poco, ac h i tliític .y ay aéHc. c uicheftic» tlileclic^
Negro de guinea. tlH&ic, cacatzac,
Negreguear. niaiicheua.m\tliHui.niVtIiIeiia*
Negro hazer.- hitiavtlilba, nitla^lilcü*.
Negrura, tliliuiliztli.
Neí'uio4 tlaihuad.
,*»»
& . 'N ante c. & í*
NeruíoCacofa. tíalhuatic.tUl.huayo.ííatlalhuatíc.mocatlal
huatl.tlalhuam'ícqu!,
Nemiofulad^de riieruos, t/alhuayotl.
Neuarhazernieye. cepayayi.
Neuar caería nieue. píxaui.chayaui taetzsliüi.
ffNi.conjuncion.poroo. amo no»
Ni avna parte nía otra, acampa.
N i vnoíiiotro.de cofas animadas, amoceyéhuan.
Ni vno ni otrode colas y n animadas, amo centíamantli
ychua.
jNienvnJugarnienotro. acan. acampa.
Nidal o ni do de auss. tototapacoll/.tototecaxtli, totacm
quiuití.
Nidal hueuo,deI nido» tototeil.
Nido haz e reí aue» niño, tapacoltía.
Niebla G neblina, ayauitl.
Niebla hazer. ayaui . ayauhtimani.
Nieruo. lomefmo esqueneruio.
Nieto o nieta, yxuiuhtii. teixuíuh.
Nietoo nieta dos vezes. ycutontli.teicuton.
Nieto tercero o nieta tercera* mintonth. cemintoa,
Nietos defendientes abaxo, tepilhuan,teixuiuan.
Nieue. cepayauitl.
Nigromancia, nauallotl.
Nileunacofa0* &úeyMeymwtó*.mtchifo*
Ningún hombreo muger. ayacayadíacatl.
>Jiñadeloío4 toteouh. tixtotouh.
Nlñooniñaque a vanohabla. conetontli.oc atLoftototU
conechicliilli, xochtic. .
Niñooniñadetéta. occhichi piltontli. .,
Kíftoonina pequeños, pikontlt. conetontli.
N.ñezedadde aquellos, p.llotlxoneyod.
Niñeriasdeaqueaos. pipillotl.coconeyotl.
Nifteroamadordenifios. PillaS°uaP,lnetlulf-./M,#>m!fiá.
; Niñearhazercofasdemnos. pipillo,coconeyo,nicn«ntt«.
. .íl
N ante ' f & o,
iSt
Zt per metaphoram.ní,tIalmauíItía.ní>tápaícamauiltit.ni
no,uilana.nino,quequetza, quauic^oc, oleo nonoc.
Niñilla o niñeta del ojo. toteouh.tixtotouh.*
Niue1ar.nitIa4xuia»nitlaytkmelaulicaitta4!iitía,íepIolhuiaé
N.uelarcon agua el edificio» siitla^tezcauia*
Niuel desamanera, atezcatl.
ffNo^duerbio para negar.amo.caamotfuixiMe^mach ímo.
No, encfta manera» nima amonan mmanamo«cac#aamo4>
Noble porfamaconoeido» pilíi. juauifcric.
Nobleza . piflof 1 mauízc, otl.
Noehegerietalmerite. youalli.
Noche quando fe acuefúntodos* tlacjuauhyoac» nttetefjz
Y>an. llalli mi&ímotecac.
Noches dos, onyoual.
Noches tres. yeyoual.yaJTideíasdeniaf»
Nogada faifa, nuezes mullí,
Nogal árbol conocido, lo mifmo.
Nombrar, nite^tocayofia. nite,teneua#
Nombre, tocaitl tetocayotiíóni»
Nombre propio, uel tocairLtíeítetoca.
Nombre comu o fobrenombre» ycontetltetoca.ytzoqui*
catocaitl.
Nombre tomado de fus a mepaffados. tieuetocait?.
Nombre poner, nite^ocamaca.nite, tocay otia»
Nombre por fama, ten votl.uey toca itJ#
Nombre malo, aquall i tocaitl»
Nombre q fignafica muchas cofas» tocaitl mlecynezcay o.
míecquinezcayotis.
Nombres q fignifícan vna cofa» miectocaitl^a centlamltli
quínezcayotia. >
Nones, nepantla ueuetzi\ualueuetzi.oueuetzi.
Nonoo nouenoe orden.buícaal iindeílelibro dondeeíta
todalacuenta.
No poder, ani ¿ittüití. amoni,uelitLaueli.amoijelli.
No querer» amo nicea.amonicia, ani c/a,amc«a,amonic
nequi,
Noiaber, amonic,matUnic,iTiatL
XX
H ante o & n«
No'adoaiT, t]ayollomachdlf!aiz.lacoll..
fíotarenefta manera, nite.iztlaepa.
potable cofa, mauíztic.
melaualiztli.tlapotiliztli. _
Motar feñalído. nidamachiyot.a.
noticia conocimiento. tlayximach.Iiztli. .
« dar aalgunodeloquelea deacaecerau,fadple,per
mltaphorá. ve ni,xonexca.ycnljdamatzoa.ni>cemixca.
Not¡ncar.nite;tlacaqtia.nite,machiztia.n.teda,<x.macht!a:
Notoriacofaconocida. yximachom. uelte.xpanca.ane.x.
NS£ numero, bufcaalcabodeftelibro donfefe po
nela cuenta.
Ñouédad, yancüiíizm.
Nouela o confejapara contar.bufcaconfej*.
Kouenasdcnucue días, chicunaudumea,. .
vLi.v.v, r.n«ioeneada arte, quinyancuic.yancuic»
SreXXr^tUnJembre.ycnmtlaaUoce.nea
tli yn cexiuitl. , ,. "„-.„„
■Nou.lo.buey nueuo. telpuchtliquaquaue. _
NonloScafada yancnicanmoc.uauan.yancu.ca da^
Nouiarezteñcafada. yancuicanmoqnicluuti.yancuicaa
ir Nucaddacabeea. tocuexcochteuh, «rexcochtetL
Nueuacafa* yancqic,q«inonez*
Hueuamente, yancuican,
Tsjueuas.bufca faina de nueuas^ jv/*-«««»í*
Kueuen^ro, bufea lU.Üa deíle libro donde fe poncí*
N atifc u, 8c O ante a» 1S2
cuenta.
Nueuo en la guerra. moyaomaniachtiani.inoyaoniamacli
tiqui.
Nuera muger de tu hijo, ciuamontli.
Nuez fruta conocidajomefmo.
Nuez del cuel 16, cocoxixipuchtlí. tococoxixípuch.
Nuezmoxcada. tianecutzoyonilhnuez.
Nunca en ningún tiempo, ayc. aycquemman. aqueman.
Nutria animal conocido, cenca chíyauacayo michin.
Nuuadadelluuia, tetzauacimxtli,
TSTuue. mixtli.
Nuues parecer enelay re. mixtíeua.
Nuue con toiuellitio. mornoloca mixtli.eeacouayo mixtli,
Nuuedeojo. ayauitl.yxcueponiMztlú
Nublado, mixtemilíztli.
Nublado hazer. mixtentoc. mixtentiman/, l
Núblofa cofa, mixxo. mixteconiaeyo. ' i
Nublo del pan. ay auithquirlacoa tonacay otl
NCído como quiera, tlalpilli.
Nudofacofa, tlatlalpilli.y ylpic. :'
Nudo decaña, acaixtjiyxtli,
Nudo hazer desamanera, nitla^ixtia,
Nddos hazer en cuerda o ropa, nitlajtlalpía.
4fDelos que comienzan en O;
^A duerbio para llamar, ui.xi, arje4 níceít
nerJe.
Obedecer. nite,tJaCamati/nite3caquiV
Obedecido, tlatlacamattli.
Obediente, tetlacamatmi.tecáquini.
Obedientemente» tetlacaní atiliz tica, teca í
quitiiizticaT,
Obediente fer. nitctTacamati.nitccaqu?,
O bienauenturado. quemmach uel yehuat^quemach amú
Obifpo. teoyotica tlatoani,obiípo.
Obifpil/o de puerco, coyametl ycuitíatecon tíanacatítli.
XX
Hr M
O ante b & %'
nhifDalcofadeobiipo. obifpotlatquitl.
Sbí,E'fe,nmo)tlatIaia¡a.mítlateneua.nmo,tIateneu,!lii
obSr&^í»#Pf^^
O£*|acion, netlatlalUilizta,tlaceneuaUitb..ietlac equdita-
"tli.netlareneuililiztli,, „ . . .,.•,...
ObüzaríecÓ ¡uraméto. urametoticanmo.tUt ahí a.
nb f adoconjuramento' juramento, ycmot at a 1, ha yr
gbilaaoneaellamaftea; juramétoycnetladahUzeh*
Obligar a otro por deuda, nite.czoyotia..
Obligado afli. tlacoyotilb..
Obligación tal., tetzoyouhztli
Obra la nvefmacofa hecha., tlachiual^tracbíulitli
Obrapequeñadefta manera, tlactaualtonth. **"*"»* -
ObraeltrabaioquealUfepone. tequit . tequipanohzth.
SS tlaWuipanolL. tUchiuhd,. tlayocoxtlu
Obradade tierra, cemilhuiehmicth
oh™ dar nütequíti.nitla.tequipanoa.. ..
oferenvnó ] leuaanitlatequípanoa.teuan^tequ.tí.nt-
tespanquüia.nite,paleuia* # /
ASrero; tlatequipatioaai.tcquitmi^^
i^cafiotr paíTiuc. neyolcualrztli.peuaIiztIL
Q^^S nite,Yoleua,nic)peualtia,n1tc,pePi,
a£aató teyoleaaliztlKtep^eualtiHztl,.
ojioíb: arte «gBSafc. tlatziuiztica..
OcCoochauari^chicueahuiquixtilizthVchicueilhut
O ante c d f g &
Ochenta, bufca al fin defte libro.
Ocho, bufca al cabo deftelihro donde eílatoda la cuenta*
Ocuparlugar. uey nícnodaltia..
Ocupada] ugar. tiatlaícuiuaya..
Ocupadoen negocios , miec y tequiuh. motequípachoav
Ocupación. tJatequipanoliztli.netequipacholíztíi.
^fQdiooenemiftadi. tecocoliztli^tetlayelittaliztK
tequalacaitaliztli.
Odiofo. cocohloni. tefchiualomV tlaelittoni^ qualanca.-
ittoni.
Odio tener» nite^cocolia^nice^laelittavnite^qualacaitta..
Odre para vino, uey vino euatl. uey vino euaxiquipil li.
Odrczillo odre pequeño; ^áypaqualljeuajciquipííli.
€f Ofender» nite,yolitIacoa» teixco,teicpacn,eu a.te
íxcoiteicpacnínemi.
Ofenffa» teyditlacoliztli.teixco^teicpacneiniliztliv te ixcoi,
teicpaceualiztli..
Ofendido.. tlayolitlacoHL ixco'.ycpacyeonant
O fendedor. tey olitlacoanL teixco,teicpac nemmi» teíxco,
teicpaceuaní.
Oficio propio del hombre, t^quití.
Oficio teneraíTi, ni>tIacoii» nx\tequiri»
Qficioarteparabiuir. toltecayotli tlachichiuhcayot!^
Oficial defta ma ñera» toltecatl 'i tlachí chiuhqui .
Oficio publico, altepetequipanoliztli.
Oficiopropio fer de alguno foío* no,neixeauiI*
Ofrecer. niYtlamana, ni,uemmana.
Ofrecimiento; tlamanalizt/i. uemmaaaUz ti L
Ofrenda, uentli.
.,„ ^ÍO^año^diierbiodetiempo^ ynipayxiuitl.yna*-
caxiuirC.
€JOy,aduerbio de tiempo, axca,
Oyatresdias. yeonuiptla.
Oyaquatrodias» yeoueyopaV
Oy a cinco dias. ye onnauhyopa *
Qy do/entido para oy r. tlacaquiliz di*
O ante y
& l
Oydorelqueoye, tlacaquini.
Ovr comoquiera, rotla,caqui. ■
0)eara,m¡.aravncaboyaotro. auie campa ti¡}tlachia.n,«
totomaua. w
Ojeras hundidas, yxtecocoyoniliztli.
Ojeras teneraííi. n,ixtecocoyom.
O o con que vemos, ixteloloth.yxtololo tli. ,.
Qjopequeñodeftamanera. yxtelolototh.yxtololotontli,
O^uSomalla. matlatzalamR --lacarr^j.
J ^Olaoondadeagua. acueyocl.armmilh.atotomoaii
Oler a cabrón. ni,toquayaya.ni,quipiyaya.
Oler para facar por raíiro. nijladanecui-.
Oler recibiendo olor, nitlanecuu
Oler bien echando de íi olor. mauíyaya.
Olorofa cofa q huele, auiyac.yne coro.
O'iua o azeituno. azeite quauít!.
Oliuasplltar. n. azeite quauhaqui a.
0!iuas lugar deoliuas, azeite quauhtla.
Oíovbueno. auiyayahztlli.
Olores como perfumes, xuchitlenamad i
Olores de cofas fecas, uaequi xochitl y atriyaca.
O or de vianda caliente, totonqui daqua l.y au.yaca
Olor como quieta. auiyayaliztli.potoml.ztH.yyayal.ztU.
Oíorbazerodat. nttla3auiyalia.
O ante I & m*
184
Olorofa cofa que ¿abuen olor» auíyac.
Oíorofacofa que da mucho olor, cencaauiyac.centlalma
mycauiac. centlaliniotecaycauiac,
01uidargeneralmete.nitlaKcaua,anitlaInamiquí.ani5yolIo.
Oluidadizo. tlalcauani atlalnamiquini, amoyollo,
Oluidada cofa, tlalcaualli.r/alcauhth .molcauani.
^¡"Ombligo, xicdi. toxic.
Ombreomuger. ti acatl.maceualli» |
Omb re varón, oquichtli.
O mbre pequeño, tlapaltontli,
Oomb re enano, tzapa.
Ombre y muger. ciua oquichtíútepuíe ciuatl*
Omb re de gtan cabera, quatecoma, quarenaniaz, quacha-
chai,
Ombre de gran nariz, bufca nariguda
Ombre becudo degran bego, tentilauaci, tentemauac. ten
xipaltomauác.
Ombre befo, ten xipalcuepqui. tenxipaluilaxtic*
Ombre carrilludo o de grandes mexillas. campuputzüíe.
«¡antetetic 4 cacane* eampopoca&ic. campopona.
Ombre de gran frente, yxquaye, ixquapatíauac
Ombre de grades pantorriílas, cocotzteua>cotztotomac-
tic. cotztatapayoltic.
Ombre de grandes pies, xopapatladic.xocpalueueyac.xoc
paíxaxan. xotitiíadic,
O mbre de íeis dedos enías manos, niapilcíiiquace*
Ombre de íéis dedos en los pies, xopilchiquace.
Ombre armado de guerra* tlauice oquichtíi.
Ombre nueuo enías armas, quimmoy aomamach ti*.
Ombre exercitadoen armas, yeixcoca oquichchoti . mica
lini,
Ombro de hombre. aeolli,tacolteuh.
O menaje de torre, yaocaltzonyotl,'
Omenajequehazc el alcaide déla fortaleza, y aoañpmliz
netolíi.
OmezillQ enemiflad mortal tecocoliliztli, teiniquitíani-
O ante m ti p & **
OmiSnohombrequ.andihuydo.porauermuerio.a1s»
no. mauhcanemi.motlatitinemi.
«ronca animal conocido, lonuimo»
0&toS?¿.r. tnocuecueyctíaínylhuimtl
Ontortaeroototaiiitr. nitlMcW*».
Ondcardeondacnonda. cecemacueyopa.
oñdSbltenodcondt.. actienyo. ac^cueyo.
Oaeftacofa. niimatquj.momahuiani.
Oneftidad. jicmatiliztlj.ncmalhuihztw
Onrra. ileyotí. mauízsotl. . tenyotl- tocaitl. ytauncayou.
Onrraraotro. nite,mauiztiha.
Onrrablecofa. mauíztflilOPU
<Ssii^SsSfe áSfc
ixtihlli, : . -
dlizcuini.tenematiJiztocann _ ^ ^ f a#
Opnrtunidad. ymonequun moneqoil«tli.
F ¿TOradeldia. lomelmo. .-.)
*V,„ tenonotzaliztll. tedatlauhtdizrii.
Oración razonam.ento tenonew ietl¡ltlauhmni.
Oradorque taMOM, ««™° nlte tladauhtia.
2irrrZI0SdadaSVnMadauhtlayndioS.
O ante t.
185
Oración afft; tJat/atlauhtiliztfi. dios ytlatJauhtiloca.
Oratoria o refrorica. tenonotzaliz machtilizrJi. te,t/apa]©-
IizmachtiJiztli, "
Orea vafode barro, chichiualayotetzaualonicomitl.
Orcue/oquenaceenelojo. yxtomonilizdi.
Or^ue/o para tomar fieras, tlapeualli.
O rden o ordenación de Cualquier cofa. iÍthcpkMiiñi;ilh
tíaliiiztli.
O rdenar. nitla.tecpana .■nit'la,tíalia.níitta;urpaná.
Ordenación diuina. teút/arlalilli. teutfatecpanalii.
Ordenadamente. tJatecpanali¿tica.tIauipanaliztica.t/atía
liliztica.
Orden continuada. tJacepoualiztl'útlacentoquilizpouaííztli.
Orden continuada cJequalquíer coíaque eírao va concertá
da comoen proceíTion ocofa aifi, tiacemuipanrli, tlacé
tecpanalJi. v
Orden facra, facerdoteyotJ,teopixcayotI.
Ordenar de ordé facra. ni.teopixcatlalia.nivteteopixcatiíia.
Ordenado de orden facra. teopixcatlahlli. teopixcatiíilla.
Ordeñar, nirJa,patzea, !
Ordeñada cola. tlapatzquitl,
O rdtate para dolientes/ ceuadaatollí.
O rea r poner ai ay re. nitla,ecauatza. eecatl níquif títit*
Orégano yerua conocida, iomífmo.
Orefa. nacaztli.tonacaz.
Orejudo, nacazpatlac, nacazuey ac,
Oíejear. nino.nacazcuecuetztza.
Orfandad. teicnocaualiztli.ycnopilJotí.yenoyot?,
Organoinftrumento mufico. cuatJapitzaíueued.
Oriente» tonauuh yquicayan, tonatiuhvnemanayan to-
natiuhixco. - ■■ -■ 'o
Oriental cofa, tonatiuhyquicavancayod tonatiuh yquj-
cayanpauuz.fonatíuhixcopauítz. '
Origen o principio, bufea comienco.
Originaicofa de origen, tlapeuahiloni.tlatzintifoni.
Orilla deia mar. uey atendí, y Ihuica atendí,
O ante r
& f.
©tillaáeveftidura. tilmatentli- .
Orillabordada. tilmatentlanwchtli.
uetzcavotl.tilmatliytenueuca.
Orinar., átl nic,noqma. nn^axixa,.
Orina, axiXtíu atí.
Oriniento, puxcauhqui. puxcauhcayo.
Orla, tlsgotlatentli.
Orlar. nitla,tlam.ach.rentia. . .
Orlador ktlamacbtentiani. tlatlamachtentrqm.
Oro. cuztícteocuiclaatcckogauhqiii.
Oroenpoluo, tcocuitlaialliueocuitiatlaliv
Oropel, tcocuitluamatl.
Oruga gufano. oxruilin*
Ortaliza, cp'üitl» , • , ~
OrteJano. quilchiuhquf.caenchiuhqur._
ITOfer. mno,t/apaloa nin.ixtlapaloa.
Ofadia netlapaloliztU. neixtlapaloiizt i.
Oíate e. Betlapaloliztica.neix.tlapaloliztíca,
Ofadamcnte alTi. aixmauiliztica. atíamauhcaittahztica.
OlUduerbio.. v Yoyntla.yetla.y yoma, . . i ¿¿¿¿ü
Ofoedar fe tepal nicochi.mno.callot^tepal niño cal/otí*
ÓfpedaU tecochitiliztli: tecelilrztíL
niopaeria tecochitüoyan.teceliloyan.
On^ro^
Oto peleado, amarzcalh. epdi.
O ante f tu & x \$6*
Oitiariodeoftias. ofiiacalli.
Oftinar a otro, niteyyollo teu/ia4n/te,yoIlotíaquaiia4)'pan
nitechicaua yn aqualli»
O ilinación »ney olí otetiliztli.y olio tlaquaualiztli.aqualíi y pa
nechicaualiztli,
Oftinado confirmado en mal. yclío tlaquauacoyclío-
tetix.oypanchicauacynríauelilocayotí. ^ >
Oftinada mente, yoílo rlaqu aualrztica.vollo tetilízrica.
Oftinarfe en mal. ni,yolotIaquaua.ni,yollotetia.ypan nt-
chicauayntlaulilocayod,
^Ororgar^íacauanoyono.nlcniacaua.nfc^íatlauhtú
fioyollo.ni^cea.nitlajuelcaqui.nire^laiuecaquilia.
Otorgar inclinándola cabec^n^íxtlatoa.nicea.
Otrascofas. ©ccequi.occequi yuan.ocniíecüamantli.
Otra vezaduerbiaocceppa, veno ceppa.
Ótro.vtio délos dos. ceyehua.ce yehuantiri*
Otro.vno délos muchos, occe ilacata
O tro tanto, ocnoíxquich.^an noy xqUich.
Otros tantos, ©cnoizquiniin.c.annoizquintin.
Otubre mes. nietztliotubre.vel, ycmatlactetlmetztlsía
cexiuitl,
#£Oua que nace enel agua acpatL
Ouarías aues. nino^etia.ni^iatíaca.
Oueja.ychcatl.ciuaichcatL
Oneía merina.yamanquiychcatl.
Ouejagrcfera o burdalla. chamauacychcatl.uapauacych-
catf.
Ouejeroque guarda ouejas. ychcápíxqtii.
Oueiuno>cofade oueja. ychcayori.ychcatl ytechpoui*
O vergenca,ynterjccion.yyoomotlatieUltic,
Omllode hilado, ycpatetl.
Ouillo pequeño, ycpatetontli.
ffOxala. yyointla.yetla matel.yyomatei.
Oxear aues o fieras. m\tlapeuia.
Oxeadas aues, tlapeuiltm.
Oxeo de aues afTi.tlapeuiíiztli,
Oxear como conejo^mda^lapeuia*
YY f
Ó ante x* & P ante" a,
m
Oxeados aífí. tlátl ápeuíltí h «
Oxeodeíkrnanera. tlatlapeuiliztlfc
ffDeíbs que comien Caen P.
Acer» ni,tlaq£aqua. n i,t\ atlaquaqua.
paciencia teriéf** ñitla,paccay hiyouia.ni-
tla,oquichuía.nino,yoIIotepitztilia.
Paciencia, tlapaccayhiyouihztli.tlaogch
L?iliztli.tlayGÍlGtepií2u!liztIñ
Paciente, tlapaccayhyyouiani. tlacqch
uiani. moyollotepirztiíiani.,
Pacienceméte. tlapaccay hyyouili¿tica.tIaoquichuíliztíca
nevollbtepirzril iztica.
Pacificar íarierra por guerra, yaotica -nrtla,ccceuía.ni,ual
tecalaquia,tlamachnj,tlatlalia,.
pacificada tierra. yaoyoticatlaceceiiillulamaehtlatlalilli.
Pacificador enefta manera, tlaceceuiani.ualtecalaquianv
, tlamachtlatlatlaliani; ,
Pacificación tai. tíaceceuiliztli^ualtecalaquiliztli.tlamach
tlárlarlalíliztli; . .
Pacificar hazerpaz^ nitetíaceceuiIia.nite3icniuhtJa nite,.
nenotzalfta; ' ,,,.,,,.,. ,.
tedaeec/uiliztliteicmuhtializtíi.tenenotzali
PacificoimzedbTti^^^t tetía ceceuilianf.teicniuhtlani.te'
nenorzal tía ni. ^ .- .
Pacifico queeílaenpaz; #pa&inemñyuiannemi.yucuxca-
nemI.tlamarcanemir*, rr0^^
Padecer. nida,yhiyouja;Sc?permetaphorain; cococ reo-
pouhq niernati. c'ocgc 'eopouhqui notech moteca . ni,to
neLja.ni.chichinaca.an.aujaani^ellainati..
adecer decontino, nic^cemihiyouia.aycn^uia.aicni^e-
llaman- " $¿ vi . .-,,..
Padece r hazer a otros por el mal qy o hize, nite^cuitJachiujat
i> tante %
»S7
Padraftro. tlacpatatli.
padre. tatli.teta.yzGacauhtli.teizcaGauh.tetatziii.
padre vmadre. teta,tena.vel,tená\teta.
Padre fanto.lomifmo, vel,vey reopixcatlatoani.
Padnnodebautifmo. nequatequiiiztica rera.feoyoticaretap
Padrino deboda, nenamiquilizticateta.teoyoticateta.
Padrón. bufca matricula.^
Pagar deuda. nijtlaxtlaiia^ice^laxtíauilia.ninOíXtlaua.^
fte.cuepiíiaynteaxea'.
Pagada druda. tla^tlaualli.
Pagar pena. n»tla,tzaqua,nifía,xtlaua.
Paga o pago de deuda . tlaxtIaualiztli.tetlaxtIauiliIÍ2tIi.te-
tlaxtlauiJiztli.
Pagar vna deuda cootra. ypanníc,poIoa.ypan nitla<p o!off
ypapolíuí.
Pagar odar por tercios algü dinero ocofa aíTi. nitlachico'
quixtia. ' \ ' ' '
pagano, tlateotocaní. v
Pago de viñas o vfcdo. <;$. cemmaní xocomecamfllí.mo*
netechanTimanixocomeca milité
Paja gene raímente, cacatL
Paia par a cama, cacayamáqui. polol^acatl.^acayamaó
Paja para hazer cafas, oco^acatl.malirralli.^a^cueitl.'
Parapara fexer tela, tecacatí.
Paje, tetlauícal.reach.teaach. .'*-".% .. *'
Paje de plato, teríaqual ti. retíaquatf h r\\ teflamacaí
Paje de copa. teatliri.teamara;te^pp£^feámácac,
Paiedeíancaí tepu¿topiIitqumi.^ *'
Paje para mádados. niot^anini^motitJt/anini.tititláirior^ti':
titíarífl/.tJriátífi * ^
Pala para trafpalar. tlaacanoni.tJáecaquetzaíoni.patlatjac
uiftli; • ' *
Palabra: tlafc]li. •
Palabrero, tlariatoani.tlatolueyac.cenca datóle:
Palacio real. tecpan.tJatocan.totecuacan4
Paianciano deíle palacio.tecp#antIacarl,tecpatincnquis.
■<*
P ante á#
Paladar» copa&li.tocopac.
paladeare! niño quid© mama, ninojcocomotz*, nmd,cfi-
comonia.
Paííca. qua mm? ti. tlaquammiuilonú
Palenque, qiiaufatlatzaqual/i.
Palma árbol conocido, coyatl, coyaquauit!,
P a i ma a rbol ot ro, c, otolin,
Palmaotra. ycjod.
Palma otra, nequametl.
P al ma ot ra , tec oy a ti .
Pai ma r lugar de pal ma s donde nacen, poyada t c, oyaquauli
,tla.90tolla.yc90tla.neqtiametla.¿
Palma déla mano, maepaíli.
Palmadelamanoacucharrada. macpalcomuíli.
Pal madaconla mano o bofetada, tetlatziniliztiú teixtlatzi
njhztlv
palmito, ceyatepíto.
Palmaron* temacpallatziniloní,
P^lmo tendidooxeme. cemizíet-U >
Pato, quauhuarzalii.
Palo pequeño o palillo, quaulitontlí. quaunuatzaltontli.
Palizada derenfton de palos» quauhchinamitL quauhte-
Paloparaafaetearopícota, quammmulliycechtctlacza-
cuiítilo.
PafovaraJ. matiaquauitl.
Paloma aue conocida uilod.
Paloma macho defta efpecie . oquichuilot!.
Palomar luga rdondecriá. uilocalli.
Palominopollodeftaefpecíe, uíloconetl. uilopiltontli.
Paloma torcaz, dacauilotl.
pampanbde vid, xocomecacelie.
Pá generalmente, tlaxcalli.
Pádeceuada. cenada tlaxcalli»
Pádetrigo. caftiIJátlaxcalii. trigo tlaxcalli»
Pa cozido debaxola ceniza» tlecoyotl. 1
pancozidoenhorna texealco ycucjctTaxcalli.
Pan de acemite» tlatzetzeliuhcatlaxcalli.
Panadero el que hazepa. tlaxeafchiuhqui.tlaxcalo.
Panadería artedello. tlaxcalchiualizth.tiaxcalohzt] v
Panal de anejas, mimiyauatf. ^
Panarizodelavña, mautztemilíztE
Pan^ade vientre, tocnitlatecon cuitlatecomatí.
Paludo, y te. yteua: cuitlapitz» cmtlapetz .
Páderopara tañer* euaueuet!.
Panderetero que lo tañe, euaueuetzotzonanueuaueue-
tzotzoiiqui.
Pando cofa teíá* filiare, ti ünquí. ^
Panetería, tlaxcalnamacoyá.tUxcaínamacaca,
Panera pa ra pan cozido, tlaxcalpialoy an. tlaxcalí atiloy m
tíaxcalpixca.
Pañales paracriar niños, cerne tzotzomatli* conequinú-
' ." liuheayorf,
Pañezuelodemefa. netempopouaíonf. ^
PañezLieíodenarizes, neyacapopoualoni.netzomilonr.
Pañodeiinoolana. canáuac.petzrie.yaniáquú
Paño para cubrir h cabera, quaquim&uhcaybti. quatlapa^
chiuhcayotf.
paño de cabera. neqüaquímiíoíomV
Patonl/adela pierna, cotztli. cotztetf,
Pañofo veítido de remiendos» tatapaua.
Papa» uey teopixcatlatoani.fantopadre.
Papadgo dignidad defíe. ijeiteopixcatlafocayotf.
Papagayo aue conocida, cocho, toznene.
Papagayo grade, alo.
Papagayo chiquito, quifiton*
Paparriua, aquerzaliztli.
Papada de jyue rcov coy a tire eíf 2 otzolíi.
Papada de galio. rotoleltzotzollí. uexoloertzotzollít:
Papaspa niños tlaxcalatolii.
Papahígo. quechqkiemitl.orlicatlatquid:.
Papera ehlos-animales. macaquechpocauaiiztJii.
P ante a4
Papera comoquiera, quechpocauaíiztíi»
Papel. yztacamatl\
Papircteofloretonenlafrente. tequaíztemínaliztli.tla^-
teminaliztli. *
Papo de papudo, quechtlacxollotl . quechnacayotl.
Papo délas aues. rototlaqualtecoitiat/. rotóme ¿ntlatla-
líayaV
Pa rdc dos cofas yguaíes. ¿cntlamátlineneuhque.
Parayfo terrenal, xuchitlalpá.
Parayfo celeílial. yihuícatlitic4
Paramentos de cama, quachcaílú
Paramento de delante, xIaíxcopi/cac.tIaíxtzacayotl.
Paraméto deI,cielo# tlacpaccatlat/accayotl
Paramentos de caual/o. cauallo tlapachiucayotl.
Paramentar fala. nit/aji'xquachuia. ni,quachcaIpipiíoa#
Paramentarcama, nt,quachcalíalia.
Paramentado cauallo. tlapachmhcay o cauallo.
Pararíe lo q anda^deeoíá* animadas, nmo^quetza .núio,
telquetza.
Parada cofa aíTi. motelquetzqui.
Parar lo queanda,de cofas y nanimadas»mocaua,motz/coa*
Parado aifi. t¿icauhqui.
Pararoeílácaralo queanda,decofasanimadas4 nite,quo
t7a.nite,tzicoa#nite,telquetza,nitc>ciaIoa.
Parado aíTi. tlaquecztlUlatzicoiJi.tlateJquef ztu\ tlacaloIIL
Parar oeftácaraloqanda de cofas inanimadas, nic.tzicoa.
Parar fe la perra cahoda o yegua, motcchiyalia. mote,nec
fia mote,chiyaIr,ia.
Parcionero que tiene parte, teuaa ycac.teuanpouhquí,
Parcionero hazera otro át algún bien,o de algún fecreto,
jiite,ueuechiua. nite^lamaciiiua.
Parcial que íígue partes, tetlocpa moquetzani. teuam mo-
queta a ni.
Pardo color depaño, nexn'c nexedic.
Pardo Jeon animal, cuitlamiztli»
Pardal o gorrión.. moioil.quachichi]#teocaltototL
P ante ¿
189
Parearo hermanar algo. nitla?potia. .
Pareada cofa, tlapotilli.
Pared generalmente, tepantli.
Pared de tapia de tierra; tJaatzotzontli. tlaataottontepail
tli.tlaatzorzomepa ncalii. tlaatzotzontenamitl.
Pared deladril lo.xaroixcaltepantli.
Pa red de dos ladrillos, ompatitiuh xatmxcaltepantJi,
Pared de tres ladnlJos* yepantitiuh xanúxcaltepantJi.
Pajed de adobes. xantepantJu
Pared encalada, tlaquiltepantli.
Pared pintada, tlacuiloltepantlú
Pa reja coi a y goal y pa r. cemmíqui. neneL&qui. cetr cnec*
Pare(a pared oedificio le alto del. tziímmanquitepantli.
Parenreícoporfarigre. uányolcayotl.neixjniatiliztli.ten-
tlacatilíztli.cfíiieualízti^Híecayotl.ccnciJitiaxcolíí»
Parentesco por caíamlento. ciuauanyo.'cayotl, uepollctl
texxotl uexiuhyptl.
Parentela. Jomcfmoes que parentefeo.
Pares de mugei que pare, ciuatláy elli.mixiuhcatlayeHL
Pariría hembra, mixíui,tlacachiua» tctlacatilia.
Parida, mixiuhqui.
Parida de dos mellizos, míxiuhqui.couapilhua.
Pariente por fangre. teuanyulqui.uáyolcat/.
Pariente por casamiento, ¿iuateuáyolqui.ciij* ua*yylcatíf
ciuatica uanyoícatl.
Pargammo. euaamatl.
Parlar o hablar, nitla,tIatoa,
Parlería, tlatlatoliztli.
Parlero. tIatlatoanMlatetoaní.papal,tequitIatoam\
Parlero fer, ni,papaka.nijtequitlatoa. ni,tlatetoa.
Pa ría, tlatlatoliztli. tlatetoliztli. tequitlatoliztli^
Parpado del ojo . ixquimiliuhcayotl.tíxquimiliunca.
Parpadear conlos parpados, nín^xcutcucy onia^nin^xcuf
cueyotza.
Parra vid o cepa, xocomecaquauitl.
Párrafo de «ícnptura, tIapeuaUiÍQw;tIiItet?.
Z2
¥ P áritc *♦
parrillas para aíTar. tepuztlapechtlatlauatzaloni.
paree del todo. riacot5yod,tkcotoncayotI.tiatGCYOtf.tlax9
Parte pequeW; tlacotóntontíi.tlateccayotonrli.tlaxenuk
cayotontíi. ...
Parte «lar* nitetlaxotonia.nitetia^elhuia.
Parte delantera, tiayxpanyotl.tlaixquayotl.
Pirtétrafera* tIateputzyotJttIaycanipayorh
Partera que ayuda a parir» femixiuinanuttathtlamatquf.
Partería oíkio delta, temí xiuitiirztli. ticiyod.ílaHiatcay orí
Partera Ter de alguna» nitcmixiuitia.
Partiblecofa. xeloJoni.xelíuiíiñ
Particularcofa, cecniquizqui. rronqua quizqui. centíama»
;" quizqúíl ■ m
Particularmente, cecni quizcayotica.
Partidapárte del mundo, cecnitlalpafr.
Partida del lugaroperfona. ompeualtttíí.yaliztfi.netlalca-
uiIi¿t!i.uiIoualiztf¿;necau3lizth. -
Partido o concierto, yuhnenoíjotzaliztli» yuhtlateiieualis
tli,yuht1ácemitóií/tlí. • T
Parndoen dos partes, occan tlaxelollúoccanqmzquj.tla-
occanquixtiili; tf.
Partido en t ré$ partes, yexca n tlaxeíolh. yexcanqurzqui.
tlavexcanquiíttiTIi. y ándelos de mas.
Partimiento, tía xexeloliztli. ti axeloliztli. tlariorronqua tla-
liliztli, tlacececni quixtiliztii. ...
Partir en partes, nitíaxexeloa. nrtfa^ononqiiaquixtiíL m-
tla,ccccanquixtia.nit/acececnTquixna. .
partí r en dos partes nitlaoccan qurxtía. y alí i délos demás.
Partir fede íugár operíbna. nonpena. nite,tíáfcauia. ru,
yaub.nitecaua.nírla^laicauia^non.eua;
PaVtidoaifi. ompeuahúoneüani. retláicaui.yaqun
Parto, ■mi'xi'úiliztÍLfla-cabhñjalizth'. ;
Paicuacísñore^ xuchipafc'ja. toteeuyo ineyzcafinziK
líuttzin. . .
PafaiaJacúKuefau, yualIMiíárlhutt^ner^intHianto.
P ante ¿
190
Pafcua denauidad, y tlacatttiztfhuirzinfotecuyo jefuxfo.
Pafcual cofa de pafcua. pafcua riatquirf» pafcua y techpoui.
Patato, neicauiJiztli\mauhcamiquiliztli. 1 ecuitiuechiiiztli.
Palmado, mi^auiani.mauhcajniquiní.inocuiríuetzitif^
PaiTavnapaiTada. xocomecauatzalli.xocomecatetzojl!.
PaiTaje de ñaue o barcael precio, acallaxtlauilli, acallan*©
uaní .acallaxtlauíloni. panouani.
Pafiajero defta manera» panon¿,acalticapanoni,
Pallada tendida, cemlacxitl.cennecxiantli,
Paflador tiro de ballefia. tiachichtli . ttexicML yacauitztíc
mitl.tzapticmitl.
Pafladero lugar por donde paílán» quixouayan. ui7ouaya#
Paflamiento de muerte» nemi/iztzunquicaliztli.
Pallar alibi oaíolear. nitIa,tonaIhuatza.nitIa,tonaIquaub
uatza,
Paflareldia oel tiempo íiti prcuecho. nicnenquixtía yo
cerní] huid nicnencaua. nicnenti ac,a. nicnenpoloa,
Paflar caminando, ni^naíquica. nulajmelaua.c,anniquiztt-
, quica,nite,panauitiquica,
Paflaratíi allende e/ mar. anaícopa niaub.
Paflar afíjala otra parte de íierra.tlateputzconiaub.
Paííar con tiro de balleíra o arco, ni tía, nalquixtia,
PaíTar por donde efta alguno o topar alguna cofa, ypan ni.
quica.ypanniauh,
PaíTar tiempo, ninellelquixtia.ninaui/tia.nin^aana.
Paflai fe el papel, papolaqui in amatl. papauetziin amatl.
chíchicaui ynamatJ, ylaquiyn amatl,
Paífatiempo. neellelquixtiliztli.neaauíltiliztli.neaanaliztli
PaíTearfeporcalIes píalas o huerta*. nijUenenemi. ni^qui
quiztinemi.ni,quica.
Pafleaderolugar. nenenemoayan. quiquíxouayan.
PafTear fede vna parteaotra.s nmo,cuecuepa. ni,yayatine
mi.ntylottinemi.
Paireadero afTi. necuecuepaloyan.yayatinemoayan.nene
nemoayan.y ylotiuaya n»
PalTion d«l cuerpo, cocQÍiztl/.tlayhiyouiliztlí.
zz q
n
P mt a*
paflton del anima. toyolíaycocolíz. ... .'
PafTiontrabajofa, uevcocoliztli. u*y tlayhiyotiilizrlf.
PairiaacongoxQfa. patzmiquiliztli. nentlamatiliztlL
PaiíbdelqueíepaflTea. cennecxianaliztli cennecxiantli.
PaíTo apaiTo,aduerhio. $anquenyaliztica. necxitecpanahz-
tica.tlamachvaliztica.yuianyaliitica»
PaíTo apaíTo andar por no fer fenr ido o con las puntas délo*
pies, ni,quequatzilotiuh núquétzüotiuru [_;'
Paltolugarparapacsr. ma£atlaquaqualtiioya#mamaciayit
tlaquaqúayan.
Paftoíoquefepace. magatlaqualli. ;
Paito el afro de pacer. tlaquaqualiztliVtlatiaquaquauztli»
Paftor délas ouejas, ychcapixquí»
Paftorear* n>ichcapia.
Paílorilcofa» ychcapixcayott. ychcapixq'uytechpoui.
Paílel para teñir* xiuhqmÜtU
Paftel de carne. caíliUaiinacatlaovorlaxcaili.
Pato añade domeftica. canauhtü. cartilla canauhtti,patoxi
Pata o planta delpie^ tIaccayatltotlac*aya#, xocpahxtli.to
xocpalix. . ,
Pau hendídoendosparte?, xomaxalt¡c.xotzayanqui,cno
Í>a*a macicaaoyauaític.macitica vcxití. jnotquJtíca ícxitL
Patada o huella. ycximachíyotlxocpalmáchiyotl.ycxirl
Patsartólaropifar. nitla.queque^
Parear ha¿ereft rúenlo, iiitla^etecintza mrla eocomotza-
Pateada cofa o p¡ ¡acia t;aqusque¿tlié tiaqueque^a ii»
Patena de ciliz. lo mifmo.
Patín de ca^ aythuaHi. ;
Patio qualquiera, ythüaUL
Pática h^odeí anide. canauhcónetlcanauhconetonriu
PatooaiilTar. atiatlalacatUiaíalacatL _
Pato partid á o c 9 /trie rto., ne nonarzal ! i . tlacemitoliztU.ne
rta'JitiiiztU.r/acentlalilI¿vneceJiiionotza]/«. [
P amarca lo rnifm 3. veí ,uei tepacho teupixquu
Patrünoiiiot ueuetlacquid.
£&fífbQmá!tíe>ft^-: ueuetlatquícayotl.
Patróoderenííbr. tepantlato. teñan, teta.
Patrón de' nao o carraca.acalcotiachcauh.acalcQ tepaehoa.
Pauellon de cama» quachcalyauallí.
Pauellon de red para moxquitos. cayoltzaquaIom\ciay oí-
peuiíont.moyolcalli.
Pa uefa de candela. xicociiitlaocótIyyacacotonca.xicocuí
tlaocotl yye&iioca.
Paues. chimalli.quauhchimallu
Pauefada de a r mados. centlamatinyaoquízque. y cxineníí
. queyaoquizc^i
Pauo pana o pauonxarM/á quetzaftototí.
Pauilo decandela», candelayollotl. o coycpayollotífxíco-
cuitlaicpayollotl.
Pauor miedo natural, bufca miedo*
Pauorido. bufca med rofo.
Pauor auer,hufca teme r.
Pauor hazer, bufca amedrentar»
Pauíanes eftar hechos fin hazercofa de prouecho. tictes
pouhtica te.tito cece poual titícatc.
Paxaro generalmente, tototL
Pax aro pequeño, tototontll. tototepítort,
Paxaroca^ador de aues, totomanú totQtlapirzqut, tota-
notzquí.
Paz. tlama tcanemiliztli. paccanemiliztli . yuia vocoxcane
miliztii. .
Paz tener. n^tlamatcanemi. ni,paccanemú y uiá,yocox-
cani.nemu
ffPeal. xocpalquimiííuheayotr.
Peca o manzillade cara, y xchiy ancuícuillotL yxcuicuiíi-
uiztlí*
Pecado, tIadacolIi.tlapiIchjuaíiztlí.
Pecada grade, tetzauhdatlacolii. tetzauitl. maca xoc. uei
rlatiacolli. tercaui tlar/acolli.
Pecador, tlatlacoani . 1 I api lchiuani
lacador grade, tetzauhdatiacoani. tetzauhtlátlacole*
m h
P ante e«
Pecadocotitranatura. amotlacayoti. ayoct!acayotF,*c«.
Pecador eneft* manera, amotlacatí.ayoctlacatl ¡¡ _
Pecadoquefepurgaporfacnficio. tiamanahztica poliuml
tlatlacolli. .
Pecar» nitla Rehuía. nitia,tIacoua.
Pecofollenode pecas, yayapalecctic. tlidileftie.
Pccebpefeado generalmente, mi chin.
Pece/grande. tlacamichin.
Pecilgo. tecotonaliztli. tetlatzcoconalmli. teylacatzcoí*-
PeSígaí. * nite,cotona, nítctlatzcotona. nite,ifacatzco-
Pecon de teta, chichiualyacat!. chichiualyacauitztlí.
Pecon de fruta, xocetzinquauhyotl. xoceácxul.
Pechero, tequitqui.tlacalaquiani.
Pecho o tributo, tequitl. tlacafaquiNi.
Pecho,part«delcuerpo. elpátli.elchiquiuitl, felpan, trida
Pcchugadeaue. yciciyotca.yelciciyutca.yeltepitz.
Pechugueraenfermedad, tlatlaaztu.
Pechuguera tener. ni\tlatlaci. '
Pedaci centlacotontli-centlateaii. centlatzayanth. een
tlacol.
Pedernal;' tecpad, -juí'ai
Pedigüeño, teclatlaitlaniliani.tetlatlaitlaniH.
Pedimiento.lo mifmo es que demanda.
Pedir, lo rniímo es que denudar.
Prdtr de puerta en puerta, bufea mendigar.
Pediíconfejo. nite,nonotzalitlani.nite,tlatIanj^nit«.tIt-
toltemoua.nite,tlatoliriani, . „
■ Pedir en juyzio. ninote,ilhuia. ninote^xpauía.
Pedorro, miexini.
Pedo, neyyexiliztli.yyelli.
Pedrlda. centlamotlaíii.centiatepacholli.
Padregallugardepíedras. «teda, tecla, techachaquach-
P ante c*
192
» tla.mócaretU
"Pedregofa teyo, teceyo, techachaquachcho, moctteyo.
Ped regofo de piedras menuda* xaxalteyo* texallo. moca
xalretl, mocaxaJI/,
Ped rcra » tetlapanaloy ! tequixtiloya. tctatacoya,
Pedreroqhscortao faca! terlapaqui.tequixtiVteraracae
Ped rero de pied ras preciofas. tlateojui, chalchiuhiximat^
Peder. nin,iexi.
Peercn diffauorde otro. nite,iyexi\ nite,telchiua.
Pegar con pez. oeotzoticanitía^aloa.
Pegado afl i. ocotzotica tlaca/olli,
Pega o pegadura de pez, tlaocotzocaíolíztK.
Pegajofo como pez engrudo o liga, tctechcalfuini. g^zhz,
fá?afticf¿
Pega r dos cofas, ñifla .nétechc. aíoa. ni.tlariac alhuia*
Pegada cofa aíli. tlanetechealoíii.tíatlacjilhuijii,
Pegadura tal. tlanetechcaloliztli, tlarlagaihializtít
Pegar foídando. nida^aloa»
Pegada cofa allí, tlacaíolíi,.
Pegadura tal, tlacaíolíztlí.
Pegar huego. niti^tleniina. nitla,tlequechiai
Pegadura dehuego. t/atleminalizdñ tlat/equechiífztfíL
Pegador de huego. rlatleminani. t/atJequechianL
Pegar con liga. nitJa^ecpauia.niria; jaíoa,
Pegado allu tlatecpauiíli. tlarlacalhuiíii.
Pegadura tal. rlatecpauííizcíi c/atla^alhuilizcíiV
Pegajofo. cacalic.cacalnc.tetechca/iuini.
Pegar enfermedad contagiof*. HieeJmau*.tecech niccauai
ynnccocolrz.
Pegujal. niiífomli.axcatontK.fíatquitont/?V
Pegu,alde pocas óuejas. cáquezquiteme ichcame.
Feynarlacabeca* niiiG,tziquauazuia.nmQ,pepeíIa..
ley nado, motziqtiauazui.rnopepetlac.
Peynadura. netziquauazuiíízfli.nepepetkliztíi,
Peyrie generalmente, fziquauazríi,
Peyne decardador, tepuztíapochinaloiii,
Peyuarcardandolana* nida>pochina,nJ¿icayeai*.
I : '
"".
P" ante «.
Pelarfaearlos pelo», nitla.tomiyopi. n¡tIalPi.n¡tIa.tomiyo
pSeVa fin pelos, atomiyo.tlatoffiiyotep.ulitli. ,
PeIaÍtt|a!1Íílaeom¡yote^uaTizt1¡.tlátom¡yot]a¥aI¡ztli.
Pdefne^calili^neyaoehiualizri^
Pe cade ñaues porla mar. acalticanecal, mh.acal -catl*.
P y«oMi. acalpan necaliliztli. acá pan «layecotoh.
Pelear. nite,yaochiua.nite,icali.nitla,yecoa.
Pekchadaa^' m"ü¡;o«epeuhqu¡.miuiyo,lazqU1.mop,xo4
aquiliztli.
Peliarofo. ouicayo. .
Pdlrofolugar. ouican.temamaifaean.
Pel.|rofameme. ouica ouicayonca
Pelli cofa redonda, ololticcentiaololo i. .
Pe leía de animal, maja euatl. tequan euatl.
Pelo déla cabeqa, tzontli.
Pelocomohellofotil. tomitUotomiyo.
Pelofo. tomiyo.tzotzonyo ^¿¿¿&
Pena generalmente, tetlayhyouiltihztli.
Pena tener, nitla^yhiyouia.
yoíjíloiiztliatccococapololiztUa
P ante «
W
Penacho, quequetzaJíí.
Pena de/ tanto por tanto. Wpffii fiíoeuepaltztli»
Pena! cofa que da pena» tétlayhíyoiailri.
Penarcomoquiera. nite,tlayhiyouiIfia. itíeetía,t7aetrilti*.
Pena rpor tormento, nite)toneua»mte<chichinat£aínite»t<»
neuacapoloa.niteichichinacapoloa.
Penar poreJ tahon. tepan niccuepa.tepan níctlachíaltiá.
Penar recebirpena,- nítla.ylíiyouia, ni»toneua, ati>efa¿el*i*
naca.
Penca de be rea o cofaaffr. quilatlapattí.
Pendejo o bedija, ymaxtli.
Péndola o peñóla, totolacatl.tlacuiíoloaL
Pendón, quachpanutl, quachpantli,
Penitencia, neyoteoeolíZtU nemamaciulíztífc neyéltofta.
ualiztli, neyoltequipacholiztli.
Penitente. moyolcocouani.momamatmíVmóy©Iteqúfpá».
choani.
PeníTar. nitlalnamío^i.ninOjyoInoiiotza.nino^oIiMaxiítiá.
noyoflo maci.
PeníTamientoaíTu tlalnamiquiliztli.neyolnonotzaliztli ne
yolmaxiltiliztíi.
J>eníTa rr antes, nitla^achtopa ilnainiqui .y uhca JioyoIIo^ y uh
quimati noy olio.
Pensamiento afll. achtopa ilnamiquiliztli, ytmea teyollo.
teyollo yuhquimati.
PeníTar muchas vezes. atztzan nítlaínamiqui, niela, tlalna-
namiqui,
PeníTamiento aíli,atzá tlalnamiquiliztíí.tla^tlaínamiquiliztli
Penlfatiuo. moquexquitztzauíani. can onueuetzcmemi
y yoílo.tlatetoa. y y tic tlatetoaní.
PeníTarbertias* ni,macatlaqualtía,niimacatíaqijaquaítia:
PeníTadabeíha, tlatlaquaqualtilíi,
PeníTar con opinión, nino^mati.niomeyojloua^uh nind-
mati,
PeníTamiento aflfi. yuh nematiliztli.omeyol/oualizt/i.
Peafsionquefepagaporalqmle, daneuhtlivpatiuh.
i
I
P unte m>~]
Peña granptedra, uey tétl. texcallü
Peña cnrrifcada. tcxcalli oumca. t <j,vn%
Peón tlacxipaui.tlacxipanuiant. ycwncnenqui.
pfonlanceroenguerra. tlacx.panuitlatepuztopilhu.ani.
P^mornalero, ílaqueualli. tnotetlaqueualnani.
fSS^^;^^ cencaaqualli ocualcaytnea.
Peoriacneftamancra. cenca aquailotl.
Peoromaspeligrofoeftar. oyequene ueloninotlanalhut.
Pepino» ayotontlixoxQuhcaqualomY
Pequeño o pequenuelo. tepiton.tzocoton. pmton»
Peral árbol conocido» peral quauttl.
Pera fruta defte árbol, peral y tiaaqurl o. .
Percha, quauhtlapochinaloni.
Perder, nitla,poloa.
Perdidacofa. poliuhqui.
Perdimiento alTi. poUuiliztlr. tlapololiztb. i
Perdld™' mixcuepqui\mixcuepani\ ™*^°™'k
^erderíaverguencav ayocni,pmaua.ayocnino>mamat*
1^^^^^ ouetzynitozqui. oconcauh y*
PeKsunaco^porperezaone^gencia. nino,xiccá,
ua.nino^neuiamiia.nixcoyanic.caua.
Perdida o perdición, tlapololizdi.
Perdido fin remedio, poliuhqw.poliumu
Perdizaue conocida, tepeguiw.
Perdón, teriapopolhuilizth.
Perdonar. nite,t!apopolhuia.
üiUni
P ante <%
'94
Perdón a fiTi. nemalmiiliztliVar/etefecnneaxítfliztli.
Perdurable* cemicacca. muchipaca, muchipayeni.
Perdurablemente* cemicac. muehipa.
Perecer. ni,poIiui. ni,tlami.
Perecido, poliuhqui.tláqui.
Perecimiento, polim'ztli. poliuiliztli. tlamiliztli..
Perecer fin remedio. ni,cempoIiu¡.
Perecido aíTi, cempoliuhqui.
Perecimiento f al. cempoliuilútíi.
Peregrina cofa fuera de fu tierra, uecauitz. uecacayurJ,
Peregrinar, n^otíatoca. ni.nenemi.
Peregrinación, otlatocaliztli. otlatoquilíztít. nenemiliztlí
Peregrino mucho tiempo* uecauhtica otlatocani. yani.
Perenal cofa, bufea perdurable.
Perexií yerua conocida, lo mifmo.
Pereza. tJatziuiIiztli, tlatziuhcayot!, ciHtIatzoUotl,quit&>
. manliztli.
Perezofa cofa, tlatziuim.tlatzíuhqui.cuitlatzol. quiteña-
mat!.
Perezofa mente, tlatziuhca tlatziuiliztica.
Perezofofer- ni,tlatziui. n^cuitlatzoi.nitla^cemmatú
Perezofo o negligente íér enel fenjicio de dios. hiCjtlaco
mati ynitíayecoltiloca dios.
Perfil o perfiladura, tlat exxinepaloloni. tlatenuimololonii
Perfilar. nitla,texxinepaloa. nitla.tenuimoíoa.
Perfumar, nitla,popochuia. nitla,auiyal/at
Perfumes, popochtli. xuchi tlenamaftli.
Perla, epyollorli.
Perlado por prelado, teopixeateyacanani, teopixeateach
cauh. teopixeatepachoani.
Perleíia dolencia, couaciuiztli. nacayomimiqui Jíztli.
Perlancodolientedena. couaciuhqui. nacayomimicquí.
Permanecer, iji,uecaua. ni,uecauitia. cemicacnica.muchi
pa nica-
Permitirconfentir. nite,tlaue/caquilia.ni\cia.ni,cea. .
Permiffion aíTi. tetlauelcaquililizrl/. ciyaliztli.ceyaliztli.
Pemil de tocino, piczomeuuatzalli.
:;
P ante e*
Perpetutrocentinti^. nít^cemana, nitla.mefaua. _
P^rpcruaocontifiuameme. tlacemáca. muehipa ceimctC
Perpetuaocontinuaeofli. cemicacyeoi. c€micacea,ay*
Perpetuidad aictíamitiztit cemicac yefcztli
perrito de halda. cfaichitQn. royaran,
Perrooperra, chichi, y tzcuint!^
Perrochia, teucalli.teupí, ;
Perrochiano* teucalli ytechp©uí.üeitpatfiytechpoui»
Perruno cofa de perro, y tzcuiny otl* chichty otL
Perfeguii enemigos nKMocatkaiaquL fiue,t©ca» aite>«*
Perfeauído* tlat^atk^aaU.tíayelua1tiIIi%t1atot©aili
Perfeluidor. tetotocani, tetoeaticalaquini teyeuaFuani..
Perfe|nimiento o perfecucioa, tetoioquiliztli.tetocatiet
lanuiIiztli.teyeuahiliztU. . „. .
Perfeueiarenbieri. nicla.cemanaypSnmemtyaqyalli.
Perfeuerate. tlaCemanani.qualliypánennrrf.
PcríeucráciaaíTi. tlacemanaliztli.quaUíypanemiIiztH.
Perfona. tlacatt
PerfonalmenteaiTi. uelyehuatí.
|£rfonaquetienefc?uicradei^
has fino criadas, ciua tlautcate. eiuay o.
Peffpetiuaarte. tlarxuiliztH. _ :
Pe rí utdi r o induzi r con razones, bufea mduzi*
Pertenecer, notechpoui ¡
Pe rre nec iente cofa- tetechpouhqut.
Pertenencia, tetechpouiliztli.
Perte necer me arai deofteio, noíequiuk noteeñea. nfiíuai»
PeTtigapalo de cierta íbrma paraearreta. qüauhtemalaca
tlapeckquauhyotl.
p^ruemraotro, nite,yoltocuepa, nrt*tfauéWoc»*quiha.
nite,vdauililocacuiti,a.nite,tlaueiilocamaca-
perueilo. a^acarUJauetitoc*
Peruétano, xieotzapoil»
P ante <♦
*95
Pefadacofa. étíc.
PefadumbreaiTi, etiliztTi,
Pefoenefta manera, etiliztl?»
Pefarporarepemirfe. n¡no>yQÍC0Coa,nin&,y©ltorieua.ra
n.eHettw.ninayoltequtpachoa.
Pefadumbreaffi. neyolcocoliztli, neyelconeualiztlúneyo!
tequipacholiztli. neelleltiliztlt.
Pefar nombre aíí¿# ney olitlacol iztli. .
Pefaren balanza* nitlatamachiua.
Pelada coi a aíTi, tlatamachiuhtli,
Pefar el negocio con diligencia, uelniquitta.uelnicyeyecoa
Peladamente con cordura y icfo, nematca..nezcalica»yx~
ría matea.
Pefado hazerfe. n,etia. nin,crictuíeia.
Pefador de moneda, teocuitlaramachmam.tomrotaroachí
uanú
Pefador de otra cofa. t!atamachiuhqni.^atamachiuam.
Pefcado generalmente, atlannemi.arlan chañe,
liefeadopropiamere. michin.
Pefcado blanco de a palmo, amilotl.
Peleados del mifmo tamaño que parece truchas, xouíf ¡tu
Pefcar peces, nulatlama.n^mimichma.n^mimithaci.
Peleador de peces, tlatlama.mimichmani.michmani.mf-
I chaeinú
Pefca de peces, tía tlamali/ di. mjchmaliz th. micha x'ú¡ /xU
P^fcaderia donde los venden, mkhnamocoyan.michna-
macaca.
Pefcaderoque los vende. michnamaéac.micrmamacamV
Pefcudaropregimtar, nitela clama»
Pelcuecooceruiz. quechfli.quechtepullí.
Pelco^ada. tequech tepinüztU. tequech tzotzonan'z r. í.
Pefebreopefebrera. macatlaqltiloyá.maniacayrnlaquayá
Pefo pa ra batlanc a. tlatamacmualoni peib» tlao&ac ay orilo
■■• ni tíapefoittíciií.
Pefquifar algún maleficio. nitetla,femolia.nite,nemfiia,ní
te,í U tzincoquiíi a, nite, nemihz temoua*te tía iiijtJatlani ¿ m -
P ante % & U
te¿tzímmatoca,nítetíavíeputztoquiíía.níte?tziiitIlura.
Pefquifidor taí. tec/aeernoliani. ce.ismiliani.tetzintlanuí-
ani. teriaczintoquiliani. tenemilíztemoani. tetlantlatltni-
ni.tetzinimatocanUetíateputztoquiíiani.
Pefquiíá enefta manera, tet/atemoliliztli.tenemtf ilíztlí. te-
íziatlanuiliztli. teda tzintoquiliíiztli. tenemyliztemoíilíz
tíi .tetlantlatlaniliztli, tetzimmatoquiliztli.tetlateputzto
quifiliztli.
PeíTana. tocochia.tocGcochia,
Peftaiíearo tenblar el parpado delojo. n>¡xpapatlaca.n,be
pepeyoca.
Peftilencia. uey cocoiiztli.
Peftilencial cofa, ueycocolizco. vel.temauhcocoliztln
Peítillo o cerradura de palo, quauh ríaezaqualoni. quauh-
ayotl.quauhcacalachtli. quauh tepuczotlí.
Peftorcjo de puerco, coyame nacaztlate&Ii.
Pctafío de fepuítura. micca tlacuilol machiyotJ,
Pez. ocotzo tlatetzauhrii.ocotzotetl.
tfPiar el pollo o halcón . ni tía >pjpiuía . nitla,cuí-
cuiuia»
Piadofo. teícnoíttani.ceicnomacmí .ycnoyo,tlaocole.yo
noua.
Piadofamente. teicnoíttalíztíca.tepltlaocoyalíztica
Piara de ganado menudo, piequintincocoyame.miequíii
tinpitzome y afíí del os demás.
Piara deganado mayor, mjequintinquaqueque, yaífi délos
demás.
Picada, techopinifiztíi.
Picar, nitechopinia.
Picada cofa -aíTi. tlachopínilH. ,
Picar como abifpa o tauano. nite,mina#
PicadaafTf. teminalizrlú
Picada cofa de muchas picaduras, tlachochopítztlí.
picar muela paramolcr.ni, nietlatzotzona.nite,malacame
tlarzorzona.
Picarla pared para tornarla a encalar. nirIa,íxtetzotzona.
picauiemo, eecaixnamiquiliztlí.
■■
P ante i.
196
Picina efiaaque de pece?. michamanallí.michacaxitl.
Picodeaue, tototenrli.tototenuitztl!.
Picota, tepinauhtiloyá.tepinauhtilizmomoztlú
Pico del gran o de may z. tlaolxoneuatl.
Picote ofayal, poxacücychcatilmatli,
Pie conque anda el animal, ycxitl.
Pie medida comü, tlacxitsmachiualoní.
Pie pequeño, iexitontíi.
Pie de ve rfo o copla. centlacxití.
Pie de copaovafo. tecomaiexiti.
Pie de vaneo, quauhicxitl.
Pie a nte pie o paflo a pallo, tlamach.y uia, y yolic.nem a.
nematca.
Pieca. lomefmoesquepedaco. veljCenctirl.centetl,
Pieca o moneda de oro. cuztic teocuitla clatemátli.
Piedad clemencia o mía. teicnoittaliztli. ycnoyotí.tíaocQ^
Wotí.
Piedra, tetl.
Piedra pequeña, tetontli .tepicilli.
Piedra de bexiga que ynpide la orina, ne axixtzaquaíiztetí.
Piedra eíte meíma enfermedad, neaxixtzaqualizrii axix
cocoliztíi.
Piedra tener por enfermedad.naxixmorzaq.n3axixcocoya
Piedra yman. tía yhiyoanani tetí. tlaacocui ni tetl»
Piedra areniíca. texalli.xallú
Piedra para fepukura. mi€eatetl.miccaret!acuilclli.
Pied ra que fe traíluze. atictetl. ompaontlaneci te ti, nal £©~
naterl.
Piedra preciofa, tlacotetí.
piedra íbbrequefacrificauá omátaua honbres ante los ydo^
ios. techcarL
Pied rapara moler «odores tIapaltexoni,tIapaImeííatl
piedra de águila, tetl quaulitliytlatlacatiliaya.
Piedra^ une. tlequi quíztíalli.
Piel o pellejo, euatf.euayot].
Piélago de rio ornar, auecatia. amidll. aeztbc,cct!an^
PieoíTo de bellia. ma$a tlaquaüi.
P ante fe
Pierna de animal. metztXi*
Pierna pequeña, meiztóñill
Pila de agua. tecaxiil.teapafc*H*
Pi/adebaptizar. neqüaatequilizíeapaxtí^
Pilar de madera para fuftenéf. tlaquerzalmimiflí»
Pilar de piedra. temimr'lIi.tetIaqueÉzalii;te|iia2df.
Pildora, c^ámótoloatlanoquiloni
Piloto principal acal lachiani yaüeachcátah, a«?allaehi*ca
tiachcauh. ■
pimienta eípecie conocida, caltila chilu.
Piiipoíloalpie del árbol, quauitl y rzincelicaquauífly tzfn
itzmolinca.quauitlyaimpac.oliuhca. *
Pimpollo para planear, quauhixualii.quauhixualldclquaull
itzmoliticayotl.
Pino generalmente» ocoquauitU
Pino mas ecelentte. ayauhquauíti. ¿
Pinarlugar depinos, o ocotla.ayauhquauhtlaio ocdquauH
tía
Pina riego cofa de pino coma filia meía o coiaaffi, ocayé
palli. &c.
Piñón, ococenyollotli.
Pintar, nitia,cuiIoa. nitla,tlapalaquia.
Pintada cofa* tlacuílotti.
Pintorgeneralmente. tlacuilo. tiímatlaeuilcv
Pintor de hombres, dacatlacuiío.
Pintura, tlacuilolli.tiacuiloliztli.
Pintura de hombres, tlacatlacuiloliztli.
Pintor con huego. deticatiacuiio.tlatleicuijo,
PintadacofaaíTi. tladeicuilolU.tlacIecuicuiloUi. i. i -.
Pintutadeítamanera. tlatleicuiloliztli.tlatlecuicüifoliztlf,
Pmturade vn color, gancecniy^ac tiacdilolu.ganceeritua
chia tlacuilol li.
Piñade picones, ococentli.
Pina fruta conocida, matzaéli.
Piojo, atemitl. .
Paojoblanco del cuerpo, tatzauhatemM p»mmmm
ftietolín.
Piojento o piojofo. arenyo. ateme.afempach.
Pifada de pie. ycximachivotl. xocpalmachiyotl. tlacxiW
tíallí.
Pifa r con los píes, niria,quequec;a. ni t<ac,xixaqualca.
Pifa r con pifon. nítIa,xixilúnirJa,teuia.
Pifon. tíaxixiliuani.tlateuiloni.
Pitoaue. quauhtotopo&li,
Piueía de halcón o acor, tlaicxíuícollotl. tíaicxi ylpilcnf.
Pixa. tepulli. totora
Pixa de judio retajado, tlaxipintedli judio tepulli. tlax win
teñli judio y totouh.
f Placa fugar donde vendé, tianquiztli. t iamicoy an.
tianquizco.
Placera cofa, tianquizcayotl.
P/ana dealbañn; tenextlácaloloni.
Plancha dehierro. tepuzaniatl.tepuzet'atl.yalTideíosde
mas metales.
Planta de/ pie. totlacf aya .
Planta para plantar. quáuhtoftli.quauhixKuaííí.
Plantar arboles, m\quauhaquia.ni,quauhtoca.
Planta con íu rayz y tierra. nelhuavoquauhtoctIi.tzímev&
quauhtodli.quauhixualli, ;
Plata metal, yztacteocuitlatl.
Plata cendrada, tlachipauhtlíyztaéreccuitTarl.
Plata marcada, tlamachi) otilliyztafleocuitlat!.
Platear, nitJajztacleocuitlauia, nitla/yztafleocuftJayotia.
i latero yztacteocunlapitzqui.vztaclcocuitlaua. teocuitía
chiuhqui.
Platero que labra oro, cuztic teocuitlaua.cuzticteocuítla-
pitzqiif,
Plateroquelabra anillos, teocuitlamat/atzchiuhquí,
Piateroqu3 labra vafos. r cocui tía recomachmhoui.
Placero que ha¿e joyas, teocuitíacozcachiuhqui. 'tcocukh-
cozcapitzqui. ^
Platel platopequeño. caxpechtontli.
%. -
P *%ié
í 8c 'o.
5*1?;
Plato, caxpechtli.
Plato para aguamanos, nemateqmicaxicl. neiMtcqudca*
pechtlü . v
Plazer o deleite, papaquiliztlUhauíyaliztli,
Plazenteraeofa. paquini4ahauiani. . ., # .
Plazenteroaotro. tepapaquiltiani.teahauíyaítianí* ,
Plazo, tecentlayecoltihztii.tetlateneuililiztlia
Plazo de tres días, yeü huirica teda, yecoItihitIiiyeiIhuiticai
tetláteneuililiztli. ..; ■ . .
Plegar. íiitU^uelpaGhoa.mtla.cuecuelpachoa^nitla^xoIo-
Plegadacofa. t-lacuelpacholli. tlacuecuelpaeholli. tlaxolo-
Plegadura, tlacuelpacholiztli.tlacuecuelpacholiztri.tlaxolo;
Pleyto!ZneteUhuihztli.iieteilhuilU.netIatolhua
niliztli.
Pieytear. ninote,yIhuía.
PWceador, moteilhuiani. iy
Píeyto omenajeopleyteita. tlatieltihliztlatqlU.
Pliego de papel, ceamatlcuelpachiuú
Plomo, temetztlú
Plomo de albam. temetztepilom. Iwm^
Plomar coa íello. temetzticamtla,machiy otia.nitIa3temet*
Plbniada para reglar, temetztlauauanoni. temecztlamachi-
,yotiloni.
Pluma de aue. yhuitl.
Plumael cañón, totolacatl totoacatl.mamazrtu
Plumaje, quequetzaili.,
CPoblacioii calla. onouayan. nemouayan^
Poblar de nueuo, yancuicaanino,chantia. yancuícan nt-
nochantlalia. , t ,. í ....-■
PobUr.eibdadolugarf naltepectelia»uaitepetzirituu
P ante o.
19S
Pob/adoraíTi. altepetlaliani. aJteptfuntiani f
Poblazon obra de poblar affi. altepetlaliliztlj\altepepeual-
Pobrc varón o muger. motolinia»motoliniqui.ycnotlacatL
motoliniani. ,
Pobreziilo opobrezilla. motolinicatontli.ycnotlacatontli.
Pobreza, netoliniliztli, ycnotlacayotl,
Pobrecon granmiferia. atleoneua.ompa onquica,cococ,
teopouhqui.timaliui.
Pobreza eneftamanera, atle oneuaIrztli\ompaoquicaliztlí.
Poco, nombre adje&iuo. achi.canquexquich, qí tepitzin»
amomiec, tm ^
P oco tiempo,aducrbio. amo uecauh. can achitonca. ca y x
quichcauitl y . can cuelachic»
Poco antes, quinizqui y. quinixquichcauid y. quinica y.ay a
mouecauh.
Poco defpues. ay ocmouecauh.cay xquichcauitl y.ca yzg y,
ynoiuh.
Poco mas o menos, achí yxquicn .achi y ey uhqui.
Poco mas. ocachi«ocachiuey»ocachiqiiexquich.
Poco menos . can achiquexquich, amo cenca y xquich, amo
cenca quexquich.
Poco a poco, caniyolic.can yuian.can tlamaeh» can quem-
roachcan matea.
Pocilga oc ahu rda de puercos* coy ame callí.
Podar vides o arboles. nitiajmatequi^quammatcqui.ni,
i quauhye&ia.
Fodada cofa, tlamatete&li* tlaye&ilfi,
Podador tal , quammatequini. quauhye&iani.
Podadera hoce para cito, tepuzmatlateconi. tepuzquauh-
tlacuicuililoni.
Podadura» quammatequiliztli, quauhtlacuícuililjztli.
Podenco ofpecie de can. y tzcuintontli tlapeuiani.y tzcuin-
tlitlapeuiani.
Podernombre. uelítiliztli. ueUyotI.ueliulizc.otI.
Poder verbo, niuelití.
P ante o*
Poderofo. uélitini.uelirí»
P ode rofo en todo, yxquichúicli ,y xqiiicbuelitíní.muchiuel!#
Poder afli. yxquichuelitiliztli.muchueliti!i¿tii.
Podrecer fe. ni,palani.
Podrecer fe de! todo, cennipalani.ue^ni.palani.
Podrecerá otra cofa, nitepalanaltia. nitla.palanakia. niela*
palaniltia.
Podre. palanfliztíutimallúfemalli.
Podrecimientora!. clapatanaltihztlúquallocatl.
Podrido palanqui.palanini.
Poeta» tlatallaliam. tlatlaliani tlatolchichiuhqin.
Poeita. clatoUaUliztlt.tlatolchiualiztíi,
Poyo para alte iitar fe, tlacotoctli.netíaÜloyan.
Poyalpara cubrirlo, tlatotocquímiliuhcayori.
Polea, qijauhtemalacatlatlecauiloni.
Poleo yerua Gonocida. atochiyetl.
Polidacofa. uel miman, uelqualli.
Polideza, nemachiIizrii.nematiliztH.uelquailot?,
Polm nitlanemachilia. nitla,qualrilia. niiia,yecchiua*
Polideropara >olir. tíanemachililotii. rlaquaUiliíoni.
Polilla, tilmaocuiHn.quachocuilm.
Poluo» teuhrli.
Poluiro poluo pequeño, teuhtontlu
Polüoío. reuhyo. /
PoUjerear. nitla5teuhyotia nitlajteuhpachoa. nitla,ixtcuft
votia. .
Poiuos de cofas fecas molidas. coxonqur,potonqui%moIori
qu\
Polwora. tlequiquiVtlallf.
dolió hijo de aue man fía. rotoconetl.
Pollahijadegallinas* totolconenV
Pollayagrand * cali gallina, ychpnchtotoTL
Pollero que ios cura, tocoluapauani. totolncraitiani» tofo-
lizca¡ciaju#
PoJlmohijodeafna. ai"naconétl.
Pea coña beuedi¿os mortales, micouanipatlú
Ponzoña de biuora. coayztfaeW»
Poncoñoíó. yzflacyo.micouant.
Poncoñaromorderlabiuora. níteíztlacnitna*
poner generalmente, nic, dalia. ni,tlatlalia#
Ponercoías anchas ollanas. nic,mana.
Poner cofas largas tendidas. nic,teca»
Poner enhiefto. nic,quetza»
Poner enci ma. y pan nictlalia.aconitIatIaIia.pani nic, dalia,
Ponerdebaxo. nicla,tlani dalia.
Poner enelíuelo, rlalpannic.tlaJia*
Ponera alguno engran dificultad o peligro de pecad os,, ni-
tela ríacolouirilta»
Ponerañadienda aotra cofa, nitla^tlatlalilia. nictlat/ama
nilia.
Ponerdelanre. tlaixpannrtla^Jalia.nitetla^xpanrilia,
Ponerendiuerfas partes. nitla,tlatialia.
Poner encontrario. nitla,yxnami¿lia.teuicnictlalia.
Poner alléde o en otrolugar¿ nitJa>quania.nipa nitla^nia.
Ponerla comida por orden enlamefa.. nitla,mamana»
Poner en guarda, nitla^t latía. nic,píat
Poneraparte, nit/a.nonquatlalia.nitía\nonquaquixtia
Poneren vno. m tía, cent/alia. nítla.céteina*nitla,cémana.
Ponerfuera oen publico* quiyauac nitíatlalia.quiyaüac n ¿
tetlalia*
Panerenlugar. cana mría,tíalia; cananite,tIaJ/a
Poner deba xo de agua, arlan nitla>tiaíia , nitia,apachoa.n^
tla.atlanaquia.
Poner boca baxooenbrocar olfas ocofa afíi. nitla.ixtla-
pachma na,iut/a,ixtlapachcuepa.
Poner de baxo de tierra. nitlatIaitQca^iiitIa,tíaIpachoa, m
tla.tialaquia.
Poner por cafo. ypannicmanV
Poner hueuoslasaues.. tlatlaca.
Poner fe ti Í61. calaqui roiiatiuhvonaqui ronariuh.
Poner enpreciocomo en almoneda.. nitU,t¿atzit¡¡
namaca*
¡a. mcl'a^
Mi
t .
P ante ói
Poner ofendiculoparaquealgunbtropieceociya. nlte,«lí
Ponronpuenwdc madera, quauhpantli.quaubpanauaztli.
iggSSESL. acalcuexcochtti.dacuexcachtH
Poquedad de animo; nuuhcayollotl.yolmau.l.ztkayollo-
chicaualiztli. . .
Poquedad de otra cofa, amo ueyyotl. tepitonyotí.
Poquito, achi.achiton.xrchtic.pimoinamouey.
Por, prepoficion para dar caufa. ypampa.yehica. * _:
Por,frepofiGÍon para jurar. yca.ypampa. ypaltzinco.
Porauentura. aco.at.acaco.
Poráüentura,preguritando, cuix,cinx amo. .
Porauentura alguno, cuixaca.
Por auentura alguna cofa, cuixitla.
Por aleunluear,aduerbio* cana.canapa. ■
Po dondepreguntando^cam
achmcamyepa.achincamn. cacocanin, _ r*ntun¡c
Pordemas/odemafiada cannen.canyliuiz^antlapic.
Por el contrarío» ycuepca;camcuepca.
Porende.5 yehica.ypampay.
Porque preguntando, tíeica. rleipamp*. ^^mA tI • ,>
PorV^moftrando.t!e¿canamo.tle.panpanamo.tIei^
Po^refpondi^
Porftarfinrazon. yzninoquixtia. ni e,t «^¡^.
Porfía defta manera, y znequixt.liztlia te datzouililiztli.
Porfiado alTi. yzmoquixtianñtetlatzouüíani.
Porfiando.aduerbio^znequixtiliztíca. tetlatzoumlizt,ca.
Porfiaren bien, nitlacemana.
Porfía aíTi. tlacemanaliztli»
Porfiar enefta manera» nite,chachajania.
Porfiando afíladuerbio. nechachalamUztica.
P aíte oé
'200
Porquero, coyamepixquúpitzopíxqui.
Porra para aporrear» quauhololli.
Porrada herida deporra» tlaquauhoíolhuiliztlí.tequauholol
huitequiliztli
Porretas hojas de puerro, xonacatlytzun.xohaca adapalli.
puerro atlapalli»
Portaca rtas, tlacuilol amapetlacalcontli, y t corrí petlacal -
: tontli# !.
Portal de fuera de cafa, quiyauacpa caíixtli.
Pórtatele dentro de cafa calitecpacalixtlú
Portada de cafa, calixquatl.calixxotl.
Portero que guarda la cafa, tladapo. tíatzacuilpixquí.
Portero de clauft ro. áithuaUapixqui.
Porte de cartas . amatlacuilolitquica tlaxtlauilí.
Portillo de muro. altepetettancoyo&Ii.altcpetenanxiticthV
altepetepancoyo&li.altepetepan xitictJi,
PofadadondealuergamW. cochiuayan.teceliloyan.
Pofaderooafentadero. ycpalli. netlaliloni.
Pofarenpofada» ninó,callotia.
pofarafentar fe. nino,tlalia.nino}uetzitia.
Poipelo. acopa y tztiuh tzoníli.acopa pettiuh toinitl.
Po fponer. nitía,panauiltia.
Poffeer. naxcam'cpia.notechpoui. nofecfrpouhqui\nocoec*
cauh.
Poifeiíion. axcatl.tlatlquit!. axcapiaíiztli.
Poíléeder, axcaua.tlatquiua.cococaua»
Pofii ble cofa que puede íer. üelíyo.uelitini.chíualiztli^ehi
ualoni.
Posiblemente afli\ ueli. ueliy ótica ♦
Poffibilidad. uehriliztli
Porte para fortenerpared. qühtfaxilíotl, tlaquauhtíaxrllo
tilom.
Poftígo puerta tras cafa, calcuitlacoyo&lf .
Portilla de fama, paíaxyopeuiliztli.
PoftiHofo lleno de portillas, palaxyoyopeuí.
Portreroopoftrimero. tetzacutica. tlatzacuia. quitzactria*
P ante o & r*
Poftrimería. tzonquicaliztli.tlatzacuticayotl
Poíhira. t/atlaliliztli.
Poftura de plantas, tlaaquilli.quauhaquillí,
Potencia, uelitiliztli.
Potente o poderofo. uelitíni.
Potrode dos años, onxiuhtia cauallo.
Potranca, onxiuhtiaeiuacauallo. ,.
Potrjcomenorquedeaño.conecontlicaualIo.ayaueIcexíuh
tiacauaHo conetU
fJPradodeyerua, thceliayan.tlaxoxouiayan.cacacatla.
Precio patiuhtli, tlapatiyotl.
Preciofo cofa deprecio. patiyo.tJagotli.tlacocápatiyo.
Preciar tenerenmucho. ni tla,uey cama ti mtla,tIatla<¿otiIia.
Preciarfe defi. nino^eycamatnnino.ueylia.yznínogxtia^
Preciaren pocoomenofpreciar. atleypanniquitta.atleypa
nic.mati. . . ,
Predicar diguulgar, nic^moyaua. nic^emmana. mtctlaca
quina, nitetlajxrnachtia. #
Predicar hazerfermon. nu^machtia.nitcnonotza.
PredicadoraíTi. temachtiani. tenonotzam.
P red.cacion. temachülli,temacht¿Iiztli< terionotzaUztli.te
nonotzalii. ■■ .
prciicatorioopulpito.temacHtiloyantenonotzaloyan. ¿
Preferiroanteponer.nite,yacatticatlalia.yznite,qu.xtla.m
tetIatpanauiItia.nite%nachcapáquetza.pariinite,t¿aJia.
Pregonero, tecpoyotl.uatzini.
Prego de aquefle. tecpoyotlatolh.tzatziliztli.
Pregonar, nitzatzi.
Prestar. nice,tlatIania,nitetIa,temoIia.
Premura, tetlatlamliztlvtetlatenioliliztli.
PregCítado. tlatlatlanilli.tlatlatemolilíi.
Preautarparatentar. nite,naua11alania mre.tlatolana.
P refuta delta manera, tenauallalaniliztli.tetlatolanahzw
presiíta de que es cofa y cofa, c^á tleyno.
Preíado. teupixcateachcauh.teupixcatlayacatia.teopixca
ilatoani.
PreIadatciuamopiayntepixcauhxiuamopiaynteyacácauh
Prelazia diginidad de prelado, teopixcateyacanaliztli,
Premir. nite.patzoa* níte,patzmictia.
P remido, tlapatzolli. rlapatzmi&ilji.
P remia for^ofa condición, tetíacuitlauiltiíiztf/.
Premio galardón déla buena obra* tetlaxtlauillúteicnelin*
Premiado. tlacnelilli»tlaxtlauilli.
P rendar por pena. nitetlajUitomilia^nitla^iuixoa.
Prender. nite,ana.nite,tzitzquia. nite,yjpia.
Prendimiento, teanaliztli,tetzitzquilizdi.teyjpilizt//.
Prenderla planta. ni,celia»n,itzmoIini.
Preñada, otztlúoytlacauh.ococox,
Preñez, ©tztiliztí/.otzyotl.ytlacauiliztli.
Prenfaparaefprcmir. tlapatzconi.tlapatzcaloní*
PreníTaraíTi. nitla7patzca;
Prenfa para apretar» quauhilacatztli.tlapacholcni.
P reía, tlamaliztl i.tlaaxiliztli.
Prefa para prender, tlamaloni.tlaaxiuani.
Prefentecofa. axcancayod.axca mochiua.
P refencia de cok prefente, daixpanyotl
Perfentequefeda. tetIauhtiHi.temaálí.uetIj.
Perfemepequeño/ tedauhtiltontli.
Prefentar. nite,tIauhtia.nite,nemacT:ia.
Prefo, tlaandi.tlalpilli,tlaaxitl.malli.
Preñar como quiera, nitetla.tíaneuhtia. nitetla}tlacuiltia
Preftadoratfi teílatlaneuhtiani»tetlatlacuiltiani.
Preftidoenefta manera* tetlatlaneuhtilli, tetlatlacuiltill/;
Preftarfomefmo que fe torna, nitetla}tjaneuhtia .
Preílido eneíla manera ti ancuhtilli. teríaneuhtilli.
P reftarloque fe torna en efpecie, nite,tlatlacui]tia.
Preftador aíTi. tetlatlacuiltiani.
Prcftidotal netlacuilli.
P reliada cofa afíi. netl acuiloni.
P refiado tomar, nino^tlacuiya^ninotla.t/aneuia*
Prefto aparejado, mocencauhtica.
Preíleza o prontitud. yciuhcatiJizífi.yciuhcayot^
t
P atttc u
tli.neueyliliztlUtleontepoiiahztli, .
eílmtuoía moyeuaitoani.moueymatmumoueyliam.atle
Prontepouanuyzmoquixtiini. _
emtuofamentc. neyeuaitoliztica, neueymatjlutica, ne-
Puevlitiz tica.atlc ontepoualiztic*. yznequixtihztica.
Prcuenir anticipar fe, achtopa m,yauh. mcyacatmuh, m,
rvacattiuh» . .
P reuüegiotey para vno. teicnelilotii.
Preuilegiado aquien feda. tlacnelilli.
Prcuilcsiactolugar. nemaqiuxtiioya.
preuilegiar. nitcicnelia.
Prieto, bufca negro, ■ '
Priefa. yciuhcayod.yciuiíizt1i.yctuhcatiliztlié
Priefadar. nite,icu.itta. nite.tototza,
Priefadarparaque hagan malaatguno. ntte, tlatotocb.-
IianiteJtlecoteca.nite,tlecoatiia. [
P ?mitnUithora».lomifina veKquiyacatianeteuchual^.
ib ttozcaiptneteoohiualizriK achto neteochiuaUztli.
Prima encada genero. ti ayacati.tlayaeatia.
Prima noche, tlapoyaua.
Primero de muchos. ye ce.
Primero de dos, quiyacatia.teachcautn ■ .
PdmVrizamugeren parto, vch^i.hpilhaa.yac^cap^u*.
PnmerovpnnciPa!^ciachcauh.tachcauh.teyacanquK
p rimaros del mieblo. títecucin.tlatoqiie. .
pirrpl^d^ó^uepareUquenüca.u.-.pando.
vvaneuíyo.yychpuchconeuh,
Prima hnodehsrmaio. teixuiuh.yxmuhtli.
Pnajipeopnac'pal. tUtocapilU.
Pwicefa. tlatocaciuapilfí.
Principal cofa, tlayacatia. teyacana,pillí.
Principalmente, occéca yehuatl.occcncaye.^accertcaye.
Principe íbloenel mundo, nouian tlatoam, cemanauac tit
toanñ
Principado deaquefie. ncuiantlatocayotU
Principe vno de cuatro, ceyehuantin yn nauin tlatoque.
Príncipe del combite» couatiuayan teachcauh.
Principio de libro, amoxtlatolpeualúrli.amoxtlatoltzin
tiliztli.
Principio de oración de orador, tlatolpeualiztlutlatolpeuh
cayotl.tenonotzalizpeuhcayotl.
Principio enladotrina. temachtilpeualiztli,
Principioenla compoiicion. tlatlarlaliipeualiztli.
Principio principal» tzintiliztb'.peualiztli.peuhcayotí.iieJ*
huayotl, tetzonyotl.pepechyot/.
Pringue de torrezno, tocinocruauacayot!,
pnfiondepies. bufea grillos.
Prifion de manos, bufcaefpofat.
Priofionero. tlalpilli, malli.
Priuada, cuitlacalU, axixcalfi.
Pnuadodegranfeñor. quimotechtia. quimottacauia yrech
mocaua,
P riuar de algoa otro. nitetla,cencaualtia» nite,tlatquica-
ualtia,
Priuar de oficio. nite^ac, a. nite,yquania#
Priuar de cola amada, nite,icnotiIia.y cnoyotl nicte^cuitia.
nite,ycnotIacatiíia. ycnoyotl nicttyttitia.
Ptiuado de cofa amada.tlacnotililli.tlacnotlacatililli. yeno
yotltlacuitilli. ycnoyotl tlattitilli.
Priuar con alguno, nicnojtlacauia» ytlá n,icac.yxpánicac#
notechmocacaua*
Proa de ñaue o canoa, acalyacatl.
Procurar,^ nitía^emilia. ninotla,cuitlauia, nitla5te moa.
Procuracio. tlanemililiztli.netlacuitlauiliztli. tlafemoliztlt.
Procurador, tlanemiliani.tlajnocwdauiani. tepsntlato.
a íj
P ante t
Proceder poryr adelate, ni,y atíüh, nfc¿emmattiáh.nin<fc
P tequimattiuh, . ■; .
ProceiToenelpleyto. neteilhuihztlacollf. _
Proceflion. cempaaquigaliztli.tlayauatoliztli. :
P rodigo gaftador. tla,riempopol<aani.tla,aui/popoloani. tfe,f
Prodigalidad" \lanempopdoliztli tlaauitpopoiolíztli. tk-
auilquixtihzttL ¿ ■■ ,., '* .
Pródigamente darla hazienda aloque me e& pedido» ante
t^tlamadimaca.anifretlacjDmaca. maemiecamaca»
Prafacioenlamiira,lomifmo* ■ ■■ ,.,.7.
P rofeflion de votode religio. netolli JietUtzpntequiliItztn..
Profefílon hazer afíl. nino^netoltia. nino,tlatzonrequiIíafc
Proferto enefta manera, monetolti. monetokiqui, yte-
qbiuh.ynemiliz», ■
Profeta varonomuger. tlaaeheopa ytoani.tlauecaytoam.
tIauecateneuani.tlauecayctani.uscaontIachian^
Prohiiaro ahilar. ninote,piítzintia.runoxpilpepen,a.dizert
etío&y ellas» y ^inotcconetiavdizcn folamente eUa«.
ProTixocofafaenga. ueyac
Prolijidad eftalongura. ueyaquiliztli. ueyaeayotL
Prolixamenteaffi. uecauh.
Prologo de alguna obra, amDXtlatolpeualizt/i.
P romper, nitla^eneua.nino^entlalia. nitla,cemitoa .
PromeíTaofrQmecimíento.tlateneualiztlKtlarlaliliztli.tia-
Pro^SrSios. níno)netoltia.nina)datlalilia,yuiazineo
nino,netolciayndios. ^íiikí^li
Prometimiento afsi, netotti. netoltiiizth. netlatlaüíiztli.
Prometida cofa, tetechytauhqui.tctechytolli.
Pronunciar. nitla^nquixtia. nitlanexcia para nitla>tlalia.
Pronficiacioa tlatenquixtihztli.tlanextiliztli.pani tlatlaU-
feli* ... ,.
Pronoílico, tlavoíteouiliztb. ,
Pronoílicar. nida^olteouia.nmo^olteouia. , .
proponer, teixpa niatalia,nitetla,ixpatia. mtetla.ixp^ntiha*
propofito. nelnuiliztli» nenonotzaliztli,
P ropofito tener de hazer algo. mcno,lhuia ,nino,notza.
Proponer enla volutad. nitla,cemitoa.ninotIa3cemitalhuia.
Propofito afii, tlacemitoliztli.netlacemitalhuiliztl/.
Propriacofa. teixcoyan teaxca. uel teaxca.ueltetlatqui.ix
coyanrii.
P ropriamente5aduerbio. uelyehuatl.
Propriedad. yuhcayotl, yuhcatiliztlk
prpprietario^ quimixcoyItiani*quimaxcatianr»quimotech
tiani.quimotlatquitiani.quimoyQcatiani.
P roprio oficio fer de alguno. no,neixcauiI.
Profpera cofa, tlacempa&iani. uelquieani. nixcoyan no-
tequíuh. *>. . .
Profpero. quicempa&ia*quicempaébíani.uel quic/ani. muchi
tech uel moqhiua.muchitech uel mochiuani.qcétlam ach-
tianL
Profperamente. pacca.
Profpe ridad, quicempaccayotL quicempa&iliztli\ quicen
tlamachtiliztlú
Prouable cofa que fe p rueua coateiftgo». neltililoniV
P rouablemente affi* tlaneltililiztica.
Prouancaenefta manera. tlaneltiJíIiztlú
Prouar afíi . nicla>neltilia*
Prouar el manjar. nitla,yecoa#nitlavpaIoa.
P roua r muchos vinos pa fe hartar,íoc©Io r de querer coprar
vino, nino.tlatlapeuia.nitla^íapaloa.
Prouar a hazer alguna cofa. ... nitía,yeyecoa#
Prouecho, y tía ontequixtiíiztliVtlaíxnextüizt/i,
Prouechoib» y tía ontequixtianúmonequinLtJaixnextiloii $¿
Prouechofamente» y tía ontequixtiliztica.
Prouecho y plazer.yt/aotequixtiliztli.ytla ytechpaittaíiztll
Proueer. nitla,ymati. ninote,cuitíauia.
Proueydo. tlaimattli.
Proueedor. tlaimatquLtlaimatinLmotíacuitlauiani^
P roueidamen te. tlay matea»
Proueymiento. tlaimatüiztlü
P mu t 8c ih
Prouenaomugrodevid. xocomécacclic.
Prouiforde obi!po.iomifmo.vel,obifpoyxiptla\ obifpoytf
cutlatocauh,
Prouifion Jo mifmo es que pioueimiento.
P rouincia. ue y ai repe t\ .
Prouincialcoia delta prouincia. altepeua.aua^epeua,
P rouifion de cafa. caliticmoneneqm.caliriatlatquitI.
Prouocar a y ra. nite3tlauelcuitia. nitCjCocoIcuitia^m'^qua
lácuití a.nite,yoIquixtia. nitCjpepeualtia^nitcyolpogonia.
Prouoeacionayra. tetlauelcuitiiíztli.tecocolcuitiíiztli.tequa
1á€uitiiiztIutcyoJpo5oniliztIi.tcyolquixtiliztli,tcpepeualíí
liztli.
Prouocado a y ra» tlatlauekuitilli.tlacocol cuitilli.tlaqualan
cuitilli.tlayolquixtillí^lapcpcualtílli.tlayolpo^onillí.
P rouocador tal. tctlauelcuiriani.tecocolcuitiani.tequalácui
tiani.teyolqumiani.tcpepeualtiani.teyolpoconiani.
Próximo. tocotonca.touiltecca.touampo#
Prudencia virtud. nemachilíztli.yoUomatüiztli,yulizma
tiliztli. tlaixyeyecoliztf i.
Prudente, mimatiiiúyollomatqu!\yolizmatqui#tIaixyey«
coani.
Prudentemente, ixtlamatca.yolizmattliztica,
Prudente o difcreto fer. n^yolizmatin^y oliuhtlamati.
Prueua. bufcaprouanc,a,
Prueua efperiencia.tlayeyecoliztli,
^fPua para enxerir. quauhtJacalollaxintln
Púa de hierro, tépuzyacauirztic»
Publico oficio, tecutequicltíatocatequitl.
Publica cofa fabida de muchos ,nouiámacho,yetepan onoc
vcieixpanca.
Publicación de bienes, tlatquínamaquiliztli.
Publicar bienes, nitlatquinamaca.
Publicar alguna obra. ni&ejiext¡Iía.nicre,itt¡tia.
Publicación tai. tetlanextihliztli.tetíattitilizth.
Publicarlo que no fe fabe. m&ejmachiztja.ní&ejixpanttlia.
Publicación tal, cemach¡ztiliztli,teixpan tiliztli.
P mtt u
204
Publicamente, teixpam
Puchas, comicatolíi.totoca atolli.
Puchero de barro* xo&ondi.chachapatontli.xocuicoltori
tli.
Puebla deeftrájeros. tlacanechicoltin.tlacanepapan.nepa
pantlaca.
Pueblo de menudos, ciiirfapflli^tlapallúytconijttumaloni,
maccua'tin.
Pueblo de todos juntamente, altepetl»
Puente de maderos. quappandi.quauhpanauaztli.aquappa
nauaztíi.
Puente pequeña defta manera, quappantontIí»quappanauaz
ton tli.
Puente de arco, tenolli.uitoliuhqui.tequappantli.
Puente pequeña aíTi.tenoltontli.uitoliuhcatontli.
Puente del pie. toxocpaluacaliuhca.toxocpalcopichauhya
xocpalhuacaliuhcayotJ#xocpalpichauheayotl#
Puerco o puerca» coyamed.
Puerca grande y parida, ciuacoyametl mixiuhqui.
Puerco pequeño, coyametontli,
Puerco m yates jaualin, quauhtlacoyametl.quauhcoyame
ti
Puerco efpin. auayocoyametl.uítztzocoyametU
Puerro.lomifmo, vel,uey caftillan xonacatl.
Puerta por do entramos o falimos decaía, calacouayá^qui
xouavan-
Puerta de madera, quauhtlatzacuillotl,
Puerta pequeña. tlttzaaiillotonth.tlatzaeuilíotepiton.
Puertas ambas ados. ontemani quauhtlatzacuiHotí.
Puerta de cibdad. altepecalacouayantaltepequixouayan.
Puerto de mar. acaltecoyan.acalquixouayan.
Puerto de monte y fierra, tlapauetzyan.tepetlvtzonyoc
P uja en al moneda tiaacoquetzalrztli. uailaaquilí ¿tli.
Pujaren almoneda, nitía.acoquetza.niuaílaaquia.
Pujan£a tal. tlaacoquetzaliztli.ualíaaquiliztl i,
P ujauante» tepuztu cauallo caftiloni, tepitztli cauallo iztex't
I
ante u*
maloni.
Pulga, teepin-
Puígofolleno de pulgas, tecpiyo.mocatecpm.
Pulgoíolugar. tecpintlan.tecpitla.
Pulgonque roelas viñas chiauitU
Pulgar déla mano, toueymapil.tomapiltecu.
Pulgar del pie. toueyxopil.toxopiltecu.
Pulgada medida, cemmapilli ynica toueymapil.
Pulmones o liuianos. tochichú
Pulpa carne fin huefó.motqüiticanacátl.amó omiyonacatl.
Pulpejo delbraco, facolnacayo.
Pulpito, temachtíloyan. tenonotzaloyan.
P ulpito de paío. quaimcomitl.
Pulfo. tlalhuatl y tetecuicaca. tomatlalhuayo y tetecuicaca.
Pulja. n@camanalhuili¿tli. netentlamachhuili/tlú
Puncar. nite,tzapinia.nite5tzopinia, nire,tzoponia.
Punzadura. tetzapiniliztlí.tetzopinílizdLtetzoponiliztli.
Puncadacofa. tlatzapinilli tlatzopinilh .
pungador. tlatzapiniani.tetzapiniam.tlatzoponiani.tetzó
poniani.
Puncon. coyolomitl. tepuz emití.
Punircaftigando. nite}tlatzacuiltia, nite,tIayhiyouilíia,
Punición, tetlatzacuíltiliztli. tetlayhiyouiltilizdi.
Punido, tlatlatzacuiltillíjlayhiyouiltilli,
Punidor. tetlatzacuiltiani.tetlayhiyouiltiani.
Punta de cofa aguda, yacaúitzauhcayotl.yacatzapticayotl.
y yacauitzauhca. yyacatzaptica.
Puntada cofa con punta, tlayacauítzolli. tlayacatzaptilil/f.
Puntado afíi. yacáuitztic.yaeatzaptic. yaque.
Puntada con aguja, centlacotl.
Punteropara feñalar. tlapoualoni.
Punto de tiempo o momento comoabrir y cerrarel o/o.
cenneixcuey onilizth.auel cenneíxcueyorwliztli.cenca cí;
achitonca«
Punto de partida, uel iquacynuiloua*
Puntoencimadeletra. tliltecl, tladiltzicuiniliz tR
P ante bu
205
Puño de h mano cerrada. maololl/,
Puno opuñado Jo q allí cabe como de cofas demayzo otras
íemil/as, cenrJamapicmcentlamatzoJIi cemliirottotfi
clVm^na]°MáeCOUS IarSas'comodePaja$ oyeruas
Puñada hendadepuño. tecompotzoliztlí.
Punaarmavfada.Iomifmo. vel.tepuzteixiliuanu
Puna pequeño. puñaltontJi.tepuzteixiJiuaniton.
SS*^ tepuztica tiaxii,,/2tií» ptitá?
Pura cofa, motquit/ca. macitíca. atlé neneliuhtíca.
juramente, cenquicaliztica.cenquizca.
Pureza, motquitaliztli.macitalizí/i. cenquiztaliztlj'
Jurga para purgar, tlanoquiloni. tetlanoquili/oni.
Purgarcon purga, nite,tIancquiJia. ^
Purgado tlanoquílilh.tlapamaaii.
^urgaral«mpiar. nitIa)Chipaua.nitIa,yeaiat
Purgación afíi tlachipaualiztli.tlayeaiJiztli.
Pur! !lC ardeña manCra* flachípauhtli,tlayea;iíí.
PureíífrH f0aqUjepUr^ tlayediani.tlachipauani,
Purgarfedepecado. nino,tlatíacolIaca4
Purgación tai. netiatlacol/acaliztii.
Pnr!!í,UaC?fadeí}anianera- netlatlacollaxoni.
^ura^era- auiínenqui, maauihia.
tfani! aL,,an¿^otzinnamacani.moterIaneuh-
Puteria. auianícallí.
Puíañea? ' !noíetIaneuíani-niotet^,ncouiani<Sui?nequ/.
vEZL n;?ore't,aneu,a-ninotc>tziiJcoUia.dizeeI varo
P Jnn 8e!ídl2e- nifl0'ri»n'»hn«.niiio9t2jiiMMca
Puto que padece.cufloni.chíinoiihqiB.cucuiquí
Futo que haze. tecuilontiüni. S
b
<X ante u*
Puxo de vientre, nstittóalixtli.netiliniliztli.
ff Délos que comienzan en Q¿,
Val y qntoy ademo c5 todos los otros
nobres que pueden comentar en qu*
los halla ras en la c,
Quecofa. tleiff»
Que^onjuncion. ca.
Q¡¿,aduerbio decomparatiuo. qu*
1 nin occenca.queninocualca.yeic.
Joucparadarcaufa. ca.yehica.
¿b^uS^& oUas,vafos,tabrasopiedras.m
tla,tl apaña, nitia.tei nía, #
Quebrada coCaa^ tladapantlntlatem. .
cas nitla.xamania.nitla.tzayan*.
nuXadacofaaÜl.' tlaxamanMi.tlatzayantli.
Ouebrardefmenuzando. iTitla.cuechnl.a.nit a.textma.
girada cofaafíL tlacuechiHillí. datext, ,1 ^ ,
(Quebradura defta manera. tlacu3chti!il ztíi. tlatextmiiziii.
^rShrantarfee nmo.netolitlacoua.nino.netoipoloa.
^bramadardeTe/monetolpoloani.monetoUtlacou*
C^Sre'S fee.neaetolpolouzrh. nenetolielaco
oStador de cÓfederaciÓ. netionotzalpoloani. nenono
^aluacoani.moyoluiacoani.moxixmuim.mellelt.ani.
r>,,íhrirfe°a Pierna por el muflo, nino,metzpoztequi.
gbrarfcla pierna por la efpinüla. hl^diAtapuwWB
CL ante u»
206
Quebrar felá cabera, nino.quatlapana.ninOiquaxamania.
Quebrar fe Ja ñaue, tlapaní yn acalii.
Quebrantamiento de ñaue, acallapanaliztli.
Quebiada de monte» tepetzalan.tepetzalantli. tíatzalan.
Quiebra do potrofo. oncayxoxaí, xoxale.
Quebrar vna cofa a otra. nitla,netechtlapana. nitJa,netech
chalania. nitlaynetechmotla .
Quebrar terrones, nitla,payana.tlalted nicpayana.tlaltetl
nicuitequi.
Quebraroquebrantarpuertas con ympetu. nic,petla yn
tlatzacuiilotl, nictíapoua .
Quebradas puertas o quebrítadas. riapetlaíli tlatzacuiilotl.
Quebrar el crédito, nite,mauizpo/oa . níte,mauizicJacoa«
Quebrare! efpinazo. ni texuitlapuztequi.
Que buena cofa, admirandofe. yeicqua Ui.
Que cofa. ^eino.
Que cofa y cofa. $ac,antleyno.
Quedo ofofegado. tlamttani.tlamáttiea,
Quedocofa fofegada como agua viento o cofa aíü. tíamat
timani* .
Quedo eftar,de cofas animadas. nMIamattica.ni.pa&íca.
ni,tlamatcaca. y de/as ynanimadas dizé. tlamattimaní
tlamatcamanv - *
Quedar alo que huye. nite,yacatzacuiíia.nite,tzicoa.nite
quetza4 '
Quedarte, nino.caua. nino,cauhteua. nino,cauhtiquicafc
Quedada, necauaiiztli.necauhteua!iztli,necauhtiquica'
líztli, ■ *
Quedar ©permanecer lo antiguo, oc neztica .•
Quemar alguna cofa como pimienta o axi. cococ#
Quemar afíi mucho, cocopatic.tlauelcococ,
Quemarconhuego, nite^latía.nite^chichinoa.
Quemadacofa afíi. tlatlac.tladatilli.tlachinolli.
Quemadura tal; tetlatilü t/i.techichinoliztli.
Quemar mucho, nitla,tequitlatia,nic>tequitlatia.cenca nic,
tlatia,
i
Q, ante u«
Qu*mirfe. ni,tlatla,nino,tlatia, nino,chichinoa.
Oií-cnilaraafá. nedatiliztli.nechichinohztli.
Qjeaiar eaderredor. nic,yaualiuhca tlatia. mctlcyaua-
lochtia. . ., .
Qr-mir los arboles, qaauid tnctla,chinalruua.
Quemar los campos. nitla,chinoa.
Quemadura aifi. tlachinolizth. tlachmollu
Quemador délos campos, tlachinoa. . _
QlTe materia o de que materia trata? tleitechpa tlatoattey
pati ya tica?.
Querella, neteilhuíliztli,
Querellofo. moteilhuiani. moteilhuiqui.
Querellar fe. nino,teyIhuia.
QuerellatTe delamigo. nin,ellelmati# ni,qualam.
Querella afíi neellelmatiliztlí.qualanilizth.
Querellofo defta manera, mellelmatini. qualamim.
Querer por voluntad. nic,nequi. ni,cea.m,cia.
Querermas. occencayenicnequi.
Querer bien amando, nite>tlacotla.
Querencia con amor, tetlacotlaliztli. .
Quero.tlatetzauhtli.chichiuaíayotl.vei.tlatetzauhcáuatzal
lichichiualayotl.
Quefofrefco. yancuic chichiualayotlatetzauntli.
Que es cofa y cofa, cacantleino.
Oueftionopregunta. tetlatlaniliztli.
Q^eftio de tormeto.tecococatet!atoltiliztli#tetIatokiliztlI.
Queftion en pleito, neixnamiquiliztli,
Quexa. bufea querella.
Quexar fe. «bufea que reí lar fe.
nuexarCe el enfermo, ni,tena.
nuexurapriefa. teiciuitiliztli. tlaiciuitihztlu
Quexar fe primero que otro antel juez, nitcyaualoa.
^dó o quicial de puerta, tlatzacuillotl y nemalacacho-
Quienquiera, muchitlacatl.
Q, ante u.
207
Quien. aquin.
Quilate de oro . cuztic teocuitlamachiyotl.
Qujlate dar al oro. ni,cuztic teocuitlamachiyotia.
Quintal , lo mifmo» vel,macu¡lpoaílatamachiuhtIi.
Quintoen orden, bufcaalfindefte libro donde fe pon ela
cuenta.
Quinientos numero, bufea al fin defte libro donde fe pone
la cuenta.
Quinze.bufca al fin defte libro.
Quiñón deeredad. miltepiton.miítontli.
Quiñonero que tiene allí parte, miliecatontli.
Quitar apartar algo. nitla,quan/a.nit/a,ana.
Quitamiento alTi. tlaquaniliztli.tlaanaJiztli.
Quita raigo a otro. nite,t/acuilia.nitetlavtlacaltía.
Quitamiento aíTi.tetlacuiliíiztli.tetíatlacaltiliztli.
Quitar rompiendo. nitIa,petIa.nitIatopeua.
Quitamiento aiTí.tlapetlaliztli.tlatopeualizth.
Quitar por fuerca. nitetía,cuicuilia.nítetla,tlacaltfa.
Quitamiento affi. tetlacuicuihíiztli.tetlatlagaltiliztlí.
Quitar la ley. ni,nauatillaca. ninauatilpoloa^ninauariltzin
quixtia.
Quitamiento de ley, nauatfflagaliztli.nauatilpolol/ztlj na
uatiltzinquixtiliztlf.
Quitarla ley en parte ni,nauatiIxeloa.
Quitamiento de ley en parre, nauatiíxelolizdi.
Quitaría hacienda por Sentencia, tlatzontequiliztíca mte
tiatquicaualtia»
Quitar deía memoria, nitlacemilcaua. /
Quitamiento déla memoria tlacemilcaualiztli .
Quitarfeloscafados. nino,matoma.nitecaua.
Quitarla honrra. nite,mauizpoloa.nite,mauizcopoíoa.
Quitamiento de honrra. temauízpoioliztii.temauízcopolo
Quixaroquixada. camachalli.
Quixote a rmadura. tepuzquacalaíatli.
Qui'xones y erua conocida, lomifmo.
¡
J
R ante a,
ffDelosque. comienzan en R«
Abadilla de aue» tzinchocholli*
Rabea r,ninocuitIapilayacachoa.
RabodeanimaI4cuit1apílH.
Rabo de veftidura. ulmacuitlapilli.
Rabo porelfaluonor.cuilchilli.tzoy orí.
Raga depaño,.yy t/acauhca yn tilmatli.
Ración de palacio, netlamaftli.
Ración (fe pan mendigado» tlaxcalleualli
tlaxcaíeubtli. n.
Ración de cada vno.tctona1,tetechpouitliquaflL
Racionero.teupam motlamamacam*
Raer, nitlachichiqui .nitlaixchichiqm.
Raedura.tlachíchiquiiiztli,tiayxch!chiquiliztlu
Rreramenudo.atztzanitlachichiquLatztzanitlaixchichiqui
Raerdelamemoria,nitlapopoloa.
Raedura tal, tlapopoioliztli.
Raezcofadehazer.amooui.aour.
Rayaparafeñalar.tíauauantli.tlaxotlalli.tlilquauítl.
Rayar hazer raya, nitlauauana.nitlaxotla.
Rayar el fol. nino,tonameyotia .nino,tonaImiyotia .m3pc
RaPyadocon rayos, tonameyo tonalmiyo.pepetlacac.
Rayo del fol. tonameyotl.tonaimitJ,
Rayo del cielo, tlauitequiliztli.
Rayode rueda, lomifmo. j
Ray da cofa. tlachichiaeli.tlaixchicmct.li.
Rayaar. nino,nelhuayotia,ni,nelhuayoua.
Ray z de arbolo yema, tlanelhuatl.nelhuayotl.
Raía de madera, quauhtzicueualh.
Ra apequena de madera, quahtzicueualtontli.
Rajai madera» ni>quauhxeloa ni,quauhtzatzayana.ni,qua
uhtlapanae
Ralacofa o rara» atic.amotetzauae.
ítalas oraras vezes. c.anquemman,$anyca.
R ante t»
ao8
Ralezas de cofas ralas.atiliztlí.
Ralear hazer fe ralo, atia.
Ralas efta r las cañas o cofa aífi. cacayacatimaní y nacatl.ch*
chayacatimani ynacaíl.
Ralea, tlacamecayotl.
Rallar con rallo, nitla.textilia
Rallo, tepuztlatextililoni.
Rama de árbol, quammaytf,
Ramadeyerua. quiímaitl.
Ramada fombra de ramos.quauhxiuhecauhyotí.quauhxiuií
tzacuilhuazdi.ceualcalli.^acaehimalli.
Ramal o ramón, quauhxiuhpacolli.
Ramera puta oneíla. auiant.ma'auiltiani..
Ramo de árbol, quauhxiuitl.
Ramo para plantar, quammaitl.aquilonr.
Ramo del renueuo. quauhitzmoljnalíiVquauhceíicayotE
Ramofo lleno de ramos, quauhxiuhya
Rana, cueyatl.cuíyat^acacuiyatl.
Rana otra, milcalatl.
Rana qfecriaétre las yeruas verdfczicaypeqña, xocncafL
Ranaquajo. atepocate atenpolocorír.
Raneoryraenuejecida, uecatihcocolli.qualantlv
j^ancio o rancio íb. yxpuxcauhqui. xoyauhqui.
j^apar raer el pelo. nite,xima. nite.tetzicoa.m*te1ayoicfiige.
j^apazmuchachovellaco. gantlaueliloc piltonrií.
apofo animal conocido» pe£otli\ciuatlamacazquf.
afcar4 nmo,tataca. niuo.momotzoa»
Rafcadu ra. netataquiliztli nemomotzoíiztli.
Raleado r para rafear, netataconi"t netnomorzoloni»
Rafgaralgo. nit/a,tzatzayana»
Rafo cofa rafa y llana, yxmanqui.uel manqui. tlaatezeam€
tli, tlauelmantl i.tlaueltectli» tlaixmantfc.
Rafofeda. tetzcalticfeda,
Rafpar. nitJa,chiqui.
Rair.nl/arlino. nijinopochina»
Raílro para, raíl rar paja, tlagolololoní»
•
%_ -
R ante a & e*
RáftriHopequeñoraítro. tla^otololonito.
Raftrode pifada. ycximachiyotl. tlacxipetíalli.
Raftroporolor. tlanecutialíztli.
Rafurao raedura, tlachiquiliztli.
Ruó a de tiempo, yecuel yeua.yecueluecaun.yccuelacnic
Ratoncillo. quimichpil.quimictiton.
Ratón, quimíchin.cuitlapilhucyac.tcpapa.ucgacotl.
Ratonera para tomarlos, montlí.
Raudo por cofa ligera como de rio corriente» totoca.mo
tlamina.
Raudal agua que va rezia. $olom\totoca.
Rauano yerua y rayz.Io miírno,
Rauia. ytzcuintlauelilocayotl.
Rauioíb.ytzcuintlaueliloc.
Rauíar,nitzcuintlauelilocati4
Razimo de dadles o platanos^cemochillicoyatlaaquilot^ce
momocholli plátanos. vel,centlaantli
Razimo de vuas.cemocholli xocomecatl,centíaantIi.
Razimo ocolgajo de mayz. centlayaualollicentli.
Razón ocuenta,tIapon aliztli»
Razón atural tlaacicayotl,tIaacicayttaIiztli.
Razonar, nitenonotza*
Razonamiento, tenonotzaliztli.
Razonable cofa, tlacaqmni.
Razonabíecofa algún tanto buena. achiqualli>ypanquallí#
quentelqualli.
CJReal cofa,tlatoca tlatquití.tlatoaníytechpouú
RealmSeda plata,o tomi\ yztacteocuitlatlacoualoni toiní»
&eat,de gentes armadas, yaoquizque in cenyeliz. yaoquiz
queintlatequiliz.
Realafentar.ninoyaoquizcatlalia.nitlateca.
Realmente hecho, tlatocatlachiuhtli.
Reatar otra vez. oppa niquilpia. occeppa niquilpia*
nitlaoppaylpia.
Rea tadu ra,oppadalpiKztl i\tlaoppaylpiI¿ztIi'.
Reatado^ tlaoppaylpüoni.
*«■■
R ante e*
2og
Rebaño de ganado, centlamantinyolque. ve] ,ccntlam m
tinychcame.
kebanar,njtlaolo/oa,nirIacentlalia.
Rebatar, nitIacuitiuetzi.nitlaacitiuetzi,nitIa,namoya»niiIt,
tlalochria.
Rebatadacora.tlacuitiuetztli.tJatlalochtilli.tJananioyall^tla
cuitiuetztli.
Rebatiña, thcuitiuechiliztli. tlatlalochtiJiztí/. tlanamoyaliz
fJi.tlaacitiuetziliztli.
Rebato, necomoniíiztli.tlaltecuiniliztli.chachaíaqiiiliztli
chachala quiztli.teacomaniliztli.
Rcbatohazer,nitecomonia,nitIaItecuinia,niteaccniana.
Rebelde, atetlacamatini.ayocmo ommocaqui.aommoca
qui.
Rebeldía, atetla camachilíztli.aonnecaquilíztli.
Rebelar, nicqualtzaqua.ni^nakepetlaJia.noyocaninotlalia
Rebentarfonando. ni,tlecueponi.ni,cueponi.
Reben tarde enojo, ni,qualanteua.niípoc,onteua.
Rebentar planta» ni,celia.nitzmolini,
Rebentarcomola fimicnte. ni,yoIlotlatzini.nixhua.nino
cuitlapiitia.
Rebidar, niqualaquía. ni,quallalitiuh.ni,quaíaqmtíuh.ni,
quallalia.
Rebiie,uallaaquiliztli.ua11atlaliliztli#
Rebiuir4occeppa niyolty occep¡>a ninozca1ia.niyoyob\nino
ozcalia.
Rebolar,n!,patIani,n,eua.
Rebolca r. n i noniim il oa . ninocuecueptiuh.
Rebolcadero.nemimiloloyan»necuecueptiouaya»é
Reboluer.nitlajneneloa.nitlajixneloa.
Reboluedero. tlaneloloni.
Reboluedorque mete mal entrealguos. teyollococolti.tla
cocoltiani .teneteeheuani.
Reboflarlolleno. ni,p€xoni.ni,peyaua*
Rebofladura* pexoniliztli.peyaualiztli.
Reboflar el mayz o cofa femejante quando fe mide. ni,tzo
c
MI
K ante e*
netia*u!no,tzo£iquetza» nmo,tzontla1ia4 ni,uitzqüéüa« '*
ReboíTadura aíTi, tzoneualiztli, netzonquetzaliztlünetzo
tlaliliztli.uitzqueüalinli*
Rebotar lo agudo» nitlatempixoa. nit/atentetecuinoa. ni-
tlatentilaua*
Rebotadura allí. tIatenpixoliztlíttIatentetecuinoliztIi,tIa
tentilaualíztli.
Rebota rfe. poliuinayollo.anijtlacaqui.niyoílomimiquí.
Rebotadura afifú yollopoliuiliztli. atlacaquiliztli.yollomi
miquilizth.
Rebotado eneftamanerá* yoHomicqüí.yolIopoliuhqui.
atlacaqui.
Rebotarfe la color. n,ixpoui.n,ixtIatziui.
Rebotada cofa aífi» ixpouhqui.ixtlatziuhqui.
Rebotado vino» oyhiyóquiz. oyhiyoceuh^oyhiyocauli^
Re&aelco, nemimilolli.nemimiloliztli.
Rebufcardéfpúésdela vendimia, nirio^titixia.
Rebufca defpues déla vendimia» ítetitixiliztli*.
Rebuznar el afno. tzatzatzi.tzatzi.choca.
Recabar o recaudar. no,eoncui,nocon,icxitoca.
Recaer caer otra vez. yenoni,uetzi.occeppani,úetzi.
Recaer en enfermedad. niiio,cocolilochtia.ninoícaxan&
Recalcar. nitla,cacatztza. nitla,teteuhaquia,
Recamara, tlatlatlaliloyan.
RecatarCe. ninijmattinemi.niriíjmatcanemiV
Recatado aiTi. mi mattinemi.mimatcanemi ni.
Recatón deíanca qcuento* topilli yrzintepuzco*
Recatón el que reuende. rlanécuilo»mopepeuiani.
Recateara nitla^necirilbá.ninojpepeuia.
Recaudar renta3.ni,tequinechicoa' ni jtlacalaquilnechicoa*
ni,tiaca1aquilteca»
Recaudador deílas. tequinechi¿oani.tIacalaquiInechicoa
n i, daca/aquil recaní.
Recaudamiento allí, tequinechicoliztli. tlacalaquilnecliir-
coíiztlí.tlacaíaquikequjüztíi.
Recauioponer euias coías. niiioxla^cuitlauia^
R ante £
210
Recaudo ponerpara dezír mifla. n/tla,tlatlalia .nitíajteteca
Reclamar deagrauio. occeppa nino,teilhuia.nino,tlacue
piba.
Reclamación aiíl nct/acuepililizth.
Reclamo para aues. rotonotzaliztli.tototlapitzaliztlí,
Recoger, nitIa,nechicoa.nitla.,cemlalia.nitJa,eemema.
Recogimiento aííi. tIanechicoIiztli.tIacentlaliJ¿ztli#tIacen
temaliztli.
Recogimiento el lugar. tlanechicoloyan,tIacentlaliJcyan.
tlacentem aloyan.
RecompeíTar. nitetIa¿cuepcayotiIia\nite3icnelia. nite,tlaxtía
uia,
Recompensación, tetlacuepcayotiliIjztIi..teicneIiIiztIi,tetIax
tlauiJiztli.
Reconciliar al enemigo, nitetlajCeceuilia.nitejnenotzaltia.
nite,necniuhtlaltia.
Reconci^acionaiTi.tetlaceceuiliIiztIi.tenenotzaltiIiztJi.ten€C
niuhtíaltiliztli,
Reconoeer. noyolíomaci.noyolloypanyauh.
Reconocimiento afíu teyollomaxiíiztli»
Reconocer el beneficio*nicno,machiIia.
Reconocimiento aíTi. nemachililiztli»
Recorda r fe acorda r fe. nitíalnamiquí.
Recordar algo a otro.nitet/alnamí&ia.
Recordar al que duerme. nite,ixitia.
Recreara otro. nite,eUeíquixtia .nitejCeceltia.nitejCecemel
tia.nite,acotlaga.
Recrearfe, nin^ellelquixtia.ninOjCeceltía.ninOjCecemeltia
nina,acotla£a.nin,aana.
j^ecreacio, neellelquixtiliztli.nececeltiliztli.nececemeltia
liztli. .neacotla galiz ti i. neaanaliz tli.
Recrecerle algo que impide, ocytkycnonnelleltia. ocachi
ycnonnelleltia.
Recrecimiento tal. ytlaycneelltiliztíú
Requa. centlamantin oztomeca cauallome.
Recudir conla renta» nitlaxa]aquia.nitePtlamamaca,
c n
R ante K
Recudimiento affi. tlacalaquiliztlltetlamamaquilfetli.
Recuero, bufea harriero.
Recuefto demonte, tlacuetlanya.
Recebir. nic>cui,nic,ana,nic,celia.
Recebimiento. clacuilizcli.tlaanaliztli.tlaceWizdi.
Recebir par el fentido, nic,caqui.nicxui.nic,ana.
Recebimiento aflfi. tlacaquiliztli.tlaanaiiztli.
Recebir para íi. nicna>cuilia.n:c,celia.
Recebimiento aíTi. tlaceliliztíi.
Recebir medicinao cofa alTi. nicno,maca.
Recelar íbfpechando. ntn^mati.teuicpaninjmatcanemú
Recalo aítuteuicpa nematcaneniiliztluteuícpa nematiíizclí.
Receptor o recebidor. tlaceliani.
Recumarfe el vafo otinajaquandoes nueua. n,aqua.
Rechazar. anitla,uelcaqui.cánipa nictlac,a. c,annie,xopeua
tcdatol.
Rechazo» atetlauelcaquililiztU.
Rechinar. núnanatzca.ni,pipitzca.
Red como quiera, matlat/.
Red pequeña, matlatoncli.matlatepiton»
Red para peces. michmariatl.
Red tendida para tornar pagaros, totomatlad.tl apeen m*
Re^para rieras o venados. tequamnatlatl.ma;amaríarl.
Red enque nace el niño, conematlatl.
Rederoquslas redes cura, madael quimocuitlauía.
Red con que lleaan la carga, matlauacalii.
Redaño, telmatl.
Redemir. nite,maqutxtia.nite,quixtia.
Redentor, temaqm'xtiani.tequixtiani.
Redoblar, occéepa n<\tlacudpachoa.nieIa,cuecuelpachoa,
Redobladura, occeppa tlacuelpacholizdi. tiacuecuelpacho
liztli.
Redoma de vidrio, teuilotecomatl.
Redondofphericocomo bolao botija, tolontic.tapayoltic.
oSoi tic.
R ante t*
lu
Redondez aflfu ololiuhcayotí.
Redondo como mefa redonda» yaualtíc. yaualiuhqui.teui
Iacachtic.malacathtic.
Redondez aiTi. yaualiuhcayotl teuilacachiuhcayotl.malaca
cbiuhcayotl.
Redondo como coluna o palo rollizo, mimiltic, mimiliuh
qui.
Redondez aíTí. mimiliuhcayotl.
Redrojo de fruta, tlacpatl.tzonquizcayotl.riatzony otL
Redrojo de miefes. mulquitl.quitzacu/a.
Redropelo, acopa pettiuh tzontíi.
Reduzír. nitla,nechicoa.nítla,cécIaIíatnitla.cenquíxtíá.
Reduzimiento. tlanechicoliztli tlacenriaíiliztli.tíacenqjuix
tiliztli .
Redu/ir al medio, nepantía nicquixtia.niquixyeyecoa.
Reduzimiéto aíTí. tlauepantlaquixdlizdi.tlaixyeyecoljztli»
Reformar. nitla,papatia.nitla>yancuilia.
Reformación, tlapapatiliztli.tlayancuililiztli.
Reformador, tlapapatiani.tlayancuilianiV
Refregar. nin>ochichiqui.nin,oteIcchiqui.
Refregamiento, nechichiquilíztli. nete/ochíquílíztli.
Refrefcar.nino,cecelia. nin,itztilia.acliue# nice,ceceiia .nite,
itzflíiá. .
Refrenar, nitetla^aualtia.nitcelíeltia»
Refrenamiento, tetlacaualtiliztli.teelleltiliztli.
Refrigerio, neelleiquixtiliztli.neacotlagalizrii.
Regalar. nino)xincui/oa.nin,apana»
Regalado, tlaxincuilolli.tlaapantli.
Regado, elpantfi.
Regalar derritiendo. nitla,atilía.
Regalamiento afíi. tlaatiliíiztli.
Regalar halagando.bufca halagar.
Regar, nitla,auilia.n¡tla,acequia. n¡tla,apachoa.
Regadacofa. tlaauililli.
Regadura, tlaauililiztli.tlaapacholiztli,
Regatón. tlanecuilo»mopepeuiani.
I
R ante e*
Regatonia. tlanecuílolfztlí.tlapepeuilíztli.
Regatonear. nitla,necui/aa.mno,pepeuia.
Regañar, nijtlanxolochoa.nijtlanciutzoa.ninctlanqua.
Reguizcar. nitetquequeloa» teca ni,tlatelchiua»
Regla de biuir. tlatlaliliztli.tlatecpanaliztíi, náuatiíli.
Regla para corta r o feñalar derecho, tlauauanoni*
Reglar afín nitla>uauana,
Reglapara reglar papel, tlauauanaloni. tlamachiotiloni.
Reglar desamanera. nitla,uauana. nitIa3machioria,
Regiftro. tlacemmachiotihztii.
Reglar o regular cofa, nauatile.nauatiJpíaní.
Regularmente, nauatiítica.
Regoldar. nin,iputza,
Regüeldo, neputzaliztíi.
Regir, nite^acana.nitejpachoa^níte.uica.nite^tqui.níte,
Regimiento. teyacanaliztli.tepacholiztli.teitquiliztlnte*
mamaliztíi.
Regidor, teyacanani.repachoannteitquini, temamann
Regidor de carro, quauhtemalacayacánqui.
Regir cano* ni,quauhternalacayacana»
Región o reynadcx tlatocan, datocayotl.
Rehazer. occeppa nitla,cencaua. occeppa niíla>chicmua,
Rehazimiento, occeppa tlacencaualizth, occeppa tlachi-
chiualiztlir
Rehén, tecuitlatzacuiliani.
Rehollar. ni,tlaqueque§a.
Rehufar, nitla>cuepa. anicchiuaznequi»
Rey. uey tlatoani.altepetl.
Rey pequeño, tlatocatepiton.tlatocatontli.tlatoaniton^
Reyna. uey ciuatlatoaní.ueyciuapiüi.
Reyno. uey tía tocay otl.
Reynar. njtlatocati,
Reyr. ni,uetzca
Reyrvnpocoo fonrreyrfe. njxuerzca.
Reyr ala rifa de otro. nonte?uetzquilia.
Rey rjcon otro, teuanniuetzca»
Rgyrdsorro, teca niuetzca. .,
im
R ante eS
212
Réyrdemafiado. ni,tequiuetzca. nitlacíapfczaiMU'hbnmi*
miclocynniuetzca»
Rejalgar. tetlayeltimicoanipatli.
Relamer fe# ninopapaloa. nm,auiyalia. HÍno3ueItz©fioa.
Relámpago, tlapetlaniliztíi.
Relampaguear, tíatíapetlani. tlapepetlani.
Relatar. nite,nonotza.
Relación. tenonotzaliztli.
Relator, tenonotzani. tlanonotzáni.
Relator de proceífo, amapouhqwY
Relatar proceíTo. n.amapoa.
Relentecerá btrá cofa niria,cuitlaxoa#
Relíeues déla mefa. tencaualh.
Religión, teoyotica nemiliztii. yecnemiliztlf.
Rehgiofo. teoyotica neriqui.yecnemilíce.
Religiofamente. yecyodca.quaííótica.téoyotica/
Religión faifas yztlacateoyoticía nemilizthV -
Religiofoaffí. yztíacateoyotica nemín/.
Religiofamente afíi, yztíacateoyotica nemiliz tica, yztfacsí
yecnemiliztica* ., . * ^
Reí iquias de fáto.necauhcauhyotl. teoyotica necauhcayotf
Re íiquario dónde eftan. teoyotica nécauhcapiáloyan •
Relincharel caual/o, ni,pipitzca. nitzatzi.
Relincho. pipitzcaliztli. tzatzihzt/i.
Relinchar al relinchido, teuan m\pipitzca. teuan nitzatzr
Re inchido affi. teuan pipitzcaliztli, teuan tzatzilizrli
Reiox de agua. atonaJittaloni.atonalmachiotív
Relox de campana, tlapoaltepuzttí,
Relumbraro reluzir mJtlanextia.,n¿pepetlaca.ni,pepetz-
ca. ni^zotzotlaca.
Reluzirlaspied ras preciofas oíos peces dentro del agua co-
elmouimíentoquehazenoelayútamiento délas hormi^
gaso.'aslagunasycamposogeníesayutadasDoi el mouii
mientoquehazen. cuecueyoca,
Relleanada cofa por elíuelo, melauatoc. manioc
Relleno, yxuic.tenquñpachíuhqui.
Relleni cofa, ytictlarlali/ii.
Kraanftb deiio. atoyad ymomana^a.yceuiyair^«»fo-
R , ante e*
: cacttiuiyan.
Remador, tlaneJo.
Remadura, tlaneloliztli.
Remar. ni,tlaneIoa.
Remar harta el cabo, nicnalquixtia ni,tlaneloa.
Remedar. t#tpch.nin,ixcuiria.tetechniqi3itta,nitc>nciiiiliz.-
toca.tetechnitlaana.tetechninonemiIizcui.
Remedarmento aíTi. teteeh neixcuitiliztli. teteeh ittaliztli,
tenemiliztoqüiliztlj.tetechnenemilizcuitiliztli.
Remedar al padre, nicquixtia yn notatzi»
Remedar alos de otra nació» ompa nitlauica,nmo,neneqm
Remediar. nitla,patia,nitla,yectilia.nitla>qualtilia.
RemedioaíTi. tlapatiliztli rlayectiliztlittlaqualtiliztli.
Remembrarfe. nítla,lnamiqui.
Remembrar a otro, níte^lalnamictia»
Remenbran^a» tlalnaniiquiliztli. ^
Remendar veflidura o capato. nitl^tlatlainanilia.nula,
chichi..
Remendón, tlatíatlamamlianiitlachichini.
Remendón capatero, cactlamanilianixaccalchicmtmqui.
Remo para remar. auietli.tlane!oloni. i -
Remocecer. ni^elpuchncci^occeppani^telpuchti. ni5tel-
puchtlamari.
Remojar. nitla,ciyaua.nitla,paltilia.
Remojo aquella obra vriaciyaualiztli.tlapaltiliííz tu.
Remolino de viento, ecamalacotl.
Remolino de agua> axictli.
Remolinado aíTi. axieyo.
Remolino de pelos o cabellos, tzonteuilacachtic.tocuezco
quaylacatztli.
R ^molino comoquiera, teteuilacachtlic.
ivemolinarfe, nino,teuilacachoa.
Remondar. ni,tlayectia.ni»tlachipaua.
Remoftecerfe el vino# occeppa poconi vino.
Rempuxarechado algo de fu nitla>topeua.nite,ixicquetza.
■'$i
*+m
R ante e.
313
Remudar. nitfa,papatla.
Riñon de animal, netloctetencatl.
Rendirfeel vencido, temacnino,tcca.ninote,maca.
Rendir por rentar.m,tlacalaquiatni,tequiti.
Rendir porgomitar.nin!,cotla.nino,xochtia.
Renegar. nitla,centelchiua.nino,rIanelroquiIizcaua.
Renegador o renegado, tiacentekhiuani. motlaneltoqui
lizcauani.
Reniego del renegado, tlacentelchiualiz di. netlanehoqutfiz
cauaiiztli.
Renglón deferiptura. cempanditlacuiíolli.
Renombre prop rio. tecutocaitl.tlatccatocaitl*
Renombre de linaje, tetoca.ueuetocayti.
Renouar. nit/a,yancuilia.
Renouacion. tlayancuililizr/i.
Renouar lo caydo, nitla,papatia.nit/achichiua,
RenouacionaíTi. tlapapatiliztli.tla,chjchiualiztli.
Renouar el arboloyerua. n^celia.njitzmolini.
Renueuodearb&l,quauhceiIotl.quauhceI:cayotf»quauhitz«
molinalli.
Renueuologro víura. tetechtlamieccaquixtiliztli, tetí*-
t/acuiltiJiztli.
Renta, rlacalaqui/li. tequitl.tequinechicolli.
Rentarlo que da renta, niría^calaquia.
Renteroque arrienda, tlacalaquílliquimocouiani.momil
couiani.
Renunciar dignidad, ni}mauizcoteíchiua, m\tIatccayo-
relchiua,
Renunciación aíTi, mauizcotclchiualiztli.tlatocayctelchi
uaJiztli. '
Renzilla o reñil/a. neaualizrii.ncchaJaniIíztli.
Renzillofo. tlatíaueichjuani/quaíhnini.techalaniani.
Reñir lifando.
nite,aua,nite,acitiuetzi.nite,quatJLeíz?.
Reñir vnos con otros, inonetechaua. neteckmahua.mcce
panaua.m onetechuía ym maua.
Reñir o gruñí rímeauía, nite^tenquauhapana.
R ante e*
deparar. nitla,patia.
Keoaros de cafa, calchicWmliztli.
Repamr. nftetla,xexelhuia. nite^íamadhia.nitejtíams-
maca.
Repartimiento, tetlaxexelh'jilíztii. tetlatlamachiliztli. te
tíamaquiliztli.
Repelo o pad raíl ro cerca déla vña, yztetzmnacayotl .yz
tetzinxoneuatl.
Repentimiento vide arepentímiento & penitencia.
Repicarcon campana, nit/ajtzitzilitza^nítla^tzitzilinia.m
tla.matzilinia*
Repique allí» tlatzitzilitzaííztli, tlatzitziliniliztli. damatzt
liniíiztlí.
Replicar, aezanniquttoa.nictequíytoa.nitetoa.
Replicados. atzanytoliztli,tequiytoliztli.cetoliztli.
Repollo de verga, coles tapayollk
Repofar. nino.ceuia,
Repofo, neceuiliztlt.
Repófadó. yuiyanyo.yocuxeayo.tíarnattinemmí»
Repolle rolo qus fe tiende» quachpepechtli»
Repode ro el que lo timis, quaclipepechtecac. quachpe-
pechgouhqui.
Repoílero deía plata, yzuc teocuitlacaxpixqui.y ztac tea
cuitlacaxpiani.
Repullo, nepapan tlacenquimtlolli. nepapan cemlaqui-
quimilolli.
Reprehender. niee,tionotzít.-nite>aua.tstl qiíauitInicte,toc
tia. y tztic cecee tecéch niepachéa. omití eziczicazcli te-
teehf>icpachoa.tenacaztitechninopiíoa#
Reprehenfion. tenonotzalizrti. ceaualiztlí, tetlquauídte-
toctiíiztli.yc£rticc3C3Ctetechpacho]iztÍ!. omitltzitzicaz-
tücecechpachofiztíi. tenacaztitech nepilolizcü.
Reprefentar. tepanniquica.nite,ixiptlati,nitetla;,yeyecal-
huia.tepanninochi'ua,nire,ixeuíi.
Réprefen ración, tepan qmgaliztli. teixiptíatiliztíi. tetlaye
yecalhuiliztii.
ismmm
R ante e,
214.
Reprefentador. tepan quiganí. tepa quizqui\f eixiptlatini
tedayeyecalhuíani.
Reprochar, nitla^ejchiua. nitIarÍKnauat.Ja.rífc3íxnauatja#
Reproche, tlatelchínalizííí.rlaixnauatiliztli^tcixnaiiauliztlü
Reprouaridemeftquod reprochar.
Reqríramorieftado(nite5rierii«chtia.nite5yo/juhtIsiriachtía.
Requerimiétoaflj#terieinachtiIizrii.feyoIiühtIaniachtiIiztJi.
Requerir de amores, nitía^auatia.nitejyolJapana.
Res por cabera de ganado mayor, centetl quaquaue»
Res cabera de ganado menor* ceichcatl.cemetlquaqiíauh
tentzone.
Resbalar o deleznar fe» nin^aíaua^ino^petzcoa. nino3xo-
íaua.
Resbaladero, neaíaualoya.nepetzcoloyan. nexolaualoyf.
Reícatarorefgatar» bufcaredemir*
ReíFríarfe. n3itztia, ni,€eceya.
Reffriara otra cofa. nitla,cecelía. nitla5itztilia*
Refinade árbol, quauh ocotzotl, quauh oxid.
Refina de pino. ocotzotl.
Reíldir. ni,nemi. m,ca.
ReMir, nite,ixnamjquí. niteatlauelnaftuqui. níte?ellelti*.
nite,topeua nite,ylochtia»
Retinencia. teixnamiquíliztli.tetlauelfiainiquíIiztJi.tecUeJ
tiJiztlí.teíopeualizEli.teylochtiliztlú
Refollar. nin,ihiyotia*
Refpe&o tener. riite,ixiilia.
Refpirar.foufca refollar.
Refpigon cérea déla váa* bufca repelo opadraftro cerca de
lavña.
Refpiracion. neyhiyotiliztlí.
Refpiradero. neyhiyotiíoni,
Refplandecer. nitla,nextia. ni,pepetlaca.
Refplandecienfe. tlanextia.pepetlaca.
Refplandor. tlanextiliztli.pepetlaquiliztli.
Resplandor de cuerpo gloriofo, nacayopepetlaquiliztJi,
Relpender. nite^nanquilia.nite^tlatolcuepa.niíla^áquília, .
d i\
/ I f R ante e«
Refpcmder amenudo. nite,nananquilia. nítctlatlarolcue-
pa.nitla.nananquília.
Reiponderacarta. nite^matlacuíloícuepa. mte,amatla«
cuilolnanquilía. .
Reípuefía de carta, tearnatlacuilolcuepaliztli, teamatlacui
Jolnanquililiztli.
Refponder a argumento, nitejtlaxiniliá.nitsjtlaíolpopoloa.
nite,tÍatzouilia»
Refpuefta afli. tetlaxiniíiztli, tedatolpolohztli. tetlatolpo-
pololiztli.tetlatzouiíüiztíi.
Refquebrarfe. ní\tzar¿ayani.ni,tlat!apaní.ni,mom0tzini;
nUiyotomi. nutzotzonyauh.
Refqueb rajado, tzatzayanqui. tzatzayact/c, t/atlapanqui.
momorzinqui. ciciyotonqui, tzotzonyaqui.
Refquebrajadura. tzatzayanaliztl/, momotzintliztli. cici-
yotomiliztli. tzotzonyáiiztli.
Refquicio o hendedura de palo o tabla, quauhcamactli.
Reftañaroreffcríñír. nitla,tzaqua. nitla.y/ochtia.
Keftituir. nictceuapilia. vel,niteda,cuepilia» nicte,maca.
nitIaxt!aua.nitla,popoa.
Reftitucio i. tetlacuepÜiliztlí.temaquiliztli. tlaxtlaualiitÜ.
tlapopoualtztlú
Reftriñidora cofa, tlatzaqualoni.tlaylochtiloní,
Refuícitaraotro. nite,yolitia.nite,yzcalía.
Refuícitarleuataríe.ninjeua.nino.quetza.nijtlachia^ninjOZ-
calía.
Refufcitado de muerto, yolqui.mozcaliqui.
Refurre&ion. yoliliztl.nezcatíliztli.nequetzaliztli.
Retablo de pinturas enliengo, tilmatíacuilolli.
Retajar, buíca circuncidar.
Retablo de pinturas en tablas» uapallacuilolli.
Retajadojudio. tlaxipineuayote&li judio.
Retama, tlacotlytlacollo.
Retardar a otro. nite,uecaua.
Retardar fe. ní)uecaua.nino,uecaua.
Retener, nite^zicoa^nite.tlalia. nite^aloa.
R ante e.
2 '5
Retención tetzicoIiztK.tetlaliliztli. tecaloliztli.
Retener apretando. nit1a,teteuhpachoa.
Retefarías tetas, ni\chichiuaItoinaua.ru\chichiualnana-
tziui.
Retefrmicnto de tetas, chíchiiialtotomaualiztli.chichiual.
nanatziuiliztlí.
Reteñir el metal, ni.tzilini, nixalani.
Retobar, nite.aauilia. nite,auiltia.
Retobo. teaauiíiJiztJi. teauiltilíztlr.
Retozón, teaauiliani. teaui'tiani.
Retoño de árbol, quauhytzmolinallf. quauhcelicayotl.
Retoñecerlos arboles, n iczmoíini.ni, celia»
Retorcer. mtla,tetzi2 malina, nitla.quámaíina. nitla,tetem
malina. nitla,tepitzma!ina4
Retorcedura, tlatetzilmalinaliztli, tlaquammalinaliztli.tJa
teteuhmalinaliztli. tlaíepitzmaíinaijzrh".
Retorno de p retente, teclacue pcayotiliztli .
Retornaren fí, nino^caíia.ninojcuitiuetzi.
Retornado aíTi- mozcaliquunocuitiuctzqui.
Retratar. ninotlatoIcuepa.nino,tencuepa.mno,tJatoIiIoch
tía.
Retratación. netlatoícuepaliztli.netlatolíJochtiííztli.neten
cuepaliztli.
Retraer fe ala yglefia el culpado, nino,maquixtia.
Retraerfe o apartar fe, nite^lallotia.nitejtlaícáuia.nino,
caltzaqua.
Retraymientoaffi. tetlalíotilíztli, tetlalcauiliztli. neealtsa
qualiztli.
Retraer fe enlabatalía o retirar fe. yaoc ni,tzinquic. a. yaoc
n.iloti.yaoc ninoxuepa.
RetraymientoaíTi. reinquicaliztli.necuepaliztl/. ylotiliztlL
Retraymiento o retrete, caitonth.
Retray miento de mugeres. c/ua yn necaltzaquaya.
Retronar o tronar, tlatlatzini.
Reuanada. centlaxotlalfi. centlatectli»
Reuanar, nitla,xoxoda . nitla,tetequi%
R ante ti
Rellanada cofa, tlaxoxotlalli. tlatete&Ií*
Reueíar. nicte.nextilia. nicte,itritia.
Reualacion, tetlanextiliztlú
Reualada cofa, tlanexcilli.
Reuelador. qumextiani.
Reuerencia hazer. nino,tlanquacoloa.nín©c>x¡coloa,níte,
mauiztilía.
Reuerencia affi. netlanquaccloliztli, necxicololiztli.tema-
uiztiliztli»
Reuerécia catar. nire5mauizt¡liatnite,jxtilia.nite,mauiztla.
Reuereciaaíri.temauiztililiztli.teixtililiztli.temauiztlaliztll
Reues, yxtlapal.nacacic.
Reues de ropa, y y xcuepca yn ti/matli.
Reuerdecer. n,itzmolini. nijCelia.
ReuefTar,por gomitar.bufca gomitar.
Rexa de palo, quauhchayauac.quauhtzatzapitztli\quauh
tz atzapictli. quauhtecpañtli.
Rexada cofa defta masera, quauhchay auallo. quauhtza-
tzapitzyo. quauhtecpanyo,
Rexa de hierro, tepuzquauhchayauac.tepuzquauhtzatza
pictli.tepuzquauhtecpantlí.
Rexa de hierro de vétana.tepuzcolotli. tepuzquammatlatl
Rezar pronunciar alto. nitIa,tempoua. nitía3tenitoa.
Rezador delta manera, tlatempoani.tlatenitoani.
Rezar como clérigo. nino,tempepeyotza. nitlatlatlauhtía.
Rezador defta manera, motépepeyotzani.tlatlatlauhtiani.
Rezentar hazer reziente. nitla,yamania. nitla^otonia. ni
tla,cuechaua.
Reziente cofa frefca . auic, pal tic> xoxouhqui.
Rezia cofa, chicauac. chica cric, tlapaltío uapauac.pipinquí.
Reziura. chicaualiztíi.tlapaltihztli.uapaualiztli.pipiniliztli.
Rezio no doliere, chicauac.uel nemi.mcuelmati.padinemí.
Reziura defta manera, neuelmatiliztlúpacTinemiHztli.uel
nemiliztli. chicauaíiztlú
Reziura defpues de dolencia, yequentel,neuelmatiliztl¿«
yequentel uelyeliztli.
mmm
R ante c & l
216
Rezma de papel, centlalpilliyztac caftillaamatl.
Rez milla áú genital miembro, xipintzontecomatf.
Rezno garrapata. bufca garrapata.
tfffüanlio pequeño rio. ato/atóntli. atoyapitzacrii.
Ribera de mar» uey atentli. uey analli4
Ribera de rio. atoyatentli.anaico.
Ribera dequalquier agua, atentli. anal.
Rico, m@juii£onoa»motlamachtia,motíacamati#axcaua.
tlatquiua.
Ricamente, necuiltonoca, netlamachtica.
Rienda de freno, cauaílotemmecayotl.
Riefgo, tlaouican aquiliztli.ouitiliztíi,
Rieftradeajosoceboiías. cémecatl xonacatl. centlau/patlí.
Rifarloscauallos. nite,quiquinatza. nice,quaquatiuetzi.ni-
te,tlanxolochaluia.
Rifadoracofa. tequiquinatzani.tequaquaciueczini, tetlaxo
lochaluiani.
Rigorofo. cecepatic.tlauele.tequaqua.
Rigoroíamente. tecococa. tlauellotica.
Rimao rimero, tlatepeuhtilalilizcli.tlacentíaíiüztli.
Rincón, xomulli.caltechtli.
Riñonada» ceceyotl
Rio, atoyatl
Rio pequeño, atoyatontl/, acoyapitza&ontll,
Rioquefefecaatiempos, aquicalli.aquetzallü
Rioaribayr, njatoyaixnamiqui.
Rioabaxoyr. n,atoyateputzmama.
Ripia de madera, tlaxamanilli.
RiPio. tepicilli.
Riqueza, necuiltonolli, netíamachtil/i. netlacamatili'ztíi,
totoncayotl. yamancayot/.
Rifa, uetzquilrztli» uetzquiztli.
Rifa demafiada. tlatlapitzaualiztli.
Rifueño. uetzcani\uetzuetzcani.uetzquiztomac, tlatíapi-
tzauani.
Riíco de peña, texcalli, tetí ueueyac,
^fí^Qbar faiteando. nicc,tiatIajalcia.nitccIa,cuicuiIia.o-
R ante o*
tiles nite,namoya*
Robador, teriatíagaltiani.tctlacuicujíianí.otlica tenamoya-
ni.
Roba rio publico, n^altepetlatqui íchtequi,tecemaxca nic-
no\tcchtia.
Robador délo publico, altepetlatquiychtequiní.tecemaxca
ychtequini.
Robarlo fagrado bufea hurtarlo fagrado.
Robar a íaco mano. nitIa,namoya#nitla>maccua.niteJpepe
tlaua.
Robador aíTi. rctlatqui acini. tlanamoyani.tepeperlauani,
Robar alos ladrones. nite,tlatlac,altia#
Robador de ladrones. tetlatlac,alciani.
R oba r o hurta r.bufca hurtar.
Robodel que faitea. tet/acuicuiliIíztlKtetIatIagaItiIizth>tB
ca tenamoyaliztli.
Robo déla cofa publica, altepetlatqui ichtequiliztli.
Robodelo fagrado bufea hurto de fagrado.
Robo de faco mano, t/anamoyaliztli. tlamaceualiztli. tepe
petlaualiztli.
Robo de enemigos, tlaequia xihztli .tlatquinamoy aliz tü.
Robo de ladrones. ychtequili¿tli.
Roble árbol, auaquauitl.auatl.
Robledal de robíes. aauaquauhtla.aauatla.
Robliza cofa rezia. chicauac.uapauac.tlapaític*
Roca enlamar, atexcalli.
Ko$ar. nitla.chichiqui.
Ro^a, tlachichiquiliztli.
Robador inftrumento. tlachichiconi,
Roció, auechtli.auachtli.
Rocío déla noche. youalauachtli.youafauechtIí,
Rociada cofa, auecho.auacho.
Rociar el tiempo, ahuechquiauí.auachquiaui.auachpixauí.
Rocía' a otra cofa. nite,auichia.nite,auachia.niteJauelhuia,
Rocío affi. teauechiliztlí.teatzelhuihztli.
Rodar traer e¿iderredor. nitetIa,yauaIochtia»
R ante <%
217
Rociar andarenderredor. nir/a,yaualoa*
Rodaioinitrumentopara rodar, tlatlayaualochtiloni.
Rodar cueftabaxooporel fuelo. nino,mimilot.
Rodado t delta manera, momimiloani.
Rodear. riitla.vaualoanitlamalacachoa.nifla^coloft.
Rodeo, tlayaualoliztli.tlacololizdi,
Rodeo de camino, oyauaioliztli.
Rodezno de molinojomifmo.
Rodilla déla pierna. tIanquait!#tetepontíi.
Rodil/a para cargarla capeja, quayaualli.
Rodrigón para vid, tlauapauilotl.tlatoquilot!,
Rod rigar vides. nitla,uapauillotia, wtIa,toqui!otía,
Roer. nitla>quaqua.nitIa>tetequi.nitla,totopotza. nitía,tete
ytza.
Roedura, tIaquaquaIiztIi»tlatetequíIiztIi.tJatotopotzaliztli
tlateteitzaliztli.
Rofian. telpuchtlaueliloc.ahauilhenqur.
Rofianeria. telpuchtíauelilocayotl.auimeTnifiztfn
Rufianear. ni,telpuchtlaueftlecati. n>ahauilnemi.
Rogar alygualomenor. nite,tlatlauhria.
Rogar al mayor* niteyícnótlatlauhtia, nino^cnoteca. njt*
notlatoa.
R o$ádo affi impétrar.nifía^nópilhuia^itlajtlaocultia ,
Rogar halagando, nitctlatlacaauiloa.nitejceccltia.
Rogarías por ruegos, tía tlatl a nhtiliz tíi.
Rogar como quiera. nitla,tlatlauhtia.
Rollizo cofa redonda y larga, mimiltic
Rol/o de donde ahorcan. tepilolquauitl temccaniTquauítT.
Romance lengua romana. romatlatoUí.caftilII tíatclli#
R omangar. nitIa,cuepaéni,nauatIatolcuepa.
Romadizo. tzompiliuiztli.tlatlaxiliztli.t/atIaciztli.
Romadizar fe, ni,tzom piliui, n,iriatlacf,
Rome ro que va en romería, tlamaceua nenenquí.
Romería defta manera, tlamaccuhcanenemiliztli.
Romeroyeruajomefmo.
Romper batalla, nite,petlaticalaqui
R ante o & u*
Romoerropa. mtla,tzavária:nitia,tzómpnia.
Romper en diuerfas partes, nitla^zatzayana.mtla^zotzd
monia nitfa,miveccan quixtia. t
Romper pormedío. nitla^lacotzayanaaiitiajtlacotzomo
nia.tiitla^épantíatzayana;
Roncar. n,icotoca.n¡,cotaloa,
Roncería, texochiyotl, _ _.
Roncha, cacamoliuüiztli. tatapaliuíUztli.
Ronchahazerfe.tapaliui.tatapaliiH.
Roncero. téxochitl.texochipul.tenqúaipuU.
Ronco. y$auacacfy$íiuactic. tozcachachaltíc*tozeariarial
tic. , 1t . .-.
Ronda lugar por do rondan: youallapialoyan»
,Ronda el rondador, youallapixquv
Rondalaobra del rondar. youaüapiahalit
Rondar, n^youaltapia. -
Roñaoíarna. ;$auatUx!yotI. . .
RoñoíbUenoderona. ^aS^ati.xixiyot^
Ronquera, ygauaquiliztli.tozcachachaliuihztí,.
Ronquido.ycotoquiíiztli,cotaIoliztí«%
Rola flor y mata conocida, caíhilatlapalpopoco.
Rofadó d3 materia de íofas.xoch/.y o.
Roiado color de roías. Wgflsfí
Rofcadepan. tlaxcafmlmilyauaUí.t axcalconY
Roíquilla defta manera/tlaxcaimimilyauakontíi. tlaxcakol
tontli.
Roft ro o cara, xay acatl.
Roftroolabio. texxipallú
Koxo. quacocoztic.
ffRubi piedra preeiofa. lo miimov
Ruda yerua conocida.lo mifmo.veUcoíipatii.
Ruda cofa de ingenio, ayollo.yollomicqui.nacaztepetía.
Rudeza, ayoUocayotl. yolloiniquiUztlr.nacazcepedatilrz
Rtíeca para hilar, tzaualoni.tiaoíololoniy
Ruedade carreta, quauritemaláeati.
n
MB
R ante
ll
218
Rueda como de pefcado. centlatectl/.
Rueda qualquiera. temaJacatl. ' "\
Ruegoal y gual o menor, tlarlatlauntiliztlf.
Ruego al mayor, teicnotlatlauhtiliztli..
Ruego como quiera. tlariatlauhtihzrfó.
Ruñan. teSpuchtlaueíiloc.aauünenqui.
Rufianería, telpuchtlauelilócayotl.ahauíinfttiilizrl!.
Rufianear, ni,tcIpuchtlauelilocati;n,ahauilncmi. _
Ruga de cofa arrugada, xoíochtlj.cototztli.pilichtli
Rugirías tripas. no,cuiWxcolteeoyóua.no,cuitlaxcoItece
yoca.no,cuitlaxcolchqca%no,cuitlaxcplycoyoca.
Rugimiento délas tripas, cüitlaxcoltccoyoquijiztlu
- Rugofo cofa arugada. xoxolochtic,cocotptztic.pipil!chtíc
Ruibarbo o rayz para purgar. tlanoquilonitianelhuatUno
Ruydo de gente armada, tlalquiquinaquiíiztli. tlaltetecui;
tzaliztlitlalcoccímotzaliztli.tlaltecuiniliztli.tlacauaqliztlu
Ruydohazereílos. ni^tlalquiquinatza.ni^altetecuitza.ni
tlalcocomotza.tlacauaca. .
Ruydodecofas quebradas de barro, xaxamaquilizth.tei-
mliztli. xittomoniliztli. . . ..
Ruydo de cofas quebradas démadera. xittontlatziniliztlu
xittoncapaniliztli.tlatlatzcaliztli.
Ruido hazer el noque varezioylleua laspeñas conlasaVe
nidas de grades aguaceros, tetecüicatiuh. xicjquinacan
uh.ycoy ocatiuh.c, ocoíocatiuh.
Ruydo de pies pateando. tlatetecuitzaliztUtlacocomotza
Ruydo de dientes rechinando. [ netlantexilíztli.tlananatz-
caliztli. netlantzitzilitzaliztli.
Ruydohazercolosdiétes.ninotlanteci.ninotlannanatztza,
Ruydo hazerconyra. ni,quaíanca tlaqueque^a, ni.naco-
mana.ninjamána.ninojmociuia.
Ruidoenefta manera, qualancatlaquequecalizdi.neaco*
írianaliztliVneamanalizth hemociuiliztli.
Ruido hazer el agua oíos meados delcauaUo quando mea,
e íj
R ante ti & S ante af
oeofaaíTi, nitla,xaxauatza.
Ruido de murmuradores, chachalaquiztli.chachalaquiliztlí
popolocaliztli»
Ruin, daueliloc.atlacat!.
Ruifeñor, cuicani tototl.
Rumiareiganado, nitla,oppaquaqua.nitla,oppaui*.
Ruuiacof. cogauhqui-
Ruuía cofa vn poco» ixcuztic.
Ruuia coa encendida» xochipaUic.tletic,tIatIactic.
^"Delos que comienzan en S*
Abado lo mefmo. veI,ycchicomiIhuitI ín
centerl femana»
Saberofentir algo» noco5matí. commatt
noy 61 lo, noy olio cotoca. ;
Saber en cofas diuinas» teoyotlnicmati.
Saber como quiera. nitla,mati.nic,mati.
Saberellugardondeayalgo, n,íxnentla.n,
íxmachic.
Saber el manjar nitía,uelicamati . nitía^uiyacamatiuiír/a,
uclmatú
Sabio o fabidor de cofas diuinas. teoyotl quimatini. teo-
tlamatini. teoyomatini.
Sabidunaeneíla manera» teotIamatiliztíi»teoyotica dama
tiliztli.
Sabiamente afli. teotlamatiliztica.
Sabio que fíente las cofas, iyollo commatini. iyolloconto
cani.
Sabiduría aíTí. teyollo conmatiliztli.teyollocontocaliztli.
Sabio como quiera» tlamatini.mihmatini.
Sabiduría alfi. tlamatihztli.nehmatiliztli.
Sabiamente aífí. nematca.
Sabio fingido, clapic tlamatini. yztlacatlamatJni.motlama-
chitocani.
Sabio experimentado, tlamatini muchi ixpanca.
ante á*
219
Sabor de manjar, ueliliztli.auíyayaliztli.uelicayotí,
Saborearfeo relamerfe, nin,ahuiyaIia#nino,ueueIiIía.nino,
tlancochauialia.
Sabrofo manjar, uelichauiyac.
Sabrofo fer el manjar. ni,uelic,n,auiyac.
Saca facogrande. ueyxiquipilli. tomauac tlamamalxiqui-
pilli.
Sacabuche Jomifmo. vel,íepuzquiquiztli#
Sacar algo fuera, nitla.quixtia.
Sacado aflí. tlaquixtilli,
Sacar lo enterrado. ni,ualíapaiiitíaca»ni,uallapatlaca.níaual
laquixtia.
Sacarloguardado. nite,tíaquixti/ia. nite,tlapantlaxi/ia.
Sacar vna cofa de otra, nitía^opina.
Sacado aíTi. tlacopintli.
Sacar vna cofa por otra, nitlayolteouia,
Sacada cofa a íTú tlayolteouil/í.
Sacardienteomuela. nite,tIanana.nite,tIancopma.
Sacar de regla general* nitla.nonquaquixtia.
Sacar del feno. nociyacac nitlaquixtia.
Sacar de piélago* ay tic nit/a,quixtia»
SacarnauesdeUgua» n,acalíalhuaccaquixtía.
Sacar como agua de pozo. n,atlacui.n3apiioa.
Sacar vafura. ni,tIa5olIaca.ní;tIajolqúixtia.ni,tíacoItepeua
Sacar polios las aues. nitla,tlapana.nitla;tlacatilia*
Sacarpodreo materia, ni,temafpatzca. m\tem'alquixtia.
Sacarla verdad porfuerca. nite>tlatoItia.mte,t/atoltemoa.
Sachar o efcardarla tierra, nútlatlamoíeuilia.
Sachaduraoefcardadura. tJatíamoIeuiliztli.
Sachadoro eícardador. tlatJamoIeuiliani.
Sachuelo o efcardillo para efcardar. clatlamofeuiliíon/.
baco o coftal. tlamamalxiquipilli.
Sacomanopara robar, tlananióyaliztli.riamaceualiztj/.
tlaaxiíiztli.
Sacre efpecie de halcón* cuidatlotli.
Sacrificar o ofrecer, n^usmmana.ni^tlamana.
S ante a»
Sacrifiearo ofrecer algo al muerto, nit^tonaltia. ni.mfce*
SacSanuentIi.tlamanal¡ztli.uemmanaIlztli.nextlauan¡.
Sacificioencendido. uentlatlat.Uv
til, firádoímoetrar. uemicani.tlacnopilhuia
tac So huZ Ido fagrado. bufca hurto d. icofa fagrada.
latí leloelquelo cómete, teopantlatqu. .chtequmi.
Sacnftau teotlatqui,pixqu..teopantlamocmtlau..
lacriftL"ugardeloqfagrado. teotlatqu.calu.teo.Iatqu.pxa-
loyan. . .
Sacudir. nitla,tzetzeloa «1;,
Sacudida cofa, tlatzetzeloili.tlauiiutecilu #
l!rnd ,^ieHto iffi. tlatzetzeloliztli,tlauiuitequilizth.
LculfcSI r a partes, miyeccaa nitla tzetzeloa
Sacerdote, tlateochiualliteopixquu
Sacerdocio.teopixcay otl.
Íaa«erao"trónera. tlacoyoctlaminaloyan.tlacoyoctlequi-
^SXeochiualli. tlateochiuhtli.teoyo. .
ISl&ftc-ÍKwoy K *crame„toyeyaml,.f«r.
mentó calli. .
Sahornadodefudor. ^ichmcahm.
Sahornodefta manera. chichmealmmztU.
Lhumar.nitla.popuchua.m.laau^
auivaliani# ^«^i^triatli.uapauacichcatflmatli.
cüademuaer calt.llanciuatlatqu.tl.
fafonovefe. tet!ayhiyou.ltian.. tem.ft.an..
S, ante a*
22©
Sal generalmente, yztatl.
Salen panes, yztayaualíi.
Sal pedaeodeftos panes, yztatetl.
Sal de mar, yztaxalli.
Sal molida, yztapinolíi.
Salar con fal. nitlaztauia, nitíapoyelia.
Salada cofa con fal. tlazrauillú poyec. tlapoyeliíli.
Saladura de fal. tlaz tauiliztli. tlapoyeliliztlí.
Salada cofa muy Talada, yztapatic. yzuchichic.yztaqua-
uit/.poyelparic.
Sala, calpulii.oquichpantli.ueycalíí.
Sal a larga, calmelactli.
Sala alta, calnepanol mela&li.
Saíario. tlaxdauííli.tetlaxtlauiloni tepatiyotiloni.
Salariado de publico, tláxtlauile.tlapatiyotíUi.
Salamanquera animal, cuetzpaliiv
Salero pafá tener fal. yztacaxitl, yztapinolcaxitl*
Salir, n^qui^a. non^quica,
^Salida, qiiigaliztli,
áSáíirarebatádamete. ni>quiztiuetzi,ni,quiztiquica.ni)chi-
tontiquica.
Salida enefta manera* quiztiuechiliztli. quiztiquicaliztli.
chitontiqúicaíiztli.
Salir debaxo del agua. niual,panuetzi.niual,qui^a.
Salida enefta manera, ualpan uechiliztlu ualquicaliztli.
Salir a nado. tIamanelolizticaníuaí;quiga.tIacxiuitequiIizti
caniual,quic,a.
alir fe el vafo. n>ixica. ni>pipica.
Salir fe el fieiTo. nino,cuilchilquixtia.uaImopiloanoeuiIchi?.
Salida defta manera» necuilclulquixtiliztli. necuilchilpilo-
liztli,
Salida enbien, qualli tepan mochiuaíiztli, qualli tzonqui.
caliztli.
Salida en mal, aqualli tepan mochiualiztlnaqualíi tzonqu
^alizTli. :
Salina do fe coje fal, yztachiualoyan, yzca quixtiloyan.
Ü
S ante a#
Salineroquehaze fal. yztatlacatl. yztachiuhqui, yztatlati.
Salitre fudórde tierra, tequixquit!. _
ualitroíollenodefalitre. tequixquryo. tequixquipatic.
Salitrallugardofecria, tequixquipan. tcquixquidalpan,»
quixquitla.
Saliua delaboca. chicnitl.yztlactli.
Salmuera. yztaayotl.yztayotL
Salobre agua» poyecatl.
Salla pa el manjar, nacatlapalollotl.
Saliera o tólfereta. caxtepiton»
Saltar. ni5choloa.ni\panchoíoa.
Saltador.choloani.pancholoan/.
S altar el macho íobre hembra,como animarías. níre}quetzaé
Saltar aflílas aues. nite,quequec,a,nitla,quequeca#
Saltar a lexos. tiehcanon,choloa.
Saltar de arriba, niualcholoa. ¿-
Saltar de abaxo. non,acocholoa.n,acocnoloa.
Saltaratras. m\tzinchoIóa.
Saltar hazia otra cofa, teuiepa m,choloa. ^ ^
Saltar refultiendo atrás. nino,t/jnaquitiuetzi. ninóatzi»>
tclaquitiuetzi.nino,tzintelmacaua.
Saltar en otra cofa, tepan nicholoa,
Saltarallende de algo, nitla.cholhuia* nttla.cuecxolhuia.
nit/a,cueacxolhuja.nitla,cuenchoIhuia.
Saltar contra alguno. tecan,eua.teuicn,eua.
Saltear a alguno. nite,tlatlacaltia,nite,tlacuicuilja.
Salteador alTi. tetlatlacaltiani tetlacuicuiliani,
Saltogeneralmente. chololiztli.
Saltoafalto,aduerbio. chochololiztica.
Saludara alguno. nite,tlapaioa,nite,ciyauhquetza» nitla>a
vauhquetza,nite,tlalia» .
Salutación enelta manera, tetlapaioliztli.teciaunquetza-
liztli.tetlaliliztlí, [ .
SaludadoraíTi. tetlapaloani. teciauhquetzam tetlaliam.
Saludarfevnoaotro. tito,tlapaloa.tito,nepantlapaloa.ne
panotitito,tlapaloa.titociauhquet/a.
S ante té
211
Salutación aíTi, nenepan tlapaJoliztlí.
Saludar a/ que nos íaluda. nitexuepca ffapaToa.
Sai u ración enefta manera, recuepca tlapalolizríí,
Salud, pacayeliztli.pa&inemiliztíi.
Saludable cofa, patíuani. teuelnemiti. teuelnemiíianl,
Saludablemente. paccanemiíiztica,
Salua» tJatocatlaquallayecoliztli.
Salua hazer. m\tlatoca tlaquaílayecoa»
Saíuacion» nemaquixtiliztli.
Saluador. temaquixtíani.
Saluados. tlaoltzetzelíuheayotl. tíaoltextzcfzelíühcayotL
Saluaje. quauhtlachane.quauhtk nenqui.
Saluar. nite,maquixt/a.
Saíuar de peligro, ouihean nite5quixtia,
SaJuo de peligro, uelcaiyollo.pacíani,
Saluo como quie ra. aquenca iy olio*
Saluonor, tzintli.cuilchilli.tzoyotl,
Saluiayeruaconecida.lo mifmo.
8anacofa en íi. chicauac.amovtIacauhquj\quaIIi.acantiiie
nami. ^
§ana cofa a otro.teneuelmachiti. teceui. teacotlaz.ttchíéaufa.
Sanar aotro. nitcpatia.nite^elquetza.
Sana reí meímo. n!,pahti.ni,yoli»
Sanable cofa, patíni.parj/oni.
Sana potras, teatepocaualizpati.
Sana ojos, teixpati. téixteíolopati*
San dalias de cuero crudo, euacactli.
Sandalias de madera, quauhcacth.uaparcacfíí.
Sandalias de arboles como palmas* $otolcactlL
Sanearla cofa. nitla,patia.$aicmtfapatia.
Sa neamiento. tlapatiliztli.caic tlapatiJiztlí.
Sangre, eztli.
Sangriento, ezco.ee/50.
Sai^diIIUUÍa* ezmo]onií,zt][i' czxaxauaniliztli.czpipíct-
Sangrecorrompida.aocmoquanittztli.ytJacauhquietztli.
«ííí!
%_ -
( S ante a*
.Sansrcntar.nitla,ezuk.nitla?ez?otia.nitla>eznelGa.
Sanlrar. nite^o. nite,ytzmma
KadSla Jeta. \ecoani. «^«..««««..lon..
SanSiadera deagua cogida, acoyoftli.
Sanguijuela, acuecueyachin.
o* ¡Haden fi. patilizth. chicaualiztli.
1an!dadparaotro. tepatilfcdi. «echicauauzth.
iro^tgrar^Cail.U.a.ecchiuhtti.
SanaVnnejecida. mi al^SfZ*fanngqUa!aniFiztI».
Sañudo.0nqlualanini.t1aue1cu¡ni.poconini.
|ffi¡SSS3.SSS£^ c.Mamichua.zahepitó.
c^i-^i>nroenlavld^ xocomecamaytl.
Sar^pamfreir. tepuz aPaz natzoyonfloni, .epuzcax-
S unte a & e, nt
pechtzoyoniloní.
Saftre. tlatzonqui.tlatzomaní.
Satiffazer por la deuda. nitla3popoua. nítla,xtlaua.
Satiffacion déla deuda, tlapopoualiztí i, tíaxtlaualizrii.
Sauañon o frieras» xoteteconauiliztli.xotzatzayanaliztIí.
Sauze árbol conocido, quetzaluexotl. uexotl,
Sauzedal lugar deftos arboles, uexotla,
S auze gatillo árbol defta efpecie. uexotl.
Sauze parabimbres como Pimiéto. uexopa^olli, uexocba
padli.
Sauana delienco. canauac tlaixpechchot!.
Sazón délo fazonado. maciticayotl.
Sazón, qualcanyotl. uelypanyotl.uelimmayotl,
Sazonar, nitíacencaua.nitíachichiua.
f Secaral fol. nitía,tonalhuatza#
Secar al huego. nitla,tíeuatza.
Secar alabare. nitla,eecauatza.nitla,hecauatza#
Secar fe, ni,uaqu¿ .
Seco cofa feca. uacqui.t/auatztlí.tlauatzalli.
Seco vn poco, achiuacqui. ixuacqui.
Seco vnpoco medio feco como mayz ofriíbíes. camauae.
camaáic.
Secreracofa. ychtacay o. neíy anal/o, tlatlatillo.
Secreto, ychtacayotl.
Secretario, ychtaca tlatolpixqui. ychtaca tíatolpiani.
Secretario ala oreja, ynacaztitJanychtacanotzaloni,
Secreto enJo diuino. teetlanezcayotilíztli.teonezcayori-
lizt/i.
Secreta cofa aífí teotíanezcayotiloni.
Secreto lugar enel tenplo. te opan mauizgocán.
Secura. uaquiliztlúuaquiztliVuaccayotl.
Secreítar en tercero, nitetlatqui pieltia.
geaefto enefta manera, tetlatquípieltilli.
Secreftacion afíi. tetlatquipieltiliztli.
Sed gana de beuer. amiquizth.amiquiliztli,
Sedauer. n.amiqui,
f i
3
i
S ante c*
Seda como de puerco ocauallo, ttomitl.
Seda o firgojo mifm j,veI,ocuiltzaualli .ocuilicpatl.
Sedal para pefear. michmecatt»
Segar las miefes tepuzchicoltica nipixea .n¡tIa>tepuzchicoI
. huia»n¿pixca.nítla,tepuzotíapalhuazuia.
Segador de miefes. tepuzchicolticapixcani.tlatepuzchicol
huiam..pixcaní»tlatepLizotlapalhuazuianii
Segador de heno, cacapinútepuzchicoltica $acapic,tláotU
palhuazuiamv
Segui r, ni te,tacatiuh* nite^eputztoca tiuknité,teputztoca.
tetechniquitztiuru
Seguidoras otro, teteputztocani.tetocatiani.
Seguimiento, tetocatializtli.tetepütztoquiliztíi. .
Seguir acompañando» nite,uica. tetechni,pilcatiuh,tetlari
nicatiuK . .... ,
Seguidor enefta manera» teuicanLtetechpilcatian?#.tetIarj-
icatianiV , .t . .. ,. .^. .
Seguimiento afl"ú teuicaliztU.tetechpiIcatializth. tetlaicau*
liztli* . . ...
Seguir aíTíamenudo. nite>uiuica.ntte,uiuicatmemi.
Seguidor eneíla manera» teuiuicani.teuiuicatinemí.
Seguimiento tal. teuiuicaHztli.teuiuicatinemiliztli.
Seguir alexos. nite)uecapauitiurunite,uecapauia,uecapar«
te,itztiuh.
S egui r harta el cabo* nite,axitia. teuann^ací»
Segun.aduerbio, yniuh^yniuhca.
Segiindaenorden.bufcaeníindeílelibro donde íeponela
cuenta*
Segundo pan» icoccan uetzulaxcalli.icoccanqui^atlaxcani
papayan. . 1 . ...
Segundo vino, icoccan uetzi y maapa tzcal vino, aquixtiL
vino.
Segur para cortar. tepuztJateconi.
Segur que corta por ambas partea necoctene tepttri mee®
Segure^ a pequeña %urv tepuztlatecomto».
R ante c.
22?
Segura cofa defeuidada tlacacoca.paaica.atIequimattica
Segundad, tlacacoyeliztli»
Seguramente» tlacaco.
Segurar. nite,ueíyollotia,niteyol!alía.
Seguro de peligro, tlacacoca.tJacaconemí»
Seis numerobufea en fin defte libro.
Sellarefcriptura» n^amaclacuilolmachiyotia.n^amama-
chiyotlacuiloltzaqua.
Sellada eferiptura, araariaculolmachíyotilli.amatlacuiía
llatzacutli.
Sellador. amatlacuiíoímachi yotianr.amatlacuifoítzaqni»
Selladura» amatlacuiIolmachiyotiíiztli»amatIacuiíotlat2«
qualiztli.
Sel/arde baxo. tlatzin tlan,namatf acumolmachiyotia.
Sellada aíTi. tlatzimlanamatlacuilollamtchiyotil/i,
Sellador defta manera» tlatzintlá amatiacuilolmacmy otia-
nr.
Selladura defta manera» tlatzíntlan amatíacuiformachiyc»
tiliztlu
Selloquitar aJoefcripto. namatíacuilolmachíyoana»
Sello, tecuiluazcli. nenecuilhuazrit.
Semana, chicueylhuittfemana.
Semanero, chrcueylhuitequipane.
Semaneracofa, chicueyfhuiyo.
Semblante de cara, ixconexilíztlL
Sembrar, como may z o hauas o cofas femejantes. ni,tcc&.
Sembradacofa. tíatoftlr.
Sembradura. tíatoquilizcliV toquiliztlL
Sembrador, tlatocani.tocaní.
S embrar efparziédo í as femiilas * ni tIa,pixoa*nitía)chay &-
ua,nitla,tepeua.
Sembrador tal tíapixo» tíapixoani» tlachayauanútlacepe-
uani,
Sebradura tal. tlapixolizíli, tlachayaualizrli.tlatepeualíz?/i
Sembrada cofaaffi. tlapixolli.tlachayauhtli. tíatepeLihrií.,
Sembrar otra vez* nitlaJoppatoca.nitÍ3,oppauia, niepos»
S ante e*
Semejare comparar vnoa otro. nitla,neneuiiit4
Semejanza, tlaneneuilili/tli. I ¿
Semejantemente, can noyui.cáyenoyui.canyeyuj#cayuu
Semejante. neneuhquJ.yuhqiii.
Semejar o quafi parecer vnacofa a otra, achíuhqui. ytloc-
quica.achineneuhqui.
Semejante con otro, ueltequixti. qan uel iuhqui, acan te-
tlaneui.
Semental cofa de fimíente. xinachy otí.
Sementar, bufea fembrar.
Sementera» centemillí.
Senador romano o de otra ciudad, tecutlato,
Senado, tecutlatoliztli»
Senda ofendero. ycxiotlí. bpitza&li.
Sendos, cecemme.cecentin.
Seno de veftidura.bufca manera de veftidura.
Sentarfe en coclilias* ni,xoIoca. no,tzinacoctica. ni,c®-
totzca.
Sentarfe. nino.tlalia.
Sentado, motlali.
Sentenciado, tlatzonté&H. tlatzontequililli.
Sentenciar. nitla,tzontequi. nitcrlatzontequilia.
Sentencia affi. tlatzontequiliztli. tetlatzontéquililiztíf.
Sentencia deloque íentimos. tlauelittaliztli. nemachiliztn.
Sentenciandodar. nite,tlatlalilia,nite4atquiniaca,nite3tla
tzontequilica-tlatquimaca.
Sentencia enefta manera, tetlatlalililiztli. tetlatquimaqui-
liztli. tedatzontequilica tlatquimaquiíiztli.
Sentenciando quitar. nite,tlatzontequilicatIatquicauaItía,
Sentencia enefta manera, tedatzontequilica tlatquicaual-
tiliztli.
Sentina de ñaue, acalco hiyaliíiztli. acallayayaiiztli.
Sentir por algún fentido, iuh nicmati.nocommatí.
Sentido con que fentimos . nematiliztli. ontlamatiliztli.
Sentible cofa, commatmi.
Sentimiento obra de fentir. nematiuani.
Sentir con otro» teuaniuhninomatú
Senzillo cofa no doblada, centlaixtli.cemmani.cemani.
Senzillamente. cemmanca.
SenzilIeznod©bladura. cemmaniliztli.centlaixxotl.
Señal, machiyorl.
Seña/dar enel comprar» nite,patiuhmachiyotia.
Señal enla compra, patiuhmachiy otl.
Señal de virtud en los niños, qualnemíliznezcayotl.qual-
iiemilizmachiyotl.
Señal de infamia^ temauizpololiz nezcayotl. teaui/quixti
»i liznezcayotl.
Señalado affi. tlamauizpoloíiznezcayotilIiV
Señalar enefta menera. nite,mauizpololiznczcayotia»
Sefialarconlapalma» nitla9macpaImachiyotia.
Señalado aíli. tlamacpalmachiyotilli.
Señaíde palma delamano. macpalmachiyotl.
Señal déla plantía del pie. xocpaímachiyotKicximachiyotí»
Señalar coneldedo* nitla>mapilhuia.
SeñaladoaíTí» tlamapilhuilli.
Señal del dedo, tlamapilhuiJiztli»
Señal del a herida, uiteccanezcay otí, tetequilli
Señal de golpe o a^ote. xoxouiliztíi. yapaíeualiztli/euiuíte
quilizmachiyotl,
Señalar, nitla^machiyotiamitlajnezcaycma.
Señalado delta manera. tlamachiyotil/i.tlanezcayoti/Jj,
Señala r con huego, nitía^tepuztlemachiyotia.
Señal de hierro aífi. tlatepuz tlemachiyotiíiztli.
Señaldar alguno por dode fe prefuina que el hizo algún mal
o bien. nitla,nexxotla.
Señaladoen bien, mauic, auhqui.teyo.mauizco»
Sen alado en mal. atlacatl,cencatíaueliIoc#
Señas para íé entender enla guerra, yaomachiyonecaqui
lizrii.
Señor de fiemos, tlatoani. tlacaua.
Señora de fiemos, eiuatecuyotl^ciuapilli
Señorear matecuti.iw,tlato cati.
S ante e«
Señoría de gran feñor. tccuyotl.tlahtocayotl.petlatl.icpa
ííi. . ; .
Señor foberano. vey tlahtoam. tlacatl.
Señor de cafo, motlacamati.motlacamatmi.
Señora decaía. ciuat1motlacamatini4
SemJÍcroofepultura. tlatatacth, tecochtli.
Sepultura con epitaphio. míc^a tlatatactzaccayotl.
Sepultura de piedra, micca tepetlacalli,
cepukuranueua. yancuicmíccatlatatactli.
Sequedad uaquilizfli.uaquizrii.tlaluaquiliztli
Sequera cofa de íequero, dalhuaccapanmochina.tepepar*-
mochiua.
Ser. ni,ca. „ . .
Ser de vnaedad ambos. ti\cemeua. timuehteuaécetiuitze.
§er digno dellorar. nischoquililoni,
Sererperimentado. yenixonicac. yenücpanca»
Sera de efparto. cacapetlatanatíi.
Serena déla mar, ciuatlacamichiri. ■ m
Sereno y ciaro tiempo. tlanaliuhtimani.cacltmani.í íauer-
mamanu . , «
Serenare! tiempo, tlanafjüi, t?aqualcantia»t?atfóuefmantia.
Serenar poneral fereno, nttla,youaJauaehchotia, nitla,y©
ualcecelia. ... ,
Serenidadde tiempo, tlanalluiiíztíi, cactimaniliztii. tiauel
maniliztli.
Serón defparto. ueycaeapetjatanatli.
Sermón, temachtilli. tenonotzaliztli.teotemachtilU.
Sermonar. n/íe,maebtia nite,nonotza.
Serpiente generalmente, coari.
Serpiente del agua, acoatí.
Serranía tierra montañefa. tepetf a. quauMa.
Serrana cofa de fierra, tepetíacayod. quauhtlacayotJ,
Seruidor, tetlayeeoltiani.tetlayecultiqui.
Seruidorbacin, cuitJacomithncmanauilcomitl. axi*-
comí ü .
Seruidumbre. tetlayecultiliztlhtequiyotl.tlacoyotl.
S ante t 8c u
:j
225
te dayecdtiliztli y tcchcpoui. maceualíotl. tlt-
Seruilcofa.
coyori.
Seruirel efclauo, niretla,yccoltia.nii tequia nitlacoti,
Seruirel hbre. nirer/a,yecoltia.
Seguido, tlayccolriloni.
Seruir ala mefa, nite,tl amaca. nite,tíaqualtia%
Seruír o adminiftrar. mte.tlamamaca.
Sefenta numero.bufca enei fin defte libro donde fe pone la
cuenta.
Sefmo por feíta parte, tlachiquacenteca. teehiquacéteca,
Seibo fentido, nehmatiíiztli.
Sefos pormeol/os» quatetextli.quatextli. toquatexxo#
Seiudo cofa de buen feto, mimatqui.
Seftea r tener h íieftra. nepantla tonatiuh ninellelquixtia.
Seíleaderolugardefiefla. nepantla tonatiuh neelelquix ti
loyan»
Seta de loque alguno ligue, teteputztocalizdi.fenemilíz*
tocaliztli» tenemiliztoquíztl!.
Setenta numero.bufcaalcabo defie libro dondefe poneía
cuenta.
Setenas penas del hurto, chicoppa ixqch tetlaxtJauiJtilizdi.
Setiembre meslo mcfmo. vel,ic chicunauimetzdi vncexi
uitl. J **
Seto, chinamití.
Seuerocoíagraue. bufcagraue perfona»
Seuode animal, cecevotl.macaced.
Seuo derretido. tlaat/V/Iíi ceceyotl.
Seuofoí/eno de feuo. ceceyo,
f Si,aduerbioparaaffirmar. queme.quema.quemaca.
yye.yyetzin. n M
Si,coniun&ion condicional, inda.
Si alguno. yn tía acá.
Sien algtí lugar. intlacana.imlacá\intlacanapaé
Si de algún lugar. índacanapa.
Si a algún lugar, intíacana.
Si por algún lugar, intíacana.
S ante ú
Síempre,aduerbio> muchipa.cemicac.aiccaui.
Sienes parte déla cabera, canauacantli.tocanauacan.
SíerS^^a^^ tepuzchichiquillateconi.te-
puztzitziquillaceconi.
Sierrap^quenaaíTi. tepuzchichiquillatecomton.
gierra o monte alto, tepetl.
Sieruo. tlacotlí.xolo.
Sierua» ciuatlacorii.coco,
Sieruo oeqneño. tlacotontli.xoloton» i
Sierua pequeña, ciuatlacotonth.cocoton .
Sieruocon otro o con otra.tetlacopo. tlacopotlu
Sierua con otro oconotra.teciuatlacopo.ciuadacopotlu
Sieruo nacido en cafa tlacatiatoctli.
Sieruo bo-al. tenidacotli. pinotlacotli.
Sieruo matrero, ixtlarnatcatlacotli.
Si>moaue fe vende, tlacotiamicth.riacanecuilolli
iSmoScSmwte. tlatlacotin. tetlayecult.am.tenen-
Sieftaend medio del día. lepanda"tonatiuh nedielqujxti
Sefoelfaluonor.cuilchüli.tzoyotl tocuilchil ^^.
Siete numero, bufca al cabo dette libro dode fe poeia cuera.
Siete años tiempo, chicoxxiuiti.
Sieteñal, chícoxxiuhcayotl. &s„Í¿A\¿tU
Sigíoefpaciodecien años, macmlpoalxiuhtiliztli.
Signo por feñal machiyocl.
Signar: nitIa,machiyotia.nitIa,nezcayotia.
Signar debaxo, nit1attzinmachiyona.
Sienadura. tlatnachiyotflizcli. danezcayotiliztli.
Signadura debaxo. tlaezimmachiyonliztU.
Significar. nitIa,nezcayotia;
Significación, tlanezcayotiliztli.
Significar mal venidero, nida.ciuhcaclatoa.ni.uccatlaroa,
Siflencioporcalíamienco. necaualiztli.
Silo para guardartrigo. tlallancuezcomarU
S ante i»
226
• ■
SHuo. tíanquiquixíliztli.tlanquiquiztíi.
SíJuohechocon las manos, mapípichtli. matlapitzaliztlj,
Siluar. ni,tíanquiquici.
SiluadoraíTi tlancjiVíquicíríi.
Siluarcantando ni,tlanquiquizcuica.
Siluar a otro en diffauor, nite,pichilia.
Sil/a para afTentar fe. tzatzazicpal/i,
Siliareal. tlatocaicpall?. ílatocatzarzazícpaílú
Silleta común, tzarzazicpaltontli.
Silla de caualloo muía, caualloypanicpall^caualloplcua
icpalli.
Sille roque lashaze. cauallo pan euaícpalchiuhqui.
Sima por cárcel de mazmorra, dallan tecaltzaqualoy an
tetíallancaltzaquaíoyl.
Simiente, xinachtli. achtlú
Simiente de rabos, nabos xinachtli.
Simiente de .cebollas, xonacaxinachtli.yafTidelas demás.
Simonía. teotequicoualiztli.teotequipatiyQtiIizcli.teoyo
ti ycoualoca.
Simoniaco, teotequico uani.teotequipatiyotfani.teoyotl
quicouani.
Simular lo que no es. nino,tlapiquia,ni,tlaixpania.
Simulación aífi. neíJapiquilizrli.tlaixpaniliztli,
Simulado aííi. motlapiquiani.tlaixpaniani.
Simuladamente, tiapic. cannen.^ampaní*
Simple cofa no doblada, bufea fenzillo.
Simplemente fin dobladura, melauaca.
Simpleza no dobladura. melaualiztli.atleneneliuiliztli,
Sin.prepoíícion.ynatíe.ynayac.
Smieftra cofa, amomeiauac. tlachicochiuhtli. chicoyotl.
Sinieftramano opochmaytl.topochma.
Singuíarcofa. nonqua moqusxtia.
Singularmente, nonqua nequixtiliz tica»
Sino.conjunctíon. intíacamc#
Sino fuera por ti. intlateuatl.
Smzelinftrumemo de platero. teccuitlacuiciriloíoni\
g i
S ante i & S»
SínzcT obradera arte, teocuitlacuicuiloliztlt.
Sinzelada cofa, teocuitla tlacuicuilolli.
Sinzclarlabrar de finzel, nijteocuitlaycuiloa.nijteocuitla-
cuicuiloa.
Sírguerito aue, tiocuil.chiquimufinv
S i rgo o feda.bufca feda.
Sitio por afiento de lugar, onouayan, yefouayair»
Sitio porcercodel pueblo, altepetepatli. altepequaxochtlL
Sitioponer afll. «Hialtepetepanquetza. n,altepequaxoch.-
quetza.
éfSo»prepoíicion. tlatzintlan. ti ani.tlacxitlan.
Sobaco lugar fo el braco, ciyacatl, ciacatl.
Sobaquina hedor, ciyacatoquayayaliztli.
Sobacar o fobarcar. nitIa,Giyacauiá.nitla,ciyacapachoaf
Soberana cofa, uecapan.uey.
Soberanamente, ueica.mauizca*
Sobetuia. nepoaliztli neueyliliztli.nepátlagaíiztli.nenaclt
capan quetzaÜztli.iznequixtilizdü ariamatiiiztli.
Soberuia cofa* mopoani, moueyliani. mopantlacani. mo~
nechcapan quetzani.yzmoquixtiani atlariíatini.
Soberuecerfe» nino,poa.nino,ueiIia.yzninoquixtiaji,atIa,
mati,mnOiUeilia»mno,pantlaca.
Sobe rui amenté . nepoaliztica, atlamatcayotica. yznequix-
tiliztica,
Soberuio en hablar, mopouhca tlatoani.
Soberuiaenlahabla. nepouhea tlatoIiztlV
Sobornar. nite,tempachoa, nírctezcolhuia.
Sobornado, tíatempacholli.tlatencolhuilli.
Sobornador, tetempachoani, teten^olhuiamV
Soborno, tetempacholiztli. reten^olhuiliztli,
Sobra, tlacaualli. tlacaiñllotl.
Sobrar íoprepujando. nite,panauia.
Sobrar lo que queda, immocaua.
Sobrada cofa, tlacauhtli.tfacauaili.
Sobrado de cafa. calnepanoIii,aeocalIi,tlacpaccanjV
Sobre,prepoficion. ypan.
S ante o<
**7
Sobre nombre, ye ontetl tocaytí.teontetoca.ontetocaití,.
Sobrepujar. nite,panauia. nite,caua.
Sobrepujado, panauilo.
Sobre eícreuir. panini,tlacuiloa. nipanijtlacuiloa:
Sobre venir, tepan n,aci.tepan ni,ualaci.
Sobrino hijo de hermano, machtli. temach. t
Sobrino hijo de hermana, machtli.temacru
Sobrina hija de hermano, lo miímo.mas las mugeres llama*
alfobrinoy fobrina. nopjlo.
Socarrar^bufcachamufcar.
Socolor, sannen.tlatoctiloni: ytechnetlamiliztli.
So col or o en achaque de algo haze r mal. § aimic,toctia¿
nicnOjnaualtia.nicnOjtlaneuia.
Socorrer, nite^paleuia. nitctlaoculia..
Socorrido, tlapaleuilli.tlarfaocolilli,
Socorro, tepaleuiliztluteriaocoliliztli*
Sofrenar, nitetlacaualtia, niteelleltia.
Sofrenada, tetlacaualtiliztli.teelleltiliztlú
Soga cuerda de efparto, ^aeameeatl,
Soga gord a para arraftar vigas, uepara mcca-tl.tlauifaia
meca tí.
Sol píanetav tonatiuh»
Solar cofa de íbl/ tonatiuhyo..
Sola cofa. ycel. yyo. mixeauia.
Solamente, ganiyo.^anixquich.^anyeyo. c.ayyo.
Solana o corredor para fol. netotomloyan,
Solano viento, tonayampa uttzehecatl.
Scürdecafa* callalli.
Solar echar Ajelo ala cafa, caliticnitlaueímana.nirlatepitz
mana.
Solaz confolacion con ob ra„ teyollaliliztli. terlapaloliztli.
Solaz pequeño deíta manera, tey oilaliliztontli. teda palo
Hztontlí,
Soldada, tíaxtlauillLpatiuhtíL
Soldar. nitla5uapaua,
Soldar trabando . ni tia,tlatoctia, nitla,tIatoquiHctia*
S ante o*
Soldadura. tlauapaualizt1ítíatlatoqni11otiíÍ7tlí.
Soldarcon plomo, nitla,caloa. nirIa,netech$aIoa>
Soldar metal o otra cofa. ni\tepuzcaloa,
Soldar felá herida, nacatemi. nacaxhua.
Soledad, csctimamliztli.ayac tlatlacathyuhcatla.
Solenecofa, uey.mauíztic.
Soienemeute. uevca.mauicauhca.
Solenidad, ueycayotl.maiuzcorl.mauicauhcayotl.
Soler acoftumbrar. yeniuhcmi. yuhmcchiuani. yeíuhnine
mini.canyeniuhqui.
Solicitar, nítla^iuitia.nitlaiyciuttia, icninemi.
Solicitado» tíaciuitilli, tlayciuitilli
Solicitoeftar y congoxojo. nino,tequipachoa, ni,nentla-
matj.
Solicita cofa con congoxa. motequ'pachoani.netlamarini.
Solicitamenteyconcongoxa. netequipacholiztica.nentla
machiliztica.nenrlamatiltztica.
Solitaria aue. ylamatototl.
Soíiuiarlo pefado. nítla,acocui.nitla,yeyecoa.
Soliuioofoímiadura, tlaacocúiliztli. tlayeyecohztl/.
Soltartiro. nitlatla$a.nitla,mayaut.
Soltar deuda. ni,netlacuiipoloa. nite,tlaocuIia.
Soltardepnfion. nite,toma.nite,quixtia.
Soltar fueños. nitla,namicl:ia.ni,temicnam¿cl:ia.ni}temícixí
mati. , «•
Soltador defueños. tlanami&iani.temic namictiani.temic
iximatini.
Soltarlo atado, nida,toma.
Soitarfemela palabra con defcuidofm consideración, níc,
chitoniayntlatolli.nNtlatolchitonia.nitlámexxotla,
SoUura délo atado, tlatomaliztli.
Soltura para mal. atíe neelleltiliztli. atíacanemüiztlí. ■
Soharel juramento, tito.nenauatilpoloa. titonenauatil xi-
nia.tito,t!atlal¡hcaxinia,nto,)uramento xinia.
Solí ero o íbltera no calados. c,an iuhnemi» anamique. amo
na m ¿que.
S ante of
22S
Soltería de aquellos. can luhnemiliztlí, anenamicriliztli*
amonenami&iliztli.
Solía r como fuelles. ni\gocoíoca.ni39a$auaca4ni\coyoca.
núxiquiqumaca.
Sollamar, tIem¡auatlnotechaci\tlemíauatInotechquica#
Sollocoenel lloro, tzitzicunoliztli.tzotzoníliztli.
Sollozar enfla manera. ni,tzitzicunoa.nit/otzonoa.
Soilocaranienudo.ni^tequitzicuaoa^n^tetequítzicunoa.
m\tequitzitzicunoa.
Sollo^ado.aduerbio. tzitzicunoliztica.tzoztonoliztica»
Sombra, ceuallt.ceuallotl.ecauillotl.ecauhyot/.
Sombra hazer. nitia.ceualhuia. nitia^eualldtia.nidaecauís
y ocia, nitla,ecauiJIotia.
Sombrajo, ceuaílotit'an.ecauiífotitla*
Sombrero, nequaceualuiloni. fombrero.
Sombría cofa. ceuallo.ecauhyo.
Somera cofa, campaní.amo uecatlan.
Someter» tetlan nt,calaqui. nite.cem maca»
Sometido, tetlancalacqui.
Sometimiento, tetlan calaquiíiztli.teceni maquiíiztlL
Sonofonido. caquiztli.caquiztilizcli»
Son bueno, uelcaqui/tli.
Sonde trompetas, tlatlatzcaliztíí.
Sonajas, calillan tetzilacatí.tepuzayacachtli»
Sonajas otrasconquebaylan. ayacachth.
Sonable cofa» nauatl.nauatini.caquizti.caquiztírii.
Sonadero de mocos, netzomiloni
Sonarlos mocos, nmitzomia.
Sonarquebrando. nitlajXittoncapania.nitlaxittomonfav
Sonar comoquiera, mcaquizti.
Sonar bien ni.uelcaquizti.ueln^caquiztt.
Sonarmal. aniuel,caquizti.
Sonar enderredor. nouiyanni,caquizti.ypanocnicaquizt^
Sonar refultiendo el fon. mtetla5narjanquilia.
Sonda para el hondo dela^ua. tepuzpilol auecadan rama
cíiiuaionü
§ ante o*
í
Sonido* ctquiztlú
Sonidode trompetas- tlatíatzcaliztli.
Soñar. ni,temiqui nitla,cochitta*
Soñoliento, cochiruquini.
Sopa de pan, taxcalciaualli.
Sopear, ni,tlaxcaíc<yaua,
Soplar. ni,tlalpirza."m\tlatla'pitza.
Soplado. tlaSpitztli.tlatlapitztli.
Sopladura- tlalpitzaliztli.tlatlapitzaliztli.*
Soplaren diuerfas partes. ni,tlatlalpitza.
Soplarafuera. pañi mVtlalpitza.nitla^aniylpitza.
Soplar haz i a otro. nite,ylpitza.
Soplo, thlpitzaliztli.tlatlapitzalíztlí.
Soportar, nite.yhiyouia.
Sordo cofa que no oye. nacaztzatza. nacazt/atzatl. nacas
taPa1» » • .T. ,.
Sor.dedad. nacaztzatzayotí#nacaztzatzaiuiIiztii. nacazta
paliuiliztli.
gordecero enfordecer. ni,nacaztzatzati.ni,tzatzati.ni3na
caztzatzayui.ni,nacaztapaliui.
Sortearechar fuertes. nite,tlatlamanifia,nite,tlatíaanilia.
Sorteamiento afTi. tetlatlamaniliztli. tetlatlaaniíiliztlí»
Sortearechar fuertes concórdeles o mayz4nite,tlapoma.ni,
mecatíapoa jn\tlaolchayaua.atIan niteitta.ni^ticiti.
Sorteamiento aíTV. tlapóualízdi, mecatlapoualiztli. tlaol-
ehayaiíaliztli.atlanteittaliztli.tici^yotl.
Soruer.niríajtequi, nitla^oíotza.
Sorui ble cofa que fe forue. ilteconi.iltecoani.tlaltectli.
So ruó. tlaltequilíztlí.tlaltequiztli.
Soruito.foruo pequeño, tlaltectontli. tlaltequilizton di.
Soruoquanto vna vezíoruemos. cendal tecdi. centlaítequi
S oliztli cen necomonilli.
S orze ratón pequeño, tetzauh químichin.tetzupan.quimi
ch te tz orzoyo ti.
Sofpechar. ni,chieotlamati,aíuhninomati.
S«fpecha. chicotlamatiliztlí.aiuhnematiiízdi.
S aiite o4
229
Sofpechofoque fofpecha. chicctlamatini aiuhmomatini.
S ofpechofo de quien fe fofpecha . y ceeh chicoííamachoai*
S ofpi ra r, n,clciciuü
Sofpi rado. elciciuiliztica.
Sofpiro. elcieiuiíiztli,
Sofacar. níte^uequeloa.nítejauilchiua,
Sofegar a otro, nitejceuia.nitcacotlaca.
Sofegarfeel mifmo, ni\ceui.n,acouetz¿.
Sofegado. tJaceuilIi.tlaacotlaxtli.
Sofjego. tlamattimaniliztli.
Sofegarfe oeftarfeguro oahuadodealgu trabajo enferme
dadoanguftia. ni^pouhtiuh.
Softener. nirIa,tzitzquia.nitIa,napaIoa.
Soften i miento, tlatzitzquiliztli.tlanapaloliztlf.
Softitutoferde algunoo puerto en fu lugar conforme al orí
cioque tiene como de. t1atoani.nitetIatocatiIia.de calpixg
nite,calpizcatilia.yaffi délos demás.
Soterrar. n¡tIa,tiaítoca.nitIa,tlaíaquia.
Soreí rar muerto. nite,toca. nite,tlalaquia^
Sotilcofa. mihmati.mihmatqui.
SotiJ mente, mihmatca, «
Sotileza. mihmatí/izt/i,
Soto, quaquauh te pa ncalli .quaqtiauh repaca fco#
SouarIamafla.nitla3xaquaIoa.nírtexxaquaIoa.
Souarqualquiercofa nitla3xaquaIoa,
Souadura. tJaxaqualolizfli,
Souajar. nitla,cotlauatnit!a,yamaniI/a. nítla,cepca.
Souajadura. tlacot/aualiztli.tlayamaniliztli. tlacepcalizrfl
S uaue cofa al fenndo del gufto. uelic.auiac.auíyac.
Suauídaddeíla maneta, uelicavotl. auiyacayori.
Suauementeaífi. uelica.auiyacá.
Suaue cofaal olfato, auiyac, teyolquima.
Suaue canto omufica. teyo/quima,
Suaue hablador, tlatoluelic. tlatoltzopelic.
Suaue habla, tlatol ueliliztli,tlatoltzopehIiztIi,
Subir, ni,tleco, n,acoquic,a,
h
v,
;
S ante ui
Sabida cofa» tlatlecauilli, acoquizqui.
Subida, tlecoliztli.acoqui^aliztli.
Subiralguna cofa. nitla>tiecauia,nitia>tíecoItía»
Subir con otros, teuan ni,tleco,
Súbita cofa.ateymachiti.atenemachpan muchiua.canícqui
temachiti^amequiteymachiti.
Subitame£ekaceymachitica(atenemachpan.ayuhcateyo1íot
Sucederá otro que precede. nocó,toquilia. note,toquilia.
SuceíTor de otro, contetoquiliani. ontoquilíani.
Suceffiua cofa que fucede. contetoqutfi. tetoquili.
Sudar. nin,itonia.nt,panuetz¡.
Sudario deliengo. ney tonal popoualonineytonalcuiua ni*
Sudaieroenelbañojugar. neytou/Ioyatu
Sudor, ytonalli. neytomliztli.
Suditooíbjeto, pacho!oni.yacana[oni»uilanom\ uicalo-
ni. itconi.mamaloni»
Suegro padre déla m uger. rnontatti.
Suegra madre deíamager. monnantlú
Suela de empato. cacxopetlatUcxipepechtli.
Sueldoen la guerra, yaoquizcapatiyotl.yaoqutzcatlaxtla
iiifli.
Sueldo ganarafíi. niyaoquizcat1axtlauilo.yaotica tutlax-
tlautío.notzont econelchiquiuh nicqua ,
Suelo Tacado a pifon. tJatepitzmantli.
Suelodeíadnl/os. tlaxamixcal maritJi. tlaxamixcalteetli.
Suelo d? íofas. tlateuapalniaadi.tlatepapatlacrnantli.tlata
tapalmantli.
Sueloda arte mofayea tlatexiuh:alaímantli.
Suelocomo quiera, tlalpan li. tlalpan.
Suelto cofa no atada, tlatontli. tlatomallí.tonquí.
Suelto loque fe puede defatar. tomaloní.
Suelta cora dieffcra. atle iyouicauh.atíeyueueyacauh.
Suelta de muía o cauallo, cauallo xoternecatUaual/oicxt-
mecatl.
Sueleo dei juramento, mojuramsnto tomani. juramento
tonqui.
S m te a.
230
Sueltamente, ayouica. ayoui.
Sueno, cochilztli.cochiztli.
Sueño lo que foñamos, temi€tU>
Sueño vano. carmen temiTtli.yztlacatemiefli.
Sueño verdadero, nelíitennftli.meiauacfemidl^melaua-
catemicdi.
Suero de leche, chichiual ixamexeayotl.chichiualayoatl.
chichiualayo patzqirítl.
Suerte, netlatlamaniJrztli.tlahpoualiztli,
Suertes eehar, nttejtlaclamanilja.niíejtlapouianite^Jatla-
anilia.
Suerte de tierra, ti allí tetona/.
Suerte caeiíbbre alguno. nopanyauh.nouicytztiuh,
Sufre o piedra cufre, tlequiquiztlalli.
Sufrir, nitla.yhiyouia.nitlajoquichuia.nitlajtíeinatí.nitía,
quamm a ti.
Sufrimiento. tlapaccayhiyouiliztli.tlaoquichuiliztli.Élatíe
matiliztli.
Sufrido. tlapaccayhiyouianñtJaoquichuiani.tlatlematmi.
Sufrible por íufridera cofa. yhiyouiIoni\oquich uiloni.tle
machoni.
Suyo cofa Tuya, teaxca.yaxca.y tlatg.yyocauhéycococauh.
Sojuzgar, nitcpanauia. nite,tlanitJaca4
Surcarhazcríurco. nitla)cuenteca.nitla,cueritataca.
Surco de arado, cuematlauhtli. cuemitl.-
Surcaraffi. nitla^uematlauhchiua.
Surcoparafacarelagua. apanpitzactli.
Suma en la cuenta. tlacempouaIiztIi4tíacematililiztIi\
Sumar enla cuenta* niccempoa.
Sumario de fumas, tIacecempoaloam\
Sumir de baxo. mte^polaftia. atlan nite^calaquia.nit^apo-
laclia.
Sumido, tlapoíaftilli. atlan tlacalaquilli.tlaapolafrillú
Sumir ken agua o en cofa afíV n,aéiuetzi# ni,polaqui#
Superfina cofa, yliuizgo. cannenyo,
Supeifluamcnte, yliuiz^arinea^ant/apie.
h i\
i
m
S ante u,
Superfluidad, ylíuiz$otlcannenyotl.
Suoitacofa.bufcafubitacofa.
Suólir lo que falta. n¡tía,axiitia.nitla,maxiltia.
Supiidicofa. tlaaxiltilli. tlamaxiltillí*
Suplimiento de lo que falta» tiaaxilti[iztli. tlamaxiltiüztK»
Suplir por otro, tepati ni,tIayecoua.
Suplimieutoaffi. tepan tlayecoliztlú
S urzir o cofer. nitlachíchi, ni tía jxaquía»
Surzidor. tlachichic t/aixaqui»
Sufo aduerbio. mayecueí macuele. ^
Sufpenfo por incierto, motzotzona. motzotzonaní#mop©
poloaní.
Suftancia. yeliztli.
Suftituirenlugar de otro* nitc,patla, tepl nífe,aquía, nite„
yquania.
Suzia cofa, catzauac.atzactic.tzoyo,tzopetztic» tzotecui
cuítíat ic4
Sueziedad. catzaualiztlu catzactiíiztlí. tzopetztiliztli.tzo-
tecuicuitlatüiztli,
Suziedad del cuerpo, tzotl. tzocuitlatU
Suzíacofa noafeitada. oquimaxiltUoc ommomatoca.
Suziedad enefta manera, quimaxitiliztli. aoc onnemato*-
quiliztli»
Suzioeftarafíi» nic,tnaxiltia.
Suzia tenerla cara, njxchiehicauu n.ixtetzocuielayuí..
Suzio por noeftar lauado» atl a pacrii.catzauae.catzac tic.
Suziedad de niños, coaecuirlatl.
í|De/os que comiengaa en» T^
Tablilla, uapaltontli.
Tablilla paraefcreuir* tiacuiloluapallú
Taca o tacón para beuer. tetlauan.
Tacha en qualquier cofa, ítlacauiliztli. itlacauizth. ytlaeauh
cayotl.
Tachar. nite,tlaxiníIia.nitc,tIatzouiIia.anitc?tlauelitíiIi«.ani
te tlauelcaquiíia.
Tachar juzgando entrefi echando ala peor parte lo que otro.
haze o dize o vee teniendo afeo dello. nite,pinauia¿
Taita pad rédelos niños, tata.
Taheño enla barba, tentzon coztíc»
Tajar. nite,teteqw\ nire,xoxotIa»
Ta jadu ra. texoxot/aliz tli, tetetequiliztlú
Tal cofa, yeuatl.yuhqui.
Tal quaí, magiuhqui.magoiuhqui.macagiuhqui.mateliuh^
q.u i.
Talar montes, nítla ,quauhuitequi. ni,quauhte qui.
Tala, tlaquauhuitequiliztli.quauhtequiliztíi.
Taladro, tlamamaliualoni.tlacoyonilon!»
Taladrar» ni1tíamamali.nitIacoyonia.
Tálamo de nonios, nenamictilizyeyantlú
Talega generalmente, xiquipil/i .
Talega de red. matlaxiquipilli.,
Talionla pena del tanto, tepam mocuepaliztlL
Talón enel animal, chocholii.,
Taluina d e qualquiera cofa, tetzauacatoIliV
Tallo de yerua. quryotl.
Tal lecerla yerua, quíy oquica.qifiyot%
Talluda cola aiTi» quiyoyo*
T ante a
Tamaño, yxquichi.
Tamaño quamaño» yxquichynquexquich.
También jaduerbio. noyuan.
También conjunción, yuan.
Tampoco .aduerbio, amono.anomo,anok
Tan lelamente . c, an yeiye.^anixquich.
Tamo, ixquich.
Tanto y medio, yxquichypltlaco, ixquich ypan dftlacoK
Tantos en numero de hombres o mugeres.yzquinti. yzqui.
yzquime*
Tanto squátos en numero affi. yzquintin'ynquezqumtin*
yzquin ynquezquin.yzquimeynquezquime.
Tantos en numero de animabas, yzquiteme.
Tantos quitos é numero affi» yzqui teme ynquezquiteme,
Tantosen numero de cofas inanimadas y redondas o car-
gas fierras eredades o cofas femejantes. yzquitetl.
Tantos quaetos,en numero aflfi\ yzquitetl ynquezquitetl. \
Tatos en numero de maderoslargos o tablas o cofas ancha*
y delgadas, yzqui.
Tantosquantosennumeroaflí. yzqui ynquezquí.
Tantas vezes, yzquipa*
Tañer atabai. nitla,tzoízona.ni3ueuetzona.
Tañedor affi. tlatzotzonqui.ueuetzonani.ueuetzonqui»
Tañer teponaztli. ni,tepona$oa»
Tañedor aífi. teponago.tepona^oani.
Tañer campana. nitla,tzilinia.
Tañedor affi. tlatziiiniani.
Tañer viuela» ni,mecaueuetzotzona#
Tañedor aífi. mecaueuetzotzonani. mecaueuetzotzoquí.
Tañer flautas o cofa femejame o trompeta. nitla,pitza.
Tañedor affi» tlapitzqui.
Tañer pifaro o cofa affi. ni,uilacapitzoa#
Tañedor tal. . uilacapitzo.uilacapitzoanit
Tañer trompeta déla tierra. ni,quiquic©a.
Tañedor affi , quiqui^o.quiquicoani.
Tardarfe. ni,uecaua. nino,tzicoa, nino,caloa.
Tardara otro. nite,uecaua.nfte,tzicoa.nite,caíoa»
Tardanca. neuecaua!Í4th netzicoliztli. necaloliztii.
Tardador de otro, teuecauani.tetzicoani.tecaíoanú
Tardadorqueferarda. uecauani.motzicoani.mocaloani.
Tardadora cafa, uecaualoní.teuecauh. netzicoloni.terzj-
co. necaloloni.tecalo»
Tarde del día. teotiac.
Tarde feraffi. yéteotíac.
Tardía cofa afíi. teotlacyo.tíaeeotlacuillí,
Tardón, uecauítia. uecauitiam.
Tarea de alguna obra, cemil huitequitl.
Tarreñas para taner.bufca chapas.
Tarro en que ordeñan, tíapatzconi.
Tartamudear, n yelmimiquK n5eltzatzacui#
Tartamudo, elmimicqui eltzatzacqu/.
Tarugo clauo de madera, tlaquauhtoconi.
Tafeos de lino, ti acoichpacol li.
Tallar precio. nJtIa,patiyotIalia.nitla,patiyomacriiyotía#
TaíTador tlapattyotlalianj. tlapatiyomachiyotiani,
Taflfa ota.Tacio tJapatiyotlalilizt/i.tlapatiyomachiyotiííztlí.
Tafar tributos, niquixyeyecoa imequitl. nite/equitlalilia.
Tauano. tecmilotl.ultetzcan.
Tauei na de vino, uinonamacoyan, ocnamacoyan»
Tauernero o tauernera. vinonamacac. ocnamacac*
Tauernear. ní,uinonamaca.n,ocnamaca.
CTeadepino, ocotí.quauhocori.
Techar cafa. mtla,tlapachoa.
Techo déla cafa, caíquaytl, calquatl.
Techar de caquicami. nítla^uauhtzaqua.nitlajUapaltza^.
Techo afíi. uapalcalquatl.
Teja de barro, tapalcacopíxtlí.
Tejado, tapalcatlapantli.
Tejar do hazen tejas . tapalcacopichchiualoyan.
Tejar doihazen ladrillos, xamixcalchiuaíoyan.xamixcoya
Tejero que haze tejas, tapalcacopichchiuhqui.
Tejo, tapalcatemalacati.
T ante <%
Tefueía pedazo de teja» n palcacopichtlapactS.
Tela por texer. icpatlatetectli.
Tela tejida, tlarzuptli.
Tela del coracon. peyotl.
Tela delgadiíTunadequalquiercofa. tocapeyot*
Tela de granada, granada peyotl.
Telar, yquitiualoní.
Telaraña,tela de araña, tocatzauallí. ^
Tema defermonopropofito de alguna platica o túndame-
to netlatolpepcchtilizcli.
Tema tomar afíl. nitlatolpepechtia*
Tema.bufca porfía.
Temblarde frió, nitzitzilca.
Temblorafíi. tzitzilcaliztíi.
Temblar generalmente. niuiuiyoca.ni,patIaca.
Temblor ta!» iiiuiyoquííizth.ipatlaquiliztlí.
Temer. iiino>mauhtia.ninJcauia..nite,tmacaci.
Temer con verguenca. nitia^imacaci. nitla,mamatilnités
pinaua.
Temcrofo. momauhtiani.micamani. tejmacacinu
Temerofacófa, temamauhtt. teicaui.
Temor, nemauhnliztli. neicauíJiztlUeimacaxíliztli. ma
uiztíi.mauhcsyotl.
Tempeftad. arJatlacamamanüiztli.amamaniliztJi,
Tempeftad hazer. atlatlacamamani.amaman/.
Tempeftad de vientos padecer en lámar. t>eecauiIo. ene
catl topammoquetza m^eecanamicdantacal cenca ypa-
totocaehecati. . .
Templarelaguaíriaocofa affi. nitla,yamania. nitla.yama
nilia.
Templancaaffi. tlayamaniliztli.
Templadacofa. yamanqui. tlayamanilli4tlayamanililli ;
Templado en-1 vino, nematca tlauanqui. tecpillauanqui.
Templanca defta manera, nematca tiauanaliztli, tecpilia-
uanaiiztli, .
Jtmp te>lo mefmo es que templanza»
^W^
T zttte
Temp!o. tf iicalli reupantlf.
Temp/o pequeño, teupanconíli.teuca/tontlí.
Temprano, a vaquem rnan. ayacuei.
Temprana frura. cancuekayotl.
Tena/as. tepuzílaanom tepuzcacacalotl.tlatepuzcacaloc©
tonaloni,
Tenazar con tenazas, bufca atenazar.
Tenazuelas para cejas, neixquamuítzoiripiuaní, tepuzca-
caíotontli.
Tendedero do tienden, tlacousíoyan.
Tedero q vede en tiéda o vededero, tJamicg.tlanamacac.
Tender, nirla.coa.
Tenderen diuerfas partes. nítIa,gocoa#
Tendida cofa, tla£ouhtJ/.
Tendedura affi. tlacoualiztlú
Téderlo écogido nitla,tinl!nia.nítra,teteuana.nítla,titícana.
Tendida cofa affi# tlatitiüni/Ii. tlafeteuantli.tlatiticantii.
Tendedura affi» tlatitiliniuitli. tlareteuanaliztl], tlamica-
naíiztli.
Tener, nit7a,tzitzquía.
Tener fed. n,amiqui«
Tener hambre. ni,teociui. m\mayana.
Tener frió. ni,cecui. nicecmiqiii.ni,cíuápauf , nKtetzi/iui.
Tener en mucho. nitla,ueymatif nitla,ueicamati.
Teneroeftimara/gopor grandes riquezas y deley tes. nic,
necuiltonolmatinic,netiamacritiirnati\
Tener en poco, atleypanniquitta.atíeypan nietnatí.
Teneralquefequierecaer, nite,cuitiuetzi.nite,tzitzquía.
Tener mala fama, tepanníno,teca.tepanni>moyaua.
Tener buena fama. nkyec hitólo, ni.qualihtolo.
Tener o tomar vno por otro. nite,ixtlaneuía*
Tenerfe en algo el que fecae, nino,tzicoa. nitla^aloa.nino,
tzotzona,nitía,tzotzona.
Tener fe afido dealgo el que fe cae, ytech ninotzitzquia.
ytechninOjpiloa,
Tener íe por digno de algún bien, nicno^mactoca. nicno»
í
!
'
T ante ef
fiuiltQca.mcnotoiialtoca.
Tenencia de fortaleza. yaocal1apixcayotI.yaocaIIapializtIi.
Tenebregofo. tlayoualío. mixtecomacyo.
Teniente de fortaleza.yaocallapixqui.
'Tentar, nite ,yeyecoa.ninote,ycyecoítit ♦
Tentación, teyeyecoliztli.teneyeyecukiliztU.
Tentador, reyeyecoani.moteyeyecolciani*
Teñir de color. nitla5pa*
Teñidoaffi, tlapalli,
Teñiduraaffu tíapaliztíi, . .
Tercero en orden, ycei.ycetetí. teeca.
Tercera parte, ycetlamántlúteetíamancf.
Tercero de quieíí dos confian, tetlauellaliliani
Tercería afir tetlauellalililiztli.
Terciar barbecho o viña, nitla.expauia.
Terciana calentura, uiptlatica atonauiztli.
Terciopelo lo mefmo.veKpucbinqui feda tilmatiil
Tericía enfermedad; axixcoc;auiIiztli,
Termino por fin. tzonquicalíztii, tlamiliztli,
Terrainoporlinde. bufealinde.
Te rmino o efpacio de carrera, cennetlalolli,
. Ternero hijo de vaca, quaquaue conetl.quaquauhconetL
Ternezuelo tierno vn poco, celticatontli.
Ternura» celticayoti*
Ternilla entre huefo y carne. cecelícayotL
Termlíofo cofa de ternillas.' cccelícayo.
Terrenal.tJarticpaccayotí.tlalticpaconoctíaltícpacpoufi^
'Terrortpedacode tierra, tlalterl.
Terregofo lleno de terrones, tlaltey o.tlatlal rey ó.
Te rroncillo pequeño terrón, tlaltetontli.
Terrible, ternamauhti.teijgauí.teciiecuechauho
Territorio, necailotifoyan. ;
Terruño, dalli.milli.
Tefbique. bufea tabique;
Tefo. ti/ínqui.tilictic.
Tefo ínobidiente, atecaequi .atetlacamatqúKnacaztzot etí.
Teíbneria aííi. atlacaquilíztli . atetlacamatiHztli. nacaztzo
tctili ztli.
Teforo eícondido. tcocuida tlatlatilli.
Teforo publico, tcocuí tía tlapialli.
Teforero. teocuitíapixqui.
Teforar, bufca a teforar.
Tenar hazer teftamcnto. aic,chmateíf amento. nmo}jr%2í
ñaua ti a«
Tefíamento. nemiquiznenauatiliztli.
Tcftadorquehazetellamento.niomíquiznauati4momiquiz
nauatiqui,
Teftamentario. teftarnento chiuanú
Telftigo. ílaneltílitlaneltiliani.
Teíbguar.' nitla>neleilia»
Teftiraonio. tlaneltiíiliztíí*
Teta, chichiualli*
Tetuda de grandes tetas, chichiualatecomatl.chichiualine
capal.chichiual a apiIoLtlacacolchichuaale,
Texer. n,ihquiti,
Texida cofa, tlaquittli.yquittlí*
T^xedor, yquitquá.yquitini*
1>xedura, yquitiliztli.
Texendo» yquitiliztica*
Texer enderredor, nitlayaualiuncayquití.
Texer vno con otro como eíleras o cofaaffi. mtla.xíne-
panoa.
Texidodefta manera, tlaxinepanolli.
Texedortal. tlaxinepanoam.tiaxinepano.
TexeduraaiTi* tlaxinepanoliztlú
Texerhaítaelcabo, mtla,tzopa,
^["Tia hermana de padre o de madre, auitJ, teaiiiY
TiahermanadelaueíoodelaueTa, ciht/iftec,ié
Tibia cofa como agua, yamanqui.
Tibiamente aiTi. yarnaniíiztica.
Tibia cofa perezofa. tlaquelchiuani, tíatlatzñmcachiuanv
Tibieza aífi- tlaquelchiualiztii^tlatlatziuhcachiualiztli.
"i íj
T anee U
Tiempo, cauítl.
Tiempo oportuno, uel ypanyor! qualcatn
Tiempo de fegar. pixqnipan.quixquizpan.
Tiempo no tener para hazer algo niopportunidad. atía-
quanmatí ynic nicchiuaz.
Tiempo menftruo de muger. nemetzuilrzpan,
Tienda donde vmiden algo, tiamiccalli. tlanamaquizcalli,,
Tisnda delibros, amoxnaniacoyan.amanamacoyan.
Tienda de barue.ro. neximalcalíi.cexincacalli.
Tienda de texedor. yquftcalii.yquitcacallú
Tienda de olleros» conchiuhcacalli*
Tienda de platero, teocuitlapitzcacaíli.
Tienda de vnguentos . paheal lúpannamacoyari»
Tienda de iienco, quachcallú
Tierra, tlalíi,
Tierra naturaleza de cada vnojbufca patria*
Tierra firme, cemantoc tlalli .
Tierra amontonada, tlaltepeualli.tlatellú
Tierna cofa, camotic.goquitic.
Tierna cofa vnpoco, cacamotic^o^oquitic. _
Tierno mayz queeíta feco y no del todo curado ocofa anu
camauac. :
Tiideenlaefcriptura» tlatliltzícuiniliztli, ; m
Timón degouernalle. acal ue'teco ni* tíacuexcochtiloni.
Tina de füitor, tepuzapaz .tlapaioni»
Tinada de /eña. quahtlalilli.
Tinada de madera, quauhtemailúflacententli quauítU
Tinaja de barro, uey comitl*
Tinaja de agua, acomírl.
Tinte de t/'ntor, tlapaioni.
Tinto r.tlapahqui, tlapani.
Tintura, t/apaíiztJi.
Tinta paraefcreuir, tliJIi.
Tinta de humo, ocatliliú ; .
Tinta de c^pateros, cacchfli cactl¡lhuilon^
Tinta de agallas, nacazcolotiiiíi*
Tintero para tinta, tlilcecomatl.
Tío hermano de padre o de madre, tlatli.tetla.
Tío hermano de abuelo o auela. colli.tecol. _
Tira braguero, nequexilpacholoní.nequexil ilpiloní.
Tirano, meeleuia.mihicokia.tlanenequi.
Tiranía. neeieuiliztIí.neihicoltiÍiztlútlanenequiliztIi#
Tiranizar. nitla^eleuia.nJi^íhicoltia^iiríajnenequi.
Tirar echando algo. nitla,tlaca.nitla3mayaui.
Tiro quefe echa, tlatlagaíiztíi.tlamayauiliztli.
Tirar dos juntamente yacertar ambosaIoqtiran»tic,tiane-
pan ylhuia.ric.nepan moda.
Tirai con piedras.nitla,motIa.nitla,tepachoa.
Tiro de piedra . tlamoclaliztíi.tlatepachoüztli.
Ti rar faeta o flecha. nitlt)mina.nitla>uitoloa.
Tiroaííi. tlaminahztli.
Tirar algo delugar apartarlo. nitla,quania.
Tirar certero, amo niquineua.amo nicnenquixtia.
Tiferasjomrfmo.
Tiíereta de vid. xocomecayacatzontli.
Tífica dolencia, tetzauhcocolíztli.
Tífico doíienta della. tetzauhcocolízco.
Titulo de libro. amoxtocaytl.amoxmachiyocL
Tizne ohollin. contlilli.
Tiznar afll nite,contlilhuia.
Tiznado desamanera, tlacontlilhuilli.
Tiznaduratal. tlacontlil huiliztij.
Tiznarfe aífí. niño, contlilhuia.
Tizón, tlequauicl.tlecaualli.
^Toca de mulero tocado.Iomifma. veI,toca.cíuaneqtja-
tlapacholoni.
T oca como a' may ¿al. nequatecuiyaloni.
Tocar con tocaaifi» nite^uatecuiya.
Tocarle defta manera. nino,quatecuíya.
Tocar con la mano algo. nitla,matoca.
Tocamiento aíTí. tiamatoquil ¿ztlL
TocarfeÍ4s partes vergon¿ofas. ixinOjUiaíoca,
I
T ant¿ ©♦
Tocamiento affí. nematoquiliatlí.
Tocar juntamente, teuan nitIa,matoca.
Tocaríi'iiianamete,tlamachnite,matoca.yuiylnite,matoca.
Tocar pertenece rbufeaperte necer.
Tocar vna vaíija con otra. mo,netechchalama.
Tocino.ío mefino.vel, coy amenacauatzalli.
Todo, ixquidumuclii.
Todo ojo le mira, cemixtli yuic
Todo poderofo» yxquichiuelli.
Todo poder de aqueñe. yxquich ueliciliztli.
Todopunto,aduerbio. ganniman»
Todos los días y todas las noches» cecemilhuitljCecenyov
ual.
T olí i do. couahciuhqui.
Toííirfe piernas o brac/os. ni,cocotOtzam*#
T olí ido affi- eocototzauhqui»
Tomar, níc,cui.ní,cana.
Toma, tlaanaliztli.
T ornar o f /coger aigo primero q los otros* nmó>tlamachia.
Tomar afechando. niCjCuitiuetzí.
Tomar querer afli. nitccuítiuetzizaequu
Tomar por combate, nire,pol©a.n¿te,peua. nitc,popoloa.
Tomar con anzueíot nitia,pipiIoa.
Tomar pndíédo.nite)i/p¡a.nite>cuitiuetzi.niteía5i\nitIa,rna.
Tomar aíu cargo* n¿cno,tequit!a.n?cno,tlatlacultia(nicao,
mamaltia,nicno5tcniztia4
Tomar fe lasaues. mo,cc,a. mo,quequeca#
Tomar en buena parte, qua/li ypanniecuepa.
Tamiza cuerda de efparto, cacamecatl.
Tonto, xolopihtlí.tchpuchtií, tcpochcoyotl.
Topar encontrado co otro.n¿te,namiquí. nmotemamictíáU
Toparconlacabe^a.nino^uatzotzona.nino,qtctzotzona.
Topar con pared o cofaaíTi. caftechtíi icnino,morIa,
Topircon otronoaduernendo. teca nino,motIa. teca ní-
iiG^tzotzona,
T^parfe ai íí ambos, tito/ieteehmotla, -
Topo animal, tocan.
Torquaza paloma. tlacauilotl.
Torzal ♦ tlamalmtli.
Torcer», nitlamalina»
Torcer enderredor. nitla^emmalina^nitla^tenilacatzoa.
Torcerlo derecho, nitla,np!oa, nítla,coloa.
Torcer délo bueno. ni ,chicoy aun. ni,chicoqui$*#
Torcida cofa como cordel, malinqui. tlanialintli,
Torcon de tripas, y ticocomoquiliztli.
Torzonado defta dolencia, y ticocomocani.
Tordo paxaro. acatzanatl.
-Tormenta demar, atlatíacamamaniíiztli.neehecanamíc-
tilizrk,
-Tormentar, bufea a tormenta u
Tormento, tetlayhiyouiltiliztíi» íctoneualiztli. techiehina
quiltiliz.tli.
Tormento decuerdas, temecatítlantlaliliztli.temecapatz*
caliztli, \ m .
Tornar dedo fuifte, n3i!oti»níno5cuepa»niuaIiloti. ni^ualao
euepa.
Tornada aiTi. ylotiliztli.nccuepalizfli»
Tornara otro guiando lo. nite,cuepa. nife^Iochtia,
Tornarlo preñado, n¿tlaxtlaua»nicte,cuepilía.
Tornar en nada. niVa,popoIca.
'Tornaboda, tlacuepcayotiliztlú
Tornar en fu fefo el loco, ninozcalia. ni,tlachiaf
Tornar en fiel beodo. njxniccui. ni,uallachia.
Tornadizo, yetlaneítocani.monemilizcuepaní.
Tornear con torno, tornoricanitíaxiraa.nifría^ornouia,
Torneada cofa al torno, tornotica tlaxintli. tlatornóuillu
Tornero el que tornea, tornoticatlaxinqui. tornotica, ílp~
xiniani» tlatornouianí.
Tomo para tonear.lomifmo.
Torno para premiar, torno t/apacholonf»
Toro animal conocido, oqiiíchquaquaue.
T orondónt xiquipili uiiiz tli , xix ipochauiliztlk
T ante o & n .
Torp? cofa, ameua. aocmeua. 9a onoríuh. caquenvatiuh.
Torpedad o torpeza, aneeiíaliztl?. aocneeualiztli. caquen-
yaraliztlf.^aquen onoraíiztli.
Torre pa ra defender, uecapan yaocalH,
Torreznodetocmo.cécíatedlitociao,tocinotlatlcuatzallí.
Torta, tlaxcalli.
Torterodehufo. malacatet?.
Tortuga, ayutl.
Tórtola o tortolita aue. cocotl/,
Toruellino. ueyehecatl.
Tofcacofa. ayocuxqui ayeyccauhqui.armmat?.
Tofqdad, avocuzcayorJ. aveyecauhcayofl,ancmatcayotf.
Toífe. tíatlaxiztli rlatfaciztfi. t/atlaxiJiztlí.
ToíTegofo que mucho toflfe* tlatlaztinemi. totolcarinemí.
TofTer. ™\tlatlac>
Toftar. nitla,uatza.n;t1atotopochuatza.
Tortada cofa, tlauatzalli.tlarotopochuatzalli. totopochtli.
Toua de dientes, tiancocauializtI¿#
Touaias. nemapopoualom,
Touiííodelpie. quequeyolli.
CfTrabajo. ttetequipanolizcli. tlaayliztli. fequítiliztlf. .
Trabajo conpaffion. netequipacholiz di. tlayhíyouilizt!?,
Trabajofacofa. tequivo.tlacoyo.
Trabajar, nicia.tequipanoa, nit!a,ay m\tequipanoa.
Trabajador. tlareqiripano.tlatequipanoani.tJatequipanog.
Trabuco, quauhtematlatl.
Trabar, nitía^auana.nitla.tamachiua.
Traco. tlauauanahzrli.tlatamachíualiztlí.
Traduzir de vna lengua en otra» níc,cuepan tlatollí.
Traducida cofa, tlacueptli tlatollí.
Traduc'on. tlatolcuepalrztli.
Traer por ñ^rca. n«te,uilana%nítla,uilana#
Traer, acueftas. ntte,mama. nitla,mama.
Traer en íi niefmo. ni,quitquitmemi,notechyetinemi#
Traer en derredor, nitcdayaualochna.
Trafagar. ni,tíatoIyuinanino,mociuia4 nanemú
Tragar. nitIa,toloa.
Tragada cofa, tJatoIolH*
Tragón» bufca glotón. .
Trago decofa liquida, cennecomomin.
Traiedc venido, tlatquiti. ¿n¿»'¿wAH&
Traycion. temac cecaualiztli. tetcnanaiiatiljztli. tettrrt*-
Tm€dor!ntemac tecauani. tecenaHauatiliani/tetcntlaquc-
Ttaycronhazer. temac nife^aua.nit^tenanauatilia.fíití!,
tentlaqueehiíia, .
Trailla para atar perros, ytzcuintli y ylpica»
Tramádmela, pacyotl.tetlanacqut, ,
Tranca de puerta, tlatzaeuillo el quauhy<>tl,tjatzacvilk>tla
xillotl.
Tranco debeftia. ccnneexianalizth.
Tran$adodemuger. quatzontlacuiyalli*
Trapo, tzotzomatlú
Trapero* tzotzoma tetecqui.tlanextJati.
Tras.prepoficion. tIaycampa»tlateputzco.
Trasdoblar, nitlacuecuelpachoa.
Tras dobladura, tlacuecuelpacholiztli.
Tras doblada cofa, tlacueeuelpachollú
Trafera parte. toteputzco,tocuítIapari.ticatnt>a. \
Trafera cofa, tlatepuzcay otl.tlacuitlapacay otl. «layca-
payotl.
Trasladardelenguaenlengua. mua^uepa.
Traslación. tlacuepaliztJv
Trasladador. tlacuepanL
Trasladar efcriptura. nitlacopina* _
Trasladada efcriptura, tlacopindi.
Traslación affi. tiacopinaliztlí.
Trasladadortal* tlacopinani.
Trasladar cuerpo muerto, mtlaquama.
Trasladadoaffi. tlaquamllj.
Trasluzientecofa. atic.ompaontlanegi, naItona4cuecu**
T ante r*
nícpan auiaí nauatflli.
te¿cxitlaquechilil¿ztl¿
y oca*
Trasmañana, aduerbio. utptla.
Traf mañana differir. nitla^ufuiptlatlaztiuh^
Trafnochar. n,ixtozcoa.
T rafpaiíar departe aparte, nitla^nalquixtia*
Trafpaflar a otro elfeñorio, tetechniccaua yndatocayod,
nictemacain t!atocayotl#
Trapafíar mandamiento de alguno.
Trafpie cnlalucha, teicxitlauiliztli.
Trafponerplantas. nitla,quetza.
Trafponerfe. noniypoliui.
Trafquilar, nite,xiraa.
Trefquilado. tlaxintli.
Trefquiladorv teximaní. texinquí.
Trefquiladura. teximaliztli.
Trafíegar vino o cofaliquida. nitía^uepa,
Traítor nar efcodilla o cofa afíi. nitla,ixtlapaohcuepa.nítfa,
ixtlapachmana.
Traftornado afíi traixtlapachcueptli t tlaixtlapachmantlí,
Traftornar. nitla^zonicquetza^nitlajixtlapachquecha.
Traftonarvafo, nitla,mimiIoa.
Traftornadura» tlamimiloíiztlú
T raftornada cofa» tlamimílolí/,
Traftornador. tlamimiloani.
T raftornar madero vel íimiíe. mtlajCuepa nit^nacacíctccft,
Traftrocar. nitla3papatiíia.
T raftrocamiento, tlapapatitilrztlí.
Traílrocadaeofa. tlapapatilillf»
Tratar algún negocio* nitla,nemiíia. níno,notzt #
Tratar. nic,tequipanoa.y tech nijnemú
Tratar fe bia o de/icadamete. nino^xuchmati.ninomalhuia^
Tratar mercadería. ni,puchtecati.
T ratar t rayeion a otro. nite,tíachichiuilja.
Trato de mercadería, puchtecayotl.
Trato de cuerda tormento» temecapatzquiliztli
T¿auar# nitía,an&. nitla;tzitzquía,
**
Trauazon. tlaanaliztli. tlatzitzquiliztli.
Trauadacofa affi tlaantli. tlatzitzquilli,
Trauar pelea» nite^xnamiquinite^cuitiuetz/,
TraudTar.bufca atrauellar.
T rauefiura. atlacanemiliztli.atlacayotl. yollo dauelilocar
yótl.aquen tlatializtli. aquen tlatuiztli,
Trauieflb. atlacad.atlacanemi.yollotlaueliloc.aquen tlatta.
yxtotomac.acatcane«cuecuetz.cuecuech.
T rebol y erua lo mifmo. v dr canillan ocoxocfrid.
Trecho» ixquichca.
Treguas paz acierto día. iieyaoceuiliztli,
Treinta numero» bufea en fin defie libro donde fepone It
cuenta.
Tremeilna. «ymetzcayotl.
Trementina» ocotzotl.
Trena o trenga* tlaxodipitzaftli. tlamecayotl tlapetla-
chiuhtli.
Trepa de veftidura. tilmadatenxoxotlalli. tilmatlatentli.
Trepada cofa, tlaxoxotlalli. . ■
Trepador en cuerda, mecatitech tlamati. mecatitech tía-
matquú mecatitech tlamati ni.
Trepa affi. mecatitech tlahmatiliztli.
Tres numero.bufcaal cabo deftelibrododt fcponelacüetff*
Tres años deefpacio. exiuhtica.
Tres días de efpacio. uiptlatica .
Tres días ha aduerbio. yeouipdá,
Trefquilador. texinqui.
Trefquiladura, teximaliztli.
Trezeaumero. buíca e fin defte libro dode fe pone la cuE ta,
Tribunal onde juzgan, tetlatzontequilica icpalli. tecuílah
tocaicpalli.
Tributo, tequitl. tlacalaquHIi.
Tributario, tequitqui. tetlayeculti.
Trigo, canillan tlaulli.
Trigo tremeíino. ey metztica muchiua tlaulli.
Trillo par* trillar, lo mifmo.
k íj
T ante r.
Trillar, lomifmo.
r anchante, nacatetecqui, nacapan cah« naca tlamatquú
Tripas, cuitíaxculli*
Tripas del gadas. cuitlaxceípitza&fí.
Tripas grueias. cuitlaxcoltoma&li.
Trifte. tlaocuxqui. tlaocoyanf.
Triíteza. tlaocoyalizth;
Trifte eftar. ni>tIaocuya.
Trifteloayuda* nemacónipahtli.
Trocar, nití^patla. nitla,papatla. ninotIa,patifia*
Trocar felosque trabajan. mo,papatla»
Trompa de trompeta tlapitzaltengouhcayotL
Trompeta, tepuz quiquiztlú
Trompeta que las tañe, tepuz quiquiz pitzaniy tepuz qüi-
quicoa nh
Trop ^ar. ninOjtecuinia nino^eputíamia.
Tropezadura, netecuiniliztli. neteputlamiliztfi.
Trompecadero. netecumiIoyan.neteputlamiloyarL.
Tropellar. niteitquitiuetzi.
T rompoío mtfmo. veKpepetotL
Tronar, tlatlatzini..
Troncode arboL quauhtzbntetí.
Tronco pequeño, quauhtzon tetón tli.
T roncho de berca o cofa áffi; quily ollotlí*
T ronera, tlequiquiz tlacoyoctli .
Tronido o trueno^ tlatktzinilizthV
Tropel de gente. mie&lacatl*
Trotar. ni,chochoi©ti uh. n,ahactiuhv ninóiCxiquauhtflía*
ni no,cxitlaloa.
Trote. chocholotaliztliVahacfializtl^necxíquauhtililiztli».
necxitlaloliztli.
Troxedepan. cuezcomatV
Troxeotra. quauhcuezcomatl.
Trucha, lo mifmo.
Trueco o trueque, tlapatJaliztlL ,
Trueno. tlatlatzini líztlú,
*J
T ante t 8c m
Truhán, tetlatlauetzquiti» tlatlaxochti.
Truhanear aquefte. nite,t!atlauetzqu¡tia.nite,x©xochtia.
fTuertocofá noderecha. coltic,necuiltic.nultic.noliuhg»
Tuerto de vnojo, ixpatzacjxpatzaaic. ixcapítztic.
Tuertohazerdevnojo. niteixpatzaua.
Tuétano del huefo. ceceyotl
Tumba fepultura* miccapetlacalli.
Tudirpaño. nitla^xtequi.nitla^ixxima.nitlajixtctzíeoiia.
Tupir recalcando» nitla,teteppachoa.
Tupido. tlateteppacholli.
Tupidor. tlareteppachoani.
Tupidura. tíaceteppachohztíi»
Turar por durar» ni\uecaua.
Tura por duración, uecaualiztli.
Turbar o turnar. nite^lapololtia.nite^ociuít *
TuTbadacofa. motlapololtiant momociuiani.
Turbada mente, netlapololtiliztica, nemociuiííz tica*
Turbador, tedapololti.tetlapololtianí, temociujani.temo
ciuí.
Turbar fe el agua con tempeílad de viento* macomaiía*
po^onu
Turquefa. tlaquauac xiuitl.xiuirl. xiuhtomolli.
Turquefadocolor. xippalli. xiuhtic.
Turma de tierra o cofa afíí. camotli.
Turma de animal, atetl.
Turuio deojos. íxnecuiltic. ixnecui!.
Turrón de miel, necutlatepiuatzalli.
Tutor, tlaca/calti.tlacauapauhqui.
Tutela de aquefte» tíacazcai tiliztH. tfacauapaualizt?!*
ífDe los que coimenga ne n
,
V ante b - f n & '£
gre de puerca parida o de vaca, eltz?
tzelli.
Vbre teta de parida, chichiualli.
fVeca cofa no maciza, yticoyonquí.
' Ve rfano con pobreza, icnotlacatl.mo
tolinía.
jfíVerfano fin padrc.icnopilli.icnopiltotli
IP Vertaparaortaliza, quilmilli.
Vertocomo vergel, xuchitía.
Vertosdeplazer. xuchitepancal/i. ahauilpan.
Vefped. terlancochqui. techa mocaliotia.tepalmocailotiáU
Vefíapara encerrar, tlatatactli.tecochtli,
Vefifo de anima!, omití.
Vefte de gentes, yaoquizque.
Veno generalmente. tetl#
Veuo de gallina, totolted.
Veuodepaxaro. tototetl.
Veuode patos, canauhtetl»
Veuo de culebra, couatetl*
Veuo de pefeado. mtchin yteuh#michtetLaffiiIotetI,y affi
délos demás.
Veuo güero, y tía cauhqui torottetl.
Veuoquefuena por ©ftar menguado, cocoxoca.
€£ Vfano. yzmo quixtiqui.mochamauhqui.
SfVnacofat eentlamantÜ.cecni hicac.cecníqüi$a»
V na vez. ceppa.
Vngir^nite^ga.nite^natiíoa.
Vncion. tehojaliztli.tematiloliztl!.
Vngido. tía ho^allLtla oxitl.tlamatilolli*
Vnguento. tlanechicolpatlifoxití.
Vn par. entlamancli.
Vnpoco mas. ocachi.oc quexquich. £acachí.
Vnpoco menos, c, anachi quexquich .macan quexquich.
flfVrdtembre. icpatlatece&Ii.
Vrdir tela, ni >teteca.nitla,teteca, n,iépatececa. ni,quatzu-
ma.nitla^xiyotia.
Vrdidatela. tlatetc&li.
Vrdidor tal. tetecani.
«¡[VTarmal dealgo, tiitla^auííquíxtía.
^fVntar, nite3oc> nitematiloa.
f£ Valle, tepctzalan. tepey tic4tlatzalan.tepey tictli,
V allcfta. tepuztlauitolíi,
Valleftero. tepuz ti auitoloanú
Valleftero quelas haze. tepuztlauirolchiuhqiri.
Valleftear tirar covallefta. rii,tepuztlauitojoa»
Vaneo, quauh ytzcuintli .
Vañarfeen varío. nino,tema.
V añar afíi a otro, mte^ema.
Vanado enefta manera, motenqui.
Vañadortal. tetemani. tctenqui.
Vano, temazcalli.
Va ñarlauar fefuerade vano, ninjaltia^nir^aaltía.
Vanara otro afíi. nite,aaltia.
Vañador tal, teaaltiani.
Vano en palabras, motopal itoanl mochachamauani. mo-
uehueyliani.
Vandear. teuan n,eua.
Vandera. quachpanitl.quachpantli.quachpamirL
Vandero hombre de vando. tetlocpa moquetzani, teuan
moquet/ani.
Vaporofa cofa qechabaho o vapor, ipotocquica,ipotocyc^
Vaquero. quaquauhpixquiV
Vara, tíacot!.
Varaparahoftigar, tlacopítza&Ii.
Vara real, tíahtocatopilli,
Varadejufticia. jufticia topilll.
Vara de feto, tlacochinamitl.
Vara de medir, octacad.
Varandas. quauhchinamitl.
Va ral vara grande, matlaquauitlfquaukacatl*
Varón, oquichtli.
Vafatfó. temaceual. maccualtí*
4
V ante a & e,
Vafalíaje, maceuallotl,
Vefailos o gents plebeya, per methaporam, cuitlapij/i.na,
tlapalli.y tconi. mamalona quilticanemi. quauhticaneirn*
ynhaualnecini ycochcayneuhca^ycemilhuitica. yoma-
huitica,
Vafar. caxmanaloyan.caxpialoyan.
Vafo, teeomatL
V a fo pequeño aííi. tecotontli.
Vafo de barro, coquitecomatl,
Vafo para beuer, atliuani.tlayuani,
Vafo de oro, cuztic teocunlatecomatj» .
Vafo de fínzel labrado* teoeuittetecoma tlateycuilollú
Vafo de gran vientre, tccontapayoíli.
Vafo de dos orejas, necocuicollo técotxml
Vafo para manjares. mulcaxitL
Vafura. riacolli.tlaehpanali!. .
Vaziar algo como agua o cofas líquidas, nitla^noquia.nit/a
petlania.nitla,xauania. *"' ,
Vaziar algo como troxes o caxas llenas, nitla^uhtiqíietxa,
nitla.iuhticaua nitla,íuhtiteca4
Vaziacofa. yuhcatla-nemiuhyan.cacticac^aiuhticac.
Vaziedad afli. y uhcatlay otl, nemiuhyanyptUcaaícacayptí.
caiuhtieacayotU
Vaziamente. yuhcatla. "*
§T V edar. nitetla,caualtia.
Vedada cofa, tetlacaualtilli.
Vedamiento . tetlacauaítiliztti.
Veer. m\tla chía, -
Vesa cainpollano. tlauehnanyan.yxuauatu
Vega que fe labra, y xtl auacam milli.
Vegada porvez. ceppa.
Vehemencia. tlatlapaliuhcauíhztli.chicaualiZtli*
Vemee numero, bufea al cabo defíe libro donde fe ponela
cuenta.
Veinte años tiempo, cempoakiuitl.
V einteñal cofa de veinte años» ceinpoalxiuhcayod.
■
Vejedad de tiempo, upcauhcayot/.tieuctcayotl.
Vejez de varón . ueueri/izt/i.ueueyotl.
Vejedad de muger, ylamayotl.yíamariliztli:
Vejczueío. ueueto.ueuento.ueuetcatontli ueuepil,
Vejez?jela, ylamato.yíamapil.ylamátcatontfi.
Veía de ñaue. acaíquachpanit/.acaíquachpantí¿
Velacandela.Iomefmo.vei^/auil/i.ocot^
Vela de noche, yxto£oíiztIi.tozcoliztli.
Vela déla prima, tlaquauhtlapoyaua.
Ve/a déla modorra, tlauizcalpan. dathuinauac»
Velar, nixtozc,oua#
Velador desamanera. tozc.oaniVxtozfo,
Velador de toda la noche. ceyouaIyxtoc,oani.cenyouaIitz
toni. cenyouaíixtlatuini.
Velada la noche, cenyoualixtozcolizrii.cenyoualitztoliz-t
th.cenvoualixtlatuilíztíi.
Velar toda la noche, cenyoualnixtozgoa.céyoualnitztOG.
cenyoualnixtlatui.
Velar hafta el cabo, yuhnixt/athui.yuhnictla^ayoalli.
Vela rfe el va ron o muger. nopanmitoamilTa.niteochíuaío.
Velo o toca de muger. tJapachiuhcayotlnequatlapacholo-
ni.quaclapachiuhcayotl»
Velo del templo, teupanytztzacayotl. tilmatzaeuiluaztÍjV
Vellaco, tIaueIiíoc.atlacatl..atIacanemi.
Vellaco hazer a otro. nite,tIauelilocacuitia,nite,tIaueIiíoc*
tilia.
Vellaco hazerfe. nino.tlauelilocatilia.nino.tlaueli/ocacuitia
Vellaqueria. tlaueliíocayocl. atlacayotl, atlacanemiliztíi,
Vellocino o vel/on. centedichcatomitl.
Vello de pelos (otiles- auhtic tohmitl.homitl.
Vellofo deftos pelos, tohmiyo.honaiyo.
Vello de barba, yancuic tentzontli.
Vellofo da pelos afperoso fedas. tzotzonyo,mocatzomli,
V eí/ota de robleo enzina. auatomad.auaquauhtomatl*
Vena generalmente, ezcocotli. eztli youi*
Venalotikiefangre» ezcocopitza&li.
I
V ante e*
■:';:^>
Venadeayttoefpiricu. yhiyotlyouf.
Venanudoradepiernas. cotztla huatf. eotztlatlaluatí.
Venadepiedra. tetl yíiecayo, tec yuauanca.
Vena deagua, atlycocoyo. atlyhoui.
Venablo de montero» tepuztopiüt.
Vencer, nitela nauia.uel mte,chiua.mte,pcua.
Vencímiétodclosqüe huyeron» tepanauíZiztli.tepeualiztlí*
Vencedor, tepanairiani. tepeuani.
Vencida cofa. tlapanaui/li.tlapeiiaíMapeuhtli.
Vencejo para atar, ttatlacalhuíli cacatl
Venda delino, tlaxochtlú ^
Vender, nitla,namaca. ni,tiamiqui.
Vendida cofa, tlanamaéfcli.
Véder fe yemplear felá mercaduría, aqui.calag.oac.ocaíac.
Vender por menudo. nitla,píxauhcanamaca. mtla.pixauh
Vendedor de mercadurías, tíanamacac. tlacanamacani.tia
nu'cqui»
Vendedor de fiemos, tlacanamacani. ■
Vendedor de veftiduras. tilmaiiamacac. tlatquinamacac.
tlaquennaniacac. 1
Védedordepfumes.xochiocotzonamacae.copalnamacac^
Vendedor dé vnguentos . pahnamacac.
Vendedordelibros. amux namacac.
Vendido fer . ni)namaco.ni>tlanamacíi.
Vendimia r. ni\xocomecapixca. ni,xocomecacoton*#
Vendimiador. xocomccapixcani.xocomecapixcac.
Vendimia tiempo de vendimiar, xocoraecapixquizpaaxa
comecapixquípan.
Venero o minero de algunmera!. tepuzhecayotl. tepuztfc
Vénpar fe. nino>tzoncuümtetla,cuepcayotiIja.
Ventanea, netzoncuiliztli.tetlacuepcayotililiztli» ,
Vengador, motzoncuinitetlacaepcayotiliam,
Venfderoqueha de venir, quinuallaz. quimmochiuaz*
VenideróqueUadefer, cminyez.quimmochiuaz.
Venino ponzoña, micoani pahtii,
Venenofo. temte
"Venir, n^ualratih. ni,uftz.
Venida, uallaliztli. uallaliliztli.
Veni r ala memoria, niquilnamiqui . noy ollocontcca. nci<ú
locommati. . .
VenpteíToynotetardes. canyeizduiíz. cjmyztiuitz.
Venta, ozcomeca caiíi.techiaícallú
V entero deíla. oztomecachixqui.
Venta délo que fe vende, tlanamaquiliztli.
V ema por menudo, tlapixauhcanamaquiliztli. tlapixauhr
cacaualiztli % t ' .,. ,.
Venta aquien de mas t uehcatzatziliztiamfqmhztlj.
Ventaja, tlapanauil rztli. tlayacanaliztli.
Ventaja dar. yznite,quetza. yznite^uixtia..
Ventana o finieftra. tlanexiüotí .
Ventana. tlachialoyan.puchqiíiauatl.
Ventana enrrexada. tepuzmachandanexilfat?,
Ventofa cofa de viento, éhecayo.
Ventofa, medicinal, techichinqui.
Ventura buena. quallionnenamiftiliztlnquaHioquicaliztli»
Venturofo. qualliquimonami&iani.qualliic onquícani,
Veroveer. rn\tlachia.
Verano, xupantía.xupan.
Verano fer o hazer. tlaxupantlatia. tlaxopantlath
Veraniega cofa, xopaniztli. xopantlacayotl.
Veras no burlas, nelli.uelnelli.
Veruena yema. tlaltzitticaztlú
Verdad, neltiliztli.nellú
Verd adera coía. neltitíca. nelli.
V erdadero en loque dize. tlanellítoani.
Verde cofa no madura, xoxouhqui.ayamoyeuci.
Verde cofa en color, quiltic.xoxoclic.
Verde cofa en demafia. xiuhcaltic.
Verde pluma rica, xupaleuac quetzalli.xopale&icquetzallt.
Verdecer fe. ni,xoxouia.nL xiuhcaliui.
■
V ante e>
Verdura. xoxouiliztli.xiuhcakiliztli. xiuhc*!ibu¡liztlú
Verdeguear. tlaxoxouia.tlaxiuhcaliui.tla,xíuhcaltia.
Verdugo ofayon. miquiztequipane.'tetlayhiyouikilizte-
quipane.
Verdolaga yerua. canauhquilití.
Vereda ofenda, opitza&li»
Verga o vara»bufca vara»
Vergajo de coro, quaquaue ytepul.
Verguenca. pinfluiliztli.pinaualíztli.netoneiializtli.
Vergocofa cofa, pinauani.motoneuani.
Vergocofamente» pinauaca,pinauiliztica.
Vergueca auer» ni)pmaua.nino,toneua»nino,pinauizpoloa»
Ve rguenga coa infamia, pinauiznemiliztli» pinauacane
miliztli.
Vergongofacofaaffi. pinauatinemi. pinauacanemí.
Vergüenzas de varón o muger. tepinauiz.
Vergel, xochitla.xoxochitla.
Veril, teuilotl.
Veftidura generalmente, tilmatli.tíatquitl, t/aquemitl.
Veftidura remendada, tlatlatlamanililli tilmat/u
Veíhdura para el campo o trabajo. tetequitiuani tilmatli,
V eftidura del cuerpo folo, xicol h4 cicuilli»
Veftidura fincoftura. cancentlacati riimatb\mática tilmatli,
Veftidura vellofa. ychcatilmatlvpochicric tilmatli*
Veftidura muelle, yamanqui tilmatli.
Veftidura para remudar, tlamalhuiloni tilmadi.
Veftidura real, tlahtocatilrnatli»
Veftidura interior, tlam tilmatli. tlanauhtli.
Vertido defta veftidura» tlanitiímayo. tlanauhyo.
Veftido de blanco, moztaca quetza. yztacytilma» yztaca-
titlan aftinemi.
Veftido de luto» micca tilmaua tíacoquipal tilmaua,
Veftido dsxerga o fay al. chamauacati/maua.
Vez primera, quiniuhti.quiniyopa.quinceppa.quiniuh-
timanyan.
Vezfegurtda. ycoppa, ye icoppa. ye noceppa. ycoppa
+Má
V ante
manyan»
Vezino de barrio* calpulpan poüi.
Vezinccon otro, calecapoyotl.
Vezindad, cematzaquaítin.cemonoliztli.cenyaliztli:
Vezinoenterminos. tetepannamiqui.tequaxochnanriquí.
Vezindad affi. tetepan namiquiliztli. tequaxochnamializtli.
$JVia>camino, orí/.
Viada, tlaqualli.
Viandante, neminu nenquí.
Vicarioque tiene vez de otro, teixiptla. tepatillo.
Vicio, auiínemíliztli.auilquicaliztli. atlacanemiliztli.
Viciofo. auilnemini.mauilquixtiani. atlacanemíni.
Viftoria vécimiéto. tepanauiliz tli.tepeualiztli.tepololiztli.
Vi&oríofo. tepanauiani.tepeuani. tepoloani»
V id parra o cepa, xocomecatl.
Vid fin bragos* tlamatepeuhtli xocomecatl. tlatlatequililli
xocomecatl.
Vidconbragos. mama ye xocomecatl. ayatla y ectilli xoco
mecatl.
Vid abragada con árbol, mouicoma xocomecatl.
Vid echada de cabega, tlaxtlapalte&lixocomecatetepoüli.
Vid enhiefta fin rodrigón, ayocmo uapauíllo xocomecatl.
motquiticac xocomecatl.
Vida, nemiliztli.yoltinemiliztli.yoliliztlü
Vidrio o vidro. cáftillan teuilocaxitl. teuilotecomatl.
Vidriero, teuilocaxchiuhqui.teuilo tecochiuhqui.
Vidueño de vides, ytlatlamanca xocomecatl.
Viejo hombre de mucha edad ueue,
V iej© arrugado quele cuelga las arrugaduras como gualdra-
pas, ^apipilcac yninacayo.gaiuhquinatolli.
Vieja muger deedad, ylama.
Vieja cofa, yeuecaua.yg oliuhqui» ye. oltic.
Viejo enla guerra, quauhueue.
Viento rezio. totocaehecatI.molhuiaehecarf,hicoyoca ehe
catl.tetecuicaehecatl, xitetecuicaehecatl.
Victo Uuiano, hecaxo&ü.ehecaxo&Ii. pia§ iuhtoc ehecatí.
J
1
V ante U
tonatiuh yqui^ayampaehecatl. tlat*
Viento con agua o refriega; ehecayo quivaiiitl.
Viento empopa, teteputzuia ehecatí. tecui tlapáuia ehecatl.
Viento en proa, teixnamiqui ehecatl.
Viento cíe tierra enlamar, tepe ehecatl. tlaluacpá ehecatl.
Viento que atrae las nuues. xopan ehecatl.
Viento eftiual. tonal ehecatl.
Viento de oriente.
copa ehecatl.
Viento de poniente, tonatiuh yaquiyampa ehecatl
Viento meridional, amilpampa ehecatí.
Viento aquilonar, ce ehecatl. y tztic ehecatl.
Vientre, hititl.hitetí.
Vientre de muger. ciuaytitl. ciuaytetl.
Viernesílomirmo.ve^ycchiquacemilhmtlynceíémana*
Viga por labrar, uepantli. tlauilantlí.
Viga labrada paraedificio. uetzcayotUtlauapalte&Ii.
Viga pequeña tal. uetzcayptontli. tíauapalte&ontli.
Viga que buela como cá, tlaananyotia uetzcayod.
Viga que delcanífa en pared, tepápatíatíatocuetzcayotli
Viga de lagar, umopatzconiuepantíi»
Vigaqualquiera. uapalitl. uapalli.uetzcayotf.
Viga pequeña, uapaltontli.uetzcayotontli.
Vigilia o velada, yxtozcoliztli.tozgoliztli.
Vil cofa de poco precio, amo tla^otü. atleypan motta.
Vileza poco precio, atlacoyotl.amotíagoyotl.
Vilecer íeeneJ precio, aoemotíacoti.
Vülacercada. tlatenantilliaítepetl .tenamealtepetl.
Vil/ano que mora en villa, altepemayt/.
Villano no efeudefo ocauallero. maceualli. t/ahpaliuí.
Villano en la crianga. xoxolopi nemi.
Villanía enlacrian^a. xoxolopinemiliztlí.
Vímbrequaiquiera vara, tlacocelic.tlacoxoxouhqui*
Vimbrera árbol, uexochachapa&li.atenuexotl.
Vinagre vino corrompido, lo mifmo. veluino xococ.
Vinagrera, xocouinocomicl.
Vinatero que trata vino, uinonamacac.ocnamacac*
*J
xoco octh\xecQvino.
Vinoeeneralmenteí oclíí. #
Vino puro fin agua, motquiticaumo.íttioayouino,
Vinorebotadoo defuanecido. amocbcauacoaii.
Vinocoiido. ocpauaxdi. tlatexcalhuilli.
Vino agua pie. tlaixpacodli.ocpatzquiti.
Vino ef'pefo de mucha hez. octetzauac.
Vino de trigo o mayz. tladocdueuhoaii. ■
Vino de manganas. cáftiHatexoco octli.macana octli.
Vino de mié/, aoctli.
Vino de ciruelas o delimones.
Vino de pinas, matzaoctli.
Vino de tunas» nochcctlí. #
Vino de cerezas, capuloctlr.
Vino aguado, tlaay otilíi vino. ayo vino,
Vino con miel # tlachiualoctli.
Vino blanco, yztacoctlr,
Vinohaloque. cuzticvino.
Vino tinto, tlapatvino.chichiíticvino.
Viña lugar de vides, xocomecamilli.vinomiíh. ;
Viñadero q la guarda, xocomecamiípixqui.vinomiípixqu^
Viñedo lugar de viñas, xocomecamilla. vino milla*
Virrey, rey por otro, tlahtocateixiptla.
Virgo de donzelía. vchpuchotl»
Virgen o donzella. ocuel ychpuchrli.
Virginidad, uelichpuchotl.
Vihuela inítrumentomufico. mecaueuetí»
Virtud generalmete. qltiuani.yecliiiani.qitiliztH.yeétiriztli;
Virtud por la fortaleza o esfuerco* ehicaualiztli.tlahpaltiliz
Virtuofo. qualli iyollayedli iyollo.uelraonemitia.yecne-
tnilice.qualnemilice*
Vifaje. nenemictíliztli.nequemmachpololiztíi.
Vifaueío. achtontli*
Vifauela. piptontli. „ .
Viíitar y r auer. notetlapaíoa. noteciyauhquetza.noteitta.,
Viütaciood. otctlapalolizdi^tcciauhqtzaliztlLóteituliztt
f ante i o &' u,
VifítactaaíTí, tlatlapalollútlaciauhquetzalli,
Vifitador deíla manera, tetlapaloani.t/atlapaloani.tecíaufi
quctzani.ontcittanú
Vifitaramenudo. notet/atlapaloa. ñonteciciyauhquetza.
nontciytta.
V i fi ble cofa que fe puede ver. ittoni.itualoni.ittalonu
Viiion enfuefios, cocbtlachieliztlí.tlacoGhittalíztlí.
Viíion que parece de noche.youalteczauitUyoacmoteittitia.
Vifnieto o vifnieta, ycuitontli.
Vifojo. yxnecuiitíc.
Vifta. tlachializtli.teittaliztlú
Viftuario de veftiduras, tlatquipialoyan. nechichiualoyan»
VituaIIasparahuefte# hitacatl.yaahitacatl.
Vuiela. mecaueuet/.
Vituperar. nite,papaca,nite,pinauhtia.
Vituperado. tlapapactli.tlapinauhtilli.
Vituperio, tepapacaliztlñ tepinauhtiliztli.
Vizcocho pan dos vezes cozido* tlaxcaltotopochtlí.
^" Voluntad razonable. eeaíiztli.ciahztli. Sanequiíiztlí.
Voluntariofo. ceani.ciani.tlanequinit
Vofuntariofamente. cealiztica tlanequiliztíca.
Votar hazer voto. nino,netoltia.
Voto defta manera» neeollittenetol, nenetoltiliztli
Votar dar el voto. nite,teneua.
Voto defta manera, tereneuaííztli»
íf Vulgar cofa común, calJapouhquí.
Vueftracoia. amaxca.amotlatqui.amoyocaun. amococa*
cauh.
ifDeíos que comienzan enf X.
X ante a c í & iu &, Z ante a e o & U.24S
Ábbn. amuili.tlapaconi.
Xabonar. n i ti aa muí huía.
Xnbonado, tlaamolhuilíú
Xabonadura. tíaamolhuiliztlí.^
Xabonero que lo haze. amolchíuhquC
X abonero que lo vende, amolnamacac*
Xaquima de beftia* cauall© temmecatl.
Xara mata conocida, tlacotl.
Xaraue. tlachichiual necupatli,
^"Xerga. lo mefmo es que íayal*
Xeme mecida, cemizteel.cemiztitl.
Xcrgon. ^aca quachpepechtli»
^Ximía omona.bufca monaé
ífXugofa cofa, ayo.ayoyo.ayoxaxaua&ic*
GJDelosquecomieáganen» Z.
Aangano Jo mefmo»
Zaque para agua* aeua comitt.
Zarco deojos» bufea gtrcodeojot»
Zargatona, lo mifmo. vtljchiá.chicn.
fjlZebratana. tlacalhuaztíi.
iJZongotear el cuero© vafijt por no
eftar llena, cocoxoca.
Zorra o rrapofa, coyotl.
Zorra pe quena. eoyot©ntIi\coYOpiI.
ifZumbar. nicocolQca.nih coyoca» ni xiquíquínact*
Zumbido, £oc,oIocali"ztlú c, oc,o!oquiztIi. hicoyocaliztli-
hi coy o qwz tli , xiquíquinacaliztli. xí^uiquinaquiztli é
Zumbar eíaueja» quiquinaca,
•fFinif.
Sotíoeobonomlotfa*
Vocablos*
ffSiguefe algunos vocablos qw¿er$m déla ytflpref
fíondeík vocabulario íeme ha oí readoíios guales vi
ordenados por la orden del abecé»
Coífar a aIguno.nite,cuecuechmictif ,
Acucharradacofa. topithtic
Afigido eílardealgun dolor oefcozi
miento corporal. •nino,tlalteuhnc«
mi ti a.
Alancearcon langa, nite,ixili»nitc,te
puztopilhuia.
Alanceado.tJaxilIi.tlatepuztopilhuilIi.
Alcanzara alguno de cuenta entendió
do fus propofitog o yntincion, nite,y ollomau.nite,yolio
itta,nire,yztIacoa.
A mollenrar.bufca mollentar.
Andas de mu tros» miccatlapechtU terocon?»
Apechuga r con alguno. teuicn,eua. nire,cuitiuetzf»
Apretar mucho algunacofa. nitla,teteuhrzitzquia. nitla,te
teuhquit¿quia, nitla^laquauhtzitzqa.nit'a^laquauhquití
quia, nitla,tepirztzitzquia. inda,tete ppachoa, nitIa,mo-
tzoltzitzquia. mt/a,tifin 1a»
Aprou-chara otros, nitla,cnelia,ytIaicnotequ¿xtia. notech
pa-quitra.
Apuñalado, tlavÜIí. t/aixiHí
Arb il opilar de vnabra:ada Je grtieflp. centlacuitlanaua
re.?tliquauitl,ve! tlaqu rza ii.&'c. .
Arbo, o p;/ar de dos bi abadas degrueffoé qntíacuírlanaua
te-Jfchq •ia,J»r¿. &c, y aiii lélosdemas.
A'Jifaraaígüii^co.-i '¡véJidparaqbjúa comoadebiuir por
qué'# leiuceJa íigft ma pt-i nieíaphoiam» t^atlyhuid
Hiiilalia. ticativkuiCijucchi! a.
Vocablos,
Airerel horno o hogar. ni^leuauana,
Boz rrezia rener para predicar cátaro pregonar.
ni\to zcatlapatíc.nijtozcachica&ic ni,tozcachí
cauac,
Surla bur/ando parar fe peoría cofa poco apoco,
yuianauílanauhuuh,
,c.
Ofaque dacomezon. qquexqnic, tecuecuetzotz.
Cníol en que funden metales o cofa aíü. tlacax
xotl.tlaatililoní.tlaatihlcaxitl.
cahareño. bufcaeíquiuo.
Cenogií. net/anquailpifonn tlanquaflpícayot!.
Are retorno cofas buenas o malas, nitetla.cuep
cayotí/ia:
Da r feñas a otro déla perfona o lugar para hal/ar
los, nitetla,ixtlatia.
D ar buena orden y condicíerto# nitctla^uella-
Iilía.nite>machiyotIali!ia.nitetIa,cencauilia.
Degenerar,noypnutar fu nobleza natural, aocmonolhuil.
aocmonopani.
Deía foífegado citar dealgu dolor corporal, iuno,tIaIteidb
nemitia.
Defcabullir fe de entre otros, tetlan niquiztiqufca^nonno,
pctzcoa«nino,piacoa.
Defenca minar a alguno para le burlar. nitc,otíaxiIia.
Defperezarfe. no^acatzoa^nino^acatzoa. nino,teteuana»
nin,aana.
Defoeupadoíugarxomofolar oeredad, tlalcauhyan,
j5efocupadolugar»comofala o cámara. cafticac.ayadlacatL
Defperezo. necacatzoÜztli. neteteuanaliztli.neaanaliztli.
Deftroc, ar a alguno, nitla,tzatzayana.nitia,cocotona.nitIaj
tzotzomonia^itlajtextilia.nitlajcocototza.nitla^itzelnlia.
Dcftrojado» tlatzatzayamtt tlacccotontli. tlatzotzomo
m i)
'
Vocablbs.
nlUñtlatextilíIli. tlacocototztli. t1ai«cltilfllf* m
"Deftrocador, tlatzatzavanani.tetlatzatzayaniliani.tetlac*-
cotoniliani.retlatzotzomoniliani.tetlaitzekiliani.
Deilrogo 4tlatzatzayanaliztli.tlacocotonahztli.tlatzotzomo
nihztíí. tlatextililútlútlaitzekiliüztli. ¿
Difcordar enío que fe díze.amo uel nepaniuiynnotlatol.amo
centena y nríotíatol, cecentetltolatol, titotlaxmília. tito-
tlatzoudia.amotitotlatolnepanoa. * s
E.
.Charla culpa alque ñola tiene» paraefcufarie,te
1 pannitla,cuepa.tepannic,cuepa.
Echamiento de culpa afli. tepant acuepalrzt h*
Embaxador de grandes feñores. datocatitlatli.
Smbiar allamara alguno. mte5nenotzaltia.
JEmmaderarcaras.nitla,quauhtcmatnitla>quaiift
raloa nitla nuauhtzaqua.nitla.quauhtetema.
&B£ÍSS& Iñl^epuzmatlachiua. mtí^m-
querriafeguir. nite,otlaxüia*
Enladrillar fuelo. nitla,xamixcalmanaf
Enbfad<>X»tl«ztapalniamlr.tlatemantl1.
EaíUles« aotro, nite.m^ot.a.mtveniui.iuti.tle
Efforcado o varonil hombre. colotictoqukhtíi,tiacauh4
*f ♦
Ati gado o defafíbfegado eítar de algü dolor cor
poraU nino,tlalteuhaemitia. _
Fuerte varón y muy efforcado. coIqtíc#oquicht t
tiacauh»
& • T
Ente recogida de diuerfas tierras y naciones, tía
canechicoltín»coatlacatnepapantlaca.
Aliarlas cofas necesarias con trabajo porauer
RfgkaT'l delías cañiza, ualteoneci yntocochca toneuh
fl WM \\ ca.cwteoneci, ayaxcanneci.ayaxcan ytto.
| Affl 1 Hazer^íe fe hableníos que eítan enamiílados*
nite,nenotzaltia. W~J~£elM
dofeenderredorporelfuelo. toyauutoyaua.
X
Gualmente pelear vnocon otroo deziryniunas
odefafiarvnoaotro. tito,neneuhcauia.
Ynuencion mia> no,tlanextil,
Ynfisficienteferlacofa paraloquees meneííer.
acanonycuati.acanontlamamachiyout.amo-
ontecuitia. amotepama.
x»
H
Vocablo».
Auor de pan. climíc|uilízdi.t?aaylfztll.cufenchí-
ualiztlvtíalchiualiztlí.
ILuciernega. ycpitJ.copitl.xoxoflato»
Lugar defocupadoeomo plac, a o ere dad. tlalca-
J uhyan.
JLugar deiocupado como fala o cámara, ca&icae.
Lugar por donde paflan entran o falen. qnixouayá.calaca-
uaya n
,H
Anreca de puerco, coyamechiauacayotl. coya
me ceceyotl. coyametl ychiauaca.coyametl
yceceyo.
Medir con aftrolabio algún trecho o mirar fí
efta derechala pared o cofa aflí. nitla,íxhuia.
Merecer o a/cancar algo. n¡quic,nopiIhuia. nic,maceua.
Mitad délo entero, centlacotl.centlacol,
Aiitad v n poco menos déla mitad. achicentlacoLchicotla-
panqui.chicocentlacol.
Mojarfe mucho ca yendo enelagua o flouiendo fobre el» ni
laqulni,chapani.ni,chaquani.ni,^oquit!.
Molimiento de qnaíquier cofa que fe maja o muele, texiliz-
tli. tlatetzotzonaliz tl¿. tlatexo] ouiliztli.
N.
A turalnobleza o. dignidad tener, «©pañí, nol
huiI,nonauan1»
Naufragio padecer» nopantíanani ynacallj*
n,acsl!apanié
Negligente y defcuidado fer cnlas cofas neceflá)
rias.nit!a,tíacomati.
No cellar de neuar, aoc onqui$a y n cepayauitl,
No ceííar de ilouer, aoc onquic, a y n quiaui tU
o.
HW
Vocablos*
24S
\ Jen obuen ccndertc poner aotros.nifetIa,uet
lalilía4níte,machiyoflaiilia ni retía ,cencauilia,
QíTano o foiíawo, omicentlaliloyan,
¡Adecer naufragio, n3aca!Japani.nopan tlapa-
nivnacalli,
jPaííarpordetraso por el ladoyno por medio d
perfonas honrrada^quandoe^an juntas, tía
nauac.ni,qm\a. tlanauatJ nocontoca.
Pauefíaoeeniza decentella muerta, tlemoyonextlí, de-
moyoti ynexxo. . ' , . .
Preguntar comotomando el dicho al teítigo. nite,t<atlama,
m,tlatol«na.
Procurar mala otro, nite,teonochil»a. nite,tenanauatilia,
;■
Vaiadajomefmo» vel,yuyutca tlatetzauhtlichí
chiualayotl,
yantas mercedes te a hecho dios, cammacfc
mirzícnoma \ n tloquenauaque4
¿ue aprouecha efto. tle^aruiéri*
uci 0*0 yo aííit noyoliuhyauh»
ffi Afcarfe. n?normomofzoa níno,tataca,
Raípa dceípiga. canillan xilotzunrlu
Requeíbn lo nmmo. veUrnopfllacaqua da/
ttu auhtli chichi uaíayotl.
Vocablos^
A Judar o vifitar alas mugéres par ídas, níte,mi-
xiuhcatíapaloa.
Señas dar de/a períbnaolugar que fe bufcan pa-
ra que no los yerre. nitetla,ixdatia»
^ Sombra hazer o tener el árbol ocofaafTi, ecauh
yoticac.ceuailoticac.
t.
Ericia enfermedad, axixcogauiliztlu
Trecho oefpacío de ciento y veynte y cinco p&*
flfos. chiquacempouallacxitl ypan macuillac-
xitlcennetíalolli.
Tupi raigo. nicla^etechpiqui.mtlajCacatzrza,
Turbarfe°alborotarfe la gente apedreandofe b meftando
fe vnos a otros o d efonrrandofe, y uhquim matetl y uin
ti,quatuil yuinti mochiua*
Aronily efforcada perfona. colotic oquichtlí,
tíacauh»
Verde cofa como el moho quefe criaenelfuelo o
enías paredes quandollueue algunos días fin
ceflar. amumuxtlú
Vidamaridable, nenami&iliz nemilútíi, nenami&Iiz nea
cayot/.
Viiltar o Taludar alas mugeres paridas* mte,míxiuhatk «
paloá.
V
Cuenta fegun fe lengua Mexicana, 349
llJXomtaicalacuesita/egü la
lengua mexicana,
Nnueítra lengua tenemos tres números
mayores y mas principales, que f6,diez3
cieto^rrul, Y por eftos y por ios números
menorcSjCjue fó contado dcfdc vno haf-
ta diez, fe va multiplicando toda k cuen
taJPrimero de diez en diez: dcfpues de ciento en ciento;
y defpues de mí \tn mil: ayudando fe tanbien del nume-
ro menor, quádo es neceiTano: y aflí dezímos, onze:do
ze:treze &c Y también, veinte y vno: veinte y dos: vein
te y tres &e* Donde parece preceder fíempre el numero
mayor al mcnor,y yr fe por el multiplicando,
€j"En la lengua mexicana, ay también otros tres núme-
ros mayorcs,y fon: veinte:quatrocíentos:ocho mii,Pa-
ra eftos números mayores vían deilas di&ones: puuá
lK:tzuntb: xtqüipillt, aunque no pueden eftar fin que les
preceda alguno de los números menores^como parece-
rá enla cucta.El numero menores defde vno hafta vein
te: y llegando a veinte, tornan a contar y multiplicar por
el numero menor hafta otros veinte: y llegando a ellos,
dizen:dos vezes veinte,qüe ion quarenta: tres vezes ve
inte5qucfon kíema. Y quando múltiple! el numero ma
yor,ante pone el menor, como cempouallí, veinte; om
pouall^quarenta^poualli/eíenta^ Pero para multiplicar
por el numero menor júntamete conel mayor lílempre
pofponen el numero menor al mayor, dizíédo: cempo-
ualli oce, veinte y vno:eempouallí ornóme, veinte y dos
cempoualli omeyei, veinte y tres &c4
n
IfCuenta fegunlalengua Mexicana*
€f Y e9 de notar^queeíte numero de veinte, íe va multfc
píicando déla manera ya dicha,hafta quatrocientos que
dízen,centzuntli:y delte numero hafta och0mif,quees
el otro numero mayor,fe va multiplicando la cuenta m
la minera ya dkhaiy aífi fe multiplica efte numero ma~
yor,de quatrocientos en quatrodentos, diziendOjCCii-
tzunúiy qtiatrodentosíontzuntli, ochocíentosretzuntli*
mil y dozientos &c* Y quando ay necefidadde conta%
o multiplicar los números intermedios,adeferporvét
tes 5y por el numero menor jque es defde vno hafta veiit
te3pofponicndo íiempre como efta dícho,elnumero me
ñor al mayor, La mífma manera fe a de guardar para
multíplcar de ocho mil adeláte^quedizen^cenxiquipílíi,
ocho mil:otixiqúipilli5dezifeismil&Cvaprouechando fe
de los números menores para multiplicarla cuentadante
poniendo fíemprelos números mayores alos menores^
como eftadtcho#Exemplo:paradezu'ocho mííy ocho-
rieatos y cincuenta ydosjdizen^cenxíqisípilli ypáontzS
tlí y pan ompoualli ommaria&lí ornóme: donde parece
ala clara^que los números mayores^fiepre preceden alo*
menores, como lo vemos en nueftra lengua»
€J" Y es de faber que la cuerita general, que es vnordost
tres &c,Enefta lengua muchas vezesíe varía y düferecte
en los vocablos, conforme ala diferencia y diuerfídad q
ay de cofas:ylo mefmo (era enlas particulares que delk
falemy no es como en nueftra Iengua»que todo lo que fe
cuenta es por vnos me'mos vocablostpor q de qual qui
er cofa dezimos(coíítando la) vnosdos tt es &c JVJas em
ella legua3ay díferetes voeablo*:ypor efto fera neceiTa*
río poner* todas las diferencias queay*
§* Para contar colas aníniadas;^sderos; rnantas;chfia
•¿
<5"Cuentafcgi»ilakiigua Mexicana*
canoi8>barcasonaaios:cicíos:cuchilios;candclasoco
íksíemejantcs^azcncncftamanaa.
IgViia-oVnaXJe*
2
4
S
9
7
S
9
i o
tt
12
i}
»4
tS
16
17
t3
19
JO
ai
ai
i 3
á4
dos.omc*
ires,ycú
quatrotñai&
cmco.macuüM»
feysxhíquacc»
fictextócome.
ocho.chicud*
nucuc.chicunaut
dtez.matla&ln
onzr.matlañíiottto
dózcmatla&h ornóme
crezcmatla&Iiomd/
catorzejnatla&líonnaiA
quínzccaxtullí*
dezifcys.caxtulionce*
dczilíetc,caxtuUí ornóme*
dezíochoxaxtuüiomcV "
dczínucuccaxtulh onnauí#
vdntc,c*mpoual!u
vemte y vno.ccmpoualhonc^
veynte y dosxcmpouallt ornóme^
vcyntc y trcsxcmpoualliomei*
veyntcy qa:o, vcmpouallí oíuiaid*
;
Í
f
Cuenta fegunla lengua Mexicana*
veynteydncoxempoualliommacuilií*
veynte y íeys# ccmpouallí onchíquace*
veynte y fíete,cempoueUt onchicome*
veynte y ochoxempoualli onchícueú
veynte y nueuexcmpouallionchfcunauv
treynta»cempomUíommaíla<3ft
treynta y vnof cempoualliommadáñli once*
tteyntay dosxepoualliommatla&Ii ornóme*
treynta y tres, cempouallí ommatla£th omd*
treynta y quatro,cépouallí ommaHa&li onauv
treynta y cinco.cempoualíi oncaxtullú
treynta y feys4cempoualíioncaxtoIiionce*
treynta y fíctexempoualli oneaxtollíomoinc*
treynta y ochoxempouatlí oncaxtofli omei
treynta y nucue,cempouaUi oncaxtolü anawt
quarenta4 ompoualli*
quarenta y vno* ompouallí once*
quarenta y dos, ompouallí ornóme*
quarentay tres.ompoualliomeu
quarenta y quatro*ompoualli onnauí*
quarentay cíncotompoua]iíommacudlC
4 6 quarenta y jkystompouaili onchiquace*
4 7 quarentayfietc,ompoualüoncIiKome*
4 g; quarenta y ocho.ompouallí onchícud*
4 $ quarenta y nueue^ompoualíi onchkunauí*
cáicuenta» otnpoualli ommatlafllú
cincuenta y vno^ompouallí ommatla&li once*
anatcntaydos.ompouallíomatlañbomome^
dncuenta y tres^ompouaíit ommatiaftíi omeiV
dncueta y qtro, ompoualii om matlañh onaut
dncuenta y ctneoiompoualíi onea xtoltt.
cüocwcntay fey$tompoua¡li oncaxtoilíonce*
2 6
*7
2$
2 9
3©
34
Ü
II
40
41
42
4?
44
45
yo
53
$4
SS
Sé
CuerttafegunlalenguaMexicana* 251
c 7 cincuetay ficte.ompouallioncaxtolli ornóme*
c 3 cincuenta y ocho, ompouailí oncaxtolli omeí*
5 9 cincuentay nueuc.ompouallioncaxtollionnapi,
60 fefcnta.yepoualk
go ochenta,nauhpouallí*
10O dento.macuilpoualli*
120 rícntoyveynte,chiqaacempoualfu
140 ciento y quarenta.cnkumpouallú
%6o ciento y fefenta^chicuepouaUi*
180 ciento y ochentaxhicunauhpouallu
2 o o dozicntosfmatlacpouallit
€)* Y delta manera van miiltipltcando^cle vein-
te en veyntehaña llegar aqüatro cientos que di
400 zen,centzuntiw
IJ* Para contar galIina$3veuo$3cacao, tunas3 tamales
panes de caíhUa)cere2as>vafijas,alTentaderos>frutas»
irifolesjcalabagasjrrabos^camas > melones, libros^*
cofas redondas y rollízas^dízé enla manera fíguiente*
t
€[ Vno 0 vna Cented*
2
dos,ontetí*
3
tres,yctetl
4
cuatro.nauhtetl.
5
cinco.macuíitetk
6
feis.chiquacentetk
7
íletcchícontetL
8
ocho.chícuetetl
9
niieue,chícunauhten%
10
diez.matla&ed
fi
©nzeouada&ctl once*
14
5
\6
*7
iS
*9
ao
40
60
80
100
d$2£*tftaife¿ktí amóme*
trc&e.ma£la¿tetl omeú
catorze#matlafled ofcnauí*
qumze,caxtoIfeíI#
«kzífeys^caxtoltetl once*
dezifiete.caxtolfetlomome#
dezioeho.caxtoltetlomei*
dezúiucuexaxtoltetl onsiaufc
veynte ♦eempouafcetí,
quarema,ompoualteü\
feíenta.epoual£etl*
ochenta.nauhpoualtetl,
aent@ffnacuíip©ualtcrl
€J" Y defta manera van multiplícldohafla llegara
8000 ocho mil qdizcnjccnxíquípilk&c*
IJ*Para cotar reglones/urcos de eredades, paredes, rí
gleras de gfonas3o otras cofas puertas por ordf ala Life
ga^dízeiienla manera figuente.
1 ^Vnoovna,CempantIfc
2 dos.ompantli^
5 tres.epant&
4 quatro,nappantIf.
5 dnco^macuilpantlí,
6 feys.chiquacempantli,
7 fíet^chicumpantlv
^"Cuenta reganklengaa Mtetfcána* §&
8 ocho.chicuepantli*
9 nueuexhicunauhpaníB,
10 dícz#matlacpandú
u onzc,madacpandionce,
1 2 dozef matlacpantliomome*
1 3 treze*madacpandtomeú ^
1 4 catorzcmatlacpantliónnauú
15 qüinzccaxtolpanriú
20 Veynte#ccmpoualpantB*
4 o quarenta, ompoualpantlí, &&
CPáracotarplatícas/ermoncs.fapatoso^cKpapel,
platos^fcuMas^oxcs^odelostYdlofeentícndcquan
doefta vnacofaíbbreotra doblada^ quandovna cofa
es diucrfa o díferete de otra; dizen en la manera ligúete*
t
2
1
4
1
7
8
9
10
11
12
»3
14
€J" Vno o vná,CeñdamántIi.
dos«ontlamandv
tres^edamantlú
quatto«nauhdamandi* •
cinco.macittllamantli»
fcy^chíquacentlamantliÉ
fíct^chkotidamandú
ochoxhicuetlamanítí*
nueiKiChiciÉftauhdamantlu
diez,madaaiamandi»
onze matlaSlamandi once^
doze#mada£Uamantliomamé»
trezc*mada£Hamandíomeú
catorzc<matla&lamantüonnai4
qiünzccaxtollamand^
20
40
60
80
lOO
Cuenta fegiin la lengua Mexicana»
veínte4cempoualíamantIi é
quarenta^ompouallamantíi
{cierna, yepouallamantli,
ochenta,nappouallamanrii»
ciento, macwlpouaHamanrií&c*
«]"Para contar papeljefteras^toreillas^inantas^pcífejo^
contado de veinte en vemte dízen enla manera figuiete*
2 o CJ" Veifite.CemipíII/,
4 o quarenta.omtpillí,
60 íefenta*yeípüii,
5 o ochenta*nauípilln
IOO dento#niacuüipüli\
120 ciento y veinte^ehiquacemípülí,
140 ciento y quarcnta.chicumipillu
160 ciento y fefentaxhicueipíllú •:
180 ciento y ochentaxhicunauipittú
200 dozicntos.matlacipíilú
300 trezientos.caxtohpilli
400 quatrocíentos.cempoualípíllí*
80O ocho cientos, ompouahpillü
1 2 00 mí! y dozíentos* yepouahpillú
1600 mil yfeiseíetos, nauhpouahpíílif
2 000 dos mil ♦ macuílpoualipilli*
2400 dos mü y quatro cientos* chíquacepuaHpillk
^"Por otra manera cuenta folamete man-
tas de veinte en veinte,y dizen»
20 ^veitttetcenquímíltíf
40 quarentatoiiquimílIíf
Cuenta légunfe lengua Mexicana, 255
o fefentafyequimillú&c*
fJTara contar majorcas de mayz, o majorcas o pinas
de cacao, y vnas flores que fe llaman yeluxuchid, £ pila
res de picdra,pla taños, y derto pá de íemíllas^como bó-
Üosque llama tzouallú Y otros de mayz largos como ca
fíutos,que llaman daxcalmím¿llit Dizen enla manera
figuente*
t
2
3
4
1
7
8
9
10
11
12
i?
»4
»5
16
»7
i?
»9
20
30
3S
1J" Víío o vna4üemoIotL
dos.omolotU
tres^yeolotl*
quatro.nauh olotl*
cinco+macuilolotl*
fdsfchiquacemoIod*
fíetexhícomoiotl.
ocho.chicueolotL
nueue. chícunauh olotL
diez, madac olotl*
onze* matlacolod once*
doze madac olotl ornóme*
treze. matlac olod omeí*
catorze.matlac olotl onnairi*
quinze^caxtol olotU
dezífeis, caxtol olotl once*
dezifíete, caxtol olotl ornóme*
dczíocho* caxtol olotl omeú
dezíniíeue.caxtol olotl onnauí*
veinte^tlamic*
treinta» tlamíc onmatladli.
treinta y anco» damic oncaxtullí*
Cuenta fegunlalcngiia Mexicana,
40 quarenta,ompouallúvel3omopoualolon\ CfY
Defta manera torna efta cueta ala de cetome¿
yeü&c.
CEnefta cuenta general que emos dicho, fe deuc flotar?
que el numero de veinte, con los de mas números mayo
res hafta quatrocietos, fe varían y muda algunas vezes,
fegun la díuerfídad délas cofas, por quequando cuentan
perfonas5en lugarde cempouailijd^enzcentecpantl^ve-
írite:ontecpantli,quarenta;etecpantli,íeíenta, & c.S» cuen
tan mantas^papel^ortillas o pellejos, dizen , cemípilli, ve
ínte;omipüli3 quarentaíyeípiih^eíenta.&c, Y Sicuéta mi
tas folameníe.dizen.cenquímíllijVeínte: onqutmillijqua-
renra:yequímilh,íefenta.c>cc,Si cuenta macorcas de ma-
yz o piatanos^dízen tlamic, veinte ; y a vnque eftenurae
roño le muitiplca de veinte é veinte multiplícale hafta ve
inte y cincoty treinta ^diziédo .tlamic ommacuilli3 veinte
y cinco; tlamíc ommatlactli^treinta &c ,como efta ya dí-
cho.y llegado a efte numero efta cuenta de tlamíc, veinte
toma ala otra ctiltade dpoualli^o.yepouali^íeféía 8cc*
fTTambten es de notar que paííádo del numero de qua-
trodentos fíempre anteponen a todos los otros núme-
ros efta partícula ypan.BxempIa centzuntli ypanmatiac
pouallijquefon íeiscíentosrcentziinthypan caxtolpoua-
Mi íetecientos &c,Y lo mifmo harán quando lleguen a o
eho mil,ques,cenxiquTpiIliExemplo ¿ cenxiquipilli y pan
í entzuntií ypanmatlacpouallbquefon^ocho mil y íeiscié
eos4&c*
C Demás defta cuenta generar ay otras particulares que
Mendeilajyferabien poner aquí todas las diferencias^
tfCwn t a fegun la lengua Mexicana* 254
aydellas*
tj Para dezír^otro^orros dos:otros tres;otros qtro&c#
áizen enla manera ííguíente,
fj Otro, occe, vel,occentetl.
Otros dos* oc orne, vel,oc onteríL
Otros tres, oc eí, vel,oc etetl.
Otros quatro* ocnauúveijOcnauhtetL
Otros cinco, ocmacuúlijVeljOc macuütetl.
Otros feís, occhiquacé, vel,oc chiquacentedL
Otros líete, oc chicóme, vel5oc chicontetl.
Otros ochó» oc chicuei, vel,oc chicuetetU
Otros nueue, oc chicunaui,vel,oc chicunauhtetL
Otros diez, oc matladh, velNoc matladetl.
Otros qumze. oc caxtulh,vel, occaxtoltetl,&c,
l)"Y para multiplicar efta cuéntala Regla general fera
Anteponer ala Regla general ya dicha, eita partícula,
escomo parece por el exemplo ya pueflo*
t[ Para dezír lo q no{btros:dezímos de vno en vno de
dos édos : de ttes en tres, &c, O para dezir cada vno le
dos, cada vno dos;cada vno tres &cf Dizen enla ma-
nera tíguicnte,
IJDe vno en vno, veteada vnofedoSjCece^vel^cecetetk
Dedos en dos, veteada vbo dos,o orne. veJao ontetl^.
De tres en tres, veí,cacla vno tres, yeey, vei^yeetetL
De quatro en quati o, veteada vno quatro, nanaui, veí,
nanauhtetl.
De cinco en cinco. vel,cada vno cinco, mamacuillúvel,
mamacuütetl,
Deíeysenfeys, veteada vriofeyst chichiquace^veijchi
chiquacentetlt
■■j
ffCuenta fegunlalengra mexicana*
De fíete en flete, veteada vno fíetetchíchicoomc,vel,
chichicoontetU . t
De ocho en ocho*vel,cada vño ochQfchichicueey* veí,
chíchtcuectetU
De nueue en nucuc?vel3 cada vno nueuexhichicunana
^YeUtóehicunanauhtetU
De diez en díezt veteada vno diez, tnadathou» vel>
madath&ed*
De onze e onze+ve^cada vno onze* matlatlaCtli once
cen»vel3matlatlacl:ettonce cen.
De doze en dozc, veteada vno doze jmtktkctKoma
orne, vel5matlatlacl:etl orno orne.
De trezee treze, veteada vno trezct matIatl»atíome
«yvvelmatlatlaactl omeey.
De catorze e catorze, veteada vno eatorze* matlatlac
tíionnanaui,ve¿matíatla¿ied onnanauú
De quinze en quínze, vel,cada vno quinze^cacaxtollu
vel3cacaxtofcetL
De deztfeys en dezífeys, veteada vno dezifeys*cacax~
tullí oncecen, vel3cacaxtultetl oneccen*
De dezíficte en dczífíete. veteada vnadezíííete, cacax;
tullí omoome vel^cacaxtuitetl orno orne*
Dedeciocho en dezíocho. veteada vno dezíocho.ca-
caxtullíottieey^veUcacaxtultedomeeyv
Dedezinueueen dezínuene* vel,cada vno dezinueue*
cacaxtullí onnanaui vel cacaxtultetl onnanauñ
De vcynteen veynte*vcl,cada vno veynte.cecempoai
Iúvel3cecempoaitetL
Dequarentaenquarenta^vel^adavnoquaretatO om;
poualkvei,o ompoualtetL
Defefenta enfefenta^cada vno fefeffta,yeepoualk.
Cuentafegunlakttgua Mexicana, 255
vel,yeepoaltetU
De ochenta en ochenta, veteada yno ochenta^ianap-
p oualiúvel,nanappoualtett
De ciento ¿ciento, veteada vno ciento mamacuilpo-
ual¿ vel5 mamacuüpoalteti 8cc>
€[ Y para multiplicar cfta cuentaja Regla fera. Redu-
plicar las primeras filiabas déla cuenta mayor y menor
como parece enel exemplo ya puefto*
€]~ Para dezir lo q en nueftro romáce dezimos vno de
diez3 vno de doze,vno de treze:oloq dezimos de dfez
vnoíde diez dos:de diez tres Sccdizen defta manera*
€¡" Vno de diez+ vel,de diez vno* ymmatla&ii ce, vel,
ymmatladetl^étetUve^ymmatlaaiamátli^cétlamátlñ
De onze vno, vel3vno de onze. ymmatla&li once ce*
vel^ymmatladetl once3centetL
Dedoze vnoweLjVno de doze.ymmatla&li ornóme
ce.vel^ymmatlaftetlomomejCentetU
De treze vno^vel/vno de treze.ymmatlaflli omey^ce*
vel^ymmatlaftetl omey,centetU
Decatorze vflo,vel,vnodecatorze. ymmatlaSlíona
ut^ce^veljVmmatlaftetl onnaui,centetU
Dequinze vno. vel,vnode quinzetyncaxtuE>cefvel>
yncaxtuttettcentett
De dezííeys vno^vel^vno dedezífeys.yncaxtuHí once,
ce^vel^yn caxtultetl once^entetl.
De dezifíete vno^veljvno dedeziííetcín caxtullí orno
me^ve^yn caxtultetl omome^centctl»
Dedeziocho vnovveljVnode deziocho«yn caxtulho-
mey ,cc. vel,yn caxtultetl omey3centetL
De dezinueue vnotveL,vnode dezínueue.yn caxtullí o
nausee, vel,yn caxtultetl onnauicentetl.
Cuenta fegun la lengua Mexicana/
Deveyntevno.ve^vnode veynte.yn cempouallíjCe
vd,yn cetnpouaitetl,centet!.
Dequarenta vno,vel,vno de quarenta.y nompoualli
ce.vel^ynompouaiteíl/entedve^ynompoiiailamáílí,
centlamantlñ&c.
€[ Para dezir lo que noíbtros dezímos el prímeroíel fe
gundo: el tercero;ei quarto:ei quínto*&c#ante ponen a-
1 a cuenta general,que es/e,ome3 vel,cented3ontetl. veJ,
ceatlamantii^ontlamantl^eña diátion^ymcy dízen dcf
ta manera»
f~EIprímero.M:ce4veUní^
Él íegudo.ynk orne, velante ontetluel ymc ótlamátlí
El rercero.ynic yey. vel,ynk yetetl ♦vel,yníc yeclamátií.
Elquarto, ynícnauúvel^ynicnauhtetl. vel,yñicnauh
tlamantlú
Ei qirinto.yruc macuíllúvel,ymc macuiltetl vel,ynic mz
cmllamantlú
El íefto. ynicchiquace. vel>ynic>chíquacented.velí yníc
chíquacen tlamantiú
Elfeptímo.yníc chicóme, veLyníc chícontetLvei^yníc
chiquacendamantli,
Elofiauo. ymcchicueLvel^yriícchícueted. vel^ymcchi-
cuedamantiú
El nono.ynk chícunauí. vel,ynic chícunauhtetl. vel ymc
chicunauhtlamandi
El décimo, yníc madadlí. vel5ynk matla&etL vel^yníc
niatlacHamantíí.
El quínzeno.ynic caxtuUí»vel,íniccaxtultetL vfy'nic cax
tultamandv
El veinteno *yníc cempouallñ ve^vníc cepoualtetLvel,
yníc cempouailamandj, 5cc.
Cuenta fegun la lengua Mexicana, 256
€[" Para iczrx vna vez ;dos vezcsjtres vezes &c«diz2
defta manera»
fJVnavez.ceppa.
Dosvezes.oppa.
Tres vezes.yexpa.
Quatro vezesjiappa.
Cinco vezes.mactulpa.
Seis vezes, chiquaceppa.
Siete vezes.chicuppa.
Ocho vezes.chícuexpa.
Nueue vezes» chícunappa.
Diez vezes.matlacpa*
Onze vezes. matlacpa once.
Doze vezes.matlacpa ornóme.
Treze vezes.matlacpa omeí*
Catorze vezes .matlacpa onnauú
Q,umze vezes.caxtulpa.
Veinte vezes, cempoualpa*
Treinta vezes.cempoualpa ommatlacpa*
Qjuarenta vezestompoualpa,&ct
fj" Y aflfí de todos los otros números menores y mayo
res poniendo aicabo efta ÍUUbá,pa.
ff Paradezír,cadafendas vezesícáda dos vezesteada
tres vzees &ctdízen defta manera*
f| Cada fendas vezes.ceceppa*
Cada dos vezes. ooppa*
Cada tres vezes.eexpa.
Cada quatro vezestnanappa*
Cuenta fegun la lengua Mexicana*
Cada cinco vezes. mamacmlpa.
Gada feys vezes. chíchíquaceppa.
Cada fíete vezes.chíchicooppa.
Cada ocho vezes. chichícueexpa.
Cada nueue yezes.chíchícunanappa.
Cada diez vezes. matlatlacpa.
Cadaquinze vezes. cacaxtulpa.
Cada veynte vezes, cecempoualpa.
Cada treynta vezes* cecepoijalpa omma
tladacpa.
Cadaquarenta vezes, o ompoualpa.
Cada cincuenta, vezes. o ompoualp a om-
matladacpa.
Cadafefenta vezes. ye epoualpa.
Cada ochenta vezes, nanappoualpa*
Cada den vezes. mamacuüpoualpa'&c.
€}"Para deztr lo que e nueftro caftellano dezímos.otra
vezrotras dos vezes; otras tres vezes,&c» iiztn cnef-
ta manera.
€j"Otravezocceppa.
Otras dos vezes, ocoppa.
Otras tres vezes, oc yexpa.
Otras quatro vezes. ocnappa.
Otras cinco vezes, oc macuilpa.
Otras feys vezes. occhíquaceppa.
Otras fíete vezes. occhicuppa.
Otrasocho vezes. occhicuexpa.
Otras nueue ve zes, occhicunappa.
Otras diez vezes. oc matfccpa*
9W*mm
Cuenta fegimlaleflgua Mexicana* 257
Otras onzevezes.ocmatlacpa once* '
Otras doze vezcs.ocmatlacpa ornóme*
Otras treze vezes.ocmatlacpa omeú
Otras catorzc vezes.ocmatlacpa onnaui,
Otras quínze vezes.oc caxtolpa.&c*
€TParadezírloqueen nueftro romance dezimos5o-
tras cada fendas vezes jotras cada dos vezesjotras c.a-
da tres vezes,&c.dizen aíE
€J"Otras cada féndas vezes^occcceppa.
Otras cada dos vezes.oc ooppa.
Otras cada tres vczes.oceexpa.
Otras cada quatro vezes.oc nanappa.
Otras cada cinco vezes.ocmamacuilpa.
Otras cada feís vezes.oc chíchíquaceppa.
Otras cada flete vezes.oc chichicooppa.
Otras cada ocho vezes.oc chichicueexpa.
Otras cada niieue vezes.oc chichícunanappa.
Otras £ada diez vezes.oc matlatlacpa,
Otras cada onze vezes.oc matladacpa once.
Otras cada doze vezes.ocmatlatlacpa ornóme.
Otras cada treze vezes* oc madadaepa omei.
Otras cada catorze vezes.oc matlatlacpaonnauít
Otras cada qirínze vezes. occacaxtolpa*
Otras cada veinte vezes.oc cecempouaipju "-
Otras cada treinta vezes,occecepoualpa omatlatlacpa
Otrascadaquarcnta vezes.oc oompouálpa,
Otrascadafefenta vezes.oc eepoualpa.
Otras cada ríen vezes.oc mamacuílpoualpa #&c;
ífPara dezír loque nofotros dezimos,en vna parteen
dos panes; en tres partes &c»dizendefta manera. ^
Cuenta fegun la lengua Mexicana*
í£En vnap3rte,ceccan*
En dos partes, occan.
En tres parres. yexcatt*
En quaíf o pafces^nauhcart*
En cinco partest macmlcanu
En íeís partes. chíquaceccaru
En líete partes, chicoccan.
En ocho partes, chicuexcan*
Ennueue partes» chicunauhcan*.
En diez partes f matlaccan.
En onze partes, matlaccan oncececcan*
En doze partes, matlaccan omooccan*
En treze partes, matlaccan omeexcan.
En catorze partes, matiaccá ónanauhci*
En quínze partes ,caxtokan.
En veinte partes.cempoualcam
En treinta partes» cépoualcá ommatlacca.
En quarenta partes, ompoualcan.
En fefenta partes, yepoiiaican.
En ochenta partes, nappoualcan.
Encienpartes,macuilpomlcan,&:c .
fl£Para dezír, en otra partea otras dos par tes;e otras
tres partes &ct añade vn,ocAal numero paffado^eneíla
manera
<£En otra parte.oc cecean*
En otras dos partes, ococcatt.
En otras tres partes, oc excan.
En otras quatro partes, oc nauhcari*
En otras cinco partes<ocmacuílcanf
En otras feis partes» oc chíquaceccan*
£
Cuenta fegunlafettgua Mexicana* *5$
En otras fíete partes, oc chícoccan.
En otras ocho partes, occhícucxean*
En otras nueue partes,oc chicuna uheam
En otras diez partes, oc matlaccan.
En otras onze partcs.oc matlaccá onccccá^
En otras, dozc partes, ocmadaccá omoccá
En otras treze partes, oc matlaccá omexcá
En otras catorze partes, oc matlaccan ona
nauhean»
En otras qúinze partes» oc caxtulcan»
En otras veinte partes* oc cempoualcan.
En otras treinta partes, oc cempoualeá om
matlaccan*
En otras quarenta paites» oc ompoualcan*
En otras fefenta partes» ocepoualcan^
En otras cien partes,oc macuíIpouaIcá.& f
CPara dezir lo que en nueílro caftellano dezímos en
cada vnap arte»en cada dos partes: en cada tres partes;
en cada quatro partes &c»dízen defta manera*
CJ" En cada vna parte ^ececni^veljCececcan,
En cada dos partes ,ooccan»
Encada tres partes,eexcan»
Encada quatro partes »nanauhcan<
Encada cinco partes .mamacuilcan.
Encada feís partes ,chích¿quaceccan«
Encadafíetepartesxhichicooccaií^
Encada ocho partesxhíchicueexcan*
Encada nueue partes, chichicunanauhcan*
Encada diez partes «matlatlaccan^
1 Encada onze partes,matlatlaccá ocececcí*
Encada doze partes» matiatlaccaomooccá
En cada tíeze partestmatlatlacl omeexcSt
r
i
Cuenta fegim la lengua mcxkatis»
En cada catorze gtes, matlatlacca onanaühca»
Encada quítize partes»cacaxtulcan.
Encada veinte partesxecempoualcan .
Encada treinta partes, cecempoualcan ommatlatlacca*
Encada quarenta partes»oompoualcan«,
Encada íefenta partes,eepouaIcafí i
Encada cíen partes4mamacuilpouafcanf
€[Para dezir lo q en nueltro caffellano dezimos,ptrc#
tantotdos tantoitres tanto; quatro tanto &c4 dízen en
efta manera*
SOtrotanto.oc no ixquich^ v el,occeppa ixquich»
os tanto^oppa íxquích*
Tres tanto* yexpa íxquíchu
Quatro tanto»nappaíxquích*
Cinco tanto,macuilpaíxquich#>
Seis tanto»chiquaceppa ixquicíu
Siete tanto* chicuppa ¿xquich*
Ocho tanto» chicuexpa ixquicíu
Nueue tanto» chícunappa íxquich*
Diez tanto.matíácpa ixquich*
Onzctanto4matlacpa onccppa ixquch»
Dozc tanto»mariacpaomoppaixquíclv
Treze tanto» matlacpa omexpa íxquich*
Catorze tanto.matiacpa onnappaíxquicru
Quuizc tantoxaxtolpaíxquícru
Dezifeís tantoxaxtulpan onceppa íxquícru
Deziííete tanro»caxtuIpa omoppa íxquich»
Dezíocho táto^caxtulpa omexpa íxquich^
Dezínueue tanto» caxtulpa onappa ixqch*
V emte tanto»cempouaIpa íxquich»
Qpaíentatanto^ ompoualpa ixqiuck &c¿
Cuenta fegun la lengua Mem&M*
€j"Paradezir loque ennueftroromaccdezimoSjVna
vez vno: dos vezes dos:t**s vezes tres: quatro vezes
qtro^&crdízen defta manera*
€J" Vna vez vno^ceppa ce* veljCeppa centetl.
Dos vezes dos,oppaome*vekoppa©nteth&c.
Tres vezes tres,yexpa yeú
Qpatro vezesquatro^nappanaun
Cinco vezes cinco+macuílpa macuilhV
Seis vezes feís, chiquaceppachíquace.
Siete vezes fíete* chícoppa chicóme*
Odio vezes ocho*chieucxpa chicuey*
Nueue vezes nueue* chicunappachicunauC
Diez vezes diezf matíacpa matla&Ii&c*
CfPara dezir loque é nueftro cafíelfano dezímoSj am
bos ados;todos tres: todos quatro.&cenlas cofas q fe
cuentan por^ceíomeíve j^dizen defta manera*
Ambos ados, vmomextin*
Todos tres.ymdxnn*
Todos quatro,ynnauíxtin
Todos cinco, ymmacuilíxtín*
Todos feís4ynchíquacemixtin4
Todos fíete, ynchícomextín*
Todos ocho» yn chícueíxtín*
Todos nueue, yri cíucunauixtin*
Todos diez* ymmatlac ixtift*
Todos onze« ymmatlac ixtin once*
Todos doze, ymmatlac ixtin omomerí*
Todos treze, ymmatlac ixnnomeín*
Todos caíorzetymmatlacixtín onnauíii.
Todos quínze.yncaxtuíixeín,
i£Para las cofas qfecuetaporcetetljOtetteted^&cci^
cuéta gtBeral>vimedaa eftagtícula^dirá 3fta manera
~
m/r
Cuenta fegun la lengua Mexicana^. % 6o
ff Ambos ados* y onteíxtiru
Todos tr es, ymeteixtin.
Todos quatro,ynnauhteixtín4
Todos cinco* yn macüilteixtin*
Todos feis,yn chiquaccntcíxíírh
Todos fíete.yn chícontcixtin*
Todos ocho, yii chícueteíxtin.
Todos nueuc.ynchicunauhteíxtín.
Todos diez# yn mada&eixtín*
Todos onzc* ymmada&eíxtin once*
Todos doze, ymmatlacleixtín ornóme
Todos treze* ymmatlaaeixrín omeí,&c«
€¡~EnIas cofas que enla cuenta general, fe cuentan por*
centlamandí^ontlamantli3etlamantl¿1&c4 dizen enefta
cuenta particular^ defta manera*
€]" Ambas ados cofas» yondamanixnV
Todas tres cofas.yetlamaníxti.
Todas quatro cofas* ynauhtlamaníxtif
Todas cinco co fas.ymacuiliamanixtiV
Todas feís co fas .ychíquacentla maní xti
Todas fíete cofas* ychícontlamaníxtú
Todas ocho cofas^ychíciietlamanixtí*
Todas nueue cofas,ychicunauhtlamamxti*
Todas diez co ías.ymatíacriamaníxt í.
Todas onze cofas.ymatlactlamaníxtí oce*
Todas doze cofas ♦ ymatlactlamanixtí orno me.&c.
Uf ímcU cuenta*
€¡*Benédíclío& dantas 8c fapientía & gfa
riaru'aílíorhonor v¿rt9 8c fortítudo deo nf o¿
ínfecuk fecuIoruf Amen,
\ -
€¡/1 bonita <z gfojtabe ¡ttteP
tro íeñor ie'u xpo y cíe íu bédíta madre aq fe acá
ba i a prefente obra : ía qJ íue compuerta por el
muy reuerédo padre tray Alóío ct molttia*
Imprimió fe é la muy grade & íníigney
muy leal ciudad de Mexico,en cafa de
Iuá pablóse licencia del liluftriffi
mo feñor Do Luys de Velafco
Viforrey y Gouernador afta
Nueua Efpaña,y de la Au
díecía Real q e ella refi
de* Yaífimifmoco
licencia del Reue
rendííTimo Se-
ñor do fray
Alofode
Mon
tufar por la grada de Dios Af cobífpo mefi
tifíimo ctla dicha dudad de JMexico,Fue
| viña y examinada eíta preíence obra
por el reuerédo padre Iray Francif
co de Limóme, Guardian del
moneftero de fant Frandfco
de México, y por el Reue
redo padre fray bernar
dino3Sahagu3dela
díchaordé,aquíe
el examedella
fue cometido. Acabo fe 3 É i
imprimirá qtro di
as del rne¿¡^
Mayo^JP*.
$
i
14
:
lf
>das